PL8426B1 - Maszyna rachunkowa. - Google Patents

Description

Wynalazek dotyczy dziesiecioklawiszo- wej maszyny rachunkowej, któraby umo¬ zliwiala dodawanie, odejmowanie, mnoze¬ nie i dzielenie, posiadala zalety znanych maszyn do dodawania i odejmowania, a zarazem odznaczala sie konstrukcja nie¬ skomplikowana i niezawodna w dzialaniu.Wynalazek polega w zasadzie na tern, ze maszyna jest zaopatrzona w obrotowy zbieracz, który zawiera grupy nastawia¬ nych jezyczków (lub oporków), rozmie¬ szczonych pionowo i odpowiadajacych kla¬ wiszom cyfrowym. Jezyczki te przechodza w swe polozenie robocze po nacisnieciu odnosnych klawiszów, a zbieracz wykony¬ wa równoczesnie przerywany ruch obroto¬ wy.Przy poruszaniu recznej korby maszy¬ ny, jezyczki ograniczaja ruch odpowied¬ nich wrzecion licznikowych wzgledem obro¬ towego bebna licznikowego, posiadajacego grupy zebów, których ilosc odpowiada ko¬ lejno róznym cyfrom. Gdy beben liczniko¬ wy sie obraca, to wrzeciona licznikowe i dalsze przekladnie przenosza liczbe wy¬ znaczona na klawjaturze na glówny rejestr rachunkowy.W mysl wynalazku zastosowano rów¬ niez urzadzenia do wskazywania wyznaczo¬ nej liczby, do przestawiania zbieracza i wrzecion licznikowych do polozenia spo¬ czynkowego (przy kazdym ruchu korby), gdy maszyny uzywa sie do dodawania. Za¬ stosowano równiez urzadzenia do przytrzy-mywania zbieracza i wrzecion liczniko¬ wych w pewinem polozeniu, mimo ze kor- ,, be porusza sieW tófi^ym ciagu, co usnoz- *V Wma. wieloiktrotne^pcLawanie lub odejmo¬ wanie tej-samej jficzby oraz mnozenie i dzielenie. Wreszcie zastosowano urzadze¬ nia do zmiany kierunku obrotu bebna licz¬ nikowego przy odejmowaniu lub dzieleniu oraz inne jeszcze urzadzenia ulatwiajace wykonywanie przebiegów rachunkowych i zapewniajace niezawodne dzialanie ma¬ szyny.Na rysunkach przedstawiono przyklad wykonania maszyny rachunkowej wedlug wynalazku. Fig. 1 przedstawia widok ma¬ szyny zgóry; fig. 2 przedstawia podobny widok maszyny czesciowo w przekroju; fig. 3 przedstawia podluzny przekrój ma¬ szyny, przyczem niektóre czesci opuszczo¬ no, aby figura byla wiecej wyrazista; fig. 4 przedstawia zbieracz w widoku zgóry \ fig. 5 przedstawia klawjature do nastawia¬ nia zbieracza; fig. 6 przedstawia poprzecz¬ ny przekrój zbieracza i ramion do poru¬ szania jego jezyczków lub oporków; fig. 7 przedstawia w perspektywie urzadzenie dzwigniowe zbieracza; fig. 8 i 9 przedsta¬ wiaja jeden jezyczek zbieracza w róznych polozeniach; fig. 10 przedstawia widok boczny czesciowego przekroju urzadzenia napedowego i urzadzenia do sprowadzenia wrzecion licznikowych w polozenie nie¬ czynne; fig. 11 i 12 przedstawiaja szczegó¬ ly mechanizmu napedowego; fig. 13 przed¬ stawia w czesciowym przekroju poziomym glówne czesci mechanizmu napedowego; fig. 14 przedstawia widok szczególu urza¬ dzenia do zmiany kierunku obrotu bebna licznikowego; fig. 15 przedstawia boczny widok czesciowego przekroju zbieracza, bebna licznikowego i wrzecion liczniko¬ wych w polozeniu czynnem; fig. 16 przed¬ stawia widok zboku jednego z kól bebna i wrzeciona licznikowego; fig. 17 przedsta¬ wia w wiekszej skali kolo bebna podobne jak na fig. 16 z trzema wrzecionami liczni- kowemi; fig. 18 przedstawia w widoku zgóry urzadzenie do cofania bebna liczni¬ kowego w polozenie nieczynne; fig. 19 przedstawia boczny widok urzadzenia we¬ dlug fig* 18, fig. 20 przedstawia przedni wi¬ dok tabulatora wózka; fig. 21 przedstawia kola zapadkowe tabulatora; fig. 22 wska¬ zuje widok tabulatora zgóry; fig. 23 wska¬ zuje widok tabulatora i jego obu klawiszów zboku; fig. 24 przedstawia niektóre czesci tabulatora; fig. 25 przedstawia widok zprzodu czesci napedowych miedzy tabu¬ latorem i jego obu klawiszami; fig. 26 przedstawia szczególowy widok dzwigni wylacznikowej wózka, w czesciowym prze¬ kroju wzdluz linji a — a fig. 25; fig. 27 przedstawia rzut poziomy mechanizmu przenoszacego dziesiatki i jego naped; fig. 28 przedstawia boczny widok napedowego wycinka i jego zamka; fig. 29 przedstawia przekrój napedowego wycinka wzdluz linji b —b fig. 28; fig. 30 przedstawia boczny widok mechanizmu wedlug fig. 27; fig. 31 i 32 przedstawiaja boczne widoki zebatej przekladni w róznych polozeniach; fig. 33 przedstawia dwa waly z noskami, jako szczegól zebatej przekladni; fig. 34 przedstawia boczny widok urzadzenia do podawania sygnalu, w razie osiagniecia granicznych wskazan maszyny, fig. 35 wskazuje widok tegoz urzadzenia zgóry.Do glównych czesci maszyny naleza: klawjatura 1; korba reczna 2 dajaca sie poruszac w obie strony; zbieracz 3 porusza- jacy sie w dwie strony ruchem przerywa¬ nym; beben licznikowy 4 obracajacy sie w obie strony; wrzeciona licznikowe 5 wspól¬ dzialajace z bebnem i zbieraczem; rejestr (nastawiania) 6 wskazujacy wprowadzone liczby; wózek 7 z mechanizmem do poda¬ wania rezultatu (glównym rejestrem ra¬ chunkowym) 9 i z rejestrem liczby skoków korby lub rejestrem ilorazów 8, stosowa¬ nym zwykle w maszynach do mnozenia.Klawjatura 1 (fig. 1 i 2) zawiera 10 kla¬ wiszów 10 — /, które odpowiadaja cyfrom — 2 -O — 9; dwa klawisze 20, 21 tabulatora, sluzace do stopniowego przesuwania wóz¬ ka w lewo lub w prawo; dwa klawisze 22. 23 do nastawiania maszyny na dodawanie i mnozenie lub odejmowanie i dzielenie; klawisz 24, który przytrzymuje sie w na¬ cisnietym polozeniu przy powtarzaniu na¬ stawionej liczby np, przy mnozeniu lub dzieleniu, przez co uniemozliwia sie powrót zbieracza i wrzecion licznikowych do polo¬ zenia nieczynnego; klawisz 25, zapomoca którego naprawia sie bledy popelnione przy uderzaniu klawiszów 10 — 19.Rama maszyny sklada sie z trzech po¬ ziomych plyt 26, 27 i 28, których konce sa polaczone zapomoca pionowych scian 29 i 291 (fig. 2 i 13).Reczna korba 2 jest osadzona tak, ze moze pokrecac sie w bocznej scianie 29 po prawej stronie o 90° w jedna i w druga strone. Na wale korby znajduje sie zebaty wycinek 30 (fig. 13 i 28), który zaczepia kólko zebate 31. Kólko to jest osadzone i obraca sie na poziomym wale napedowym 32, z którym jest sprzezone zapomoca za¬ padki 33, przymocowanej do kólka 31 i chwytajacej kolo zapadkowe 34 umocowa¬ ne na wale 3f2 (fig. 30), tak, ze wal ten ob¬ raca sie gdy korbe 2 obraca sie naprzód, natomiast nie porusza sie, gdy korba wraca do polozenia pierwotnego. Kor¬ ba 2 jest zaopatrzona w mechanizm za¬ porowy, który uniemozliwia poruszenie korby w innym kierunku, niz w kierunku jej polozenia koncowego. Ten mechanizm zaporowy posiada cierna zapore 35 (fig. 28 i 29), która jest osadzona i pokreca sie na wewnetrznej stronie sciany 29 na czo¬ pie 36. Górny koniec tej zapory dochodzi do krzywej powierzchni 37 zebatego wy¬ cinka 30, a drugi jej koniec ciagnie sprezy¬ na 38 i przytrzymuje ja w srodkowem po¬ lozeniu, o ile zebaty wycinek znajduje sie w jednem ze