W kasach rejestracyjnych umieszcza sie, jak wiadomo, kilka liczników do doda¬ wania na wspólnym wale, które, gdy sa wy¬ laczone, moga byc przesuwane na wfcfe w kierunku osiowym, w celu dobierania licz¬ ników db dodawania, siprzeganych nastep¬ nie z narzadami nastawezymi, rozrzadzaja¬ cymi te liczniki przy dalszym uruchamia¬ niu mechanizmu kasy lub maszyny. Na¬ stawianie do bocznego przesuwania liczni¬ ków odbywa sie czesto za pomoca klawi¬ szy. Nastawianie mechanizmu kasy lub maszyny na rózne dzialania, np. zliczanie, dodawanie, podliczanie itd., moze sie od¬ bywac takze za pomoca 'klawiszy.Celem niniejszego wynalazku jest upro¬ szczenie budowy takich kas lub maszyn.Przede wszystkim chodzi o zmniejszenie liczby i uproszczenie wykonania czesci skladowych maszyny, potrzebnych do na¬ stawiania mechanizmu na rózne czynnosci liczenia lub do dobierania liczników do do¬ dawania wzglednie do obu tego rodzaiju czynnosci, bez ograniczenia wskutek tego zakresu uzytecznosci kasy lub maszyny.Wynalazek niniejszy ma raczej na celu je¬ dnoczesne powiekszenie mozliwosci zasto¬ sowania kasy lub tnaszyny do przeprowa¬ dzania czynnosci, dotychczas za pomoca niejj nie wykonywanych.Mozna wiec przeprowadzac podliczanie przy wszystkich zachodzacych czynno¬ sciach, a wiec takze przy sprzedazach kre¬ dytowych i wyplatach, co dotychczas nie bylo mozliwe. Mozna równiez sumy podli¬ czane z licznika do podliczania dowolnieprzenosic lub nie przenosic da innych licz' ników do dodawania, bez wzgledu na to, czy te liczniki do dodawania dzialaja nie¬ zaleznie, czy tez sa polaczone w, zalezne od siebie grupy. W kasie rejestracyjnej, za¬ opatrzonej np. w liczniki sprzedazy i czyn¬ nosci, • w której liczniki sprzedazy przy sprzedazy na kredyt i wyplacie nie sa wla¬ czane, jest wiec przy sprzedazy na kredyt i wyplacie suima podliczona przenoszona tylko do odpowiedniego licznika czynnosci, nie jest natomiast przenoszona do zadnego z liczników sprzedazy. Wedlug wynalazku podliczanie takie moze sie odbywac w do¬ wolny sposób, mianowicie tak, iz kazda su¬ ma podliczona jest zaraz przenoszona do jednego lub kilku liczników do dodawania albo tez ta suma podliczona jest przenoszen na do wybranego lub wybranych liczników do dodlawania. Tak samo licznik do podli¬ czania moze byc wykonany jako niezalezny od liczników sprzedazy i czynnosci.Glówna cecha przedmiotu niniejszego wynalazku polega na tym, ze narzad roz- rzadozy wzglednie narzady rozrzadcze mo¬ ga byc w polozeniu roboczym sprzegane z jednym lub kilkoma narzadami nastaw- czytmi, polaczonymi z jednym wzglednie kilkoma licznikami do dodawania,, aby przy samoczynnym ruchu powrotnym Aarzadu wzglednie narzadów rozrzadczych w polo¬ zenie zerowe podczas czynnosci maszyny narzad wzglednie narzady nastawcze byly zabierane z polozenia wyjsciowego w okre¬ slone polozenie czynne.Zalaczone rysunki przedstawiaja przy¬ klad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku. Fig. 1 przedstawia kase rejestracyj¬ na wedlug wynalazku w widoku z przodu, fig. 2 — urzadzenie wewnetrzne kasy w przekroju podluznym wzdluz linii // — II na fig. 1 miedzy dwoma zespolami klawi¬ szów do nastawiania kwoty, fig. 3 — me¬ chanizm klasy w przekroj.u podtuznySm wzdluz linii /// — /// na fig. 1 z uwidocz¬ nionymi czesciami klawiatury do dobiera¬ nia liczników sprzedazy i liczników czyn¬ nosci, fig. 4 — mechanizm kasy w; przekro¬ ju podluznym wzdluz linia! IV — IV na fig. 1, z uwidocznionymi czesciami klawia¬ tury do przeprowadzania róznych czynno¬ sci, fig. 5a i 5b przedstawiaja mechanizm kasy w przekroju poprzecznym "wzdluz li¬ nii V — V na fig. 2 w kierunku wskazanym strzalkami, przy czym fig. 5a przedstawia lewa czesc, zas fig, 5b — prawa czesc urza¬ dzenia, fig. 6 przedstawia mechanizm w przekroju poprzecznym wzdluz linii VI — VI na fig. 5b, fig. 7 — czesc mechanizmu w przekroju poprzecznym wzdluz linii VII — VII na fig. 5b, fig. 8 — widdk tej czesci z góry, fig. 9 — 11 przedstawiaja plytki sprzegajace w widoku z boku, sluza¬ ce do wlaczania i wylaczania liczników do róznych dzialan, mianowicie: fig. 9 przed¬ stawia plytke do dodawania, fig. 10 — plyt¬ ke do polozenia zerowego, fig. 11 — plytke dta nastawiania w celu odczytywania liczni¬ ków, fig. 12 —¦ w widoku z boku przyrzad zapobiegajacy uruchomieniu liczników sprzedawców, do rejestrowania sprzedazy na kredyt i za zaplate, fig. 13 — czesc urza¬ dzenia do przenoszenia dziesiatek. Fig. 5a i 5b sa przedstawione w powiekszonej po- dzialce, zas fig. 1 —w zmniejszonej po- dzialce. Na poszczególnych figurach ry¬ sunku liczniki sa przedstawione w róznych polozeniach roboczych.W przedstawionym przykladzie wyko¬ nania kasy rejestracyjnej jest zastosowane urzadzenie do przenoszenia dziesiatek we¬ dlug patentu nr 24 785, przeto jest ono opi¬ sane i przedstawione na rysunkach o tyle, ile jest to konieczne do objasnienia dziala¬ nia kasy wedlug niniejszego wynalazku.Kasa rejestracyjna wedlug wynalazku posiada dwie grupy lub dwa szeregi liczni¬ ków, przy czym kazdy szereg wzglednie grupa sklada sie z czterech liczników. Jed¬ na grupe stanowia cztery liczniki pracowni¬ ków, druga grupe—: cztery liczniki czyn¬ nosci. Poza tym kasa posiada osobny zespól — 2 —licznikowy. Oczywiscie wynalazek niniejszy moze byc zastosowany do kasy, posiadaja¬ cej wieksza liczbe liczników, przystosoiwa- nyoh do.wiekszej liczby czynnosci i zaopa¬ trzonej w liczniki do podliczania lub bez takich liczników oraz posiadajacej inna liczbe czynnosci, jak opisano ponizej.Przedmiot wynalazku moze byc równiez zastosowany do maszyn do dodawania i do innych maszyn do liczenia, maszyn do ksie¬ gowania lub podobnych. Na fig. 1 jest przedstawiona cala kasa w widoku z przo: du. Z lewej strony klawiatury znajduje sie zespól klawiszowy, skladajacy sie z czterech klawiszy 10 do dobierania liczni¬ ków czynnosciowych oraz z czterech klawi¬ szy 11 do dobierania liczników sprzedaw¬ ców. Piec zespolów srodkowych klawiszy 12 sluzy do- nastawiania odpowiednich sum.W tym przypadku kasa jest przygotowana do nastawienia najwiekszej sumy 999.99.Z prawej strony znajduje sie zespól kla¬ wiszowy 13, sluzacy do nastawiania urza¬ dzenia na rózne dzialania.Klawisze do nastawiania sum sa zaopa¬ trzone w odpowiednie* liczby. Klawisze 10, 11 i 13 posiadaja nastepujace znaki: '*. = gotówka, + = wplata na konto, < = kredyt (sprzedaz na kredyt),— *= wy¬ plata.Klawisze pracowników 11, zaopatrzone w oznaczenia A, B, D, E, sa przeznaczone dla czterech pracowników.Kasa posiada po przeciwnej stronie grup klawiszy 10 i 11 klawisz podliczania L, klawisz LT do zliczania kilku pozycyj, czyli db zliczania po podliczeniu, przy czym moze nastepowac takze przenoszenie calej sumy na licznik czynnosci, jak równiez na licznik pracownika, klawisz O do wylacza¬ nia wydawania kwitu kasowego, klawisz K do poprawek, klawisz AX do odczytywania lub przenoszenia zliczenia z licznika piraco- wmika, klawisz, * X do odczytywania albo przenoszenia zliczenia z licznika czynnosci, klawisz AZ db nastawiania na zero liczni¬ ka pracownika, czyli do koncowego sumo¬ wania na takim liczniku, w koncu klawisz * Z do nastawiania na zero licznika czyn¬ nosci, czyli do koncowego sumowania na takim liczniku.Na prawo od klawiatury umieszczony jest, jak w kasach uruchomianych recznie, tak1 i w kasach uruchomianych za pomoca silnika, klawisz rozrzadzajacy 14, sluzacy do wlaczania urzadzenia napedowego. Kla¬ wisz ten musi byc nacisniety przed urucho¬ mieniem kasy za pomoca korby 15 lub sil¬ nika. W kasach uruchomianych za pomo¬ ca silnika, w chwili nacisniecia klawisza sil-, nik zostaje rozrzadzony w znany sposób.Kasa, przedstawiona na rysunku, jest uru¬ chomiana recznie, przy czym kodba 15 mu¬ si byc przy kazdej czynnosci rejestrujacej obrócona dwa razy.Cale urzadzenie kasy jest otoczone oslo¬ na 16, posiadajaca na przedniej stronie, zwróconej w kierunku pracownika, otwór 17 do wydawania kwitów kasowych oraz okienko 18. Podobne okienko znajduje sie takze po drugiej stronie kasy,, tj. po stro¬ nie, zwróconej w kierunku kupujacego.W okienkach tych ukazuja sie rejestrowane sumy, zas od strony pracownika w okienku 18 oprócz tych sum — litery A, B, D, E pra¬ cownika, znaki czynnosci (*, +, < , —) oraz znaki, oznaczajace dzialanie kasy (L, LT, dodawanie, odczytywanie, polozenie zerowe).Kasa posiada dla czterech pracowników A, B, D, E cztery szuflady do pieniedzy a, b, d, e.Kasa rejestracyjna posiada walki 19, 20, 21 do liczników pracowników, liczników czynnosci wzglednie licznika db podlicza¬ nia. Liczniki pracowników, osadzone na walkach 19, 20, 21 (fig. 3 i 6), sa oznaczone liczba 22 (fig. 2). Kólka zebate liczników pracowników A, B itd. na fig. 5a i 5b sa oznaczone liczbami 22A, 22B itd. Liczniki czynnosci sa oznaczone liczba 23 (fig, 2), zas liczniki do podliczania — liczba 24 — 3 —(fig. 2). Kazdy licznik posiada siedem kó¬ lek zebatych, tak ze najwiekszy zakres jest wiec 99, 999 : 99. Konce walka 19 sa osa¬ dzone w plytkach 25 (fig. 5a), 26 (fig, 5b), które wraz z tym walkiem i kólkami 22 licz- niików sa przesuwne na walku 27 osiowo i prostopadle wzgledem niego (fig. 5b).Walek 27 jest osadzony obrotowo, lecz nie przesuwnie w.nieruchomej ramie 78 kasy (fig. 5a) . W podobny sposób osadzony jest walek 20 na plytkach 28, które wraiz z wal¬ kiem 20 i licznikami 23 tworza sanki (fig, 3 i 6). Sanki te sa przesuwne na walku 29 w kierunku osiowym i prostopadlym wzgledem niego, przy czym walek ten jest osadzony w ramie kasy obrotowo, lecz nie- przesuwnie w kierunku osiowym. Walek 21 (fig. 3) licznika do podliczania 24 jest osadzony w plytkach 30, przesuwnych na walku 31 prostopadle, lecz nie w kierunku osiowym wzgledem tego walka, osadzonego tylko obrotowo w ramie kasy. W plytkach 25, 26, 28, 30 znajduja sie szczeliny 32 (fig. 2, 3 i 6) do walków 27, 29, 31, wskutek czego liczniki 22 — 24 moga byc na nich przesuwane. Dla kazdego kólka zebatego liczników 22, 23, 24 jest zalozona dzwignia 33 (fig. 2, 5a i 5b). Dzwignie sa osadzone obrotowo na sworzniach 34, umieszczonych w plytkach 25, 26,28 wzglednie 30. Kazda dzwignia jest przytrzymywana za pomoca sprezyny 35, zas konce zagie+e tych dzwig¬ ni moga przesuwac sie w szczelinach 36 plyty 37, laczacej plytki czolowe.Na walkach 27, 29, 31 umieszczone sa po kazdej stronie grup liczników (fig. 5a, 5b) dzwignie 38, obracajace sie na tych walkach. W dwóch .na tym samym walku osadlzonych dzwigniach 38 jest osadzony walek 39, równolegly do walka 31 i prze¬ suniety przez szczeliny 40 (fig. 2 i 6) w plytkach 25, 26, 28, 30. Na walkach 27, 29, 31 znajduja sie odsadki 41 w liczbie odpo¬ wiadajacej liczbie miejsc w licznikach.W przedstawionym przykladzie wykonania jest wiec na kazdym walku osadzonych sie¬ dem odsadek 41, znajdujacych sie zawsze