Wynalazek niniejszy dotyczy takich u- rzadzen do przenoszenia dziesiatków, w których poszczególne kola liczace moga byc uruchomiane oddzielnie i w których przyrzad, przenoszacy dziesiatki, najpierw zajmuje polozenie „wyjsciowe", uzyskane dzieki dzialaniu sprezyny, a nastepnie przy pomocy specjalnej dzwigni jest doprowa¬ dzany wbrew dzialaniu tej sprezyny do po¬ lozenia nieczynnego, wykonywujac wlasci¬ we przeniesienie dziesiatka. W polozeniu nieczynnym przyrzad ten jest ryglowany za pomoca specjalnego narzadu ryglujace¬ go i moze byc wylaczany za pomoca zeba „dziesiatkowego" kola liczacego. Urza¬ dzenie wedlug wynalazku posiada przede wszystkim te zalety, ze jest stosunkowo proste i moze byc latwo wbudowane, przy czym poszczególne jego czesci sa wykona¬ ne w prosty sposób przez wytlaczanie- Jak juz bylo powiedziana w urzadze¬ niu wedlug wynalazku przyrzad, przeno¬ szacy dziesiatki, przed wykonaniem swej pracy zostaje doprowadzony do polozenia wyjsciowego dzieki dzialaniu sprezyny, W tego rodzaju urzadzeniach dazy sie z regu¬ ly do unikania stosowania sprezyn, w celu uproszczenia budowy urzadzenia, jednakze w urzadzeniu wedlug wynalazku sprezyny nie wykonywaja zasadniczej pracy, Wsku¬ tek czego nadanie sprezynom wymiarów odpowiednich do nalezytego ich dzialania nie nastrecza zadnych trudnosci.Cztery przyklady wykonania wynalaz-ku niniejszego sa uwidocznione na rysun¬ ku. Fig. 1 przedstawia widok z boku urza¬ dzenia wedlug wynalazku w zastosowaniu do kasy rejestrujacej, fig. 2 — taki sam widok odmiany tego urzadzenia, fig. 3 — odmiane szczególu urzadzenia ryglujacego, wreszcie fig. 4 — równiez widok z boku dalszej odmiany urzadzenia wedlug wyna¬ lazku. v W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug fig. 1 kola liczace 1 wspóldzialaja z zebami wycinka zebatego 3, mogacego wykonywac ruchy wahliwe naokolo walu 2, tak ze mozna go nastawic w pozadanym polozeniu. Kola liczace sa osadzone obro¬ towo na osce 5, podtrzymywanej przefc dwie plytki 7, mogace wykonywac ruchy wahliwe na okolo oski 6. Na rysunku uwi¬ doczniona jest tylko jedna z tych plytek.Kazda z nich posiada dwa ramiona 8, z których kazde zaopatrzone jest w krazek 10, wspóldzialajacy z tarcza kciukowa 9, osadzona na wale 2. Po nastawieniu wy¬ cinka zebatego 3 w pozadanym polozeniu obrót walu 2 doprowadza za posrednic¬ twem tarczy 9 ramiona do takiego poloze¬ nia, ze kola liczace 1 zazebiaja sie z zeba¬ mi wycinka zebategp 3. Przy powrocie wy¬ cinka do polozenia wyjsciowego, co zosta¬ je dokonane za pomoca zwyklych narza¬ dów^(na rysunku nie uwidocznionych), ko¬ la liczace zostaja obrócone o pewna liczbe zebów, odpowiadajaca dokonanemu nasta¬ wieniu. Gdy kola liczace 1 zazebiaja sie z zebami wycinka zebatego 3, wówczas zamo¬ cowany miedzy plytkami 7 trzpien 11 u- mozliwia, by uruchomiane sprezynami za¬ padki 12, osadzone na nieruchomej osce 13, wspóldzialaly z zebami 14 wycinka tak, by nie mógl on wykonywac ruchu wahliwego w kierunku od swego polozenia wyjsciowe¬ go. Po powrocie wycinka zebatego 3 do pod¬ lozenia wyjsciowego