Przedmiotem niniejszego wynalazku jest kasa rejestrujaca, która posiada kla¬ wiature o ukladzie promieniowym klawi¬ szów, glówne urzadzenie licznikowe, kilka pomocniczych urzadzen licznikowych (któ¬ re moga byc równiez pominiete) oraz wspólne urzadzenie wskaznikowe (urzadze¬ nie drukujace i bebny odczytowe) zarów¬ no do poszczególnych kwot jak i sum ogól¬ nych oraz czesciowych.W kasie rejestrujacej wedlug wyna¬ lazku wal glówny i narzady napedowe po¬ szczególnych rzedów klawiszów do wyka¬ zywania kwot wykonywuja w pierwszym okresie przebiegu rejestrowania obrót w jednym kierunku o pewien staly kat, w dru¬ gim zas okresie tego przebiegu — obrót w drugim kierunku o taki sam kat. Jednocze¬ snie kazdy narzad napedowy przestawia przynalezne kólko nastawcze, sprzegniete z bebnami urzadzenia sumujacego i urza¬ dzenia wskaznikowego o kat, którego wiel¬ kosc jest proporcjonalna do wartosci cyfro¬ wej nacisnietego klawisza.Istota wynalazku polega na tym, ze w pierwszym okresie kazdego przebiegu re¬ jestrowania, to jest zarówno podczas re¬ jestrowania poszczególnej kwoty jak i pod¬ czas wykazywania sumy, wszystkie kólka nastawcze oraz sprzegniete z nimi narzady zostaja sprowadzone w swe polozenia wyj¬ sciowe, w których nastawione sa na zera(ruch cofajacy), natomiast w drugim okre¬ sie kazdego przebiegu rejestrowania, t. j. podczas rejestrowania kwot poszczegól¬ nych, nadaje sie kólkom nastawczym obrót o kat, którego wielkosc jest proporcjonal¬ na do wartosci cyfrowej nacisnietego kla¬ wisza, a podczas wykazywania sum — o- brót o kat, którego wielkosc jest proporcjo¬ nalna do kata nastawienia urzadzenia licz¬ nikowego (ruch nastawiania). Podczas gdy nastawianie kólek nastawczych w okresie przebiegu rejestrowania poszczególnych kwot odbywa sie za pomoca narzadów na¬ pedowych, nastawianych za posrednictwem klawiszów kwot, to w okresie wykazywania sum, nastawianie to odbywa sie za pomoca osobnego urzadzenia zabierczego, które od¬ dzialywa na bebny urzadzenia sumujacego, tak iz kólka nastawcze dzialaja jako zwy¬ kle kólka przekladniowe miedzy urzadze¬ niem sumujacym a urzadzeniem wskazni¬ kowym i obracaja sie w kierunku przeciw¬ nym, anizeli w okresie przebiegu rejestro¬ wania poszczególnych kwot. Cofanie kólek nastawczych w ich polozenia wyjsciowe odbywa sie po zarejestrowaniu poszczegól¬ nych kwot za pomoca zderzaków, sztywno polaczonych z narzadami napedowymi, a po wykazaniu sumy -- za pomoca drugie¬ go urzadzenia zabierczego, oddzialywuja¬ cego na kólka zebate, sprzegniete z kól¬ kami nastawczymi. Najlepiej jest, jezeli u- rzadzenie jest wykonane tak, aby narzady napedowe drugiego urzadzenia zabiercze¬ go wykonywaly obrót o kat okolo 162°, kól¬ ka zas, wspóldzialajace z tymi narzadami podczas obrotu kólek nastawczych, wyko¬ nywaly równiez obrót o kat okolo 162°.Odlaczanie zas kólek nastawczych od narzadów napedowych po uruchomieniu za pomoca klawiszów kwot odbywa sie pod koniec kazdego zabiegu rejestrowania. W tym przypadku przewidziane sa urzadze¬ nia do nastawiania kólek nastawczych oraz wszystkich sprzegnietych z nimi narzada¬ mi w polozeniu, jakie te kólka zajmuja miedzy koncem jednego przebiegu rejestro¬ wania a poczatkiem nastepnego przebiegu rejestrowania.Aby pomimo zmiany kierunku obrotu kólek nastawczych podczas wykazywania sumy i rejestrowania poszczególnych kwot mogly byc stosowane do wykonywania o- bydwóch tych czynnosci te same narzady u- rzadzenia wskaznikowego (walce drukuja¬ ce i bebny odczytowe), przewidziane sa wedlug wynalazku na tychze narzadach dwa szeregi cyfr, wzrastajacych w kierun¬ kach przeciwnych, a mianowicie jeden sze¬ reg do wykazywania sum, drugi zas szereg do wykazywania poszczególnych kwot.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania kasy rejestrujacej wedlug wy¬ nalazku. Fig. 1 przedstawia przekrój po¬ przeczny srodkowej czesci kasy rejestruja¬ cej, fig. 2 — przekrój kasy wzdluz linii lamanej // — // na fig. 1, fig. 3 — inny przekrój kasy wzdluz linii lamanej /// — ///, fig. 4 — czesciowy przekrój podluzny oraz czesciowy widok z boku szczególu ka¬ sy w innym polozeniu narzadu napedowe¬ go tarcz nastawnych niz na fig. 1, fig. 5 i 6 — widoki z boku dwóch odmiennych wal¬ ców drukujacych, fig. 7 — czesciowy prze¬ krój kasy wzdluz linii VII — VII na fig. 2 oraz czesciowy widok z boku jednego z liczników w wiekszej podzialce, fig. 8 — widok z boku zespolu narzadów do wlacza¬ nia i wylaczania urzadzenia zabierczego bebnów licznika, fig. 9 — widok z góry te¬ go zespolu narzadów, fig. 10 — przekrój tegoz zaspolu wzdluz linii X — X na fig. 8, fig. 11 — widok z góry szczególu tego sa¬ mego zespolu, fig. 13 — takiz widok szcze¬ gólu tego urzadzenia w innym jego poloze¬ niu, fig. 14 — widok z przodu obsady wraz z bebnami odczytowymi, fig. 15 — czescio¬ wy schematyczny widok z przodu bebna odczytowego wraz z obsada, fig. 16 i 17 przedstawiaja dwa czesciowe widoki z boku urzadzenia do wlaczania i wylacza¬ nia liczników czesciowych, fig. 18 i 19 — — 2 —dwa widoki z boku urzadzenia do wlacza¬ nia i wylaczania glównego licznika, fig. 20 i 21 — takie same widoki szczególu tego u- rzadzenia w dwóch innych jego poloze¬ niach, fig. 22 przedstawia widok z przodu klawiatury kasy oraz czesciowy przekrój zespolu narzadów, polozonych pod klawi¬ szami, wzdluz linii XXII — XXII na fig. 23, fig. 23 i 24 przedstawiaja dwa przekro¬ je tego zespolu narzadów wzdluz linii XXIII — XXIII i XXIV — XXIV na fig. 22, fig, 25 — przekrój szczególu tegoz zespolu wzdluz linii XXXII — XXXII na fig. 24, fig. 26 — przekrój innego szczególu tego same¬ go zespolu wzdluz linii XXVI — XXVI na fig. 22, fig. 27 — czesciowy widok z góry innych narzadów kasy w kierunku strzalek linii XXVII na fig. 23, fig. 28 — czesciowy widok z boku zespolu narzadów wedlug fig. 22, fig. 29 — widok z przodu urzadze¬ nia do przygotowywania kasy do róznych przebiegów rejestrowania, fig. 30 — prze¬ krój podluzny tego urzadzenia wzdluz osi obrotu dzwigni nastawczej, fig. 31 — prze¬ krój tegoz urzadzenia wzdluz linii XXXI — XXXI na fig. 30, fig. 32 — czesciowy widok z boku tego samego urzadzenia. Fig. 33 — 40 przedstawiaja osiem schematów, sluza¬ cych do objasniania poszczególnych prze¬ biegów rejestrowania za pomoca kasy.Rama do osadzenia wszystkich rucho¬ mych czesci kasy sklada sie z plytki pod¬ stawowej 1 i dwóch pionowych scianek la i Ib (fig. 1, 2 i 3), na które nalozona jest wygieta pokrywa 2.Wewnatrz kasy osadzony jest wal na¬ pedowy 3 z pewna liczba tarcz kciukowych (fig. 1, 8, 12, 17, 19, 23 i 27), któremu pod¬ czas kazdego przebiegu rejestrowania (re¬ jestrowania kwot poszczególnych lub od¬ czytywania sum) nadawany jest obrót o kat 360° recznie lub za pomoca silnika. Kasa zaopatrzona jest w glówne urzadzenie licz¬ nikowe C oraz kilka liczników czesciowych Clf C2 i Co (fig. 1, 2, 7, 16 i 18), jak rów¬ niez w klawiature (fig 1, 4, 17 i 22 — 25), która sklada sie z kilku rzedów po dzie¬ wiec klawiszów 5 do wykazywania cyfr po* szczególnych kwot, podlegajacych rejestro¬ waniu, i jednego rzedu klawiszów 4lt42, 4B, sluzacych do wlaczania poszczególnych czesciowych liczników Clf C2, C3.Nadto kasa posiada urzadzenie druku¬ jace z walcami drukujacymi 8 i 9 (fig. 3, 5 i 6) oraz dwa zespoly walców odczytowych 10, Wa wzglednie 11 i Ha, a mianowicie jeden zespól z przodu, a drugi z tylu ka¬ sy (fig. 1, 2, 3 i 12 — 14). W przedniej czesci kasy umieszczona jest dzwignia za¬ stawcza 6 do nastawiania tarczy przygoto¬ wawczej 7, której obrót powoduje przygo¬ towanie kasy do dodania poszczególnej kwoty podczas nastepnego przebiegu reje¬ strowania lub do wykazywania kwoty na¬ stawionej za pomoca licznika glównego lub licznika czesciowego. W celu otrzymania sumy ogólnej lub sumy czesciowej dzwignia nastawcza 6 moze byc ustawiana w kazde z pieciu polozen, a mianowicie polozenie E (fig. 29) do wykazywania sumy koncowej na glównym urzadzeniu licznikowym, w polozenie F do wykazywania sumy konco¬ wej na odpowiednim (wybranym) liczniku czesciowym, w polozenie G do rejestrowa¬ nia kwoty poszczególnej, w polozenie H do wykazywania sumy czesciowej na (wybra¬ nym) liczniku czesciowym lub w polozenie J do wykazywania sumy czesciowej na licz¬ niku glównym.Tarcza przygotowawcza 7 (fig. 2 i 32) jest osadzona za pomoca pierscienia 172 na wystepie pierscieniowym 173 scianki Ib.Obrót dzwigni nastawczej 6 jest przeno¬ szony (fig. 30 — 32) za pomoca sworznia 162, kólek stozkowych 150, 150', sworznia 151, trzpienia sprzegajacego 152 i kólek ze¬ batych 153, 154 na dalsze kólko zebate 155, które osadzone jest na czopie 155a w górnej czesci scianki la. Kólko zebate 155 jest zazebione z kólkiem zebatym 156, któ¬ rego walek 156 scianke Ib i podtrzymuje drugie kólko ze- - 3 —bate 7566, które zazebia sie z odcinkiem ze¬ batym 157, umocowanym na tarczy 7. Od¬ powiednio do polozen E, F, G, H, J dzwi¬ gni nastawczej 6 brzeg tarczy 7 jest zaopa¬ trzony w piec zaokraglonych wglebien 159 (fig. 32), w które moze zapadac zapadka 158, znajdujaca sie na koncu dzwigni 160 osadzonej na nieruchomej osce i pozosta¬ jacej pod dzialaniem sprezyny 161. Obrót dzwigni nastawczej 6 moze odbywac sie tylko wówczas, gdy klucz 164 (fig. 30) jest wlozony do szczeliny 163 sworznia 162, w przeciwnym bowiem razie trzpienie ryglu¬ jace 166, osadzone w nieruchomym klocku 167, obejmujacym sworzen 162, sa wcisnie¬ te za pomoca sprezyn do otworów po¬ przecznych tego