naprzeciw zebatek 42 do nastawiania sum.Przy obrocie walków 27, 29 lub 31 odsadki 41, znajdujace sie w polozeniu roboczym, wylaczaja dzwignie 33 z polaczonych z ze¬ batkami kólek zebatych liczników, podczas gdy dzwignie przy kólkach zebatych liczni¬ ków nieczynnych pozostaja swymi koncami zagietymi wlaczone. Podczas rejestrowa¬ nia sa wiec kólka zebate liczników wybra¬ nych uwolnione od narzadów przytrzymu¬ jacych, znajdujacych sie pod naciskiem sprezyn 34.W szczelinach 43 dzwigni 38 (fig. 5b) po prawej stronie osadzone sa obrotowo na trzpieniach 45 ciegla 44, do liczników pra¬ cowników i czynnosci oraz na trzpieniu 39 — ciegla 44 do licznika podliczajacego.Dzwignie utrzymuja ciegla 44 w takim po¬ lozeniu, ze obejmuja plytki sprzegajace 46, 47, 48 (fig. 5b, 8). W plytkach tych wyko¬ nane sa szczeliny do trzpieni! 49, umoccwa- nych w nieruchomej ramie kasy (fig. Sb).Na koncach zewnetrznych ciegiel 44 umie¬ szczone sa trzpienie 50a, 50b, 50c (fig. 4 i 7), z których trzpienie 50a i 506 przecho¬ dza przez wyciecia 51 (fig. 7), 52, 53 (fig. 4) przesuwnych plytek sprzegajacych 46, 47 wzglednie 48 i przez jedno cieglo 44 w od¬ powiednia szczeline 54 (fig. 4) w jednej ze¬ batce 55 do nastawiania czynnosci. Plyt¬ ki sprzegajace 46 —- 48 posiadaja na jed¬ nym koncu zeby 56, zazebiajace sie z ze¬ bami dzwigni sprzegajacych 57, 58, 59 (fig. 4). Dzwignie te sa osadzone obroto¬ wo na srubach 60 i posiadaja krazki 62, do¬ ciskane sprezynami 61 do tarcz krzywko¬ wych 63, 64 wzglednie 65, osadzonych na wale glównym 66, uruchomianym korba 15 lub silnikiem. Wyciecia 51, 52, 53 plytek 46 — 48 (fig. 9 — 11) sa zaopatrzone w wy¬ stepy 67a - h, 68a, 69 i 69a. W kazdej plytce sprzegajacej znajduja sie wystepy te w takich miejscach, w które zostaja wprowadzone trzpienie 50a, 50b za pomoca zebatki 55 (fig. 4), odpowiednio do czynnosci. — 4 —Zebatka 55 (fig. 4) moze zajmowac piec polozen odpowiadajacych zliczaniu, doda¬ waniu, polozeniu zerowemu, odczytywaniu wzglednie zliczaniu kilku pozycyj. Na fig. 9 — 11 trzpienie 50a, 50b i 50c sa uwidocz¬ nione liniami kreskowanymi w polozeniach odpowiadajacych dodawaniu, polozeniu ze¬ rowemu wzglednie odczytywaniu. Poloze¬ nie na fig. 9 odpowiada polozeniu zliczania, zas na fig. 11 przedstawionoi polozenie do zliczania kilku pozycyj.Plytki sprzegajace 46 -^ 48 posiadaja takze wyciecia 70 (fig. 9— 11), 71 wzgled¬ nie 72, przez które przechodzi trzpien 50c do sprzegania licznika db zliczania. Trzpien ten przechodzi przez szczeline 54 zebatki 55 (fig. 4). Podczas zliczania wchodzi trzpien 50c we wglebienie 73 plytki 46. Do zliczania kilku pozycyj trzpien 50c wchodzi we wglebienie 74 w plytce 48 (fig. 10). Wy¬ ciecie 71 plytki 47 nie posiadla wglebienia, umozliwia przeto swobodny ruch trzpienia 50c we wszystkich polozeniach, gdyz pod¬ czas zliczania kilku pozycyj nie odbywa sie odczytywanie (fig. 11). Przy obrocie tarcz krzywkowych 63 — 65 (fig. 4) plytki sprze¬ gajace 46 — 48 przesuwaja sie po prostej linii wedlug strzalek, przedstawionych na fig. 4 i 9— 11. Odpowiednio do nastawie¬ nia trzpieni 50a, 506, 50c w róznych polo¬ zeniach pod wzgledem wysokosci, zostaja trzpienie te przesuwane przez plytki, prze¬ stawiajac wskutek tego kólka zebate 22— 24 liczników (fig. 2) poprzecznie wzgledem walków 27, 29, 31. Liczniki wskutek tego sa sprzegane lub odlaczane od odpowiednich zebatek nastawczych 42. Liczniki, wspól¬ dzialajace z plytka 46 (fig. 9), zostaja na¬ stawione na dodawanie, liczniki, wspóldzia¬ lajace z plytka 47 (fig. 11), — na odczyty¬ wanie lub przenoszenie, zas liczniki, wspól¬ dzialajace z plytka 48 (fig. 10), — na polo¬ zenie zerowe, czyli do zliczania kilku po¬ zycyj. Trzpien 50a jest polaczony z kól¬ kiem liczników 22 pracowników, trzpien 50b — z kólkiem liczników 23 czynnosci, zas trzpien 50c — z kólkiem licznika 24 «do dodawania kilku pozycyj. Z fig. 9—11 wi¬ dac, ze w pieciu róznych polozeniach trzpienie 50a, 506, 50c liczników moga byc sprzegane wzglednie wlaczane w nastepu¬ jacy sposób: a) W najwyzszym polozeniu (zliczanie) uruchomia sie tylko trzpien 50x:, znajduja¬ cy sie wówczas w wycieciu 73 plytki 46 (fig. 9). Trzpien ten wspóldziala wiec z plytka ruchoma 46, natomiast trzpienie 50a, 50b pozostaja nieruchome. b) W nastepnym polozeniu (dodawanie) trzpienie 50a, 50b znajduja sie miedzy wy¬ stepami 67a, 67b wzglednie 67e, 67f plytki 46 (fig. 9), natomiast trzpien 50c znajduje sie swobodnie w duzym wycieciu 70 tej plytki. To polozenie trzpieni 50a, 50b, 50c jest na fig. 9 uwidocznione liniami kre¬ skowanymi. W otworach plytek 47, 48 (fig. 10, 11) natomiast wszystkie trzpienie 50a, 50b, 50c znajduja sie swobodnie. Trzpienie 50a, 50b przesuwaja sie wiec wraz z plyt¬ ka, natomiast trzpien 50c pozostaje nieru¬ chomy. c) W polozeniu posrednim (zerowym) trzpienie 50a, 50b znajduja sie miedzy wy¬ stepami 69 wzglednie 69a plytki 48 (lig. 10), natomiast trzpien 50c znajduje sie w duzym wycieciu 72 tej plytki. W innych plytkach wszystkie trzpienie 50a, 50b, 50c sa unieruchomione. Trzpienie przesuwaja sie wiec wraz z plytka 48, lecz trzpien 50c pozostaje nieruchomy. Polozenie trzpieni 50a, 50b, 50c dla polozenia zerowego jest na fig. 10 uwidocznione liniami kreskowa¬ nymi, d) W przedostatnimi polozeniu (do od¬ czytywania) trzpienie 50a, 50b znajduja sie miedzy wystepami 68 wzglednie 68a plytki 47 (fig. 11), natomiast trzpien 50c