kola liczace 1 prze¬ staja zazebiac sie z nim, przy czym trzpien 11 doprowadza zapadki 12 wbrew sile spre¬ zyn do polozenia uwidocznionego na ry¬ sunku. Kazda z dzwigni 15 wspóldziala jednym swym koncem, zaopatrzonym w krazek 17, z osadzona na wale 2 tarcza kciukowa 18, do której za pomoca sprezy¬ ny 16 dociskany jest krazek 17.Kazde kolo1 liczace jest zaopatrzone w znany sposób w zab dziesiatkowy 19 oraz, z wyjatkiem kola jedynkowego, w przy¬ rzad 20 przenoszacy dziesiatki, który w niniejszym przykladzie wykonania stanowi tarcze, osadzona wahliwie na osce 5.Z tarcza ta jest polaczona przegubowo zapadka 21, zazebiajaca sie dzieki dziala¬ niu sprezyny srubowe] z zebami 22, nale¬ zacymi do kólka zapadkowego, sprzegnie¬ tego na stale z danym kolem liczacym.Kazda tarcza 20 jest zaryglowana w polo¬ zeniu nieczynnym za pomoca urzadzenia zaporowego, które w niniejszym przykla¬ dzie wykonania stanowi dzwignie zapad¬ kowa 24, osadzona wahliwie na osce 23, umocowanej miedzy plytkami 7. Dzwignia ta posiada wydrazenie 25 oraz kierujaca powierzchnie krzywiznowa 26. Srubowa sprezyna naciagowa 28, osadzona miedzy wystepem 27 tarczy 20 a dzwignia 24, usi¬ luje ja odchylic w kierunku oski 5, a tarcze 20 — w kierunku odwrotnym do kierunku posuwu zapadki 21. W polozeniu, uwidocz¬ nionym na fig. 1, kciuk 29 tarczy 20 znajdu¬ je sie w wydrazeniu 25, lecz nie sluzy do blokowania tarczy 20, gdyz jej polozenie o- kresla wtedy koniec dzwigni 15, opierajacej sie na niej, gdy maszyna jest w polozeniu nieczynnym. Gdy ma nastapic przeniesienie dziesiatka, wówczas wskutek ksztaltu tar¬ czy kciukowej 18 oraz dzialania srubowej sprezyny 16 dzwignia 15 przyjmuje poloze¬ nie uwidocznione na fig. 1 liniami kresko¬ wanymi. Wówczas wlasnie kciuk 29 unie¬ mozliwia tarczy 20 wychylenie w kierunku odwrotnym do kierunku posuwu zapadki 21.Opisanei powyzej urzadzenie dziala, jak nastepuje.Po ustawieniu wycinka zebatego 3 w — 2 — ipozadane polozenie obraca sie wal 2, co jak juz powyzej wspomniano, powoduje, Ze kola liczace / zazebiaja sie z wycin¬ kiem zebatym 3 i obracaja sie az do chwili, gdy wycinek 3 powróci do polozenia wyj¬ sciowego; Jezeli przy tym zab dziesietny 19 kola, liczacego jednostki, przesunie sie z ,,dziewiatki" do „zera", wówczas urucho¬ mi on kciuk 30 dzwigni 24, przez co tarcza 20 zostanie odryglowana i pod dzialaniem sprezyny 28 zacznie obracac sie w prawo az do chwili, gdy wystep 27 uderzy o oske 23. W tym momencie tarcza 20 bedzie sie znajdowala w polozeniu wyjsciowym. Po powrocie wycinka zebatego 3 do polozenia wyjsciowego kola liczace przestaja sie ob¬ racac, a z dzwigni 15 dzwignia, nalezaca do kola liczacego dziesiatki, zacznie sie pierw¬ sza cofac do polozenia, uwidocznionego na fig. 1 liniami pelnymi, obracajac jednocze¬ snie tarcze 20, która za posrednictwem swej zapadki 21 obróci o jeden zab kolo 22, sprzegniete na stale z kolem liczacym dziesiatki. W tym przypadku tarcza 20 be¬ dzie sie obracac wbrew dzialaniu sprezy¬ ny 28. Gdyby kolo liczace dziesiatki, obra¬ cajac sie o jeden zab, posunelo sie z ,dzie¬ wiatki" do ,,zera", wówczas zab dziesietny tego kola odrygluje dzwignie 24, nalezaca do kola liczacego setki; w ten sposób tar¬ cza 20 tego kola zostanie zwolniona ze swego polozenia nieczynnego i przyjmie po¬ lozenie wyjsciowe. Wtedy dzwignia: 15, na¬ lezaca do kola liczacego setki i zaczynaja¬ ca sie obracac nieco pózniej niz dzwignia 15, nalezaca do kola liczacego dziesiatki, obróci w lewo tarcze 20, nalezaca do kola liczacego setki, która za posrednictwem swej zapadki 21 obróci o jeden zab kolo 22, sprzegniete na stale z kolem liczacym set¬ ki.Wyzej powiedziane dotyczy wszystkich kólek liczacych i odpowiadajacych im przyrzadów, przy czym powrót dzwigni do polozenia uwidocznionego na fig. 1 odby¬ wa sie kolejno, to znaczy, ze najpierw wra¬ ca dzwignia, nalezaca do kola liczacego dziesiatki, nastepnie do kola liczacego set¬ ki i L d. Gdy kciuk 29, przesuwajac si^ wzdluz powierzchni krzywiznowej 26 dzwigni zapadkowej 24, wejdzie do wydra¬ zenia 25, wówczas dzwignia 15 obraca tar¬ cze 20 jeszcze o pewien kat w tym samym kierunku, przez co miedzy kciukiem 29 a boczna krawedzia wydrazenia 25 (fig. 1), gdy maszyna zajmie swe polozenie nieczyn¬ ne, bedzie niewielka wolna przestrzen.Jak z powyzszego wynika, prawie wszystkie czesci urzadzenia stanowia tar¬ cze, które moga byc latwo wykonane za pomoca zwyklego wytlaczania, przy czym istniejace sprezyny srubowe nie wykony¬ waja wiekszej pracy. Czas pracy sprezyn 28 mozna zwiekszyc jeszcze w ten sposób, ze kazda z nich mozna zastapic dwiema sprezynami. O ile ma byc osiagniete polo¬ zenie zerowe wszystkich kólek liczacych, gdy dzwignie 15 zajmuja polozenia uwi¬ docznione na fig. 1, wtedy tarcze 20 nie mo¬ ga byc wychylane do polozenia wyjsciowe¬ go, mimo ze zeby dziesiatkowe odchyla za¬ padki 24.Powyzej opisane urzadzenie moze byc zastosowane w kasach rejestrujacych, za¬ opatrzonych w kilka urzadzen liczacych.Na fig. 2 uwidoczniono odmiane tego urza¬ dzenia w zastosowaniu do kasy rejestruja¬ cej, posiadajacej dwa urzadzenia liczace.Na figurze tej liczbami la i Ib sa, oznaczo¬ ne kola liczace dwóch róznych urzadzen liczacych, zaopatrzone w zeby dziesiatko¬ we 19a i 19b i osadzone obrotowo na nie¬ ruchomych oskach 5a i 5b. Kazdy z zespo¬ lów kól liczacych la lub Ib moze byc pola¬ czony pojedynczo z kolami napedowymi 34, osadzonymi obrotowo na walku 33, za pomoca kól posredniczacych 32. Z kolami napedowymi 34 wspóldzialaja znane (na rysunku nie uwidocznione) suwaki, posia¬ dajace ruch postepowo-zwrotny i nastawia¬ ne najczesciej za pomoca klawiszów, odpo¬ wiadajacych zebom wyemka zebatego 3 u- ... 3 -i-zadzenia Wedlug fig. 1. Gdy kola posred¬ niczace 32 zazebiaja sie z kolami liczacy¬ mi la, wtedy te kola zostaja obrócone o kat odpowiadajacy ruchowi suwaków na- stawczych. Gdy maszyna przyjmuje polo¬ zenie nieczynne, wtedy poszczególne cze¬ sci urzadzenia znajduja sie w polozeniach uwidocznionych na fig. 2. Wówczas, jak wynika z rysunku, dzwignie 15, mogace wahac sie na okolo oski 13, przylegaja do przyrzadów 20, przenoszacych dziesiatki, w taki sam