sworznia, tak iz jego obrót w klocku 167 jest niemozliwy. Jednak pod¬ czas wkladania klucza 164 do szczeliny 163 naciskane sa trzpienie 165, a tym samym podnoszone sa trzpienie ryglujace 166, tak iz obrót sworznia 162 jest mozliwy. Na sworzniu 162 jest osadzona poza tym tar« cza 169, której brzeg jest wyciety na dlu¬ gosci, odpowiadajace katowi okolo 180°.Do tego wyciecia 169a wsuniety jest trzpien 168, umocowany w klocku 167.Dzieki temu obrót dzwigni nastawczej 6 jest ograniczony w polozeniach E i J (fig. 29), Klocek 167 jest umocowany na ramie 170, która zaopatrzona jest w lozysko na sworzen 151 drugiego kólka zebatego 150*.Rama 170 jest osadzona na bocznej sciance la i moze przechylac sie na czopie 171 (fig. 30), przy czym dzieki trzpieniowi sprzega¬ jacemu 152 rama ta moze byc podniesiona w góre wraz ze wszystkimi osadzonymi w niej narzadami w celu zwolnienia narza¬ dów, osadzonych w tejze ramie, ze sprze¬ gniecia z zespolem kólek zebatych 153, 154, 155 kasy* Do nastawiania poszczególnych kwot na licznikach, urzadzeniu drukujacym i na bebnach odczytowych sluza narzady naste¬ pujace.Na wale napedowym 3 (fig. 1) osadzone sa dwa kciuki 12, 13, na kazdym z których opiera sie krazek 14 wzglednie 15, osadzo¬ ny na dzwigni 16, obracalnej dokola nieru¬ chomego czopa 17. Na dzwigni 16 jest u- mocowany przegubowo lacznik 18, którego górny koniec jest polaczony z ramieniem 19 (fig. 112), osadzonym nieruchomo na wale glównym 20. Za pomoca tych narza¬ dów mozna nadawac walowi 20 podczas kazdego obrotu walu napedowego 3 naj¬ pierw (w pierwszym okresie przebiegu reje¬ strowania) obrót w kierunku strzalki A na fig. 1 (obrót cofania), a nastepnie (w dru¬ gim okresie przebiegu rejestrowania) obrót w kierunku strzalki B (obrót nastawiania) o kat okolo 60°, Dla kazdego rzedu klawiszów 5, t. j, dla kazdego miejsca dziesietnego poszczegól¬ nych kwot, podlegajacych rejestrowaniu, osadzone jest luzno na wale glównym 20 kólko nastawcze 21. Obok kazdego kólka nastawczego 21 jest osadzone nieruchomo na wale glównym 20 ramie 23 (fig. 1 i 2), które w drugim okresie przebiegu rejestro¬ wania nadaje odnosnemu kólku nastaw- czemu 21 obrót o pewien kat odpowied¬ nio do wartosci cyfrowej nacisnietego kla¬ wisza 5. W tym celu na kazdym kólku na- stawczym 21 jest osadzony odcinek z dzie¬ wiecioma ukosnymi zebami 22, które zaj¬ muja pewna czesc obwodu tego kólka, od¬ powiadajaca katowi okolo 60°, t. j. katowi nieco mniejszemu niz kat obrotu walu glów¬ nego 20. Kazdy zab ukosny 22 jest polozo¬ ny pod jednym z klawiszów odnosnego rze¬ du klawiszów 5. Na wolnym koncu ramie¬ nia 23 jest osadzona obrotowo dwuramien- na dzwignia 25, posiadajaca jeden koniec, wykonany w postaci haczyka 26, który moze zahaczac o ukosne zeby 22. W pobli¬ zu haczyka 26 jest osadzone przegubowo na dzwigni 25 wychylne ramie 27. Podczas obrotu ramienia 23 w kierunku strzalki A (w pierwszym okresie przebiegu rejestro¬ wania) dzwignia 25 przesuwa sie miedzy klawiszami 5 a ukosnymi zebami 22, przy - 4 -czym jednak haczyk 26 nie zazebia sie z zadnym z zebów 22, nawet gdy jeden z kla¬ wiszów 5 jest nacisniety, gdyz wychylne ramie 27 ustepuje, uderzajac w kierunku obrotu ramienia 23 o nacisniety klawisz 5.Gdy jednak podczas nastepnego obrotu ra¬ mienia 23 w kierunku strzalki B (w drugim okresie przebiegu rejestrowania) wychylne ramie 27 napotyka koniec nacisnietego kla¬ wisza 5, to ramie to nie moze ustapic, gdyz opiera sie swym wystepem o czop 28, osa¬ dzony na dzwigni 25. Wskutek tego ramie 27 wraz z haczykiem 26 zostaje przesunie¬ te dzieki ukosnej powierzchni dolnego kon¬ ca klawisza 5 (fig. 4), tak iz haczyk 26 za¬ zebia sie z tym zebem 22A który nalezy do jiacisnietego klawisza 5. Podczas dalszego obrotu ramienia 23 kólko nastawcze 21 jest pociagane za pomoca tego ramienia dopóty, dopóki pod koniec drugiego okresu haczyk 26 nie zostanie wysuniety z wrebu miedzy zebami 22 za pomoca urzadzenia nastepuja¬ cego.Na piascie ramienia 23 (fig. 1, 2 i 4) jest osadzone luzno drugie ramie 24, którego wolny koniec posiada dwa wystepy 30 i 31, wskutek czego utworzone jest wyciecie, w którym umieszczony jest czop 29, osadzony na koncu dzwigni 25, przeciwleglym do ha¬ czyka 26. Z tych dwóch wystepów jeden wystep 31 jest wyciety w postaci stopnia 32. Miedzy czopem 29 a dalszym wystepem 34 ramienia 24 napieta jest sprezyna 33.Podczas obrotu ramienia 23 w kierunku strzalki A (pierwszy okres przebiegu reje¬ strowania), ramie 24 zostaje pociagniete dzieki temu, ze czop 29 opiera sie o wystep 30, natomiast pociagniecie tego ramienia podczas obrotu w kierunku B (w drugim okresie przebiegu rejestrowania) nastepuje na skutek oparcia sie czopa 29 o wystep 31.Gdy haczyk 26 zahacza o odnosny zab 22 (fig. 4), to czop 29 wychyla sie w kierunku na zewnatrz az do poziomu stopnia 32 i jednoczesnie pod dzialaniem napiecia spre¬ zyny 33 ramie 24 zostaje wychylone nieco w kierunku do ramienia 23, przy czym czop 29 opiera sie o stopien 32. Wskutek tego ha¬ czyk 26 jest utrzymywany w zazebieniu z z odnosnym zebem 22, a obydwa ramiona 23 i 24 moga obracac sie w dalszym ciagu w kierunku strzalki B. Pod koniec obrotu kaz¬ de ramie 24 wsuwa sie pod dzwignie 35 (fig. 1), która jest obracana tak, aby jej dolny koniec podczas obrotu ramion 23, 24 byl podniesiony, jak zaznaczono na fig. 1 linia kropkowana. Gdy jednak ramiona 23, 24 ukoncza ten obrót i zajma znowu polozenie wyjsciowe (fig. 1), to dzwignia 35 zostaje wychylona w polozenie, w którym jest przedstawiona za pomoca linii ciaglej, wskutek czego odpycha ramie 24 od ramie¬ nia 23 w kierunku strzalki B, tak iz czop 29 pod dzialaniem sprezyny 33 zeskakuje ze stopnia 32, a tym samym nastepuje wysu¬ niecie haczyka 26 z odnosnego wrebu mie¬ dzy zebami 22.Cofanie kazdego kólka nastawczego 21 w jego polozenie wyjsciowe, w którym kól¬ ko to nastawione jest na zero, odbywa sie wówczas, gdy w pierwszym okresie nastep¬ nego przebiegu rejestrowania ramie 23 wy¬ chyli sie w kierunku strzalki A (obrót cofa¬ nia). Wystep 36 tego ramienia opiera sie przy tym o ramie 37 kólka nastawczego 21.Po osiagnieciu polozenia wyjsciowego za¬ padka 38 (fig. 1) zapada pod dzialaniem sprezyny 39 do odpowiedniego wyciecia 40 na brzegu kólka 21, umozliwiajac jego do¬ kladne nastawienie.Gdy zaden z klawiszów 5 nie jest na¬ cisniety, czyli kasa nastawiona jest na cy¬ fry 0, to mozliwy jest obrót kólek nastaw- czych 21. Obrót, który wykonywa odnosne kólko nastawcze 21 podczas drugiego okre¬ su przebiegu rejestrowania wskutek na¬ cisniecia przynaleznego klawisza (obrót na¬ stawiania) zostaje przeniesiony na glówne urzadzenie licznikowe C, przy czym obrót ten moze byc przeniesiony równiez na cze¬ sciowe urzadzenie licznikowe C1 wzglednie C2 wzglednie C3, na walce drukujace 8 i na — 5 -bebny odczytowe 10, U. W tym celu kazde kólko nastawcze 21 jest zaopatrzone w ze¬ by 45.Liczniki czesciowe Clf C2, C3 sa zupel¬ nie jednakowe w swym wykonaniu. Dla przejrzystosci przedstawiono na fig. 1 tylko dwa pierwsze liczniki C i Cx (liczniki cze¬ sciowe C2 i C3 sa widoczne na fig. 7 i 16), z których kazdy jest osadzony w obsadzie 41, osadzonej z kolei przechylnie na trzpie¬ niach 42 i 43 w pionowych sciankach la i Ib (fig. 1, 2 i 7) oslony kasy. Glówne urzadze¬ nie licznikowe C jest wychylane za pomoca opisanego ponizej (fig. 18 — 21) urzadze¬ nia podczas kazdego obrotu nastawiania, uskutecznianego w celu zarejestrowania po¬ szczególnych kwot, przy czym bebny 44 tego urzadzenia zazebiaja sie z zebami 45 przynaleznych kólek nastawczych 21. . To samo dotyczy bebnów 44 liczników czescio¬ wych Clf C2, C3, których klawisze 419 42, 4S (fig. 22 i 23) sa naciskane w celu wlaczenia ich za pomoca urzadzenia, równiez opisa¬ nego ponizej (fig. 16 i 17). Na fig. 1 i 2 licz¬ nik czesciowy C1 jest przedstawiony w po¬ lozeniu sprzegniecia z kólkami nastawczy- mi 21. We wszystkich licznikach bebny 44 sa osadzone luzno na przynaleznym walku 46, osadzonym z kolei w obsadzie 41. Bebny te podczas obrotu o najwiekszy kat (o kat w przyblizeniu 60°) kólka nastawczego 21, odpowiadajacego wartosci cyfry 9 (fig. 22) moga wykonywac obrót o kat w przyblize¬ niu 324°, odpowiadajacy 9/10 czesci pelnego obrotu. Wykonanie urzadzenia przekazuja¬ cego z walem 47 nie stanowi przedmiotu wynalazku i dlatego nie jest ani opisane ani tez przedstawione na rysunku. W polozeniu sprzegniecia liczników z kólkami nastaw- czymi 21 dodane sa kwoty, nastawiane po¬ jedynczo dzieki naciskaniu klawiszów 5.Poniewaz otrzymane sumy moga miec wie¬ cej miejsc dziesietnych anizeli poszczegól¬ ne nastawione kwoty, przeto oprócz bebnów 44 moga byc jeszcze zastosowane dodatko¬ we bebny 44' do wykazywania np. cyfr dwóch wyzszych miejsc dziesietnych, przy czym te bebny zazebiaja sie z dodatkowymi kólkami nastawczymi 21a, które równiez sa osadzone luzno na wale glównym 20, nie sa jednak sterowane bezposrednio za po¬ moca klawiszów 5 kwot. Podczas kazdego poszczególnego przebiegu rejestrowania i nastepujacego potem obrotu cofania (w pierwszym okresie nastepnego przebiegu rejestrowania) liczniki zostaja wychylone za pomoca osobnego, opisanego ponizej (fig. 16 — 21) urzadzenia, tak iz bebny 44 i 44* zostaja odlaczone od kólek nastawczych 21 i 2la, jak przedstawiono na fig. 1 w przypadku glównego licznika C, i na fig. 7 w przypadku licznika czesciowego C3.Z zebami 45 kazdego z kólek nastaw¬ czych 21, 2la zazebia sie poza