znajduje sie swobodnie w duzym wycieciu 71, tej plytki. W innych plytkach wszystkie trzy trzpienie 50a, 50b, 50c sa swobodne.Trzpienie 50a, 50b przesuwaja sie wiec wraz z plytka 47, lecz trzpien 50c pozostaje — 5 -nieruchomy. Polozenie trzpieni 50a, 50b, 50c przy odczytywaniu jest na fig. 11 uwi¬ docznione liniami kreskowanymi. e) W najnizszym polozeniu (zliczanie kilku pozycji) znajduje sie trzpien 50a miedzy wystepami 67c, 67d plytki 46 (fig. 9), lecz w otworach plytek 47, 48 jest om umieszczony swobodnie. Trzpien 506 znajduje sie miedzy najnizszymi wystepa¬ mi 67g, 67h plytki 46 (fig. 9), lecz jest on umieszczony swobodnie w otworach plytek 47, 48* Trzpien 50c znajduje sie w rowku 74 plytki 48 (fig. 10), jest natomiast swo¬ bodny w otworach plytek 46, 47. Trzpie¬ nie 50a, 50b przesuwaja sie wiec wraz z plytka 46, zas trzpien 50c — z plyt¬ ka48.Jak opisano nizej, trzpien 50a moze w polozeniach opisanych w punktach b) i e) pozostac nieuruchomiony. Z fig. 9 i 11 wi- dkc, ze kazdy z trzpieni 50a, 50b, 50c we wszystkich polozeniach jest zawsze rozla¬ czony z wszystkimi plytkami lub tez uru¬ chomiony za pomoca tylko jednej z plytek, przy czym dwie pozostale nie wspóldziala¬ ja z nim.Plytki czolowe 25 (fig. 5a), 28 (fig. 3) posiadaja skierowane w dól wystepy 75, wykonane u dolu w ksztalcie zebatki, wspólpracujacej z kólkami zebatymi 76 wzglednie 77 (fig. 3 i 5a). Wystepy 75 sa prowadzone w szczelinach poziomych ra¬ my 78. Kazda z dwóch plytek 26, 28 po prawej stronie posiada wystep 79 (fig. 2, 5b i 6), przesuwajacy sie w szczelinie scianki przegradzajacej 80. Kólko zebate 76 jest polaczone na stale z kólkiem zeba¬ tym 81, zazebiajacym sie z zebami 82 ze¬ batki 83 liczników pracowników 22 (górna grupa liczników). W podobny sposób kólko zebate 77 jest polaczone na stale z kólkiem zebatym 84, zazebiajacym sie z zebatka 85 dolnej grupy liczników 23 czynnosci (fig. 5). Wraz z zebatkami 83, 85, przesunietymi w góre lub w dól, przesuwaja sie tez górne i dolne grupy liczników 22 wzglednie 23 wzdluz walków 27, 29. Za, pomoca zebatek 83, 85, których dzialanie bedzie opisane po¬ nizej, mozna wiec dowolnie wybrany licznik kazdej grupy 22, 23 nastawic wzgledem zebatek nastawczych 42 (fig. 5a).Kazdy zespól klawiszy 12 (fig. 2) posia¬ da wylacznik 86, zaopatrzony w wystep 87.Wylacznik ten znajduje sie zwykle nad górna strona najnizszego wystepu szeregu wystepów 88 przynaleznej zebatki nastaw- czej 42 do nastawiania sum i zapobiega przesuwowi tejze w góre pod wplywem sprezyny 89. Wystepy 88 uderzaja w spo¬ sób znany w nacisniety klawisz, gdy zebat¬ ka 42 podczas pracy mechanizmu kasy przesunie sie w góre, a odstep miedzy kra¬ wedzia górna wystepu 88 w polozeniu nie¬ czynnym i krawedzia dolna odpowiedniego klawisza jest równy tej wielokrotnosci po- dzialki zebów kólek liczników 22, 23, 24, która odpowiada liczbie klawisza. Kazdy wylacznik 86 jest osadzony obrotowo- na osce 90 (fig. 2) i jest wychylany za, pomoca wystepów, kolków lub podobnych narza¬ dów, znajdujacycih sie na odpowiednich klawiszach, po- nacisnieciu tychze. Wskutek tego wystep 87 uwalnia zebatke nastawcza 42. W zebatkach 42 znajduja sie podluzne szczeliny 91', 91a, przez które sa przesunie¬ te nieruchome sworznie 92, 93, umocowane w ramie. Zebatki 42 sa takze prowadzone u góry za pomoca szczelin w bocznych nie¬ ruchomych wspornikach 94, na dole zas za pomoca szczelin obwodowych sworznia 93.Kazda zebatka 42 posiada przedni szereg zebów 95, wspóldzialajacy z przednimi kólkami 22, 23 liczników, oraz tylny szereg zebów 96, wspóldzialajacy z kólkiem licz^ nika 24 do podliczania. Poza tym zebatki 42 posiadaja zeby 97 do przenoszenia dzie¬ siatek wedlug patentu nr 24 785.Oprócz pieciu zebatek 42, odpowiada¬ jacych zespolom klawiszów 12, na fig. 5a uwidocznione sa dwie dalsze zebatki 42 bez klawiszy. Za pomoca zebatek tych rozrza¬ dzane sa dwa zupelnie na lewo znajdujace - 6 —sie kólka liczników, wystajacych na ze¬ wnatrz zespolów klawiszy.Obok kazdej zebatki nastawczej 42 umieszczona jest zebatka przesuwna 98, zaopatrzona w szczeliny podluzne 99, za pomoca których jest ona prowadzona w kierunku podluznym na nieruchomych sworzniach 92, 100, osadzonych w ramie kasy (fig. 2). Z boków zebatki 98 sa pro¬ wadzone u dolu w szczelinach nieruchome¬ go wspornika 94, zas u góry w nieruchomym wsporniku 101. 7*a. pomoca kólek zebatych 102 kazda zebatka 98 jest polaczona stale z kólkami liczbowymi 103 i 104, widoczny¬ mi w okienku 18 z dwóch stron kasy. Za pomoca kólka zebatego 105 przenosi sie ruch zebatek 98 w znany sposób na przyrzad drukujacy dowolnej budowy, nie stanowiacy przedmiotu wynalazku i z tego powodu nie uwidoczniony na ry¬ sunku.Na walku 106, osadzonym obrotowo w ramie kasy (fig. 2), znajduje sie poprze¬ czne ramie wahliwe 107, przeznaczone do wszystkich zebatek 42, 98 i zaopatrzone w walek 108, na którym osadzone jest kól¬ ko zebate 109, sprzegajace kazda pare ze¬ batek 42,98. Szerokosc kazdego kólka ze¬ batego 109 jest równa lacznej szerokosci pary zebatek 42, 98. Zebatka 98 posiada u dolu zebatke pomocnicza 98a o identycz¬ nej podzialce zebów 96, jak podzialka ze¬ bów zebatki 42. Kólka zebate 109 (fig. 2) sa ustalane w swym polozeniu za pomoca zapadki 110, znajdujacej sie pod dziala¬ niem sprezyny IM, przy czym ustalanie to ma na celu wspóldzialanie z zebami 96, 98a zebatek 42 i 98. Za pomoca nie uwi¬ docznionych na rysunku tarcz krzywko¬ wych, znajdujacych sie na wale glównym 66, ramie wahliwe w sposób znany (patent amerykanski nr 1 979 387) jest przechylane na walku *106 tak, iz przy przesuwie w góre zebatek 42, 98 podczas pracy kasy kólka zebate 109 sa wylaczane, jak uwidocznio¬ no na fig. 2, gdy natomiast zebatki te osia¬ gna najwyzsze polozenie, wówczas kólka zebate 109 zazebiaja sie z zebami 96 i 98a zebatek 42 i 98, wskutek czego zebatki te zostaja sprzegniete, przesuwajac sie razem w dól, przy czym zebatka 42 przy powrocie w polozenie wyjsciowe uruchomia zebatke ^98 za pomoca kólka zebatego 109. Prze- suw powrotny zebatki 42 w polozenie wyj¬ sciowe nastepuj e w znany sposób za pomo¬ ca sworznia 112, uruchomianego poprzez ciegla 113 i dzwignie 114, osadzona obroto¬ wo na wale 115 za pomoca tarczy krzyw¬ kowej 116, obracajacej sie razem z walem napedowym 66.Zadane dzialanie nastawia sie za pomo¬ ca zespolu klawiszy 13, tak samo jak na¬ stawia sie sume za pomoca zespolu kla¬ wiszy 12.Zebatka 117 (fig. 4) do nastawiania tego dzialania wspóldziala z zebatka nastawcza 55 w podobny sposób, jak wspóldzialaja ze soba zebatki 42, 98. Zebatki 55, 117 -przy przesuwie w dól sa polaczone zebatym kól¬ kiem sprzegajacym 109a, osadzonym w ra¬ mieniu wahliwym 107a (fig. 4), Ramie to (fig. 4) jest rozrzadzane za pomoca walka 106 podobnie jak ramie 107 (fig. 2). Zebat¬ ka 55 jest wiec przestawiana w dól w rózne polozenia odpowiednio do róznych dzialan, mianowicie do zKczania, dodawania, do po¬ lozenia zerowego, odczytywania i podlicza¬ nia kilku pozycyj. Polozenia wiec zebatek 55, 117 dla powyzszych dzialan odpowia¬ daja we wspomnianej kolejnosci poloze¬ niom drazków liczbowych dla cyfr 0, 1, 2, 3, 4 itd. Róznica polega na tym, ze wystep I18a zwalniacza 118 zespolu klawiszów 13 znajduje sie powyzej górnej krawedzi naj¬ nizszego zeba zderzakowego 119 zebatki 117, przesuniety o jeden podzial, Z tego powodu zebatki 55, 117 zostaja posuniete o jeden odstep nawet, gdy zaden z klawi¬ szy 13 nie zostal nacisniety, co oznacza, ze kasa zostaje samoczynnie nastawiona na dodawanie.Przy przesuwie zebatki 55 w góre i w — 7 —dól, w zaleznosci od nacisnietego klawisza 13 zostaja zachodzace w szczeliny 54 tej zebatki trzpienie 50a, 50b, 50c (fig. 4) na¬ stawione w rózne polozenia wzgledem wy¬ stepów 67a — 67h, 68, 68a, 69 i 69a (fig. 9—11) i wyciec 70 — 72 oraz wglebien 73, 74 plytek sprzegajacych 46 — 48, wskutek czego kólka 22 — 24 zostaja sprzegniete lub odlaczone od zebaitek 42 (fig. 2), rozrzadzanych w poprzednio opi¬ sany sposób.Do wybierania liczników pracowników 22 zastosowana jest zebatka 83 (fig. 3 i 5), zas do liczników czynnosci 23 — zebatka 85. Zebatki ie wspóldzialaja z zebatkami nastawczymi 120 wzglednie 121 i moga byc z nimi sprzegane za pomoca dwóch kólek zebatych 109b, osadzonych na ramieniu walhliwym 107b (fig. 3), uruchamianym za pomoca walu 66, podobnie jak ramie wahli- we 107a (fig. 4) (patent amerykanski nr 1979 387). Oddzielne wylaczniki 122 i 123 (fig. 3) zastosowane sa do zebatki 120 w zespole klawiszy 11 wzglednie do zebat¬ ki 121 w zespole klawiszy 10. Liczniki czyn¬ nosci 23 moga byc wiec wybierane lub na¬ stawiane niezaleznie od liczników sprze¬ dawców 22.Zebatki 55, 117 do nastawiania czynno¬ sci i zebatki 83, 120, 85, 121 do liczników sa przymusowo sprowadzane w pplozenia wyjsciowe za pomoca sworzni 124 (fig. 4) wzglednie 125 (fig. 3). Sworznie te znaj¬ duja sie w szczelinach prowadniczych 126 wzglednie 127 zebatek i sa przesuwane, po¬ dobnie jak sworzen 112, zbl pomoca wialu glównego 66 poprzez dzwignie i ciegla 113a, 114a, llóa wzglednie 113b, 114b, 116b. Ru¬ chy zebatek 55 (fig. 4), 83, 85 (fig. 3) prze¬ noszone sa na kólka liczbowe i na przyrzad odbijajacy w podobny sposób, jak to opi¬ sano w zwiazku z zebatka 98. Nalezy za¬ znaczyc, ze najnizsze polozenia zebatek nastawczyoh 42 (fig. 5b)f 117, 120, 121 (fig. 3) sa polozenia nieczynne wzglednie zerowe w porównaniu z zebatkami 98, 55, 83, 85, których polozenia nieczynne stano* wia polozenia najwyzsze.Nastawienia zebatek 83, 85 wzglednie 120, 121 liczników odpowiadaja polozeniom drazków liczbowych dla cyfr 0, 1, 2, 3 i 4.Dla polozenia „0" nie ma jednak odpo¬ wiednich kólek licznikowych na walkach 19, 20 (fig. 6). Gdy sanki licznikowe .zosta¬ na w polozeniu „0" wprowadzone w polo¬ zenie robocze w;zgledem zebatek 42, wów¬ czas oczywiscie nie nastepuje sprzezenie miedzy licznikiem a tymi zebatkami (fig. 2).Gdy do kasy rejestracyjnej wplywa jedna kwota, winna ona byc zaliczona w liczniku pracownika kasujacego, jak równiez w liczniku czynnosci. Oczywiscie pieniadze wplywaja tylko- przy isprzedazy za gotówke (*) i przy wplatach na konto (+), stanowiac gotówkowy wplyw dzienny pracownika. Kwoty z sprzedazy na kredyt (<) i na wyplaty (—) moga byc przeno¬ szone do liczników czynnosci, lecz nie do liczników pracowników. W celu osiagniecia takiego dzialania zebatka 85 (fig. 3 i 12) jest zaopatrzona w trzpien 128 zachodza¬ cy w szczeline 129, znajdujaca sie w ramie¬ niu wahliwym 130, osadzonym obrotowo^ na sworzniu 100. Ramie to jest osadzone po¬ przecznie wzgledem kas, a na drugim jego koncu wykonany wystep' zagiety znajduje sie w poblizu plytki 46 (fig. 8). W wyste¬ pie tym wykonana jest szczelina 131, w która wchodzi trzpien 132 plytki 133 (fig. 7 — 9), przesuwnej na trzpieniach 134 plytki 46. Wystepy 