sposób, jak w urzadzeniu we¬ dlug fig. 1. W przykladzie wykonania u- rzadzenia wedlug fig. 2 przyrzady 20 po¬ siadaja ksztalt nieco odmienny, jakkolwiek poza tym dzialaja w taki sam sposób, jak w przykladzie wykonania urzadzenia we¬ dlug fig. 1. Zapadki 21 wspóldzialaja tutaj z zebami tarcz 37, sprzegnietymi na stale z kolami napedowymi 34, zamiast, jak w urzadzeniu wedlug fig. 1, z kolami licza¬ cymi. Poza tym wystep 27, wystajacy z kazdej tarczy 20, wspóldziala z oska 35, zamocowana w korpusie maszyny. Do wspomnianej oski jednymi koncami przy¬ mocowane sa srubowo sprezyny 36, których drugie konce sa polaczone z ramionami tarcz 20. Sprezyny te usiluja w taki sam sposób, jak sprezyny 28 w przykladzie wy¬ konania urzadzenia wedlug fig. 1, wychylic tarcze 20 w kierunku odwrotnym do kie¬ runku posuwu zapadek 21.W przykladzie wykonania urzadzenia wedlug fig. 2 dzwignie zapadkowe 24, o- sadzone wahliwie na tarczach 20, posia¬ daja wydrazenia 25, które obejmuja oske 35. W polozeniu uwidocznionym na fig. 2 dzwignie zapadkowe 24 sa utrzymywane w swych polozeniach za pomoca sprezyn 38.Poniewaz w opisanym przykladzie wyko¬ nania zeby dziesiatkowe 19a, 19b kól licza¬ cych la, Ib nie moga uruchomiac bezpo¬ srednio kciuków 30, jak w przykladzie wy¬ konania urzadzenia wedlug fig. 1, przeto na walku 33 sa osadzone wahliwie plytki 39 z ramionami, sluzace jako urzadzenia do przenoszenia ruchu. Kazda z tych ply¬ tek jest zaopatrzona w trzy ramiona 40a, 40b i 41, z których ramie 40b jest polaczo¬ ne z oska 35 za pomoca srubowej sprezy¬ ny 42, przez co ramiona 40a i 40b moga wspóldzialac z zebami dziesiatkowymi 19a i 19b, podczas gdy ramiona 41 — z kciu¬ kami 30 dzwigni zapadkowej 24.Przy przenoszeniu dziesiatków urzadze^ nie dziala, jak nastepuje.Gdy suwaki nastawcze maszyny nada¬ ja za posrednictwem kól napedowych 34 i kól posredniczacych 32 pewien ruch obro¬ towy np. kolom liczacym la, wtedy dzwig¬ nie 15 zajmuja polozenia uwidocznione na fig. 2 liniami kreskowanymi. Jezeli przy tym zab dziesiatkowy 19a kola liczacego, np. jednostki, przesunie sie z „dziewiatki" do „zera", wówczas uruchomione zostaje ramie 40a, nalezace do kola liczacego dzie¬ siatki, a pr^ez to ramie 41, wspóldzialajac z kciukiem 30, wychyli dzwignie zapadko¬ wa 24 poza obreb ryglujacej ja oski 35.Wtedy pod dzialaniem sprezyny 36 przy¬ rzad 20 obróci sie w prawo, zajmujac po¬ lozenie wyjsciowe.Gdy suwaki nastawcze powróca do swych polozen wyjsciowych, wówczas po¬ laczenie miedzy nimi a kolami napedowy¬ mi 34 zostaje przerwane, a kola posred¬ niczace 32 pozostaja jeszcze nadal w lacz¬ nosci z kolami napedowymi 34 i kolami liczacymi la.Wtedy dzwignie 15 po kolei, poczyna¬ jac od dzwigni nalezace) do kola liczace¬ go dziesiatki, powracaja w sposób po¬ przednio opisany do swych polozen wyj¬ sciowych, obracajac w lewo te przyrzady 20 przenoszace dziesiatki, które znajdo¬ waly sie uprzednio w polozeniu wyjscio¬ wym.Po przeniesieniu dziesiatków kola po¬ sredniczacego 32 przestaja sie zazebiac z kolami liczacymi la.Na fig. 3 uwidoczniony jest