swych krancowych polozen, gdyz wtedy zapora nie styka sie z krzywa 37 wycinka. Jezeli natomiast wycinek 30 obróci sie, zajmujac np. polozenie oznaczo¬ ne przerywana linja na fig 28, to zapora 35 odchyli sie cokolwiek w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku ruchu wskazówek ze¬ gara, gdyz jej górny koniec, styka sie z krzywa 37. Jezeli kierunek obrotu recznej korby ulegnie zmianie, to zapora 35 zaci¬ ska sie miedzy krzywa 37 i czopem 36, unie-: mozliwajac w ten sposób pokrecenie zeba¬ tego wycinka. Do sprowadzenia recznej korby 2 i zebatego wycinka 30 do poloze¬ nia nieczynnego sluzy (nie wskazana na rysunku) sprezyna, umieszczona w oslonie 40 (fig. 2) tworzacej piaste korby 2. Do za¬ trzymywania walu 32 po wykonaniu pelne¬ go obrotu i do zapobiegania jego dalsze¬ mu pokrecaniu sie pod dzialaniem rozpe¬ dzonej masy polaczonych z nim czesci sluzy dzwignia zaporowa 41 (fig 10), osa- dzona i obracana na czopie 411, znaj duja¬ ca sie pod dzialaniem sprezyny cisnacej 412. Na wolnym koncu dzwigni 41 znajdu¬ je sie osadzony na sprezynie guzik 413, który wspóldziala z tarcza z wystepami 414 osadzona na wale 32. Dzwignia 41 jest zaopatrzona w wystep 415, na który moze dzialac ramie 416, osadzone na wale 42 i wprawiane w ruch obrotowy przez wal 32, gdy korba 2 wraca do polozenia nieczyn¬ nego (dalej zostanie to dokladniej opisa¬ ne). Dzwignia zaporowa 41 utrzymuje sie w swem polozeniu nieczynnem wbrew dzia¬ laniu sprezyny 412, przyczem boczna po¬ wierzchnia guzika 413 opiera sie na naj¬ wyzszej czesci tarczy 414. Jezeli korbe 2 obracac naprzód, to wal 32 obraca sie w kierunku strzalki na fig. 10, tarcza 414 u- walnia dzwignie zaporowa 41, a sprezyna 412 odchyla ja wgóre. Gdy wal 32 wy¬ konal pelny obrót, to tarcza 414 u- derza w koniec guzika 413, wobec czego wal 32 nie moze sie dalej obracac, przy¬ czem guzik 413 pod naciskiem cokolwiek cofa sie, naciskajac odnosna sprezyne.Jezeli nastepnie obracac korbe 2 do jej polozenia nieczynnego, wal 4Z wyko- — 3 —nywta jeden obrót (jak opisano dalej). W czasie tego obrotu ramie 416, dzialajac na wystep 415, naciska dzwignie zaporowa 41 wdól, przyczem guzik 413 wysuwa sie zno¬ wu naprzód (pod dzialaniem wlasnej spre¬ zyny) i wraca do pierwotnego polozenia, to znaczy opiera sie na najwyzszej czesci tarczy 414.Na wewnetrznym koncu walu 32 jest osadzone stozkowe kolo 45 (fig. 3 i 13), które zaczepia stale dwa inne kola stozko¬ we 46, 47, osadzone luzno na pionowym waile 48. Pomiedzy kolami 46, 47 znajduje sie sprzeglo klowe 49 (fig. 13 i 14), które jest osadzone i przesuwa sie na wale 48 zapomoca zlobka i zatyczki. Stozkowe kola 46 i 47 sa zaopatrzone w kly, odpowiada¬ jace klom sprzegla 49, tak ze zaleznie od polozenia sprzegla jedno lub drugie kolo moze byc sprzezone z walem 48, który w ten sposób otrzymuje ruch obrotowy (w jedna lub w druga strone) od walu 32 obracanego przez reczna korbe zawsze w jednym kierunku. Sprzeglo 49 uruchamia sie zapomoca klawiszów 22 i 23* Katowe dzwignie 441 i 442 i drazki 50, 51 (fig. 14) lacza klawisze 22, 23 z katowemi dzwi¬ gniami 52, 53, które zapomoca drazków 54, 55 lacza sie z koncami dzwigni 56. Dzwi* gmia 56 jest umocowana na wale 57, osadzo¬ nym i obracanym w plycie 27 ramy. Na wewnetrznym koncu walu 57 znajduja.sie widelki 58 (fig. 13) sluzace do przesuwa¬ nia sprzegla 49. Klawisze 22 i 23 sa zatem polaczone ze soba (zapomoca wymienio¬ nych dzwigni i drazków) w ten sposób, ze gdy jeden z klawiszów np, 22 nacisnie sie wdól, to drugi 23 podnosi sie wgóre i na- odwrót. Zbieracz 3 (fig. 3, 4, 15) jest osa* dfcOny luzno^na wale 48 i obraca sie na nim, natomiast beben licznikowy 4 jest polaczo¬ ny z tym walem sztywno. Zbieracz ma ksztalt bebna, wokolo którego rozmieszczo¬ ne sa w rózsnych odstepach wrzeciona licz¬ nikowe 5* W srodkowej czesci kazdego wrzeciona 5 znajduje sie kólko zebate 59, na które moze dzialac beben licznikowy 4.Na dolnych koncach wrzecion 5 znajduja sie glówki 60, które wchodza w widelki 62 polaczone z dolnym koncem drazka pro- wadniczego 64. Na drazek 64, osadzony swobodnie w plytach 26, 27, 28 ramy, dzia¬ la sprezyna 63. W stanie nieczynnym wszystkie wrzeciona licznikowe znajduja sie w dolnem polozeniu, w którem przytrzymu- je je pierscien 65 (fig. 3 i 13). Pierscien ten spoczywa na pionowych prowadnicach 66f które przechodza przez odnosne otwory prowadnicze plyt 26, 27 ramy i sa pola¬ czone sztywno z walem 68 zapomoca dzwigni 67.Do wprawiania w ruch pierscienia 65 sluzy czesc 69 (fig. 10) polaczona z jedna (z prawa) z dzwigni 67. Wpoblizu dolne¬ go konca czesci 69 znajduje sie naciecie 70, w które wchodzi hakowaty koniec za¬ padki 71, osadzonej i obracanej na dzwi¬ gni 73. Zapadka 71 jest polaczona drazkiem 74 z katowa dzwignia 75, na która dziala klawisz 24, tak ze przez nacisniecie tego klawisza mozna odrzucic zapadke 71 z na¬ ciecia 70 czesci 69. Gdy zapadka 71 jest zwolniona, to dzwignia 73 moze sie swo¬ bodnie poruszac wzgledem czesci 69, lecz polaczenie tych czesci 69 i 73 nie ustaje calkowicie, gdyz przytrzymuje je trzpien 76 dzwigni 73, wchodzacy w podluzny o- twór 77, znajdujacy sie w dolnym koncu czesci 69.Z dzwignia 73 jest stale polaczona czesc 39, której górny rozwidlony koniec obejmuje wal 32. Wpoblizu widelek czysci 39 znajduje sie tarcza z wystepami 391, umocowana na wale 32. Wystep 392 tej tarczy zaczepia trzpien 393 czesci 39 i na¬ ciska wskutek tego dzwignie 73 wdól, gdy ona znajduje sie w polozeniu nieczynnem.Zbieracz 3 jest zaopatrzony w szereg pionowych grup jezyczków lub oporków 79 (fig. 8, 9), które moga sie poruszac w kierunku promieni, przyczem w polozeniu, nieczynnem lub roboczem sa one przytrzy- — 4 —inywane zapomoca tarcia sprezyn 80. Ilosc grup jezyczków odpowiada ilosci wrzecion licznikowych 5. Kazda grupa zawiera dzie¬ wiec jezyczków, które sa rozmieszczone w równych odstepach, w pionowym szeregu i polozeniu roboczem sluza jako oporki ograniczajace pionowy ruch wrzecion licz¬ nikowych. Rama zbieracza posiada u góry pierscien 81 (fig. 15) zaopatrzony w wy¬ stajaca kryze 821 która zastepuje dziesiaty szereg jezyczków. U dolu ramy zbieracza znajduje sie równiez wystajaca kryza 83 (fig. 4) na takiej czesci* obwodu, jaka od¬ powiada odstepowi miedzy pierwszem i ostatniem wrzecionem licznikowem. Kryza ta tworzy zapore wrzecion licznikowych w ich najnizszem polozeniu. Z pierscieniem 81 polaczony jest stale pierscien 84 (fig. 18) zaopatrzony w wewnetrzne zeby 841, których podzial odpowiada rozkladowi je¬ zyczków na obwodzie zbieracza. Pomiedzy zeby 841 wchodza dwie zapadki 85 i 86 osadzone i obracane na czopie 87. Na za¬ padke 85 dziala sprezyna 88, która wciska ja miedzy zeby pierscienia 84, natomiast na zapadke 86 dziala sprezyna 89, która odciaga ja z pomiedzy zebów tego pierscie¬ nia. Zapadka 85 jest zaopatrzona w trzpien 90 wystajacy pionowo wdól, a zapadka 86 posiada trzpien 91 wystajacy równiez pio¬ nowo wdól (fig. 7). Trzpienie 90, 91 na¬ ciskaja na dziesiec dzwigni 92, które sa osadzone i obracane na nieruchomym trzpieniu 93, przyczem kazda z nich jest polaczona z jednym z klawiszów 10 — 19 za. posrednictwem laczników 94 i katowych dzwigni 95. Najnizej polozona dzwignia 92 odpowiada cyfrze zero, nastepujaca dzwi¬ gnia—cyfrze dziewiec, dzwignia nastepu¬ jaca po tej ostatniej odpowiada cyfrze osiem i t. d. Wszystkie dzwignie 92, oprócz najnizej polozonej, posiadaja na jednym koncu wystepy 96 zapomoca których moga uderzac w przeciwlegle jezyczki 79 zbie¬ racza, przestawiajac je w polozenie czyn¬ ne. Najnizej polozona dzwignia 92 wspól¬ dziala z najnizszym szeregiem jezyczków, sasiednie dzwignie wspóldzialaja z sasied¬ nim szeregiem jezyczków i t. d.Celem umozliwienia obracania zbiera¬ cza, zaopatrzono jego pierscien glowicowy 84 w zeby 97 (fig. 4), w które wchodza ze¬ by kólka zebatego 99, osadzonego i obra¬ canego na nieruchomym czopie 98. Zebate kólko 99 jest polaczone stale z drugiem kólkiem zebatem 100, osadzonem na tym samym czopie 98. Na czopie 98 znajduje sie równiez sprezyna 102, której jeden koniec jest polaczony z czopem, a drugi — z kól¬ kiem zebatem 100. Sprezyna 102 usiluje pokrecic kólko zebate 100 w kierunku strzalki (fig. 18). Pod dzialaniem wymie¬ nionych kólek zebatych i sprezyny zbie¬ racz moze pokrecic sie w kierunku prze¬ ciwnym do kierunku ruchu wskazówek ze¬ gara, jezeli zapadki 85 i 86 wyskakuja na- przemian z zebatego pierscienia 84, przy¬ czem grupy jezyczków zbieracza przesu¬ waja sie stopniowo ruchem przerywanym, aby mogly zaczepic wrzeciona 5, tak ze po dziesieciu skokach odpowiednie grupy je¬ zyczków znajduja sie w polozeniu robo¬ czem wzgledem kazdego wrzeciona; Zbie¬ racz wraca do polozenia nieczynnego pod dzialaniem zebnicy 101, która zaczepia kólko zebate 100 i otrzymuje ruch od recz¬ nej korby 2. W tym celu zebaty wycinek 30 jest polaczony zapomoca trzpienia 103 (fig. 10) z jednym koncem drazka 104, którego drugi koniec jest zaopatrzony w trzpien 105, wchodzacy w podluzna szcze¬ line 106 czesci 107. Na trzpieniu 105 jest osadzona i obraca sie zapadka 108, zaopa¬ trzona w trzpien 109 prowadzony w szcze¬ linie 106. Zapadka ta posiada równiez zab 110, który przytrzymuje przedni koniec zebnicy 101, gdy ona poruszyla sie w kie¬ runku klawjatury (na fig. 11 — w prawo) i zarazem sprowadza ja zawsze do poloze¬ nia nieczynnego, gdy przy dodawaniu lub odejmowaniu przestawia sie do polozenia nieczynnego korbe 2 i wycinek zebaty 30* — 5 —Jezeli wykonywa sie na maszynie mnoze¬ nie lufo dzielenie, to zebnica 101 i zbieracz nie powinny wrócic do pierwotnego polo¬ zenia, zanim korba 2 nie wykona pewnej okreslonej ilosci ruchów. W tym celu czesc 107, prowadzaca w swej szczelinie zapadke 108, jest tak umocowana, ze mozna ja o- puseic wdól, wskutek czego zapadka opa¬ da ponizej drogi zebnicy 101. Mianowicie czesc 107 jest zawieszona na dwóch dzwi¬ gniach katowych 111 i 112, które sa pola¬ czone ze soba zapomoca lacznika 113 i z klawiszem 24 zapomoca katowej dzwigni 75 i czesci 114. Gdy korba 2.znajduje sie w stanie nieczynnym, to zapadka 108 musi lezec zewnatrz drogi ruchu zebnicy 10U aby nie przeszkadzala nastawianiu zbiera¬ cza. W tym celu szczelina 106 czesci 107 jest zaopatrzona w rozszerzenie 115, po¬ chylone ku dolowi, tak ze gdy korba 2 znajduje sie w sitanie nieczynnym, to wsku¬ tek tego rozszerzenia szczeliny 106, zapad¬ ka jest odchylona wdól (fig, 10), a jej zab 110 znajduje sie wtedy pod zebnica 101\ nawet jezeli przedtem nie opuszczono wdól czesci 107.Beben licznikowy 4 sklada sie z dziesie¬ ciu okraglych tarcz polaczonych mocno ze soba. Dolna tarcza, odpowiadajaca klawi szowi „zero", nie ma z^ba. Nastepujaca tar¬ cza ma tyle zebów, ze zaczepiajac kólko zebate jednego z wrzecion licznikowych, moze to wrzeciono pokrecic o kat odpowia¬ dajacy dziewieciu odstepom cyfr na kolach cyfrowych napedzanych od wrzecion. Za¬ tem górna tarcza bebna posiada tyle ze¬ bów, ze moze pokrecic przynalezne kola cyfrowe o jeden odstep pomiedzy cyframi, jezeli beben licznikowy raz sie obrócil.Grubosc tarcz bebna licznikowego odpo¬ wiada pionowemu odstepowi pomiedzy je¬ zyczkami 79 zbieracza, tak ze jezeli jakies wrzeciono licznikowe zostanie zwolnione, podniesione wgóre i przytrzymane w tern polozeniu przez jezyczek 79, który w da¬ nej chwili przeszedl w polozenie robocze. to wtedy kólko zebate 59 wrzeciona znaj¬ duje sie dokladnie przed odpowiednia tar¬ cza bebna licznikowego. Do przestawiania jezyczków zpowrotem do ich polozenia nieczynnego w chwili, gdy zbiornik wraca równiez do pierwotnego polozenia, sluzy katowy nastawnik 116 (fig. 4), który w po¬ lozeniu nieczynnem znajduje sie tuz przy pierwszej grupie jezyczków. Gdy jezycz¬ ki przestawione przedtem w polozenie ro¬ bocze, przechodza obok nastawnika, to on odpycha je i przestawia w polozenie nie¬ czynne. Urzadzenie to jest wykonane w ten sposób, zeby takze ostatni jezyczek (liczac w kierunku obrotu zbieracza) wra¬ cal niezawodnie do polozenia nieczynne¬ go. W tym celu, zanim zapadka 108 uwolni sie od zabnicy 101, zbieracz pokreca sie cokolwiek poza swe polozenie nieczynne, poczem sprezyna 102 porusza zbieracz znowu naprzód, az do przytrzymania go w dokladnem polozeniu nieczynnem przez zapadke 86 (fig. 4).Zanim zbieracz wróci do polozenia nie¬ czynnego, musza tez wrócic do pierwotne¬ go polozenia wrzeciona licznikowe, które w tern polozeniu przytrzymuje kryza 83 zbieracza. Ten ruch powrotny wrzecion powoduje pierscien 65 wskutek tego, ze trzpien 266 przymocowany do zebatego wy¬ cinka 30 dziala na dzwignie 73, gdy korba 2 konczy swój skok naprzód. Dzwignia 73 pod dzialaniem trzpienia 266 opuszcza sie wdól i za posrednictwem dzwigni 71 cze¬ sci 69 oraz ramienia 67 pociaga pierscien 65, który naciskajac wrzeciona przestawia je do polozenia nieczynnego. Wymienione czesci sa w tern polozeniu zaryglowane, gdyz tarcza 391 obrócila sie tak, ze jej wystep 392 przytrzymuje znowu trzpien 393 czesci 39.Przeniesienie ruchu wrzecion liczniko¬ wych na glówny rejestr rachunkowy 9 wózka 7 odbywa sie w nastepujacy sposób.Ponad kazdem wrzecionem liczniko- wem 5 znajduje sie drugie wrzeciono 117 — 6 —(fig 15), osadzone i obracane w plycie 28 ramy oraz posiadajace na dolnym koncu rozwidlenie, które obejmuje w ten sposób górna, plaska czesc wrzecion licznikowych, ze te ostatnie moga sie przesuwac wzgle¬ dem wrzecion 117 w kierunku osiowym, lecz nie moga sie wzgledem nich obracac, Na górnej czesci kazdego wrzeciona 117 znajduje sie stozkowe kolo zebate 120. które zaczepia jedno z kól zebatych 121, osadzonych na koncach walów 122 (fig 3).Waly 122 sa