67b, 67d w wycie¬ ciach 51 plytki 46 znajduja sie równiez z jednej strony plytki 133, przytrzymywa¬ nej zwykle w polozeniu, uwidocznionym na fig. 9, odpowiadajacym dodawaniu przy wplatach przy sprzedazy gotówkowej i na konto.Kasa wedlug wynalazku posiada przy¬ rzady do ryglowania klawiszy. W tym ce¬ lu nalezy nacisnac klawisz pracownika oraz klawisz czynnosci przed nacisnieciem klawisza uruchamiajacego 14. Klawisze 13musza byc zabezpieczone przed nacisnie¬ ciem w przypadku uruchamiania np. kla¬ wisza 12' i odwrotnie. Klawisz do podlicza¬ nia L musi dzialac na przyrzad odbijajacy wzglednie drukujacy oraz na przyrzad do odcinania kwitów kasowych. Przy podlicza¬ niu, zliczaniu i sumowaniu musi byc kla¬ wisz „0" zabezpieczony przeciw nacisnie¬ ciu. Czesci te, posiadajac znana budowe, nie staiiowia wynalazku, nie sa wiec opi¬ sane. Nalezy jeszcze zaznaczyc, ze klawi¬ sze L, O i K zespolu klawiszy 13 przy na¬ cisnieciu nie dzialaja na wylaczniki 118 te¬ go zespolu.Opisane urzadzenie kasy rejestracyjnej dziala w sposób nastepujacy: Po nacisnieciu klawisza 11 pracownika, klawisza 10 czynnosci i jednego lub kilku klawiszy liczbowych 12 zostaja odpowied¬ nie wylaczniki 122 (fig. 3), 123 wzglednie 86 wylaczone od wspóldzialania z zebat¬ kami. Nastepnie naciska sie klawisz rozrza¬ dzajacy 14, wskutek czego kasa zostaje u- ruohomiona. Skoro kólka zebate 109a, 109b (fig. 3) zostana od zebatek nastawczych 120, 83, 121, 85, 117, 55 odlaczone, wówczas walki 125, 124 przesuwaja sie pod dziala¬ niem odpowiednich tarcz krzywkowych, osadzonych na wale glównym 66, w kierun¬ ki szczelin 127, 126 (fig. 3 i 4). Zebatki 120, 121 zostaja nastepnie, dzieki (sprezynom 89, pociagniete w góre, ipo czym przesuw ich zostaje przerwany przez nacisniete klawi¬ sze zespolów 10, 11. Zebatka nastawcza 117 db zliczania (fig. 4) zostaje jednak, za pomoca swej sprezyny 89, przesunieta tyl¬ ko ó jed!en zab, po czym zostaje unierucho¬ miona za pomoca zderzaka 118a wylaczni¬ ka 118 zespolu klawiszy do zliczania. Gdy sworznie 124, 125 osiagna najwyzsze polo¬ zenie, wówczas zebatki 83, 85, 55 (fig. 3, 4) zostaja sprzegniete z zebatkami nastawczy- mi 120, 121 wzglednie 117 za pomoca zeba¬ tych kóldk sprzegajacych 109b, 109a, po czym, gjdy sworznie 125, 124 przy ruchu powrotnym dbjda do dblnych brzegów szczelin 127, 126 zebatki 120, 121 i 117, zostaja pociagniete w dól, tj. w polozenie wyjsciowe. Podczas gdy zebatka 83 prze¬ suwa sie w dól wówczas za pomoca jej ze¬ bów 82, uruchomiane sa kólka 81, 76, wsku¬ tek czego sanki 19, 25 (fig. 5a) i 26 z liczni¬ kami pracowników zostaja przesuniete w kierunku podluznym walka 27, az zespól kólek licznika 22, odpowiadajacy nacisnie¬ temu klawiszowi 11 pracownika, zajmie po¬ lozenie na wprost zebatek 42. W podobny sposób licznik dolny 23 jest przesuwany za pomoica zebatki 85 i kólek zebatych 84, 77.Odpowieditiio wiec do nacisnietych klawiszy 10, 11 znajduja sie naprzeciw zebatek 42 licznik pracownika i licznik czynnosci.Poniewaz w zespole 13 nie zostal na¬ cisniety zaden klawisz, przesuwa sie w opi¬ sany spoisób zebatka nastawcza 117 tylko o jeden zab (fig. 4) i po sprzezeniu z ze¬ batka 55 za pomoca kólka 109a jest ona wprowadzona z powrotem w polozenie wyj¬ sciowe, przy czym zebatka 55 zostaje rów¬ niez przesunieta o jeden zab. Przez ruch zebatki 55 zostaja przestawione trzpienie 50a, 50b, 50c (fig. 4 i 9 — 11), wskutek cze¬ go ciegla 44 obracaja sie z trzpieniami 45 wzglednie 39. Skoro' nastepnie klawisz 11 sprzedazy za gotówke (*j lub wplaty na konto' ( + ) zostanie nacisniety, przesuwa sie trzpien 128 zebatki 85 (fig. 3) o jeden wzglednie dwa zeby w szczelinie 129, zaj¬ mujac polozenie w górnej czesci tej szczeli¬ ny i unieruchomiajac ramie 130 (patrz fig. 12, na której polozenia trzpieni 128, 132 sa oznaczone znakami, odpowiadajacymi kla¬ wiszom czynnosci). Plytka 133 (fig. 7 i 9) pozostaje zatem na plytce 46 w polozeniu dolnym, uwidocznionym na fig. 9, a trzpien 50a zostaje unieruchomiony miedzy wyste¬ pami 67a, 67b, trzpien 506 — miedzy wy¬ stepami 67e i 67f, zas trzpien 50c licznika do podliczania pozostaje swobodny w roz¬ szerzonej czesci wyciecia 70.Po powrocie sworzni 124, 125 w poloze¬ nie dolne zostaja kólka 109 wylaczone od - 9zazebiania sie z zebatkami 42, 98 (fig. 2), zas sworzen 112 przesuwa sie w góre w kie¬ runku sanek 91. Zebatki nastawcze 42, wy¬ laczone wskutek nacisniecia klawiszy 12, sa przesuwane w góre za pomoca sprezyn 89 (fig. 4) do chwili, gdy przesuw zeba 88 zebatki 42 wskutek nacisniecia klawisza zo¬ stanie wstrzymany. Skoro sworzen 112 (fig. 2) osiagnie najwyzsze polozenie, ze¬ batki 42 zostaja znowu sprzezone za ppnio- ca kólek 109 z odpowiednimi zebatkami 98.Bezposrednio potem plytka 46 jest przesu¬ wana za pomoca tarczy krzywkowej 63 (fig. 4), osadzonej na wale glównym 66, wskuiteic czego trzpienie 50a, 50b zostaja przesuniete za pomoca wystepów 61a, 67b, 67e i 67f plytki 46 (fig. 9), pociagajac za pomoca ciegiel 44 dzwignie 38, które po¬ woduja obrót walków 27, 29. Podczas tego ruchu przesuwaja sie trzpienie 50a, 50b swobodnie w wycieciach 52, 53 plytek 47, 48 (fig. 10, 11). Nastepnie walki 39 (fig. 6) zostaja przestawione w lewo (fig. 2 i 4) i przesuwaja, wskutek zachodzenia w szcze¬ liny 40 w plytkach czolowych 25, 26 i 28, kólka liczników 22, 23, az dwa wybrane kólka licznikowe zazebia sie z zebami 95 zebatek 