tym stale kólko zebate 48. Kazde z kólek zebatych 48 jest osadzone na jednej z tulei 49, 49lf 492..... (fig. 1 i 3) wlozonych wzajemnie w siebie, przy czym na koncu kazdej z tych tulei jest umocowany walec drukujacy 8.Stosunek przekladni miedzy tymi walcami a przynaleznymi kólkami nastawczymi 21 jest tak obrany, aby obrót kólka nastawcze¬ go 21 o najwiekszy kat, t. j. o kat okolo 60°, odpowiadajacy wartosci cyfrowej 9 odnos¬ nego klawisza 5 powodowal obrót przyna¬ leznego walca drukujacego 8 o kat okolo 162°, to znaczy o 9/io czesci kata 180° i jed¬ noczesnie aby czcionki cyfr 1 — 9 tego wal¬ ca ustawiane byly kolejno w polozenie dru¬ kowania, natomiast czcionka 0 byla usta¬ wiona w polozenie drukowania po ustawie¬ niu odnosnego kólka nastawczego 21 pod koniec pierwszego okresu przebiegu reje¬ strowania w jego polozenie wyjsciowe, w którym to kólko jest nastawione na zero, Zwolnienie walców drukujacych 8 odbywa sie pod koniec obrotu nastawiania, to zna¬ czy pod koniec drugiego obrotu kólek na¬ stawczych 21.Z kazdym z kólek zebatych 48 zazebia sie kólko zebate 50, które z kolei zazebia sie z przynaleznym kólkiem zebatym 51, — 6 —polaczonym sztywno z odnosnym walcem odczytowym 10 (fig. 3). Walce odczytowe 10 posiadaja cyfry, z których kazda moze byc widoczna z zewnatrz poprzez okienko 52 (fig. 1), osadzone w przedniej pokrywie 2 kasy i otwory 53 w oslonie 54 (fig. 12).Stosunek przekladni miedzy kólkami na- stawczymi 2/ a kólkami zebatymi 51 jest tak dobrany, aby podczas obrotu kólka na- stawczego 21 o najwiekszy kat (o kat oko¬ lo 60°) odnosny beben odczytowy 10 wyko¬ nywal obrót o kat w przyblizeniu 324° (to znaczy o 9/io czesci kata 360^), przy czym aby cyfry jego 1 — 9 kolejno ustawialy sie przed okienkiem 52 i otworem 53 oslony 54, w polozeniu zas wyjsciowym kólka nastaw- czego 21, w którym kólko to nastawione jest na zero, widoczna byla z zewnatrz w okien¬ ku 52 cyfra 0.Z kazdym kólkiem nastawczym 21 zaze¬ bia sie poza tym stale kólko zebate 55, osa¬ dzone na wale 107 (fig. 1 i 2) i zazebione z drugim kólkiem zebatym 56. Kazde z kólek zebatych 56 jest osadzone na jednym koncu jednej z tulej 57, 57lf 5729 wsunietych wza¬ jemnie w siebie i podtrzymujacych na swych przeciwleglych koncach drugi zespól bebnów odczytowych 11, których cyfry sa widoczne poprzez okienko 58 osadzone w tylnej pokrywie 2 kasy i poprzez otwory 60 w oslonie 59 (fig. 2, 12, 13). Stosunek prze¬ kladni miedzy bebnami odczytowymi fi a kólkami nastawczymi 21 jest taki sam jak dla bebnów odczytowych 10.Ponad szeregiem kólek zebatych 55 (fig. 1) znajduje sie ramie zapadkowe 61, posia¬ dajace listwe ustalajaca 63, która pod ko¬ niec kazdego przebiegu rejestrowania zapa¬ da do wrebu miedzy zebami kazdego z kó¬ lek zebatych 55. Wskutek tego kólka zeba¬ te 55 zostaja nastawione dokladnie i usta¬ lone w nadanych im polozeniach przez o- kres czasu miedzy koncem jednego prze¬ biegu rejestrowania a poczatkiem nastep¬ nego przebiegu rejestrowania, a tym sa¬ mym sa ustalone w swych nadanych polo¬ zeniach poszczególne kólka nastawcze 21 oraz wszystkie sprzegniete z nimi w tym czasie kólka zebate. Ramie zapadkowe 61 jest sterowane za pomoca (nie przedsta¬ wionych na rysunku) kciuków i moze rów¬ niez nastawiac za posrednictwem lacznika 62 dzwignie 35, która wskutek tego moze wychylac sie pod koniec i na poczatku kaz¬ dego przebiegu rejestrowania.Równiez podczas drukowania i odczyty¬ wania sum, wal napedowy 3 nadaje walowi glównemu 20, a tym samym i ramionom 23 najpierw wychylenie w kierunku strzalki A (fig. 1). Podczas tego wychylenia zderzaki 36 nastawiaja wszystkie kólka nastawcze 21 z powrotem w ich polozenie wyjsciowe, w którym kólka te ustawione sa na zera. Na¬ tomiast podczas wykazywania sumy wy¬ chylenie ramienia 23 w kierunku strzalki B odbywa sie w drugim okresie tego przebiegu ruchem luznym, gdyz dzieki urzadzeniu ry¬ glujacemu, opisanemu ponizej (fig. 24, 25), klawisze 5 do wykazywania kwot nie moga pozostawac w polozeniu wówczas nacisnie¬ tym, a naped kólek nastawczych 21 odby¬ wa sie w tym przypadku za pomoca urza¬ dzenia zabierczego, dzialajacego na bebny licznikowe 44.To urzadzenie zabiercze sklada sie w kazdym liczniku z grzebieniastej podluznej listwy 64, przesuwnej w podluznym rowku walka 46 (fig. 1 i 2). Na skutek przesunie¬ cia podluznej grzebieniastej listwy 64 jej wystepy 64' moga byc sprowadzone w po¬ lozenia, w których znajduja sie na drodze przesuwu innych wystepów 44a, z których kazdy osadzony jest w piascie przynalez¬ nego bebna licznikowego 44 wzglednie 44'.W polozeniu wedlug fig. 2 wystepy 64' znajduja sie poza obrebem drogi przesuwu wewnetrznych wystepów 44a bebnów licz¬ nikowych, t. j. w polozeniu, w którym znaj¬ duja sie podczas rejestrowania poszczegól¬ nych kwot. Przesuwanie listwy grzebienia 64 tak, aby jej wystepy 64' znajdowaly sie w obrebie drogi przesuwu wewnetrznych — 7 —wystepów 44a bebnów licznikowych, jak to jest potrzebne podczas wykazywania sum, odbywa sie za pomoca nastepujacego urza¬ dzenia, przedstawionego na fig. 8 -— 11.Tarczakciukowa 66 (fig. 8), umocowana na wale napedowym 3, nadaje podczas kaz¬ dego obrotu tego ostatniego dzwigni kato¬ wej 67 ruch wychylny, przenoszony za po¬ srednictwem lacznika 81 na druga dzwignie katowa 68, osadzona na nieruchomym czo¬ pie 65. Tarcza kciukowa 66 powoduje wy¬ chylenie dzwigni 67 w jedna strone po wla¬ czeniu odnosnego licznika, co nastepuje pod koniec wstecznego obrotu walu glówne¬ go 20, to znaczy pod koniec pierwszego okresu przebiegu rejestrowania. Wychyla¬ nie dzwigni 67 w druga strone odbywa sie pod koniec ruchu nastawiania, to znaczy pod koniec przebiegu rejestrowania. Wolny koniec pionowego ramienia dzwigni kato¬ wej 68 posiada szczeline podluzna 69, w która wsuniety jest trzpien sprzegajacy 70, osadzony na plaskim precie 71. Pret 71 jest osadzony przegubowo na ramieniu 72 dzwigni nastawczej 72, 72*. Za dzwignia ka¬ towa 68 znajduje sie dalsza dzwignia kato¬ wa 73, 73', osadzona równiez na czopie 65, Górne ramie 73* dzwigni katowej 73, 73' posiada równiez szczeline podluzna, której dolny koniec polaczony jest z szczelina po¬ przeczna 74 (fig. 8 i 9). Gdy dzwignia na- stawcza 72, 72' i pret 71 znajduja sie w po¬ lozeniu wedlug fig. 8, jakie zajmuja podczas rejestrowania poszczególnych kwot, trzpien sprzegajacy 70 jest ustawiony w polozeniu na wprost szczeliny poprzecznej 74, tak iz moze wsuwac sie do tej szczeliny, gdy zo¬ stanie przesuniety podczas wychylenia dzwigni katowej 68. Jednoczesnie* pret 71 moze przechylac sie na przegubie dzwigni nastawczej 72, 72', przy czym dzwignia ka¬ towa 73, 73' pozostaje w spoczynku. Gdy jednak kasa jest przygotowana do wyka¬ zywania sum, co uskuteczniane jest przez przestawienie tarczy 7, w której za pomoca szczeliny 236 prowadzony jest czop 72a dzwigni nastawczej 72, 72', ta ostatnia zo¬ staje wychylona w kierunku strzalki Y (fig. 8), wskutek czego trzpien sprzegajacy 70 zostaje podniesiony w polozenie, zazna¬ czone linia kreskowana. Gdy mniej wiecej pod koniec pierwszego okresu wychyla sie dzwignia katowa 68, to trzpien sprzegajacy 70 pociaga równiez dzwignie katowa 73, 73', Wychylenie dzwigni 73, 73' dookola czopa 65 przenosi sie za posrednictwem konco¬ wych widelek jej ramienia 73, obejmujacych czop 75, na zebaty wycinek 76, osadzony luzno na glównym wale 20. Wycinek zebaty 76 podczas wlaczenia licznika zazebia sie z kólkiem zebatym 77, którego zeby zajmuja tylko pewna czesc obwodu i które sa osa¬ dzone luzno na walku 46 licznika. Na po¬ zostalej czesci obwodu kólka zebatego 77 znajduje sie szczelina podluzna 78 (fig. 8, 10, 11), w która wsuniety jest trzpien 79, osadzony w tulei prowadniczej 80, umoco¬ wanej w obsadzie 41 odnosnego licznika.Wskutek tego obrót kólka zebatego 77 po¬ woduje jego jednoczesny przesuw podluz¬ ny, który zostaje przekazany listwie grze¬ bieniastej 64 dzieki temu, ze koncowy wy¬ step 64' tej listwy jest wpuszczony do pier¬ scieniowego rowka 77' tego kólka zebatego (fig. 10).Ruch obrotowy walka 46 wraz z listwa grzebieniasta 64 otrzymuje sie od walu glównego 20, przy czym ruch ten przenosi sie za posrednictwem kólka zebatego 82 (fig. 2 i 7), zaklinowanego na tym wale glównym i dwóch kólek zebatych 83, 83' na kólko zebate 84, zaklinowane na walku 46, Wskutek tego walek 46 obraca sie w od¬ wrotnym kierunku anizeli obracaja sie bebny 44, gdy przekazywany jest na te bebny ruch obrotowy walu glównego 20 po¬ przez zeby 45 kólek nastawczych 21, jak to ma miejsce podczas rejestrowania po¬ szczególnych kwot.Stosunek przekladni miedzy walem glównym 20 a kólkiem zebatym 84 jest do¬ brany tak, aby walek 46 wraz z listwa grze- — 8 —bieniasta 64 podczas obrotu walu glównego 20 o kat okolo 60° wykonywal obrót o kat 324° (9/10 czesci kata 360°). Aby wychyle¬ nia liczników w celu wlaczania lub wyla¬ czania bebnów 44 z zazebienia z zebami 45 kólek nastawczych 21 nie powodowaly ob¬ rotu walka 46, jak wynika z ukladu na fig. 7, zazebiajace sie zeby kólek zebatych 83 i 84 sa przerwane na pewnej czesci obwodu i wykonane na ksztalt kól maltanskich. Na pozbawionej zebów powierzchni stykowej 85 slizgaja sie obydwa kólka zebate 83 i 84 podczas wychylenia licznika, przy czym u- rzadzenie jest tak wykonane, aby pierwsze zeby obydwóch kólek zebatych zaczynaly zazebiac sie ze soba wlasnie wówczas, gdy bebny 44 zazebiaja sie z zebami 45 kólek nastawczych 21.Gdy wiec listwa grzebieniasta 64 jest przesunieta w polozenie sprzegniecia z wy¬ stepami 44a i rozpoczety jest ruch nasta¬ wiania walu 20, to bebny 44 i 44' zazebiaja sie z zebami 45 kólek nastawczych 21, 21a, tak iz wówczas odbywa sie ruch nastepuja¬ cy. Walek 46 wraz z listwa grzebieniasta 64 obraca sie o kat 324°. Jednoczesnie wy¬ stepy 64' listwy grzebieniastej 64 wykony- wuja pewien ruch jalowy o kat, którego wielkosc (od 0° do 324°) jest zalezna od polozenia kazdego z bebnów 44? 