osadzone w plycie 28 ramy i kazdy z nich posiada na drugim koncu stozkowe kolo 123, które zaczepia kolo stozkowe 124, polaczone na stale z kolem 125 o ksztalcie gwiazdy. Kola o ksztalcie gwiazdy wspóldzialaja z odpowiedniemi zaopatrzonemi w zeby czesciami 118 kól cyfrowych 126 glównego rejestru rachun¬ kowego w ten sposób, ze pokrecenie kola o ksztalcie gwiazdy o kat odpowiadajacy odstepowi pomiedzy jego zebami spro¬ wadza pokrecenie dwóch odpowiednich kól cyfrowych o kat odpowiadajacy odstepowi pomiedzy dwiema, nastepujace mi po sobie cyframi. Kola o ksztalcie gwiazdy sa przytrzymywane po kazdym obrocie w takiem polozeniu wzgledem od¬ powiednich kól cyfrowych, ze nie prze¬ szkadzaja bocznym ruchom wózka lub obrotowi kól cyfrowych, które przy prze¬ noszeniu dziesiatek obracaja sie niezalez¬ nie od kól o ksztalcie gwiazdy. Liczbe o- trzymana w glównym rejestrze rachunko¬ wym odczytuje sie na przedniej scianie wózka przez otwory 127 (fig. 1).Zapadka 179 uniemozliwia pokrecenie kól cyfrowych poza wlasciwe polozenie.Taka zapadka jest umieszczona w wózku dla kazdego kola cyfrowego i chwyta zao¬ patrzona w zeby czesc 118 tych kól. Gdy zab kola o ksztalcie gwiazdy wychodzi poza zebata czesc kola cyfrowego, to wspomniana zapadka zaczepia to kolo pod dzialaniem dzwigni 180 osadzonej w ramie maszyny, przyczem dzwignie te uruchomia jeden z zebów kola o ksztalcie gwiar zdy.Rejestr nastawniczy, który wskazuje liczbe wyznaczona przez naciskanie klawi¬ szów 10 — 19, jest wprowadzany w ruch zapomoca drazków prowadniczych 64 wrzecion licznikowych. Drazki prowadni¬ cze przechodza wgóre i kazdy z nich jest polaczony swym górnym koncem przegu¬ bowo z ramieniem odpowiedniej dzwigni katowej 128 (fig. 3). Drugie ramie dzwi¬ gni 128 jest polaczone z zebnica 129, która zaczepia kolo zebate 130, polaczone na stale z wycinkiem zebatym 131. Wycinek zebaty 131 zaczepia zebate czesci odpo¬ wiednich kól zebatych rejestru nastawni- czego. Kazde przestawienie wrzeciona licznikowego 5 w kierunku pionowym po¬ woduje w ten sposób odpowiedni ruch od¬ nosnych kól cyfnowych. Powrót wrzeciona do polozenia nieczynnego sprawia to, ze odnosne kola cyfrowe ustawiaja sie w re¬ jestrze nastawniczym na zerze.Mylnie wyznaczone liczby mozna po¬ prawic, przyczem nie potrzeba sprowadzac zbieracza odrazu do polozenia nieczynnego, lecz mozna to uskutecznic stopniowo. Do te- go celu sluzy klawisz korekcyjny 25 (fig. 10), polaczony za posrednictwem katowej dzwigni 133 i czesci 134 z ramieniem dzwi¬ gni 135, której drugie ramie jest zaopatrzo¬ ne w zapadke 136 (fig. 12). Przedni ko¬ niec zapadki 136 jest rozwidlony, a do je¬ go prowadzenia sluzy trzpien 43, który jest przymocowany do katowej plyty 43.19 znaj- dujacej sie na prawej stronie plyty 29.Gdy sie nacisnie klawisz 25, to tylny ko¬ niec zapadki 136 wchodzi miedzy zeby 137, znajdujace sie na dolnej stronie zeb- nicy 101, wskutek czego zebnica ta prze¬ suwa sie o tyle wstecz, ze cofa zbieracz o jeden skok, przyczem jezyczek 79, przesta¬ wiony przez pomylke do roboczego polo¬ zenia, wraca do polozenia nieczynnego pod dzialaniem czesci 116 (fig. 4).Rejestr ilorazowy (czyli wyznaczajacy — 7 —ilosc skoków korby) 8 wózka otrzymuje ruch w sposób nastepujacy. Na górnym koncu walu 48 jest osadzone kolo stozkowe 138 (fig. 2 i 3), zaczepiajace podobne kolo 139, które jest osadzone na koncu walu 140, o- pierajacego sie na plycie 28 ramy. Na dru¬ gim koncu walu 140 znajduje sie stozkowe kolo 141, zaczepiajace podobne kolo 142, które jest osadzone na koncu walu 143.Na drugim koncu walu 143 znajduje sie stozkowe kolo 144, zaczepia')ace podobne kolo 145 na wale 146, który jest zaopa¬ trzony jeszcze w jedno kolo 147 z jednym zebem. Stosunek przekladni pomiedzy walem 48 a kolem 147 jest tak dobrany, ze kolo to robi jeden obrót za kazdym ru¬ chem korby 2. Kolo 147 wspóldziala w zwykly sposób z kolami cyfrowemi w re¬ jestrze ilorazowym wózka. To kolo cyfro¬ we tego rejestru, które w danym momencie zaczepia kolo 147, przesuwa sie w momen¬ cie ruchu korby 2 o jeden odstep cyfrowy w jedna lub w druga strone.Urzadzenia sluzace do przenoszenia dziesiatków w glównym rejestrze rachun¬ kowym wózka sa wykonane w nastepuja¬ cy sposób.Kazde kolo cyfrowe 126 posiada trzpien 148f który moze przestawiac w obie strony (fig. 31 i 32) dzwignie 149 z jej polozenia srodkowego (fig. 30), gdy przy dodawaniu zostanie przekroczona cy¬ fra dziewiec, a przy odejmowaniu zero.Dzwignie 149 sa osadzone na czopach 150, które sa przymocowane po prawej stronie plyt 151i odgradzajacych kola cyfrowe 126. Kazda z dzwigni 149 wspóldziala z zapadka 153, osadzona i obracana na wa¬ le 154, przechodzacym wzdluz wózka, przyczem na kazda zapadke dziala spre¬ zyna 152; zapadka 153 jest zaopatrzona w trzy naciecia 155, 156 i 157 odpowiada¬ jace srodkowemu polozeniu dzwigni 149 (fig. 30), polozeniu do przenoszenia dzie¬ siatków przy dodawaniu (fig. 32) i polo¬ zeniu do przenoszenia dziesiatków przy odejmowaniu (fig. 31), Kazdej dzwigni 149 odpowiada po przeciwnej stronie przegro¬ dy 151 wspornik 158, osadzony i odchyla¬ ny na wale 154, oraz posiadajacy na przed¬ nim koncu zebate kólko 160 osadzone na czopie 159. Kólko 160 zaczepia stale (bez wzgledu na polozenie wspornika 158) ze¬ bata czesc 118 cyfrowego kola 126, znaj¬ dujacego sie po lewej stronie przegrody 151. Wspornik 158 jest zaopatrzony w trzpien 161, który przechodzi swobodnie przez otwór przegrody 151 i wchodzi w otwór dzwigni 149. Jezeli wiec trzpien 148 kola cyfrowego 126, znajdujacego sie pó prawej stronie przegrody, uruchomi dzwi¬ gnie 149, to wspornik 158 odchyla isie wgóre o ile odbywa sie przenoszenie dziesiatków przy dodawaniu (fig. 32), natomiast przy odejmowaniu wspornik ten odchyla sie wdól (fig. 31). W wózku znajduja sie dwa podluzne waly 162 i 165, które sluza do uruchomiania kólkazebatego 160, a wiec i kola cyfrowego 126 po lewej stronie prze¬ grody 151, gdy przynalezna dzwignia 149 i wspornik 158 sa nastawione na przenosze¬ nie dziesiatków (nastawienie to uskutecz¬ nia sie pod dzialaniem trzpienia 148 kola cyfrowego 126 po prawej stronie przegro¬ dy 151). Waly 162 i 165 sa zaopatrzone w Wystepy 164 wzglednie 165, które moga dzialac na kólko zebate 160. Gdy wspor¬ nik 158 znajduje sie w stanie nieczynnym, to kólko zebate nie lezy w obrebie dzia¬ lania wystepów 164, 165. Jezeli jednak wskazane czesci ustawily sie przy doda¬ waniu do przenoszenia dziesiatków, jak na fig. 32, to kólko zebate 160 znajduje sie w obrebie dzialania odnosnego wystepu 165 walu 163, a poniewaz wal 163 obraca sie w kierunku przeciwnym niz wal 162, wiec kólko zebate 160 wykonywa taki ruch, ze kolo cyfrowe 126 cofa sie o jedna cyfre.Wystepy 164 i 165 sa rozmieszczone na walach 162 i 163 na linji srubowej.Waly 162 i 163 sa ze