42, jak to uwidocznione przy kólku licznika 22 na fig. 2. Jednoczesnie zostaja z sprzezonych w ten sposób kólek zebatych wylaczone zapadki 33 za pomoca wystepów 41, wychylanych przez walki 27, 29.Trzpien 50c licznika do zliczania prze¬ suwa sie w szerokich wycieciach 70, 71, 72 plytek 46, 47, 48 (fig. 9 — 11). Podczas przesuwu tych plytek pozostaje wiec licz¬ nik ten wylaczony.Skóro liczniki zostana polaczone z: ze¬ batkami 42 (fig. 2), wówczas sworzen 112 przesuwa sie az do oparcia sie o dolny ko¬ niec szczeliny 91, wskutek czego znajduja¬ ce sie w polozeniu górnym zebatki 42 zo¬ staja przy napinaniu sprezyn 89 przesu¬ niete w dolne polozenie nieczynne. Prze¬ suw ten przenosi sie na zebatki 98 oraz na kólka liczników 22, 23, wobec czego odpo¬ wiednia kwota zostaje nastawiona na kól¬ kach liczbowych 103, 104 i przeniesiona do nastawionych liczników pracowników i czynnosci. Za pomoca kólek zebatych 105 kwota ta zostaje przeniesiona^ w znany sposób do przyrzadu drukujacego i odbita np. na kwicie kasowym i tasmie kontrolnej.Wskutek nacisniecia klawisza 10 sprze¬ dazy na kredyt (<) lub wyplaty (—) prze¬ suwa sie trzpien 128 (fig. 3 i 12) podczas przesuwu w dól zebatki 85 do nastawiania czynnosci do lukowej czesci szczeliny 129 wahliwego ramienia 130 (fig. 3, 7, 12).Wskutek tego jest ono obracane na sworz¬ niu 100, a trzpien 132 przesuwa sie w szczelinie 131, plytka 133 zas zostaje podniesiona, przesuwajac swój wystep 67d nad przeciwlegly nierucihomy wystep 67a plytki 46 (fig. 9). Skoro nastepnie plytka 46 zostaje przesuwana w kierunkach wska¬ zanych strzalkami na fig. 9, wówczas z ze¬ batkami 42 zostaja sprzezone tylko kólka dolnej grupy liczników 23 czynnosci, lecz nie kólka górnej grupy liczników 22 pra¬ cowników. Wskutek tego kwoty z aprzedk- zy na kredyt i na wyplaty rejestruje sie w licznikach czynnosci, lecz nie w liczni¬ kach pracowników.Zebatki 98, 83, 85, 55 wprowadza sie w znany sposób w polozenie wyjsciowe al¬ bo najwyzsze, skoro sworznie 112, 125, 124 przesuwaja sie w góre przy nastepnym re¬ jestrowaniu. Przy tym nastepuje zetkniecie sie tych sworzni z dolnymi koncami 98u (fig. 2), 83u, 85u (fig. 3), 55u (fig. 4) zeba¬ tek 98, 83 i 85 wzglednie 55, przesuwaja¬ cych sie wzdluz szczelin 91, 127, 126, wskutdk czego te zebatki przesuwaja sie w góre.Po uwolnieniu nacisnietych klawiszy w sposób znany lub dowolny i wprowadize- niu ich w polozenie wyjsciowe, kasa jest gotowa do ponownego uzycia.Po nacisnieciu klawisza nastawiajacego w polozenie zerowe, np; klawisza; AZ, jed¬ nego klawisza pracownika 11 i klawisza — 10 —rozrzadzajacego 14, kasa zostaje urucho¬ miona. Zebatki 83 (fig. 3) i 55 (fig. 4) zo¬ staja za pomoca przynaleznych kólek ze¬ batych 109b, 109a sprzezone z zebatkami 120 (fig. 5a), 117 (fig. 4) i przesuniete w dól w polozenie odpowiadajace nacisnie¬ tym klawiszom. Poniewaz klawisz czynno¬ sciowy nie zostal nacisniety, przeto odpo¬ wiednia zebatka 121 pozostaje w spoczyn¬ ku, podczas gdy zebatka 85 zostaje wpro¬ wadzona za pomoca sworznia cofajacego sie z powrotem w polozenie najwyzsze i w tym polozeniu ustalona dzieki sprzeze¬ niu z zebatka 121 za pomoca kólka zebate¬ go 7096. Liczniki czynnosciowe 23 zostaja wiec unieruchomione w polozeniu, w któ¬ rym kólka zebate tych liczników 23 nie znajduja sie naprzeciw zebatek 42.JaJk juz wspomniano, zebatka 55 (fig. 4) zostaje przy nastawianiu w polozenie ze¬ rowe pociagnieta w dól o dwa zeby, wsku¬ tek czego trzpienie 50a, 50b zajma poloze¬ nie uwidocznione na fig. 10, czyli miedzy wystepami 69 wzglednie 69a plytki 48, podczas gdy trzpienie 50a-c moga sie swo¬ bodnie przesuwac w plytkach 46, 47. Pod dzialaniem tarczy krzywkowej 65, osadzo¬ nej na, wale 66, zostaje plytka 48 przesu¬ wana w ten sposób, iz wybrany licznik gór¬ nej gjrupy zostaje sprzezony z zebatkami nastawczymi 42 przed ich podniesieniem, od których jednak zostaje natychmiast odlaczony, tj. gdy zebatki te zostana sprzezone za pomoca kólek zebatych 109 z przynaleznymi zebatkami 98. Zebat¬ ki 42 zostaja w znany lub dowolny sposób uwolnione przez wystepy 87 wy¬ laczników 86 (fig. 2), skoro jeden z klawi¬ szy 13 zostanie tylko nacisniety. Juz pod¬ czas przesuwu zebatek 42 w góre za po¬ moca sprezyn 89 zazebiaja sie one z kól¬ kami liczników 22 i obracaja je, jak to wy¬ nika z fig. 2, w kierunku obrotu wskazówek zegara. Ruch ten trwa do chwili sprzegnie¬ cia zebów 163 tych kólek, szerszych od ze¬ bów pozostalych kólek, z ramieniem wyla¬ czajacym 165, znajdujacym sie na zebatce 164 do przenoszenia dziesiatek (fig. 5 i 13), wskutek czego przesuw zebatki 42 do na¬ stawiania kwoty zostaje przerwany, ponie¬ waz ramie wylaczajace 165 (fig. 13) jest zabezpieczone przeciw ruchowi w tym kie¬ runku za pomoca wystepu 166, wspóldzia¬ lajacego z krawedzia zapadki 167 (patent 24 785). Jest to polozeniev zerowe kólek liczników 22, zas obrót ich w polozenie to z polozenia wyjsciowego, w chwili sprzeg- nieca z zebatkami 42, uwidocznia w znany sposób liczbe, na która kólko licznikowe zostalo nastawione. Skoro plytka 48 (fig. 10) powróci do polozenia spoczynko¬ wego, wlaczony zas licznik zostanie odla¬ czony od zebatek 42, wówczas wszystkie kólka tego licznika wskazuja zero, co od¬ powiada polozeniu zerowemu. Suma, na¬ stawiona na tym liczniku, zostaje przenie¬ siona na zebatki 98 (fig. 2 i 13) po sprzeze¬ niu ich z zebatkami 42 w celu przesuwu ich w