przyklad wykonania odmiany przyrzadu ryglujace- — 4 —go urzadzenia uwidocznionego na fig. 2. W te odmianie dzwignia zapadkowa 24 jest wahliwie osadzona na nieruchomej osce 35* a przyrzad 20 przenoszacy dziesiatki jest zaopatrzony w kciuk 29, odpowiada¬ jacy kciukowi 29 w urzadzeniu wedlug fig. 1. Kciuk ten wchodzi do wydrazenia 25 dzwigni zapadkowej 24 Poza tym ta postac wykonania tego urzadzenia odpo¬ wiada postaci wykonania urzadzenia we¬ dlug fig. 2.W powyzej opisanych postaciach wy¬ konania istnieje pewna mozliwosc, ze ko¬ lo liczace 1 dzieki swej bezwladnosci wy¬ kona ruch obrotowy dluzszy niz zamierzo¬ no: moze to zajsc wtedy, gdy sprezyna, dociskajaca zapadke 21 do zebów 22, zo¬ stanie oslabiona.Aby usunac te mozliwosc i aby urza¬ dzenie pracowalo mozliwie przymusowo, najkorzystniej jest wykonac to urzadze¬ nie w postaci uwidocznionej na fig. 4.W tej postaci wykonania kazda dzwi¬ gnia 15 moze wspóldzialac bezposrednio z odnosna zapadka 21, wykonana w po¬ staci dzwigni dwuramiennej, zamiast, jak w urzadzeniu wedlug fig. 1 — 3, bezpo¬ srednio r przyrzadem 20 przenoszacym dziesiatki. O ile wiec jeden z przyrzadów 2§ zajmie polozenie wyjsciowe, wówczas odnosna dzwignia 15, przy odprowadzaniu go z powrotem do polozenia nieczynnego, zmusi zapadke 21 do zazebiania sie z ze¬ bami 22 odnosnego kola liczacego 1. Po dokonaniu przeniesienia dziesiatka czesci zajmuja polozenie uwidocznione na fig. 4 liniami pelnymi. Jak wynika - z rysunku, dzwignia 15 rygluje wtedy zapadke 21, wobec czego nie moze byc ona wychylana poza obreb zazebiania sie z zebami 22; w ten sposób nieprzewidziany ruch obrotowy kól liczacych jest uniemozliwiony.W ukladzie przedstawionym na fig. 4, gdy czesci przyjmuja polozenia uwidocz¬ nione liniami pelnymi, polozenie zerowe kól liczacych jest uniemozliwione, ponie¬ waz, jak juz powyzej wspommanoy za¬ padki 21 zapobiegaja obrotowi kól licza¬ cych. Aby to umozliwic, przestawia sie tarcze 18 do polozen uwidocznionych li¬ niami kreskowanymi, przez co dzwignie 15 zajma polozenia odznaczone równiez li¬ niami kreskowanymi, tak iz przy wylacza¬ niu dzwigni zapadkowej 24 odnosny przy¬ rzad przenoszacy dziesiatki bedzie mógl wykonac ruch wahliwy w kierunku swego polozenia wyjsciowego, nie zajmujac jed¬ nak tego polazenia. Wtedy równiez zapad¬ ka 21 moze byc o tyle odchylona od kola 22, ze obrót jego i kola liczacego stanie sie mozliwy. Po ustawieniu kól liczacych w po¬ lozenie zerowe dzwignie zostaja znów pod¬ niesione do polozen uwidocznionych linia¬ mi pelnymi, a poniewaz przyrzady prze* noszace dziesiatki nie zajely polozenia wyj¬ sciowego, nie nastepuje przy tym obróce¬ nie kól Ikrzacych. Podczas zwyklego skoku roboczego masizyny dzwignie 15 sa odpro¬ wadzane tak daleko, ze przyrzady 20 mo¬ ga zajmowac polozenie wyjsciowe i w ten sposób moze nastapic przeniesienie dzte- siatków w sposób poprzednio podany. Kaz¬ dy skok roboczy maszyny moze byc po¬ przedzony przestawieniem tarcz kciuko¬ wych 18 przez obrót o pewien kat korby maszyny lub walka napedowego w kierun¬ ku naprzód i wstecz. PL