44', po czym natrafiaja na wystepy 44a odnosnych bebnów i pociagaja te ostatnie podczas po¬ zostalej czesci obrotu walka 46. Kat obrotu odnosnego bebna 44 wzglednie 44' jest wiec proporcjonalny do cyfry nastawionej na tym bebnie na poczatku przebiegu rejestro¬ wania sum i jest tym wiekszy, im wieksza jest wartosc tej cyfry, osiagnietej przez po¬ przednie dodawanie. Przy nastawieniu na cyfre 9 kat luznego obrotu listwy grzebie¬ niastej 64 jest równy zeru, to znaczy odnos¬ ny beben 44 wzglednie 44' moze byc obróco¬ ny o kat 324°. Przy nastawieniu zas bebna na cyfre zero, kat jego obrotu jalowego wy¬ nosi 324°, to znaczy beben 44 wzglednie 44' w ogóle pozbawiony jest napedu, gdyz kie¬ runek obrotu, w jakim sa pociagane be¬ bny 44, 44' za pomoca listwy grzebienia^ stej 64, jest przeciwny kierunkowi obrotu, w jakim bebny 44 sa obracane za pomoca kólek nastawczych 21 podczas dodawania.Obrót bebnów 44 i 44', spowodowany przez listwe grzebieniasta 64, a otrzyma¬ ny na skutek obrotu glównego walu na- stawczego 20, jest przenoszony za posred¬ nictwem kólek nastawczych 21, 21a i kó¬ lek zebatych 55 i 56 na bebny odczytowe 11, lla, a za posrednictwem kólek zeba¬ tych 48 na walce drukujace 8, oraz za po¬ srednictwem kólek zebatych 48, 50 i 51 na bebny odczytowe 10 i lOa.Poniewaz walce drukujace 8 podczas obrotu walu glównego 20 o kat 60°, odpo¬ wiadajacego obrotowi bebnów 44, 44' o kat 324°, wykonywuja tylko obrót o kat 162°, którego to obrotu kierunek podczas dru¬ kowania sumy jest inny, anizeli podczas rejestrowania poszczególnych sum, to pod¬ czas nastawienia walców drukujacych 8 do drukowania sumy, czynna jest jedna polowa powierzchni obwodowej tego wal¬ ca, podczas zas rejestrowania poszczegól¬ nych kwot — druga polowa tej powierzch¬ ni obwodowej. Wobec tego walce druku¬ jace 8, jak uwidoczniono na fig. 5, poczy¬ najac od cyfry 0 sa zaopatrzone w dwa szeregi cyfr od 1 do 9 w obydwóch kierun¬ kach obrotu, przy czym jeden szereg tych cyfr sluzy do zaliczania poszczególnych kwot, drugi zas — do zaliczania sum. Te¬ go rodzaju urzadzenie posiada te zalete, ze poszczególne cyfry (z wyjatkiem cyfry 0), nalezace do szeregu, drukujacego su¬ my, moga byc uksztaltowane z innych czcionek niz cyfry do drukowania poszcze¬ gólnych kwot, tak iz po wydrukowaniu na papierze mozna rozpoznac czy dana cyfra jest suma czy tez kwota poszczególna.Bebny odczytowe 10, lOa, 11, lla pod* czas kazdego obrotu kólek nastawczych 21 o najwiekszy kat, t. j. o kat 60°, wyko- nywuja obrót o kat 324°. Aby jednak po- - 9 —mimo róznych kierunków obrotu te same bebny odczytowe mogly byc uzyte zarów¬ no do odczytywania poszczególnych kwot jak równiez i sumf kazdy beben odczyto¬ wy 10 wzglednie 11 jest zaopatrzony w dwa szeregi cyfr, umieszczone obok siebie, z których jeden szereg zawiera cyfry, wzrastajace od 0 do 9, drugi zas szereg, liczac w tym samym kierunku, posiada cyfry malejace od 9 do 0, tak iz prócz obydwóch zer, znajdujacych sie obok sie¬ bie, suma dwóch znajdujacych sie obok siebie cyfr wynosi zawsze 10 (fig. 14 i 15).Cyfry jednego szeregu sluza do odczyty¬ wania poszczególnych kwot, cyfry zas dru¬ giego szeregu — do odczytywania sum.Bebny odczytowe lOa wzglednie lla dla najwyzszych miejsc dziesietnych posiada¬ ja tylko jeden szereg cyfr, gdyz sluza tyl¬ ko do wykazywania sum. Przez okienka 52 wzglednie 58 pokrywy 2 wzglednie 2' (fig. 1) sa widoczne w kazdym przypadku tylko jeden lub drugi szereg cyfr, a to dzieki przestawianiu odnosnej oslony 54 wzglednie 59 (fig. 12 — 15) z odpowiedni¬ mi otworami. Polozenie, jakie zajmuje od¬ nosna oslona pod koniec jednego okresu rejestrowania, zalezy od tego, czy chodzi o odczytanie zarejestrowanej poszczegól¬ nej kwoty czy tez o odczytanie sumy.Oslona 59 do bebnów odczytowych 11, Ha jest osadzona za pomoca swych bocz¬ nych scianek 85 przechylnie na koncu oski 86 wzglednie na zewnetrznej tulei 575 (fig* 2, 12, 13). Oslona ta posiada dol¬ ny szereg otworów 60, których liczba wy¬ nosi tyle, ile jest kólek nastawczych 21, czyli rzedów klawiszów 5 do wykazywania kwot wzglednie bebnów odczytowych 11 z cyframi podwójnymi (fig. 14). Ten sze¬ reg otworów sluzy do odczytywania po¬ szczególnych kwot. Nadto oslona 59 po¬ siada górny szereg otworów 60a o liczbie równej liczbie otworów 60, przy czym kazdy z otworów 60a jest przesuniety w bok wzgledem odnosnego otworu 60.Oprócz tego w tym górnym szeregu ótwo* rów znajduja sie dwa dalsze otwory 606 do bebnów odczytowych Ha z pojedyn¬ czymi szeregami cyfr. Ten ostatni szereg otworów sluzy do odczytywania sum.Na fig. 14 oslona 59 jest przedstawio¬ na w takim polozeniu, w którym otwory 60a, 60b znajduja sie na wprost okienka 58, przy czym widoczna w okienku liczba 436 902 oznacza sume. Gdyby otwory 60 znajdowaly sie na wprost okienka 58, to bylaby widoczna liczba 4 108, która ozna¬ cza poszczególna kwote. Wychylanie oslo¬ ny 59 dookola oski 86 jest uskuteczniane za pomoca kciuka 87 na wale napedowym 3 (fig. 12), który za posrednictwem dzwi¬ gni 88, 88' powoduje podczas kazdego przebiegu rejestrowania wychylanie w je¬ dna lub druga strone dzwigni katowej 89, 89', osadzonej luzno na wale 20. Pod koniec cofajacego obrotu walu 20 i kólek nastawczych 21 (w pierwszym okresie przebiegu rejestrowania) górny koniec ra¬ mienia 89 dzwigni katowej 89, 89', pod¬ trzymujacego czop 90 i haczyk 91, zostaje wychylony w góre, pod koniec zas obrotu nastawiania (w drugim okresie przebiegu rejestrowania) górny ten koniec ramienia 89 zostaje wychylony w dól. Podczas ru¬ chu ramienia 89 w góre pod koniec pierw¬ szego okresu rejestrowania haczyk 91 po¬ ciaga za soba nieco przestawiony czop 92, osadzony na ruchomej dzwigni katowej 93, której widelki 94 obejmuja czop 95, osadzony na jednej z bocznych scianek 85 oslony 59. Gdy pod koniec drugiego okre¬ su przebiegu rejestrowania haczyk 91 zo¬ staje znowu przesuniety w dól bez pocia¬ gniecia czopa 92, to oslona 59 pod dziala¬ niem wlasnego ciezaru lub pod dzialaniem tego ciezaru oraz dodatkowej sprezyny nie uwidocznionej na rysunku pozostaje w polozeniu (fig. 12), w którym górny szereg otworów 60a, 60b znajduje sie na wprost okienka 58. Gdy natomiast podczas ruchu w góre haczyka 91, osadzonego na koncu - 10 —ramienia 89, czop 92 zostanie nacisniety w dól, to dzwignia 93 zostanie przestawiona, tak iz widelki 94 zostana wychylone w le¬ wo (fig. 13), wskutek czego oslona 59 zo¬ stanie wychylona w góre tak, aby otwory 60 znajdowaly sie na wprost okienka 58.Naciskanie czopa 92 odbywa sie za po¬ moca zderzaka 96, osadzonego obrotowo na czopie 90 ramienia 89. Górny wystep 97 zderzaka 96 jest polaczony sprezyna 98 z dwuramienna dzwignia 99, 99*, która równiez jest osadzona na czopie 90. Dol¬ ne ramie 99' tej dzwigni posiada krazek 100, umieszczony w szczelinie 101, 102 tarczy przygotowawczej 7. Szczelina ta posiada srodkowa czesc 101, która na pe¬ wnej swej dlugosci przebiega wspólsrod- kowo do walu 20 w odleglosci od srodka tego ostatniego, wiekszej niz odleglosc od tegoz srodka szczeliny 102 równiez wspól- srodkowej z walem 20. Podczas przygoto¬ wywania kasy do odczytywania sum tar¬ cza 7 jest nastawiona tak, aby krazek 100 podczas wychylania ramienia 89 mógl przesuwac sie w szczelinie 102 (polozenie E, F, H lub J) np. do polozenia, w którym przedstawiono uklad na fig. 12. Wówczas sprezyna 98 jest zwolniona, a zderzak 96 pozostaje podczas ruchu haczyka 91 w gó¬ re poza trzpieniem 92, tak iz ten ostatni nie jest pociagany jednoczesnie. Podczas rejestrowania poszczególnych kwot tarcza przygotowawcza 7 jest jednak nastawiona tak, aby krazek 100 mógl przesuwac sie w szczelinie 101 do polozenia G (fig. 13).Wówczas dzwignia 99 napina sprezyne 98, która wychyla ramie 97 w prawo, a tym samym ramie 96 w lewo, tak iz podczas ruchu ramienia 89 w dól pod koniec dru¬ giego okresu przebiegu rejestrowania ra¬ mie 96 przesuwa trzpien 92 w dól, dzieki czemu oslona 59 zostaje wychylona w po¬ lozenie, w którym oslona ta jest przedsta¬ wiona na fig. 13, a w którym otwory 60 sa nastawione do odczytania poszczególnej kwoty. Oslona 54 bebnów odczytowych 10 i lOa jest wychylona na wale 105 (fig. 12), przy czym jest wykonana w ksztalcie, po¬ dobnym do ksztaltu oslony 59, która na¬ stawia ja za posrednictwem lacznika 103, osadzonego jednym swym koncem przegu¬ bowo na wystepie 104 bocznej scianki 85 oslony 59, drugim zas swym koncem na bocznej sciance oslony 54.Cofanie kólek nastawczych 21, 21a be¬ bnów odczytowych 10, lOa wzglednie 11, lla, jak równiez walców drukujacych 8 w polozenie, w którym narzady te sa na¬ stawione na zero, po wykazaniu jednej sumy odbywa sie podczas pierwszego okresu nastepnego przebiegu rejestrowa¬ nia, niezaleznie od tego, czy nastepnie ma byc wykazana suma czy tez ma odbyc sie zarejestrowanie poszczególnej kwoty. Co¬ fanie to nie moze byc jednak uskutecznio¬ ne za pomoca zderzaka 36 ramienia 23 (fig. 1), który uskutecznia cofanie po za¬ rejestrowaniu poszczególnej kwoty, gdyz zderzak ten moze cofac tylko kólka na- stawcze 21, 21a, obrócone w kierunku strzalki B, podczas gdy w celu wykazania sumy kólka nastawcze 21 sa obrócone w kierunku strzalki A. Cofanie kólek na¬ stawczych, a wraz z nimi i walców druku¬ jacych oraz bebnów odczytowych po wy¬ kazaniu sumy odbywa sie za pomoca listwy podluznej 106, która znajduje sie w row¬ ku podluznym walka 107 posrednich kó¬ lek zebatych 55, osadzonych na tym wal¬ ku luzno (fig. 1 i 2). Te kólka podczas obrotu kólek nastawczych 21 o najwie¬ kszy kat wykonywuja obrót tylko o kat 162°. Wal 107 podczas kazdego obrotu walu 20 o kat okolo 60° wykonywa rów¬ niez obrót o kat 162° za posrednictwem wycinka zebatego 108, podwójnego kólka zebatego 109 i kólka zebatego 110, zakli¬ nowanego na wale 107 za pomoca wyste¬ pu 106b listwy podluznej 106. Dalsze wy¬ stepy 106a listwy podluznej 106 znajduja sie na wprost wystepów bocznych 55a od- nosnych kólek zebatych 55. Jak uwidocz* - 11 —niono schematycznie na fig. 33 — 40 urza¬ dzenie jest wykonane tak, aby podczas re¬ jestrowania poszczególnych kwot wystepy boczne 55a poruszaly sie w jednym kie¬ runku, a wystepy 106a w przeciwnym kie¬ runku, tak iz wystepy te nie przeszkadza¬ ja sobie wzajemnie w ruchu. Gdy jednak podczas wskazywania sumy kierunek obro¬ tu kólek nastawczych 21, a tym samym kólka zebatego 55 zostaje zmieniony, na¬ tomiast kierunek obrotu walu 107 wraz z listwa podluzna 106 pozostaje bez zmia¬ ny, to wystepy 106a podczas obracania na- stawczego (w drugim okresie przebiegu re- jestrownaia) poruszaja sie za wystepami 55a, czyli w tym samym kierunku, w ja¬ kim poruszaja sie wystepy 55a. Podczas cofajacego obracania walu glównego 20 (pierwszy okres nastepnego przebiegu re¬ jestrowania), wystepy 106a sprowadzaja kólka 55 a tym samym i kólka nastawcze 21 z powrotem w ich polozenie wyjsciowe, w których nastawione sa na zera (fig. 1).Gdy wykazana suma jest suma konco¬ wa, to nastepne dodawanie po wykazaniu tej sumy powinno znowu odbywac sie od zera, a tym samym odnosny licznik pod¬ czas obrotu cofania w pierwszym okresie nastepnego przebiegu rejestrowania powi¬ nien byc wylaczony z zazebienia z kólkiem nastawczym 21, a wiec powinien zachowy¬ wac sie jak po zarejestrowaniu poszczegól¬ nej kwoty. Gdy natomiast ma byc wykaza¬ na tylko suma czesciowa, to nastepne do¬ dawanie po wykazaniu tej sumy czescio¬ wej powinno odbywac sie w dalszym ciagu, a tym samym bebny 44, 44* odnosnego licz¬ nika musza nadal zazebiac sie z kólkami nastawczymi 21 podczas obrotu cofania tych kólek.Wylaczanie odnosnego licznika wzgle¬ dnie liczników czesciowych Clf C2, C3f wy¬ bieranych za pomoca klawiszów 419 42, 4Z odbywa sie dzieki przesunieciu chwili po¬ wrotu nacisnietego klawisza licznikowego do jego polozenia wyjsciowego, w którym klawisz ten jest podniesiony. Tego rodza¬ ju urzadzenie jest przedstawione na fig. 22 — 28.Urzadzenie do wlaczania i wylaczania liczników czesciowych przedstawiono na fig. 16 — 19. W oslonie 41 kazdego z licz¬ ników czesciowych umocowany jest klocek 111. Klocek ten znajduje sie w wycieciu 112 (fig. 16) pierscienia 113, który zarów¬ no pod koniec pierwszego okresu (obrotu cofania) jak i pod koniec drugiego okresu przebiegu rejestrowania (obrotu nastawia¬ nia) wykonywa wychylenie w jedna jak i w druga strone dookola walu 20. Do tego ce¬ lu sluzy zaklinowany na wale napedowym 3 podwójny kciuk 114 (fig. 17), który pod¬ czas obrotu wychyla dzwignie katowa 115 dwukrotnie w jedna i w druga strone.Ruch kciuka przenosi sie za posrednic¬ twem prowadniczej szczeliny na trzpien 116, umocowany na pierscieniu 113. Pier¬ scien 113 wychyla wszystkie liczniki Clt C2, C3 i wylacza je podczas kazdego wyx chylenia w lewo dzieki opieraniu prawego brzegu wyciecia 112 na klockach 111.W celu uproszczenia rysunku przedstawio¬ no na nim tylko urzadzenie do wychylania licznika czesciowego C2. Pierscien 113 jest osadzony na nieruchomej obreczy prowa¬ dniczej 123 (fig. 16 i 17). Dla kazdego licz¬ nika czesciowego jest osadzona na czopie 117 pierscienia 113 dzwignia 118, której jedno ramie posiada zderzak 119, zwró¬ cony do zderzaka 120a ramienia 120, osa¬ dzonego w okreslonym miejscu i tworzace¬ go z ramieniem 121 dzwignie katowa, któ¬ ra podczas naciskania odnosnego klawi¬ sza 42 zostaje wychylona za pomoca preta 122 w kierunku strzalki D.Gdy klawisz 42 jest nacisniety w dól, to ramie 124' dzwigni katowej 118 jest podniesione. Jesli nastepnie odbywa sie przesuwanie pierscienia 113 w prawo, to zderzak 120a znajduje sie poza zasiegiem ruchu zderzaka. 119. Sprezyna 125 pocia¬ ga wobec tego haczykowe ramie 124* dzwi- - 12 -gni 118 w dól, tak iz haczyk 124, jak przedstawiono na fig. 17, opiera sie o klo¬ cek 111 i nastepnie zapada za niego w dól.Gdy nastepuje przesuw wsteczny pierscie¬ nia 113 w lewo, to haczyk 124 pociaga za soba klocek 111, a ten, jak wynika z ukla¬ du na fig. 16, powoduje wychylenie liczni¬ ka dookola czopów 42, 43, tak iz bebny 44, 44* zazebiaja sie z zebami 45 kólek na- stawczych 21.Gdy jednak klawisz 42 znajduje sie w swym nienacisnietym polozeniu wyjscio¬ wym, to sprezyna 121a utrzymuje dzwi¬ gnie katowa 120, 121 w polozeniu wedlug fig. 17, w którym podczas ruchu pierscie¬ nia 113 w lewo zderzak 120a znajduje sie w zasiegu ruchu zderzaka 119, tak iz dzwignia 118 wychyla sie wbrew dziala¬ niu sprezyny 125 w kierunku ruchu wska¬ zówek zegara, powodujac odsuniecie ha¬ czyka 124 od klocka 111. Pierscien 113 po¬ wraca nastepnie w prawo nie pociagajac za soba klocka 111.Pierwsze wychylenie pierscienia 113 w jedna a nastepnie w druga strone odbywa sie pod koniec pierwszego okresu przebie¬ gu rejestrowania, aby podczas obrotu na- stawczego w drugim okresie tego przebie¬ gu mógl byc wlaczony wybrany licznik.Drugie wychylenie w jedna i druga stro¬ ne odbywa sie pod koniec drugiego okresu przebiegu rejestrowania, aby licznik, wy¬ laczony za pomoca prawego brzegu wycie¬ cia 112 pierscienia 113, pozostawal wyla¬ czony juz w pierwszym okresie nastepnego przebiegu rejestrowania. Wylaczenie licz¬ nika jest konieczne po zarejestrowaniu po¬ szczególnej kwoty lub wykazaniu ogólnej sumy, a zbedne jest po wykazaniu czescio¬ wej sumy. To przedwczesne ostateczne wylaczenie licznika odbywa sie oczywiscie wówczas, gdy podczas wychylania w je¬ dna i druga strone pierscienia 113 pod ko¬ niec drugiego okresu przebiegu rejestrowa¬ nia odnosny klawisz 42 znajduje sie w swym nienacisnietym polozeniu wyjscio¬ wym. Gdy jednak w tym czasie odnocny klawisz jest jeszcze nacisniety, to licznik, wylaczony tylko na krótka chwile, zostaje wlaczony natychmiast z powr&tem za. po¬ moca haczyka 124 podczas ruchu powro¬ tnego pierscienia 113. Wychylanie liczni¬ ka glównego w celu wlaczenia go wzgle¬ dnie wylaczenia w odpowiedniej chwili odbywa sie za pomoca tarczy przygoto¬ wawczej 7, która jest przestawiana za po¬ moca dzwigni nastawczej 6 obracanej do¬ okola sworznia 162.Równiez i oslona 41 glównego licznika C (fig. 18 — 21), obracalna dookola trzpie¬ ni 42, 43, jest zaopatrzona w klocek 111, o który moze zahaczac haczyk 126 (fig. 19} ramienia 126* dzwigni katowej 126'f 131, osadzonej na czopie 121, osadzonym z kolei na koncu dzwigni katowej 128, 128', osadzonej luzno na wale glównym 20. Dolne ramie 128* dzwigni katowej 128, 128' obejmuje za pomoca swego wi¬ delkowego konca czop, osadzony na koncu dalszej dzwigni katowej 129, której za po¬ srednictwem kciuka podwójnego 130 wa¬ lu 3 nadawany jest pod koniec pierwszego okresu i pod koniec drugiego okresu prze¬ biegu rejestrowania ruch wychylny w je¬ dna i druga strone przekazywany na ra¬ mie 128, a tym samym na dzwignie 126', 131 z haczykiem 126. Podobnie jak haczyk 124 licznika czesciowego C2 (fig. 16 i 17) tak równiez i haczyk 126 licznika glówne¬ go C moze pociagac za soba klocek 111 i powodowac zazebianie bebnów 44 tego licz¬ nika. glównego z zebami 45 kólek nastaw- czych 21 wówczas, gdy podczas ruchu w góre górnego ramienia 128 dzwigni kato¬ wej 128, 128* zderzak 131' haczykowej dzwigni katowej 126', 131 jest zwolniony z oparcia o zderzak 132 osadzony na dal¬ szej dzwigni katowej 133, 133'. Dzwignia 133, 133' jest przestawiana za pomoca czo¬ pa, osadzonego na koncu ramienia 133 tej dzwigni oraz prowadnicze) szczeliny 134, wykonanej na koncu ramienia 135* dzwigni — 13 —katowej 135, 135' o ksztalcie litery V osa¬ dzonej z kolei luzno na wale glównym 20.Dzieki temu zderzak 132 moze byc wychy¬ lany w obreb drogi przesuwu zderzaka 131'. W tym celu górny koniec ramienia 135 jest zaopatrzony w trzpien 136, na którym jest osadzona przegubowo dzwignia katowa 137, 13T, posiadajaca na koncu swego ramienia 137 trzpien 137a. Sprezy¬ na 138, napieta miedzy bocznym wystepem ramienia 135 i bocznym wystepem ramienia 137, usiluje utrzymac dzwignie 137, 137' w polozeniu wedlug fig. 19 i 20, w którym zderzak 139 na przedluzeniu ramienia 137 opiera sie o trzpien 140 ramienia 135. Ra¬ mie 137 posiada poza tym wystep 141, wspóldzialajacy z trzpieniem 142, który jest osadzony na koncu ramienia 143, za¬ klinowanego na wale glównym 20. Miedzy ramieniem 143 a ramieniem 135 napieta jest sprezyna 138.Na nieruchomym czopie 144 jest osa¬ dzona dwuramienna dzwignia 145, której jeden koniec posiada czop 146. Czop 146 moze poruszac sie w szczelinie 147, wyko¬ nanej w tarczy przygotowawczej 7 w ksztalcie litery W. Piec rogów szczeliny 147 