dól, po czym suma ta zostaje uwidocz¬ niona w okienku jako suma calkowita. Po¬ lozenie zerowe jest zatem jednoczesnie przebiegiem podliczania koncowego w od¬ nosnym liczniku.Nalezy zaznaczyc, ze podczas opisanego wyzej przebiegu roboczego wybrane kólka górnych liczników 22 zostaja wprawdzie wzgledem zebatki 42 przesuniete, poniewaz plytka 48 wspóldziala swymi wystepami 69 z trzpieniem 50a, lecz zadne z tych kólek dolnych liczników 23 nie znajduje sie na¬ przeciw tych zebatek i z tego powodu kólka liczników 23 nie zostaja wskutek przesuwu zebatki 42 uruchomione.Polozenie zerowe licznika czynnosci 23 zostaje osiagniete w podobny sposób za po¬ moca klawisza * Z i jednego z klawiszy 10.Przy nastawianiu tym nie zostaje urucho¬ miony zaden z liczników 22.W celu odczytywania naciska sie kia*- wisz A X albo * X oraz klawisz w zespole 11 wzglednie 10 jako tez klawisz rozrzadza¬ jacy 14. Zebatka 55 zostaje wówczas prze- — 11 —sunieta w dól o trzy zeby, wskutek czego trzpienie 50a, 50b zostaja ustawione na¬ przeciw wystepów 68, 68a plytki 47 (fig. 11), trzpien 50c zas przesuwa 'sie swobod¬ nie w wycieciu 71. W pozostalych plyt¬ kach 46, 48 trzpienie 50a — 50c przesuwaja sie swobodnie. Plytka 47 jest przesuwana za pomoca tarczy krzywkowej 64, osadizo- nej na wale 66, tak, iz wybrany licznik 22 albo 23 zostaje sprzezony z zebatkami 42 przed ich przesuwem w dól, pozostajac w polozeniu tym do powrotu zebatek w polo¬ zenie najnizsze, tj. zerowe. Wybrany lub wlaczony licznik 22 albo 23 zostaje naj¬ pierw nastawiony w polozenie zerowe, lecz nie wlaczony, jak opisano wyzej, po czym nastawiona suma zostaje przeniesiona pod¬ czas powrotnego przesuwu zebatek 42 z poi- wrotem do licznika. Odczytywanie jest wiec identyczne ze zliczaniem, z przenoszeniem albo przenoszeniem w maszynach do doda¬ wania, a nastawiona suma pozostaje w licz¬ niku. Odczytywana suma jest uwidoczniona na kólkach 103, 104 oraz odbijana na cze¬ ku i pasku kontrolnym.W celu zliczania nacieka sie klawisz L, po czym nastawia sume za pomoca klawiszy 12 i uruchamia kase przez nacisniecie kla¬ wisza rozrzadzajacego 14. Przy naciskaniu przesuwa sie klawisz L nad górny wystep 119 L zebatki nastawczej 117 (fig. 4), wsku¬ tek czego zostaje ona unieruchomiona w najnizszym polozeniu wraz z zebatka 55 po sprzegnieciu tejze z zebatka 117. Trzpienie 50a, 50b kólek liczników 22, 23, znajdujace sie w górnych szerokich czesciach wyciec 51, 52, 53, nie sa wskutek tego uruchamiane przy przesuwach plytek 46, 47, 48. Trzpien 50c kólka licznika do zliczania, 24 wchodzi we wglebienie 73 plytki 46% przesuwa sie jednak swobodnie w wycieciach 71, 72 ply¬ tek 47, 48. Licznik 24 zostaje wiec urucha¬ miany za pomoca plytki 46 podczas dziala¬ nia kasy, a nastawiona sujna wprowadzona do licznika 24. Przy koncu rejestracji nie zostaje wylaczony klawisz L, dzieki czemu mozna do tego licznika wprowadzac kolejno dalsze sumy.Celem zliczenia tych pozycji naciska sie klawisz do zliczania LT, który w znany sposób wylacza klawiisz L. Nastepnie na¬ ciska sie jeden klawisz 11, jeden klawisz 10 i klawisz rozrzadzajacy 14. Zebatka 55 zo¬ staje nastepnie przesunieta w dól w naj¬ nizsze polozenie, wskutek czego trzpienie 50a, 50b liczników 22, 23 zajmuja polozenie miedzy wystepami 67c, 67d wzglednie 67g, 67h plytki 46, zas w plytkach 47, 48 (fig. 4, 5b) przesuwaja sie swobodnie. Trzpien 50c licznika 24 zachodzi we wglebienie 74 plyt¬ ki 48, natomiast w plytkach 46, 47 przesu¬ wa sie swobodnie. Licznik 24 zostaje wsku¬ tek tego nastawiony na zero, poniewaz wspóldziala z plytka 48, zas wybrane licz¬ niki 22, 23 wspóldzialaja z plytka 46, wsku¬ tek czego suma, zliczona w liczniktt 24, zo¬ staje przeniesiona na liczniki 22, 23* Gdy w celu zliczania nacisnie sie kla¬ wisz < albo klawisz — w zespole klawi¬ szy 10r9 wówczas nie zostaje wlaczony za¬ den z liczników pracowników. Plytka 133 zostaje przy tym podniesiona za pomoca ramienia wychylonego 130 (fig. 7), wskutek czego przesuwny wystep 676 nie dziala na trzpien 50a liczników pracowników, które wskutek tego pozostaja wylaczone. W od¬ róznieniu od wszystkich znanych maszyn tego rodzaju kasa wedlug niniejszego wy¬ nalazku wydaje dokladny kwit, czyli prze¬ prowadza rejestracje wszystkich czynnosci wlacznie ze sprzedaza kredytowa i wypla¬ tami.Dopuszczalne sa równiez zmiany w urzadzeniu kaisy, nie odbiegajac od istoty wynalazku, -np. mozna zastosowac wycinki uzebione zamiast zebatek. Przy zliczaniu mozna poszczególne pozycje wprowadzac bezposrednio i oddzielnie do wlasciwych liczników pracowników lub czynnosci, lub obu tych rodizai liczników razem, przy czym przy zliczaniu kilku pozycji liczniki te zo¬ staja odlaczone, a tylko licznik 24 zostaje — 12 —nastawiony na- zero, inne zas pozostaja nie¬ czynne.Do dobierania liczników pracowników i czynnosci moga byc zastosowane plytki sprzegajace podobne do plytek 46 — 48.Podwójnie uzebione kólka 76, 81 wzglednie 77, 84 moga byc zastapione stozkowymi kólkami zebatymi albo zwyklymi kólkami czolowymi, gdy odleglosc bocznego prze¬ suwu liczników równa sie podzialowi zebów na zebatkach.Plytki sprzegajace 46 — 48 moga byc równiez zaopatrzone zamiast wyciec 51 — 53, 70 — 72 z wystepami w odmienne na¬ rzady zabieraj ace\ Zapadki 33 (fig. 5b) moga miec tez inny ksztalt, najkorzystniej jednak jest, gdy sa wodzone z boku w dwóch wycieciach lufo szczelinach plyt 37. PL