soba sprzezone zapomoca kól zebatych 166 i 167, wiec mu- — 8sza sie obracac w przeciwnych kierunkach.Za posrednictwem przekladni kola te o- trzymuja ruch od korby 2, gdy ona wraca do polozenia nieczynnego- Zebaty wyci¬ nek 30 korby 2 zaczepia, jak wskazano po¬ wyzej, kólko zebate 31, osadzone luzno na wale 32 i sprzezone z nim zapomoca za¬ padki 33 i kola zapadkowego 34 (fig. 30), wskutek czego wal 32 obraca sie, gdy kor¬ be 2 pociagac naprzód, natomiast kólko zebate 31 moze sie swobodnie obracac na wale 32, gdy korba 2 znajduje sie w stanie nieczynnym. Kólko 31 zaczepia kólko ze¬ bate 768, osadzone luzno na wale 42 i sprzezone z nim zapomoca zapadki 169 i kola zapadkowego 170. Zapadki 33 i 169 sa zwrócone w tym samym kierunku, tak ze gdy kólko zebate 31 obraca sie (w czasie ruchu korby 2 naprzód) i pociaga swój wal 32, to kólko zebate 168 moze sie swobod¬ nie obracac na swym wale 42, lecz pocia¬ ga swój wal, gdy korba wraca do poloze¬ nia nieczynnego, a wtedy znowu kólko ze¬ bate 31 obraca sie swobodnie na wale 32.Z walem 42 jest natomiast na stale pola¬ czone kólko zebate 171, sprzezone za po¬ srednictwem kól 172, 173 z zebatym beb¬ nem 174, którego dlugosc odpowiada prze¬ biegowi wózka i który zaczepia kólko ze¬ bate 175 wózka. Kólko zebate 175 zaczepia dalej kólko 176 osadzone na wale 163. W przedstawionem wykonaniu stosunek prze¬ kladni pomiedzy korba 2 i walami 762 i 163 jest tak dobrany, ze waly te wykony- wuja dwa obroty na jeden powrotny skok korby. Przekladnia ta moze byc równiez wieksza, tak ze wspomniane czesci wyko- nywuja wiecej niz dwa obroty, wskutek czego czynnosc przenoszenia dziesiatków moze byc uskuteczniana wzgledem kazdej dowolnej ilosci kól cyfrowych, przyczem wzajemny odstep poszczególnych wyste¬ pów walów 162 i 163 musi byc tak wielki, aby mozna bylo kolejno przenosic nastepu¬ jace po sobie dziesiatki.Powrotny ruch wspornika 158 i dzwi¬ gni 149 odbywa sie bezposrednio po prze¬ niesieniu dziesiatków w ten sposób, ze wy¬ stepy 164 wzglednie 165 walów 162 i 163 uderzaja w wystepy 177 wzglednie 178 wspornika 158 i przestawiaja je w srodkom we polozenie, przyczem trzpien 161 pocia¬ ga jednoczesnie dzwignie 149.Tabulaton do uruchomiania wózka 7 jest wykonany w nastepujacy sposób.Wózek 7 posiada u góry krazki 193, które tocza sie po prowadnicy 194 przymo¬ cowanej do ramy maszyny. W dolnej cze¬ sci wózka znajduje sie prowadnica 195 do krazków 192 osadzonych i dajacych sie obracac w ramie maszyny (fig. 2 i 3). Do ramy maszyny jest przymocowany drazek 196 zaopatrzony w zlobki 197% których wzajemny odstep odpowiada odstepowi miedzy cyfrowemi kolami wózka. Zlobki te moze zaczepiac zapadka naciskana przez sprezyne i umieszczona na ramie maszyny.Zapadke te mozna przestawiac odrecznie zapomoca raczki 199. W dolnej czesci wózka znajduje sie zebnica 200, która za¬ czepia kólko zebate 202, osadzone luzno na czopie 201 umocowanym w ramie/jiaszy- ny. Kólko zebate 202 jest polaczone sztyw¬ no z dwoma kolami zapadkowemi 203 i 204, które sa umieszczone na wspólnym czopie (fig. 20, 21 i 22). Zeby tych kól za¬ padkowych sa skierowane odwrotnie; w ich plaszczyznach i po przeciwnych stro¬ nach znajduja sie zapadki 205 i 206 osadzo¬ ne! i obracane na dzwigniach 207 wzglednie 208f oraz naciskane przez sprezyny. Dzwi¬ gnie 207, 208 sa osadzone i obracane na czopie 201. Pomiedzy dolnemi koncami dzwigni 207, 208 znajduje sie sprezyna cisnaca 209, która przyciska wystepy 210 i 211, znajdujace sie na jednem z ramion kazdej dzwigni 207 i 208 do sworzni 212 i 213 przymocowanych do czolowej plyty 214 ramy maszyny. Dzwignie 207, 208 sa tez zaopatrzone we okrecone sworznie 215 i 216, których konce sa prowadzone w szczelinach 190 i 191 pionowo przestawia- — 9 -aych suwaków 217 i 21$. Drugie tfamie kazdej z dzwigni 207 wzglednie 208 ma ksztalt katowym posiada wystep 219 wzgled¬ nie 220 i jest zarazem wykonane jako za¬ padka 205 wzglednie 206. Suwaki 217 wzglednie 218 sa zaopatrzone w dolnej czesci w skosne powierzchnie 221, wzgled¬ nie 222. Z powierzchniami temi stykaja sie trzpienie 223 wzglednie 224, osadzane na jednem z ramion katowych dzwigni 225 wzglednie 226. Dzwignie katowe 225, 226 sa sztywno polaczone z walem 227 o- sadzonym i obracanym w plycie 214 ramy, a konce ich polaczone sa zapomoca czesci 228, wzglednie 229 z jarzmem 230 (fig, 25 i 26J sluzacem do ich przestawiania. Jarz¬ mo 230 jest osadzone w plycie 214 ramy ponizej zapadki 198. Suwaki 217 i 218 sa polaczone zapomoca trzpieni 231 wzgled¬ nie 232 z katowemi dzwigniami 233 wzgled¬ nie 234, które za posrednictwem czesci 235 wzglednie 236 sa polaczone z katowe¬ mi dzwigniami 237 wzglednie 238, a te o- statnie sa polaczone z klawiszami 20 wzglednie 21. Suwaki 217 i 218 posiadaja u góry trzpieniki 239, 240, które dotykaja tylnych stron zapadek 205, 206.Dzialanie tabulatora do poruszania wózka jest nastepujace.Jezeli wózek ma byc poruszony w pra¬ wo, to naciska sie klawisz 20, który po¬ ciaga wdól suwak 217, a wtedy skosna powierzchnia 221 dziala na trzpien 223, wskutek czego katowa dzwignia 225 obra¬ ca sie i podnosi jarzmo 230 za posrednic¬ twem czesci 228. Jarzmo 230 podnosi za¬ padke 198 z naciecia drazka 196, zwalnia¬ jac wózek. Trzpien 239 sprawia, ze zapad¬ ka 205 chwyta odnosne kólko zapadkowe 203, które wykonywa obrót wraz z kól¬ kiem zebatem 202, wskutek czego wózek przesuwa sie w prawo,, gdyz suwak 217, poruszajac sie ciagle wdól obraca zapo¬ moca wkreconego sworznia 215 dzwignie 207. Gdy dzwignia ta obraca sie, to jej wy¬ step 219 dziala tez na druga zapadke 206, która chwyta odnosne kólko zapadkowe 204 i ogranicza ruch dokladnie do jedne¬ go skoku, odpowiadajacego wzajemnemu odstepowi pomiedzy dwoma nastepujacemi po sobie kolami cyfrowemi wózka. Jezeli zwolnic klawisz 20, to suwak 217 wraca do polozenia nieczynnego, a zapadki 205, 206 odchylaja sie od kólek zapadkowych 203s 204. Równoczesnie zapadka 198 wchodzi w jeden zlobek 197 drazka 196, tak ze wó¬ zek jest w nowem polozeniu zaryglowany.Chcac przesuwac wózek w lewo naciska sie klawisz 21, wskutek czego suwak 218 i in¬ ne czesci wykonywuja podobne ruchy, jak opisano powyzej. Poniewaz zapadki 205 i 206 w stanie nieczynnym nie chwytaja kó¬ lek zapadkowych 203, 204, wiec przez na¬ cisniecie raczki 199 zapadki 198 mozna wó¬ zek oswobodzic i przesunac go potem w prawo lub w lewo o dowolna ilosc skoków.Jezeli przy rachowaniu (np. przy odejmo¬ waniu, gdy pozostala reszta jest mniejsza od odjemnika) przekroczyc graniczne wskazania maszyny, to wtedy zaczyna dzia¬ lac urzadzenie sygnalizacyjne (fig. 2, 34 i 35).Z kolem cyfrowem, polozonem w glów¬ nym rejestrze rachunkowym najbardziej na lewo, jest polaczone urzadzenie wpro¬ wadzajace w ruch dzwonek 24L Urzadze¬ nie to zaczyna dzialac, gdy przy dodawa¬ niu obraca