jest oznaczonych na rysunku (fig. 19— 21) literami E, F, G, H i J odpowiednio do pieciu polozen dzwigni nastawczej 6 (fig. 29). Trzpien 146 znajduje sie w tym rogu szczeliny w ksztalcie litery W, który po¬ siada to samo oznaczenie, jakie posiada odnosne miejsce na przedniej stronie ka¬ sy, w którym ustawiona jest dzwignia na- stawcza 6. Te piec rogów szczeliny 147 znajduje sie na trzech róznych promie¬ niach tarczy 7, a mianowicie na najwie¬ kszym promieniu leza jednoczesnie rogi F i H, w których znajduje sie trzpien 146, gdy liczniki czesciowe wykazuja sume koncowa wzglednie sume czesciowa (fig. 20). Róg G, w którym znajduje sie trzpien 146 podczas rejestrowania poszczególnej kwoty, lezy na srodkowym promieniu. Na tym srodkowym promieniu znajduje sie równiez róg E, w który wsuniety jest trzpien 146, gdy licznik glówny podaje su¬ me koncowa. Na wewnetrznym najmniej¬ szym promieniu lezy róg J, w którym znajduje sie trzpien 146, gdy licznik glów¬ ny wykazuje sume czesciowa (fig. 21).Dzieki temu dzwignia 145 moze byc usta¬ wiana w trzech róznych polozeniach.Podczas rejestrowania poszczególnych kwot i wykazywania sumy koncowej na liczniku glównym przedni koniec 145a dzwigni 145 znajduje sie miedzy trzpie¬ niami 136 i 137a (fig. 19). Gdy ramie 143 wraz z walem 20 wychyla sie w pierw¬ szym okresie przebiegu rejestrowania w kierunku strzalki A (fig. 1), to ramie to pociaga za soba za pomoca sprezyny 148 ramie 135, które moze swobodnie obracac sie, gdyz koniec 145a dzwigni 145 znajdu¬ je sie miedzy trzpieniami 136 i 137a.Wskutek tego zderzak 132 dzwigni 133, 133' wychyla sie w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu wskazówek zegara czyli ustepuje z drogi zderzaka. 131' prze¬ suwa dzwigni 131, 126'. Gdy wiec pod ko¬ niec pierwszego okresu przebiegu rejestro¬ wania nastepuje wychylenie ramienia 128 w jedna strone, to glówny licznik zostaje wychylony na czopach 42, 43 tak, aby je¬ go bebny 44, 44' zazebialy sie z kólkami nastawczymi 21. Gdy podczas ruchu na¬ stawiania (w drugim okresie przebiegu re¬ jestrowania) ramie 143 zostanie wychylo¬ ne w kierunku strzalki B (fig. 1), to trzpien 142 opiera sie o wystep 141 i cofa dzwignie 135, 135' o ksztalcie litery V w polozenie wedlug fig. 19, w którym zde¬ rzak 132 opiera sie o zderzak 131, przy czym na krótki okres czasu ramie 128 wy¬ chyla sie w góre po raz drugi. Wskutek te¬ go haczyk 126 nie zahaczy o klocek 111, tak iz glówny licznik C, wychylony pod dzialaniem sprezyny 149 (fig. 18), pozo¬ staje wylaczony w drugim okresie prze¬ biegu rejestrowania podczas wychylania ramienia 128 w dól. W pierwszym okresie — 14 —nastepnego przebiegu rejestrowania licznik nie zazebia sie z kólkami nastawczymi 21, jak to jest wymagane po rejestracji po¬ szczególnej sumy oraz po wykazaniu kon¬ cowej sumy.Gdy liczniki czesciowe podaja sumy (sumy koncowe lub czesciowe), to licznik glówny pozostaje wylaczony zarówno pod- czas drugiego okresu przebiegu rejestro¬ wania jak i podczas pierwszego okresu na¬ stepnego przebiegu rejestrowania. Uzy¬ skuje sie to dzieki temu, ze, jak wynika z ukladu wedlug fig. 20, koniec 145a dzwi¬ gni 145 ustawia sie przed trzpieniem 136, wówczas gdy róg F lub róg H szczeliny 147 wykonany w tarczy 7 w ksztalcie lite¬ ry W nasunie sie na trzpien 146. Ramie 135 nie moze wobec tego podazac za ra¬ mieniem 143 podczas wychylania tego ostatniego w kierunku na prawo, tak iz za¬ równo pod koniec pierwszego jak i pod koniec drugiego okresu przebiegu rejestro¬ wania dzwignia 133, 133' ze zderzakiem 132 zajmuje polozenie wedlug fig. 19, w którym nie pozwala na zahaczenie haczy¬ ka 126 o klocek 111.Gdy licznik glówny wykazuje sume czesciowa, to powinien byc wlaczony za¬ równo podczas obrotu nastawiania (w dru¬ gim okresie przebiegu rejestrowania) jak i w pierwszym okresie (obrót cofania) na¬ stepnego przebiegu rejestrowania. W tym celu urzadzenie jest tak wykonane, aby podczas gdy róg J szczeliny 147 obejmuje trzpien 146 (fig. 21), powierzchnia czolo¬ wa konca 145a dzwigni 145 ustawiala sie przed trzpieniem 137a ramienia 137.W tym przypadku ramie 135 moze wpraw¬ dzie podazac za ramieniem 143, gdy to ostatnie jest wychylone w prawo, jednak przy tym ramie 137 zostaje wychylone w lewo wbrew dzialaniu sprezyny 138, a wy¬ step 141 zostaje wychylony w góre, jak zaznaczono na fig. 21 linia kreskowana.Zatem pod koniec pierwszego okresu prze¬ biegu rejestrowania podobnie jak podczas ustawienia czopa 146 w polozeniach G i E zderzak 132 znajduje sie poza droga prze¬ suwu zderzaka 131' ramienia 131, tak iz w drugim okresie tego przebiegu licznik glówny jest wlaczony. Podczas nastepne¬ go wychylenia w góre ramienia 143 trzpie2 142 pozbawiony jest oparcia o wystep 141 i znajduje sie ponizej tego wystepu jak za¬ znaczono na fig. 21 linia kreskowana* Wskutek tego sprezyna 148 moze przycia¬ gnac ramie 135 o ksztalcie litery V w kie¬ runku do ramienia 143, czyli ramie 135 zo¬ staje wychylone w prawo w polozeniu, w którym zderzak 132 jest wychylony rów¬ niez w kierunku na prawo. Gdy nastepnie pod koniec drugiego okresu przebiegu re¬ jestrowania ramie 128 zostanie wychylone po raz drugi w jedna i druga strone, to zderzak 131' dzwigni 131, 126', pozbawio¬ ny jest oparcia o zderzak 132, tak iz glów¬ ny licznik C na skutek ponownego zabie¬ rania klocka 111 za pomoca haczyka 126 pozostaje wlaczony równiez i w pierwszym okresie nastepnego przebiegu rejestrowa¬ nia. Wówczas wystep 141 odstaje od trzpienia 142, jesli przebieg ten jest prze¬ znaczony do wykazywania dalszej sumy czesciowej licznika glównego C.Wylaczanie liczników czesciowych w odpowiedniej chwili odbywa sie dzieki te¬ mu, ze klawisze liczników 41% 421 4% zosta¬ ja przytrzymane w zacisnietym polozeniu krócej lub dluzej.W tym celu kazdy z klawiszów 4lt 42t 4S (fig. 22 i 23) jest zaopatrzony w trzpien poprzeczny 175 (fig. 23), przy czym w kaz¬ dym odcinku lukowym 176 znajduje sie wykrój 177 nalezacy do odnosnego klawi¬ sza, do którego to wykroju wsuniety jest trzpien poprzeczny 175. Odcinek 176 jest umieszczony przesuwnie w obsadzie luko¬ wej 178, która jest osadzona za pomoca czopa 179 na bocznej sciance kasy. Spre¬ zyna 180 naciskajac usiluje przesunac od¬ cinek 176 w dól.Podczas naciskania odnosnego klawisza — 15 —(np. klawisza 4lf fig. 23) jego trzpien po¬ przeczny 175 opiera sie o ukosny brzeg 177a wykroju 177, tak iz odcinek 176 zo¬ staje przesuniety w góre wbrew naciskowi sprezyny 180, po czym trzpien poprzecz¬ ny 175 moze przesuwac sie przez szczeli¬ nowa czesc 177b wykroju 177 dopóty, do¬ póki nie przesunie do czesci koncowej 177c tego wykroju, wystajacego w góre (polo¬ zenie klawisza 42 na fig. 23). Jednoczesnie odcinek 176 wskutek nacisku sprezyny 180 przesuniety zostaje znowu w dól, tak iz odnosny klawisz pomimo dzialania przynaleznej sprezyny cofajacej 190 po¬ zbawiony jest moznosci wysuniecia sie w kierunku na zewnatrz kasy, przy czym od¬ cinek 176 jest utrzymywany przymusowo w swym górnym polozeniu. Przesuwanie do góry odcinka 176 odbywa sie równiez na skutek uderzenia wystepu 181a (fig. 23) tulei 181, umocowanej na czopie 182 za pomoca klina 181c (fig. 22) o dolny wy¬ step 176a odcinka 176, wówczas gdy tule¬ ja 181 obraca sie w kierunku odwrotnym do kierunku obrotu wskazówek zegara.Obrót tulei 181 odbywa sie dzieki temu, ze czop 181b tej tulei jest objety za pomoca widelkowego konca ramienia 183" dzwi¬ gni trójramiennej 183, 183', 183", której poziome ramie 183' w swym normalnym polozeniu wyjsciowym jest dociskane za pomoca sprezyny 184 do nieruchomego zderzaka. 185. Równiez i dolne ramie 183 tej dzwigni posiada uksztaltowany widel- kowo koniec 186, obejmujacy trzpien 187, umocowany na dolnym koncu lacznika 188.Trzpien 187 moze byc ustawiany w szcze¬ linie widelkowego konca 186 ramienia 183 w swym górnym lub dolnym polozeniu.Trzpien 187 jest ustawiany w swe górne polozenie wówczas, gdy chodzi o wykaza- nie sumy czesciowej, w dolne zas swe po¬ lozenie — gdy chodzi o zarejestrowanie poszczególnej kwoty lub wykazanie sumy koncowej. Przestawianie tego trzpienia odbywa sie dzieki temu, ze lacznik 188 jest polaczony przegubowo u góry z wa- hliwa dzwignia 189, osadzona na nieru¬ chomym czopie 191, przy czym trzpien 192 tej dzwigni jest prowadzony w szczelinie 193 tarczy przygotowawczej 7. Szczelina 193 jest uksztaltowana tak, aby w poloze¬ niach G, E i F trzpienia 192, to jest pod¬ czas rejestrowania poszczególnych kwot lub wykazywania sum koncowych, trzpien ten znajdowal sie w pewnej odleglosci od srodka tarczy 7 wiekszej, niz jego odle¬ glosc od tego srodka w przypadkach, kie¬ dy maja byc wykazywane sumy czesciowe (w polozeniach H i J). Gdy trzpien 192 przesuwa sie do tej czesci szczeliny 193, która znajduje sie blizej srodka tarczy 7, to lacznik 188 zostaje przesuniety w góre, wskutek czego trzpien 187 przesuwa sie do górnej czesci szczeliny widelkowego konca 186 ramienia 183, jak przedstawio¬ no na fig. 23 linia kreskowana. W tym po¬ lozeniu trzpien 187 znajduje sie przed zderzakiem 195a dzwigni 195, natomiast w swym dolnym polozeniu trzpien ten znajduje sie przed zderzakiem 194a dzwi¬ gni 194. Zatem dzwignia trójramienna 183 moze byc obracana dzieki wahaniom dzwi¬ gni 194 wzglednie 195 oraz w zaleznosci od polozenia trzpienia 187. Obydwie dzwi¬ gnie 194 i 195 sa osadzone na tym samym nieruchomym czopie 196 (fig. 23 i 27), przy czym dzwignia 194 posiada ramie 194' krótsze