sie korba od dziewieciu do zera, albo przy odejmowaniu od zera do dzie¬ wieciu. Do urzadzenia tego nalezy trzpien 242 umocowany na kole cyfrowem 126.Trzpien 242 moze dzialac w danym mo¬ mencie na koniec dzwigni 244, osadzonej i obracanej na czopie 243. Drugi koniec tej dzwigni wchodzi w wyciecie na koncu dzwigni 246, osadzonej i obracanej na wa¬ le 154. Wymienione wyciecie ma taki ksztalt, ze dzwignia 246 odchyla sie za¬ wsze w jednym kierunku, niezaleznie od kierunku w jakim obraca sie dzwignia 244 pod dzialaniem trzpienia 242. Sprezyna 247 dziala w ten sposób na dzwignie 246,z? gdy trzpien 242 wysunie sie poza koniec dzwigni 244, to sprezyna 247 odciaga dzwignie 246 i 244 do polozenia srodkowe¬ go (uwidocznionego na fig. 34). Przeciwny koniec dzwigni 246 jest polaczony z wa¬ lem korbowym 248, na którym jest osadzo¬ ny mlotek 250 dzwonka 241. Na mlotek 250 dziala sprezyna249. W momencie prze¬ kroczenia granicznych wskazan maszyny trzpien 242 wprawia'w ruch dzwignie 244, tak ze dzwignia 246 przechodzi w poloze¬ nie oznaczone na fig. 34 linjami przery- wanemi i wprawia w ruch wal korbowy 248, wskutek czego mlotek 250 podnosi sie.Gdy trzpien 242 przeszedl poza koniec dzwigni 244 to sprezyna 247 przestawia dzwignie 246 do pierwotnego polozenia, a równoczesnie sprezyna 249 powoduje ude¬ rzenie mlotka w dzwonek.Ptfzy rachowaniu na opisanej maszynie postepuje sie w nastepujacy sposób.W razie dodawania naciska sie klawisz 22; do liczby zaznaczonej juz w glównym rejestrze rachunkowym nalezy np. dodac liczbe 236.Zbieracz, beben licznikowy i wrzecio¬ na licznikowe znajduja sie z poczatku w polozeniu nieczynnem. Naprzód trzeba przeniesc na zbieracz 3 liczbe 236, przez nacisniecie klawiszów 12, 13 i 16, które odpowiadaja cyfrom 2, 3 i 6 (fig. 1).Przez nacisniecie klawisza 12 wprawia sie w ruch liczac od dolu dziewiata dzwi¬ gnie 92, tak ze glówka 96 tej dzwigni wysu¬ wa dziewiaty jezyczek (od dolu) z pierw¬ szej pionowej grupy jezyczków zbiornika.Dzwignia 92 dziala równoczesnie na za¬ padki 85, 86, tak ze zbieracz zwalnia sie i pod dzialaniem sprezyny 102 pokreca sie o jeden skok w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara. Jezeli nacisnac klawisz 13, to ósma (liczac od dolu) dzwi¬ gnia 92 wysuwa ósmy jezyczek 79 w dru¬ giej pionowej grupie jezyczków zbiornika.Równoczesnie zapadki 85 i 86 zwalniaja zbieracz, który obraca sie znowu o jeden skok w poprzednio oznaczonym kierunku.Gdy nacisnac klawisz 16, to piata (liczac od dolu) dzwignia 92 wysuwa piaty jezy¬ czek trzeciej pionowej grupy jezyczków zttiormka. Jednoczesnie zapadki 85 i 86 zwalniaja zbieracz, umozliwiajac jego na stepne pokrecenie o jeden skok w poprzed¬ nim kierunku.Pierwsza grupa jezyczków znajduje sie wtedy przed trzeciem wrzecionem liczni- kowem 5, druga grupa przed drugiem wrzecionem licznikowem, a 'trzecia grupa przed pierwszem, wrzecionem liczniko¬ wem. Kryza 83 uwolnila wprawdzie te wrzeciona, lecz przytrzymuje je jeszcze w ich dolnem polozeniu pierscien 65. Teraz odchyla sie korbe 2 naprzód. W tym mo¬ mencie pierscien 65 zwalnia sie, gdyz w chwili pokrecenia walu 32, wystep 392 tarczy 391 nie chwyta trzpienia 393. Trzy wymienione wrzeciona licznikowe, które, nie sa zaryglowane przez kryze 83, prze¬ suwaja sie wgóre pod dzialaniem swoich sprezyn 63, tak ze jezyczki w pierwszych trzech grupach jezyczków zbieracza, znaj¬ dujac sie w polozeniu roboczem, chwytaja glówki 60 wifizecion. Wskutek tego wrze¬ ciona przechodza w takie polozenie, ze ich kola zebate 59 znajduja sie na wysokosci dziewiatej, ósmej, wzglednie piatej liczacod dolu tarczy licznikowego bebna. Inne wrze¬ ciona przytrzymuje w polozeniu nieczynnem kryza 83. Gdy wymienione wrzeciona licz¬ nikowe przesuwaja sie wgóre, to nastawio¬ na liczba przenosi sie za posrednictwem czesci 64 i 128 — 131 na odnosne kólka cyfrowe 132 rejestru nastawniczego 6, który wskaze wówczas liczbe 236- Gdy korbe odchylac dalej naprzód, to beben licznikowy wykonywa jeden obrót i otrzy¬ muje ten ruch zapomoca wycinka 30, kól¬ ka zebatego 31, z&padki 33 kólka zapad¬ kowego 34, walu 32, kól stozkowych 45, 46, sprzegla 49 i walu 48. W czasie obrotu bebna poruszaja sie nastawione wrzeciona licznikowe 5 w ten sposób, ze nastawione — 11 -cyfry przenosza sie na kólka cyfrowe glównego rejestru rachunkowego za po¬ srednictwem wrzecion 117 kól 120, 121, walu 1229 kól 123, 124 i kola o ksztalcie gwiazdy 125. Obrót walu 48 przenosi sie za posrednictwem kól 138, 139, walu 140, kól 141, 142 walu 143 i kól 144, 145 na ko¬ lo 147, które przestawia pierwsze kolo cyfrowe rejestru liczacego skoki korby o jeden odstep cyfr- Gdy korba 2 doszla do swego krancowego polozenia, to czynnosc rachowania jest skonczona, i przestawione czesci nalezy sprowadzic do polozenia nie¬ czynnego. W tym celu trzpien 266 przesta¬ wia wdól dzwignie 73, która pociaga za soba pierscien 65, a ten ostatni przestawia do pierwotnego polozenia te trzy wrzecio¬ na licznikowe, które byly w czasie racho¬ wania uruchomione, natomiast sam pier¬ scien 65 zostaje zaryglowany wskutek te¬ go, ze wystep 392 chwyta znowu trzpien 393.Gdy korbe 2 odchylac naprzód, to czesc 104 wprawia w ruch takze zapadke 108t która chwyta swym zebem 110 przedko- niec zebnicy 101. Gdy przestawione wrze¬ ciona licznikowe wracaja do polozenia nie¬ czynnego, to kola cyfrowe rejestru na- stawniczego 6 przestawiaja sie równiez na zero. ! Jezeli potem przestawia sie korbe 2 i wycinek 30 do polozenia normalnego, to wal 32 nie porusza sie, gdyz zapadka 33 przeskakuje po zebach kola zapadkowego 34. Zapadka 108 pociaga zebnice 101, któ¬ ra za posrednictwem kólek zebatych 100 i 92 sprowadza zbieracz do polozenia nie¬ czynnego, przyczem przestawione przed¬ tem jezyczki 79 wracaja równiez do swego polozenia nieczynnego. Równoczesnie kry¬ za 83 przechodzi przez glówki 60 cofnie¬ tych wrzecion i ustala je w ich polozeniu nieczynnem niezaleznie od pierscienia 65.Podczas powrotnego ruchu korby 2 obraca sie wal 42, otrzymujac ten ruch za posred¬ nictwem zebatego wycinka 30, zebatych kólek 31, 168 oraz zapadki 169 i kola za¬ padkowego 170. Ruch walu 42 przenosi sie na waly 162 i 163 za posrednictwem kól 171, 172, 173, zebatego bebna 174 i kola 175. Waly 162 i 163 wprawiaja kolejno w ruch (poczawszy od prawej strony) urza¬ dzenie do przenoszenia dziesiatków nale¬ zace do cyfrowych kól, które nastawily sie do przenoszenia dziesiatków, gdy wy* znaczona liczba zostala przeniesiona opi¬ sanym sposobem na glówny rejestr rachun¬ kowy. Maszyna jest teraz gotowa do dal¬ szej czynnosci dodawania przez naciskanie odpowiednich klawiszów cyfrowych na¬ stepnego dodajnika i przeniesienie wyzna¬ czonej liczby na glówny rejestr rachun¬ kowy przez odchylenie korby 2. Jak wi¬ dac z poprzedniego opisu, czynnosci przy