niz ramie 195' dzwigni 195.Trzpien 197 wzglednie 198 na dzwigni 194 wzglednie 195 jest objety widelkami dzwi¬ gni 199 wzglednie 200, przy czym dzwi¬ gnie 199, 200 sa zaopatrzone kazda w kra¬ zek prowadniczy 201 wzglednie 202, opar¬ ty o tarcze kciukowa 203 wzglednie 204 walu napedowego 3. Kciuk 203' oddzialy¬ wujacy na krazek 201, sprzegniety po¬ przez dzwignie 199 z krótszym ramieniem 194', jest dluzszy niz kciuk 204, sterujacy krazek 202, sprzegniety poprzez dzwignie 200 z dluzszym ramieniem 195'. Obydwa kciuki 203', 204' jednoczesnie przestaja — 16 —Wspóldzialac, jednak kciuk 203' zaczyna wspóldzialac wczesniej (fig. 23), niz kciuk 204'. Kciuk 203' podnosi krazek 201 pod¬ czas drugiego okresu przebiegu rejestro¬ wania, natomiast kciuk 204' podnosi kra¬ zek 202 dopiero pod koniec drugiego okre¬ su tego przebiegu. Gdy trzpien 187 znaj¬ duje sie w dolnej czesci szczeliny widel¬ kowego konca 186 ramienia 183, to odby¬ wa sie wychylenie dzwigni 183, 183', 183", a tym samym i oparcie kciuka 181a o koniec 176a odcinka 176 w celu zwolnie¬ nia klawiszów licznikowych 4lf 42, 4%. Wy¬ chylenie to nastepuje wówczas, gdy pier¬ scien 113 (fig. 16, 17) wykonywa swe dru¬ gie wychylenie pod koniec drugiego okre¬ su przebiegu rejestrowania tak, aby pod¬ czas rejestrowania poszczególnych kwot i wykazywania sum koncowych odnosny licznik czesciowy byl odlaczony od tarcz nastawczych 21 w celu ich cofniecia. Gdy wtedy kciuk 204 podnosi krazek 202, to dluzsze ramie 195' wykonywa ruch jalo¬ wy.Gdy jednak trzpien 187 znajduje sie w górnej czesci szczeliny widelkowego kon¬ ca 186 ramienia 183, to nastepuje wychyle¬ nie tego ostatniego w celu wyzwolenia kla¬ wiszów licznikowych 4l9 42, 43 dopiero po drugim nastawianiu pierscienia 113, które to nastawienie jest konieczne po odczyta¬ niu czesciowych sum, gdyz bebny liczniko¬ we musza wziac udzial w ruchu cofania kó¬ lek nastawczych 21, a tym samym wrócic w swe polozenie wyjsciowe. W tym przypad¬ ku krótsza dzwignia 194 wykonywa ruch jalowy.Urzadzenie do zwalniania klawiszów 5 do wykazywania kwot jest polaczone bez¬ posrednio z urzadzeniami, które po pierw¬ sze umozliwiaja powrót nacisnietych kla¬ wiszów 5 kwot po wykonaniu rejestracji poszczególnych kwot, gdy po nacisnieciu tych klawiszów dzwignia nastawcza 6 jest nastawiana do wykazywania sumy, po wtó¬ re rygluja klawisze kwot, gdy maja byc wykazane sumy, a po trzecie rygluja kla¬ wisze licznikowe 4lf 421 4S podczas przeno¬ szenia sum z licznika glównego.Wyzwalanie klawiszów 5 kwot odbywa sie jednoczesnie z wyzwalaniem klawiszów licznikowych 4lf 42, 43, gdyz tuleja 181, wy¬ zwalajaca klawisze licznikowe, jest umo¬ cowana na wale 182 za pomoca klina 18Jc.Wal 182 w poblizu swego konca, osadzo¬ nego w sciance la, jest polaczony klinem z tuleja 205 (fig. 22 i 26), zaopatrzona w wy¬ ciecie 206, do którego wsuniety jest koniec zapadki 207, osadzonej na kolnierzu 209 obrotowo dookola czopa 208. Sprezyna 210, umocowana równiez na kolnierzu 209, do¬ ciska ten koniec zapadki 207 do walu 182.Na piascie 211 kolnierza 209 jest zaklino¬ wana tuleja 212, Tuleja ta pod kazdym rzedem klawiszów kwot posiada dwa wy¬ ciecia 213, 214, które sa przesuniete wzgle¬ dem siebie (fig. 22 i 24). W pierwszym wy¬ cieciu 214 znajduje sie koniec 216a odcin¬ ka 216, którego przesuniecie w góre powo¬ duje ryglowanie klawiszów 5 kwot. W dru¬ gim wycieciu 213 znajduje sie dolny koniec 215a (fig. 22) odcinka 215 (fig. 22, 24, 25), który uskutecznia wylaczenie klawiszów 5.Ruch obrotowy, jaki wykonywa tuleja 181 w celu wylaczania klawiszów licznikowych 4lf 42, 4d1 przenosi sie poprzez wal 182 i scianke wyciecia 206 tulei 205 na zapadke 207 oraz poprzez piaste 211 kolnierza 209 na tuleje 212, która koncowa scianka swe¬ go wyciecia 213 wysuwa w góre odcinek 215. Odcinek ten jest zaopatrzony w ukosne wystepy 218 (fig- 24 i 25), które podczas wylaczania klawiszów 5 opieraja sie pod dzialaniem sprezyny 220 o ukosne powierz¬ chnie wystepów 217 tych klawiszów, przy czym sprezyna 220 opiera sie z jednej stro¬ ny o wystep odcinka 215, a z drugiej stro¬ ny o wystep nieruchomej obsady w postaci odcinka lukowego 178. Gdy odnosny kla¬ wisz 5 jest naciskany, to ukosna powierzch¬ nia jego wystepu 217 przesuwa odcinek 215 najpierw w góre, po czym jednak spre- — 17 -zyna 220 wciska odnosny wystep 218 tego odcinka do wyciecia 219 klawisza 5 powy¬ zej ukosnej powierzchni wystepu 217, tak iz klawisz zajmuje polozenie, w którym przedstawiono na fig. 24 np. klawisz war¬ tosci cyfrowej „2". Wszystkie klawisze 5 odnosnego rzedu moga wiec powrócic do swego polozenia wyjsciowego dopiero wówczas gdy tuleja 212 zostanie obrócona tak, aby koncowa scianka jej wyciecia 213 podnosila przynalezny odcinek 215.Ryglowanie klawiszów 5 kwot podczas wykazywania sum odbywa sie za pomoca kólka zebatego 222 (fig. 22 i 28), którego obrót przenosi sie poprzez klin 222a (fig. 22) na tuleje 226, posiadajaca czolowe ra¬ mie 227 (fig. 22 i 23) wsuniete do widelek 228, osadzonych na koncu tulei 212.Kólko zebate 222 jest obracane w kie¬ runku odwrotnym do kierunku obrotu wskazówek zegara, gdy tarcza przygoto¬ wawcza 7 jest wyprowadzona z polozenia rejestrowania poszczególnych kwot w jed¬ no z polozen do wykazywania sum. Miano¬ wicie pierwszy czesciowy obrót tego kólka zebatego odbywa sie wówczas, gdy dzwi¬ gnia nastawcza 6 jest ustawiona w celu wy¬ kazywania sum za pomoca licznika czescio¬ wego (polozenia F i H (fig. 29) tej dzwi¬ gni), drugi zas obrót czesciowy tegoz kól¬ ka zebatego odbywa sie wówczas, gdy dzwignia nastawcza 6 i tarcza 7 nastawia¬ ne sa w polozeniu E wzglednie J w celu drukowania sumy, wykazywanej za pomo¬ ca licznika glównego.Kólko zebate 222 jest zaopatrzone w boczna wystajaca tarcze 232, posiadajaca w dwóch miejscach swego obwodu po jed¬ nym ukladzie zebów przed kazdym z któ¬ rych znajduje sie wklesly lukowy odcinek obwodowy 233a wzglednie 2336 w ksztal¬ cie koncowego zarysu ramion krzyza mal¬ tanskiego (fig. 28). Odpowiednio do tego na obwodzie tarczy 7 znajduja sie dwa u- klady zebów 234a, 234b w pewnej odleglo¬ sci od siebie. Gdy tarcza 7 jest przestawia¬ na z polozenia odpowiadajacego nastawie¬ niu dzwigni nastawczej 6 w polozenie G (fig. 29), do polozenia odpowiadajacego nastawieniu tej dzwigni w polozenie E, to obwód tarczy 7 slizga sie najpierw pó gladkim wkleslym odcinku obwodowym 233a tarczy 232, a nastepnie pierwszy u- klad zebów 234a przelacza tarcze 232, a tym samym i kólko zebate 222. Podczas dalszego obrotu tarczy 7 az do polozenia odpowiadajacego nastawieniu dzwigni 6 w polozeniu J obwód tarczy 7 slizga sie najpierw wzdluz pozbawionego zebów od¬ cinka 233b tarczy 232, a nastepnie zeby 234b napedzaja znowu kólko zebate 222.Aby podczas obracania tarczy 7 z polo¬ zenia nastawczego G w polozenie nastaw- cze H wzglednie J, odbywajacego sie w odwrotnym kierunku, kólko 222 bylo obra¬ cane w tym samym kierunku, w którym o- bracane jest do polozenia nastawczego F i £", kólko to moze zazebiac sie z drugim kólkiem 239, na którego osce 240 jest umo¬ cowana tarcza 241, podobna do tarczy 232.Kazdy z obu ukladów zebów tarczy 241 moze zazebiac sie z odnosnym ukladem ze¬ bów 242, znajdujacych sie na odcinku lu¬ kowym 243, nalozonym na tarcze przygo¬ towawcza 7, przy czym uniemozliwione jest zazebianie sie zebów 242 z zebami tarczy 232 oraz zazebianie sie zebów 234a, 234b z zebami tarczy 241. Wielkosc kata obrotu kólka 222 jest tak dobrana, aby podczas pierwszego obrotu czesciowego tuleja 212 podnosila najpierw odcinki 215 w celu wy¬ laczenia nacisnietych klawiszów 5 kwot, a nastepnie koncowe scianki wyciec 214 tej tulei wysuwaly w góre odcinki 216 wbrew dzialaniu napiecia przynaleznych sprezyn 229 (fig. 24). Po przesunieciu odcinków 216 do góry ich wystepy 230 wsuwaja sie do wyciec 231 odnosnych klawiszów 5, tak iz te klawisze nie moga byc nacisniete.Podczas nastepnych obrotów, wywola¬ nych walem napedowym 3 i przenoszonych za pomoca dzwigni 183 na wal 182 ten o- — 18 —statni obraca sie luzem, przy czym wów¬ czas koniec zapadki 207 znajduje sie juz w swym polozeniu po przestawieniu tulei 212, a mianowicie w polozeniu podniesio¬ nym za pomoca kólka 222 z zahaczenia c scianke wyciecia 206, tak iz dalszy obrót tulei 205 nie powoduje przestawienia tulei 212.Drugi obrót czesciowy kólka zebatego 222 powoduje przesuniecie sie widelek 228 (fig. 22 i 23) w kierunku strzalki z na fig. 23 do oparcia wystepu 227 tulei 226 o tyl¬ na strone kciuka 181a, a nastepnie przesu¬ niecie tego kciuka na tyle, aby ten ostatni nie tylko przesuwal w góre koniec 176a odcinka 176, lecz równiez ustawil sie przed widelkami 228, utrzymujac je w najwyz¬ szym polozeniu. W tym polozeniu odcinek 176 jest przesuniety w góre, tak iz trzpie¬ nie poprzeczne 175 klawiszów licznikowych 4lf 42, 43 znajduja sie w bocznych wykro¬ jach 177d wyciec 177, wskutek czego klawi¬ sze te nie moga byc nacisniete w dól. Jed¬ noczesnie ramie 183 dzwigni 183, 183', 183" wychyla sie w kierunku obrotu wskazówek zegara, tak iz podczas nastepnego jej ru¬ chu wychylnego, pochodzacego od walu na¬ pedowego 3, ramiona 194', 195' nie dosiega¬ ja trzpienia 187. Dzieki temu klawisze licz¬ nikowe 4{, 42, 43 zostaja zaryglowane, gdy na liczniku glównym ma byc odczytana su¬ ma. Klawisze 5 kwot, które juz podczas pierwszego obrotu czesciowego kólka 222 byly zaryglowane, pozostaja i nadal zary¬ glowane, gdyz konce dolnych wystepów 216a podczas dalszego obrotu tulei 2/2 wy¬ suwane sa z przynaleznych wyciec 214 i opieraja sie na zewnetrznej cylindrycznej sciance tulei 212.Odbicia czcionek urzadzenia drukujace¬ go umozliwiaja odróznienie poszczególnej kwoty od sumy, gdyz w obu przypadkach czcionki drukujace sa rózne. Aby móc rów¬ niez odróznic, czy odbicie sumy przedsta¬ wia sume koncowa, czy tez sume czesciowa, oprócz walców drukujacych 8 przewidzia¬ ny jest inny walec drukujacy 9 (fi£. 