rachowaniu na maszynie wedlug wynalaz¬ ku sa przy dodawaniu dokladnie takie sa¬ me, jak na zwyklej, dziesiecioklawiszowej maszynie rachunkowej. Róznica polega na tern, ze na maszynie wedlug wynalazku o- dejmowanie uskutecznia sie w równie pro¬ sty sposób. Jezeli jakakolwiek liczba ma byc odjeta, to naciska sie klawisz 23, po- czem dalsze postepowanie jest takie same, jak przy dodawaniu. Gdy nacisnac kla¬ wisz 23, to sprzeglo 49 przesuwa sie w kie¬ runku osiowym, tak ze wtedy zamiast ko¬ la 46 dziala kolo 47, wskutek czego kieru¬ nek obrotu walu 48 jest odwrotny. Wyzna¬ czona liczba przenosi sie tak samo, jak poprzednio, na zbiornik i wrzeciona liczni¬ kowe, z których przechodzi jednak na gór¬ ny rejestr rachunkowy w kierunku odwrot¬ nym, gdyz w czasie ruchu korby beben licznikowy obraca sie w kierunku przeciw¬ nym, tak ze wrzeciona licznikowe obracaja sie równiez w kierunku odwrotnym, niz przy dodawaniu. Przenoszenie dziesiatków odbywa sie przy pomocy walu 163. W re¬ jestrze podajacym skoki korby kierunek obrotu równiez jest odwrotny, gdyz stoz¬ kowe kolo 138 obraca sie w kierunku prze¬ ciwnym, niz przy dodawaniu, tak ze zeba- — 12 —te kolo 147 zaczepiajace kolo cyfrowe przeskakuje w czasie ruchu korby 2 o jeden odstep pomiedzy cyframi wstecz, Podczks gdy przy dodawaniu kazdego dodajnika wyznacza sie nowa liczbe, i sto¬ sownie do tego zbieracz za kazdym razem musi wrócic do polozenia nieczynnego, to przy mnozeniu i dzieleniu korzysta sie az do ukonczenia przebiegu rachunkowego z nastawionego zbieracza, odpowiednio do wyznaczonej liczby. Jezeli np. liczba 324 ma byc pomnozona praez 34, wówczas wy- znacza sie liczbe 324 przez nacisniecie kla¬ wiszów 13, 12 i 14, wskutek czego zbieracz przestawia sie tak, jak wyzej opisano. Na¬ stepnie naciska sie klawisz 24 i przytrzy¬ muje go w stanie nacisnietym az do ukon¬ czenia przebiegu rachunkowego. Wskutek nacisniecia klawisza 24 dzwignia zapadko¬ wa 71 zostaje uwolniona, tak ze dzwignia 73 uwalnia pierscien 65, który pozostaje w swem górnem polozeniu; równiez wrzecio¬ na pozostaja w polozeniu roboczem. Na¬ cisniecie klawisza 24 powoduje równiez o- puszczenie sie czesci 107, wobec czego zab 110 zapadki 108 wchodzi pod zebnice 101.Wskutek tego zebnfca i zbieracz pozosta¬ ja bez ruchu w nastawionem polozeniu.Za kazdym ruchem korby 2 liczba 324 przenosi sie na glówny rejestr rachunkowy, a równoczesnie rejestr podajacy skoki kor¬ by przesuwa sie stopniowo ruchem przery¬ wanym. Rozpoczynajac mnozenie przez liczbe 4, porusza sie korbe (2 cztery razy, poczem naciska sie klawisz 20, tak ze wó¬ zek przestawia sie o jeden skok w prawo (jak wyzej opisano). Potem porusza sie korbe 2 trzy razy. Wtedy glówny rejestr rachunkowy wskazuje iloczyn 11016, gór¬ ny rejestr mnozna 324, a rejesftr podajacy skoki korby mnoznik 34. Jezeli zwolnic klawisz 24, to dzwignia zapadkowa 71 sprzega znowu pierscien 65 z dzwignia 73, gdyz dzwignie 71 przytrzymuje w górnem polozeniu sprezyna 181. Równoczesnie sprezyna 182 podnosi czesc 107 zaopatrzo¬ na w szczeline tak, ze zapadka 108 prze¬ chodzi znowu w swe polozenie robocze wzgledem zebnicy 101. Jezeli znowu poru¬ szyc korbe 2, to zbieracz i wrzeciona licz¬ nikowe, znajdujace sie w polozeniu robo¬ czem, wracaja do polozenia nieczynnego.Dzielenie odbywa sie tak samo jak mno¬ zenie, z ta róznica, ze naprzód naciska sie klawisz 23 wskutek czego przestawia sie sprzeglo 49, zmieniajace (jak opisano) kie¬ runek obrotu walu 48. PL PL

Claims (8)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Maszyna rachunkowa o dziesieciu klawiszach odpowiadajacych cyfrom 0—9, znamienna tern, ze posiada obrotowy zbie¬ racz, zaopatrzony w grupy oporków ulo¬ zonych w pionowych szeregach i odpowia¬ dajacych poszczególnym klawiszom Cyfro¬ wym, których nacisniecie sprowadza prze¬ stawienie wskazanych oporków do poloze¬ nia roboczego, przyczem równoczesnie na¬ stepuje obrót zbieracza.

2. Maszyna wedlug zastrz. 1, zna¬ mienna tem, ze posiada wrzeciona liczni¬ kowe, które odpowiadaja szeregom opor¬ ków zbieracza i pod dzialaniem tych opor¬ ków moga byc przestawione w kierunku osiowym.

3. Maszyna wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienna tem, ze posiada obrotowy beben licznikowy, skladajacy sie z pewnej liczby tarcz zaopatrzonych w zeby, których ilosc odpowiada róznym zespolom jednostko¬ wym, przyczem beben licznikowy mozna w ten sposób obracac zapomoca recznej kor¬ by lub walu napedowego maszyny, ze po¬ kreca on wrzeciona licznikowe.

4. Maszyna wedlug zastrz. 1—3, zna¬ mienna tem, ze wrzeciona licznikowe prze¬ nosza swój ruch obrotowy na kola cyfrowe glównego rejestru rachunkowego, w celu przeniesienia na ten rejestr liczb nasta¬ wianych przez naciskanie klawiszów cy¬ frowych. ¦ .* ¦

5. Maszyna wedlug zastrz. 1—4, zna¬ mienna tern, ze zbieracz obracany przez sprezyne {102} jest zaopatrzony w zapad¬ ki (85, 86), które moga byc uruchomiane prizez dzwignie (92) polaczone z klawisiza- mi cyfrowemi tak, ze przy naciskaniu kla¬ wiszów zbieracz obraca sie stopniowo ru¬ chem przerywanym, a wskazane dzwignie przestawiaja równoczesnie oporki zbiera¬ cza do ich polozenia roboczego*

6. Maszyna wedlug zastrz. 1—5, zna¬ mienna tern, ze wrzeciona licznikowe (5) sa rozstawione wokolo pewnej czesci ob¬ wodu zbieracza i sa polaczone ze sprezy¬ nami (63), które usiluja je podniesc, przy- czem normalnie wrzeciona sa przytrzymy¬ wane w polozeniu zerowem przez kryze (83) zbieracza, zwalniajaca kolejno wrze¬ ciona, gdy zbieracz pokreca sie w czasie naciskania klawiszów cyfrowych. 7. Maszyna wedlug zastrz. 1—6, zna¬ mienna tein, ze pierscien (65) przytrzymu¬ je równiez wrzeciona licznikowe w poloze¬ niu nieczynnem, przyczem ruch reczny kor¬ by dziala w ten sposób na wskazany pier¬ scien, ze na poczatku skoku korby pier¬ scien zwalnia sie i wskutek tego przestaje ryglowac wrzeciona. 8. Maszyna wedlug zastrz. 1—7t zna¬ mienna tern, ze pierscien (65) moze spro¬ wadzic wrzeciona licznikowe do polozenia zerowego wskutek ruchu korby recznej, gdyz po przeniesieniu wyznaczonej liczby na glówny rejestr rachunkowy wraca on do swego normalnego polozenia i w czasie tego ruchu powrotnego pociaga tez wrze¬ ciona licznikowe. 9. Maszyna wedlug zastrz. 1—8, zna¬ mienna tern, ze zapadka (lt)8) polaczona z reczna korba przestawia zbieracz do polo¬ zenia zerowego za posrednictwem stosow¬ nej przekladni zebatej (101, 100, 99) wte¬ dy, gdy korba wraca do polozenia zero¬ wego po sprowadzeniu do tego polozenia zerowego wrzecion licznikowych za po¬ srednictwem pierscienia *(65). 10. Maszyna wedlug zastrz. 1—9, zna¬ mienna tern, ze zboku zbieracza znajduje sie czesc nastawnicza (116), która prze¬ stawia do polozenia nieczynnego oporki te¬ go zbieracza, gdy 'ten ostatni wtraca do swego polozenia zerowego. 