3 i 6), który posiada dwie czcionki, zaopatrzone kazda w odpowiedni znak, oznaczajacy su¬ me koncowa wzglednie sume czesciowa.Walec ten jest osadzony na osce 238, prze¬ sunietej przez tuleje 49 (fig. 3), przy czym na przeciwleglym koncu tej oski jest za¬ klinowane ramie 237, którego koncowy czop 237a wsuniety jest do szczeliny 235 (fig. 32) tarczy przygotowawczej 7. Pod¬ czas przestawiania tej tarczy walec dru¬ kujacy 9 jest nastawiany tak, aby podczas rejestrowania poszczególnych kwot unie¬ mozliwione bylo drukowanie za pomoca te¬ go walca, natomiast podczas wykazywania sumy walec 9 ustawiany jest w polozenie drukowania za pomoca jednej lub drugiej czcionki w zaleznosci od tego, czy tarcza 7 jest nastawiana w celu wykazywania su¬ my czesciowej czy sumy koncowej.Kasa rejestrujaca wedlug wynalazku dziala w nastepujacy sposób. Na fig. 33 — 40 przedstawiono schematycznie uklad, zlozony z kólka nastawczego 21, walca drukujacego 8, bebna licznikowego 44 i kól¬ ka posredniego 55 w kilku jego poloze¬ niach podczas nastawiania i cofania.Strzalki, zaznaczone na fig. 33 — 40, poda¬ ja kierunek obrotu poszczególnych narza¬ dów podczas ich ruchu, jaki nastepuje po zajeciu odnosnego polozenia, przedstawio¬ nego na tych figurach. Strzalka kreskowa¬ na przy kólku nastawczym 21 oznacza o- brót w danej chwili ramienia 23, nie przed¬ stawionego na fig. 33 — 40.Przebieg rejestrowania za pomoca kasy wyjasniono ponizej na przykladzie reje¬ strowania cyfry 6, przy czym wskutek po¬ przedniego rejestrowania odnosny beben licznikowy zostal nastawiony na cyfre 2.Na fig. 33 odnosne narzady sa przedsta¬ wione w swych polozeniach pod koniec pierwszego okresu przebiegu rejestrowania t. j. gdy obrót wsteczny tarczy nastawczej zostal wykonany i licznik czesciowy zostal wlaczony. Odnosny walec drukujacy 8 — 19 —znajduje sie w swym polozeniu, w którym nastawiony jest na zero, to znaczy w polo¬ zeniu, w którym odbywa sie drukowanie na tasmie N za pomoca czcionki cyfry O.Beben licznikowy 44 znajduje sie w polo¬ zeniu, odpowiadajacym cyfrze 2. Na ry¬ sunku przedstawiono schematycznie be¬ ben 44 wraz £ cyframi od 0 do 9 oraz za¬ znaczono strzalka L na wprost nastawio¬ nej cyfry 2. W tym polozeniu odnosnych narzadów kasy czolowy wystep 55a kólka zebatego 55 oraz wystep 106a podluznej listwy 106 obracane wraz z walem 107 te¬ go kólka zebatego przylegaja do siebie.W polozeniu narzadów wedlug fig. 33 rozpoczyna sie obrót nastawiania w dru¬ gim okresie przebiegu rejestrowania, w którym kólko nastawcze 21 (fig. 1 i 33) ma byc obrócone za pomoca ramienia 23 w kie¬ runku strzalki B o kat, odpowiadajacy sze¬ sciu ukosnym zebom 22. Pod koniec tego drugiego okresu zostaje osiagniete poloze¬ nie wedlug fig. 34, przy czym zostalo obró¬ cone kólko nastawcze 21 o 6/9 czesci kata 60° w kierunku strzalki K oraz walec dru¬ kujacy 8 o 6/s czesci kata 162° w kierunku strzalki O (fig. 33), tak iz w miejscu druko¬ wania naprzeciw tasmy N znajduje sie czcionka cyfry 6 górnego szeregu czcionek tego walca. Równiez zostal obrócony odno¬ sny beben licznikowy 44 o 6/io czesci kata 360° w kierunku strzalki P (fig. 33), tak iz naprzeciw strzalki L znajduje sie cyfra 8.Jednoczesnie listwa podluzna 106 wykona¬ la w kierunku strzalki Q (fig. 33) obrót o kat 162°, przy czym wystep 55a zostal przesuniety naprzód w kierunku strzalki R o Q/9 czesci kata 162°.W tym polozeniu poszczególnych na¬ rzadów kasy odbywa sie drukowanie cyfry 6, po czym beben licznikowy 44 zostaje odlaczony od kólka nastawczego 21 i prze¬ bieg rejestrowania jest ukonczony.Jesli nastepny przebieg rejestrowania ma za zadanie wykazac sume, a wiec cyfre 8, to w pierwszym okresie tego przebiegu zostaje wykonany obrót cofania odnosnych narzadów w celu ustawienia ich w poloze¬ nie wedlug fig. 35, w którym beben liczni¬ kowy 44 pozostaje w swym nastawionymi polozeniu wedlug fig. 34. Kólko nastawcze 21 zostaje cofniete za pomoca zderzaka 36 (fig. 1) ramienia 23 o G/Q czesci kata 60° w kierunku strzalki M (fig. 34), tak iz walec drukujacy 8, listwa podluzna 106 i kólko zebate 55 zostaja ustawione z powrotem w swe polozenia wyjsciowe, w których kól¬ ka te sa nastawione na zero.Pod koniec pierwszego okresu tego wstepnego przebiegu rejestrowania zosta¬ je uruchomiona listwa grzebieniasta 64.Listwa ta znajduje sie w swym polozeniu wyjsciowym na wprost strzalki L. Podczas drugiego okresu tego przebiegu listwa 64 wykonywa obrót w kierunku strzalki V (fig. 35), przy czym zajmuje polozenie po¬ srednie, w którym jest przedstawiona na fig. 36.Podczas drugiego okresu przebiegu re¬ jestrowania listwa 64 obraca sie o 1/9 czesc kata 324° w kierunku strzalki V. Poniewaz jednak podczas tego obrotu napotyka wy¬ step 44a bebna 44, przeto tak kólko na¬ stawcze 21, jak równiez walec drukujacy 8 oraz kólko zebate 55 pozostaja w swych polozeniach wyjsciowych. Tylko listwa po¬ dluzna 106 jest obracana dalej o V9 czesc kata 162° w kierunku strzalki T (fig. 35).Jednoczesnie listwa grzebieniasta 64 pociaga beben 44 za pomoca jego wystepu 44a w kierunku strzalki V. Pod koniec dru¬ giego okresu przebiegu rejestrowania od¬ nosne narzady znajduja sie w polozeniach wedlug fig. 37.Listwa 64 wykonala calkowity swój normalny obrót o kat 324° t. j. o 9/io czesci kata 360° w kierunku strzalki V, pociaga¬ jac przy tym beben 44 równiez o 9/i o czesci kata 360°. Wskutek tego kólko nastawcze 21 zostalo obrócone w kierunku strzalki M (fig. 36) o 8/Q czesci kata 60°, przy czym walec drukujacy 8 zostal obrócony w kie- — 20 —runku strzalki 5 (fig. 36) ó 8/» czysci kata 162°, tak iz czcionka cyfry 8 dolnego sze¬ regu cyfr tego walca znajduje sie w polo¬ zeniu drukowania. Listwa podluzna 106 zostala obrócona w kierunku strzalki T o calkowity swój normalny kat obrotu t. j. o kat 162°, kólko zebate 55 zas wraz ze swym wystepem 55a obrócilo sie w tym sa¬ mym kierunku T o 8/& czesci kata 162°.Nastepnie odbywa sie drukowanie cyfry 8 i jezeli suma ta ma byc wykazana jetko suma koncowa, to nastepuje odlaczenie bebna licznikowego 44 od kólka nastawcze- go 21. Na tej czynnosci konczy sie drugi okres przebiegu rejestrowania, a tym sa¬ mym caly przebieg rejestrowania jest u- konczony.Co 6ie tyczy ruchu cofania po wykaza¬ niu sumy podczas pierwszego okresu na¬ stepnego przebiegu rejestrowania, zapo¬ czatkowanego obrotem listwy podluznej 106, to jest obojetne, czy kolejnym nastep¬ nym dzialaniem ma byc zarejestrowanie pojedynczej kwoty czy tez znowu sumy.Na fig. 38, 39 uwidocznione sa dwa po¬ lozenia odnosnych narzadów kasy po wy¬ kazaniu sumy koncowej, gdy licznik cze¬ sciowy jest wylaczony. Na fig. 38 przedsta¬ wiono narzady te w ich polozeniu posred¬ nim w pierwszym okresie przebiegu reje¬ strowania. W tym polozeniu beben liczni¬ kowy 44 pozostaje w spoczynku, przy czym listwa podluzna 106 jest obrócona w kie¬ runku strzalki U o V9 czesc kata 162° i o- piera sie o wystep 55a kólka zebatego 55.Listwa grzebieniasta 64 znajduje sie w swym polozeniu wyjsciowym, w którym jej wystepy 64' sa wysuniete z drogi prze¬ suwu odnosnych wystepów 44a bebnów licznikowych 44.Kólko nastawcze 21 oraz walec druku¬ jacy 8 zajmuja jeszcze polozenie wedlug fig, 37. Nastepnie listwa podluzna 106 po¬ ciaga za soba kólko zebate 55 w kierunku strzalki U. Pod koniec pierwszego okresu przebiegu rejestrowania poszczególne na¬ rzady zajmuja polozenia wedlug fig- 39, które sa takie same jak wedlug fig, 33 i 35, przy czym jedynie beben licznikowy 44 zajmuje odmienne polozenie. Podczafc prze¬ stawiania narzadów w ich polozenia we¬ dlug fig. 39 listwa podluzna 106 wykona¬ la calkowity swój obrót o kat 163°, pocia¬ gajac ze soba kólko zebate 55 o % czesci kata 162°. Obydwa te narzady zajmuja swe polozenia wyjsciowe.Kólko nastawcze 21 zostalo cofniete za pomoca kólka zebatego 55 w kienmku strzalki K o 8/Q czesci- kata 60°, wskutek czego walec drukujacy 8 zostal cofniety b % czesci kata 162°, tak iz w miejsou dru¬ kowania naprzeciw tasmy N znowu znajdu¬ je sie czcionka z cyfra 0. Bebea licznikwy 44 pozostal w swym polozeniu wyjsciowym, w którym nastawiony jest na ze*o i \. w polozeniu, jakie juz zajmowal poprzednio (fig. 37 i 38).Nastepnie moze odbywac sie obrót na¬ stawiania.Gdy narzady uwidocznione w poloze¬ niu wedlug fig. 35 i 37 sluza do wykazywa¬ nia sumy czesciowej, to beben licznikowy 44 pozostaje jeszcze podczas pierwszego okresu przebiegu rejestrowania w zaze¬ bieniu z kólkiem nastawczym 21* a pod ko¬ niec tego okresu zajmuje polozeni* wedlug fig. 40.W polozeniach cofania wedlug fig. 38 i 39, pochodzacego od obrotu listwy podluz¬ nej 106, beben licanikowy 44 bral udzial/ a mianowicie podczas obrotu kólka nastew- czego 21 o 9/io kata 360° byl eferóeoay w kierunku strzalki V, a wiec znowu zostal nastawiony na cyfre 8, na która byl nasta¬ wiony na poczatku przebiegu wykazywa¬ nia sumy (fig. 35). Wskutek tego dodawa¬ nie za pomoca licznika moze byc uskutecz¬ niane w dalszym ciagu. PL