11. Maszyna wedlug zastrz. 1—4, zna¬ mienna tern, ze wrzeciona licznikowje (5), mogace sie podnosic i opuszczac, sa pola¬ czone zapomoca przekladni (128 — 131) z odpowiedniemi kolami cyfrowemi (132)A rejestru nastawniczego (6), który uwidocz¬ nia nastawione liczby wtedy, gdy wrzecio¬ na sa zwolnione i poruszaja sie wgóre az do polozenia, W któretm przytrzymuja Je oporki zbieracza, znajdujace sie w danej chwili w polozeniu roboczem. 12. Maszyna wedlug zastrz. 1, 4, 7 i 9 znamienna tern, ze jest zaopatrzona w kia* wisz (24), zapomoca którego mozna odla¬ czyc reczna korbe od pierscienia (65) i wstrzymac dzialanie zapadki (108), pola¬ czonej z reczna korba i sluzacej do spro¬ wadzania zbieracza do polozenia nieczyn¬ nego tak, iz po nastawieniu jakiejkolwiek liczby zapomoca klawiszów mozna poru¬ szyc korbe kilkakrotnie celem wielokrot¬ nego przeniesienia tej samej liczby na glówny rejestr rachunkowy, wskutek czego maszyna moze sluzyc do mnozenia (wielo¬ krotnego dodawania tej samej liczby). 13. Maszyna wtedlug zastrz. 1 — 4 i 12, znamienna tern, ze polaczenie recznej korby (2) i pierscienia (65) zawiera dzwi^ gnie (73), majaca polaczenie z ukladem dzwigniowo-drazkowym (66 — 68), który przytrzymuje pierscien (65), lecz moze byc od niego odlaczony zapomoca klawisza (24). 14. Maszyna wedlug zastrz. 1—4 i 12, znamienna tern, ze zapadka (108) jest pro¬ wadzona przy pomocy czesci (107) zaopa trzonej w szczeline i polaczonej z klawi¬ szem (24) tak, iz przy nacisnieciu tego kla¬ wisza (24) wskazana zapadka (108) prze¬ chodzi w polozenie nieczynne wzgledemzabnicy (101), sprowadzajacej cofanie zbieracza, w polozenie nieczynne. _ 15. Maszyna wedlug zastrz* 1—4, zna¬ mienna tern, ze beben liczników^ (4) jest polaczony za posrednictwem podwójnie dzialajacego sprzegla (45, 47, 4&), nasta¬ wianego przez dwa klawisze (Z2, 23), z walem (32), który pod dzialaniem recznej korby (2) obraca sie zawsze w jednym kie¬ runku, wobec czego beben licznikowy, sto¬ sownie do polozenia sprzegla, moze obra¬ cac wrzeciona licznikowe (5) w obu kie¬ runkach, sprowadzajac dodawanie lub o- dejmowanie liczby wyznaczonej na klawi¬ szach wzgledem liczby nastawionej uprzed¬ nio w glównym rejestrze rachunkowym, umozliwiajac stosowanie maszyny przy do¬ dawaniu i odejmowaniu, wzglednie mnoze¬ nia i dzielenia bez zmiany sposobu nape¬ dzania recznej korby, 16. Maszyna wedlug zastrz. 1—4 i 14, znamienna tern, ze jest zaopatrzona w za¬ padke (136), wspóldzialajaca z zebnica (101) i uruchomiaja zaponioca klawisza (25) tak, ze przez naciskanie tego klawi¬ sza (24) mozna zbieracz Cofac z danego polozenia stopniowo ruchem przerywanym. 17. Maszyna wedlug zastrz. 1 — 16, znamienna tern, ze jej urzadzenie do prze¬ noszenia dziesiatków zawiera odchylany wspornik (158) z kólkiem zebatem (160)f który zaczepia stale kolo zebate cyfrowe (126) i pod dzialaniem sasiedniego kola cyfrowego moze przechodzic w polozenie robocze wzgledem dwóch walów (162 i 163), które obracaja sie w przeciwnych kierunkach i sa zaopatrzone w wystepy (164 i 165), mogace obracac wskazane kól¬ ko zebate (160) w jednym lub w drugim kierunku o kat zgóry okreslony. 18. Maszyna wedlug zastrz. 17, zna¬ mienna tern, ze jej urzadzenie do przeno¬ szenia dziesiatków jest zaopatrzone w dzwignie (149), która sasiednie kolo cyfro¬ we moze wprawic w ruch zapomoca swego wystepu, o ile ono pokreci sie o tyle, ze musi nastapic przeniesienie dziesiatków, przyczem wskazana dzwignia (149) jefct polaczona ze wspornikiem {158) i moze ^o przestawiac w polozenie robocze. 19. Maszyna wedlug zastrz. 17 i lfc znamienna tern, ze wspornik (158) mzA- dzenia do przenoszenia dziesiatków fefet zaopatrzony w wystepy (177, 178), na któ¬ re moga dzialac wystepy (164, 165) wa¬ lów (162, 163) i przestawiac go w poloze¬ nie nieczynne po uskutecznieniu przenie¬ sienia dziesiatków. 20. Maszyna wedlug zastrz. 17 —19, znamienna tern, ze waly (162, 163) sluza do przenoszenia dziesiatków wszystkich kól cyfrowych, przyczem wystepy (164, 165) tych walów sa ulozone na linji sru¬ bowej. 21. Maszyna wedlug zastrz. 1 — 16, znamienna tern, ze w sklad urzadzenia do uruchomiania wózka wchodzi zebnica (200), przymocowana do tego wózka i za¬ czepiajaca kólko zebate (202) polaczone* stale z dwoma kólkami zapadkowemi (203i 204) osadzonemi i obracanemi na wspól¬ nym czopie (201), przyczem zapadki (205, 206) nie chwytaja normalnie tych kól za¬ padkowych (203, 204), lecz dopiero wów¬ czas, gdy poruszy sie jeden z suwaków (217, 218), wówczas jedna z zapadek slu¬ zy do sprowadzania ruchu wózka, a dru¬ ga do jego ryglowania, wobec czego wó¬ zek moze sie przesunac za kazdym razem tylko o jeden skok. 22. Maszyna wedlug zastrz. 1 — 21, znamienna tern, ze kazda z zapadek (205, 208) jest osadzona i obraca sie na dzwigni (207 wzglednie 208), która moze pokrecac sie na czopie (201) i jest polaczona z su¬ wakiem (217 wzglednie 218), przyczem su¬ wak ten jest zaopatrzony w trzpien (239 wzglednie 240), który dziala na jedna ze wskazanych zapadek w ten sposób, ze ona chwyta swoje kolo zapadkowe, podczas gdy wystep (219 wzglednie 220) wskazanej dzwigni (207 wzglednie 208) sprawia, izdruga zapadka chwyta równiez swoje kól¬ ko zapadkowe, 23. , Maszyna wedlug zastrz. 1 — 22 znamienna tern, ze wózek ustala w nasta- wionem polozeniu zapadke (198), wcho¬ dzaca w naciecia drazka (196) przymoco¬ wanego do ramy maszyny, przyczem za¬ padka ta moze byc usunieta z naciec draz¬ ka pod dzialaniem jednego z dwu suwaków (217, 218) uruchomionego przez nacisnie¬ cie odpowiedniego klawisza (20 wzglednie 21), celem przesuniecia wózka o jeden skok w jedna lub w druga strone, albo tez moz¬ na usunac zapadke bezposrednio odrecz nie, jezeli wózek ma byc przesuniety odra- zu o kilka skoków. 24. Maszyna wedlug zastrz. 1 — 23, znamienna tern, ze kólko cyfrowe, znajdu¬ jace sie w glównym rejestrze rachunko¬ wym najbardziej na lewo, jest zaopatrzo¬ ne w urzadzenie do uderzania w dzworek, przyczem urzadzenie to zaczyna dzialac, gdy podczas przebiegu rachunkowego zo¬ stana osiagniete graniczne wskazania ma¬ szyny. Anders Lindahl. Conrad Luttropp. Zastepca: Dr. inz. M. Kryzan. rzecznik patentowy. ¦£±3- BDBBOOniOO B B B fl til 0 I ¦¦¦¦¦¦ ¦¦¦¦¦¦ a ft 15 „ 17 u zsDo opisu -TlglE. M-h m w 15 \m io S B fi- JkL 17 li 15 ,, D^&Ji) & ® ® @-tt-» ^r 21 \foDo opisu patentowego Nr 8426. Ark. 3- ~M^-3.£0 opisu patentowego Nr 8426. Ark. 4. ~FIE.B. TIE.3. rapDo opisu patentowego Nr 842 . Ark. 5. ~nq.i3. 2f-n ~FIq71E.Do opisu patentowego Nr 8426. Ark. f. ~EI^.2D. &» ar nTWfr at-z &e-EiDo opisu patentowego Nr 8426. Ark,

7. *-iSfiSfcnrf ^irT^ *t)o opisu patentowego Nr 8426. Ark.

8. .07, / «/. *S H ,6$ -IS7 '.Si Mf- *fl \S- -a- J3- )fv0^ol) n n 1]—ir -4— ¦B- y u " tie:33. <& ~EIg:34. m =a» Druk L. Boguslawskiego, Warszawa, PL PL