W maszynach do liczenia i kasach re¬ jestrujacych, posiadajacych jako element zasadniczy suwaki nastawcze, istnieje juz szereg rozwiazan urzadzenia do przeno¬ szenia dziesiatków, w którym wlasciwym narzadem, przenoszacym dziesiatki, jest liczaca szyna zebata, przesuwajaca sie wzgledem suwaka nastawczego. Wiek¬ szosc tych urzadzen pod wzgledem budo¬ wy jest bardzo skomplikowana, a w przy¬ padkach, gdy osiagnieto uproszczenie bu¬ dowy, nastapilo to kosztem pewnosci dzia¬ lania urzadzenia. Wynalazek niniejszy u- suwa te wade umozliwiajac jednoczesnie wykonanie proste i dzialajace przymuso¬ wo.Przyklad wykonania urzadzenia we¬ dlug wynalazku w zastosowaniu do kasy rejestrujacej, zaopatrzonej w dwa mecha¬ nizmy liczace, uwidoczniony jest na ry¬ sunku. Fig. 1 przedstawia przekrój po¬ przeczny kasy rejestrujacej, fig. 2 — wi¬ dok z boku urzadzenia do przenoszenia dziesiatków w polozeniu odmiennym niz na fig. 1, a fig. 3 — 7 przedstawiaja kil¬ ka szczególów urzadzenia w widoku z bo¬ ku.Liczba 1 oznaczone sa suwaki nastaw¬ cze, których skok jest wyznaczany wysu¬ nieciem klawiszy 3, dokonywanym przez nacisniecie. Klawisze te sa osadzone w de¬ seczkach klawiszowych 2, w których mo¬ ga byc ryglowane. Skierowane do góry ru¬ chy suwaków nastawczych odbywaja sie za pomoca dzwigni dwuramiennych 5, o- sadzonych wahliwie na osce i. Jedne ra-miona 7 tych dzwigni sa polaczone z su¬ wakami nastawczymi, a drugie ramiona 8 — z srubowymi sprezynami pociagowymi 6, przymocowanymi do stalych czesci ka¬ sy i powodujacymi obrót dzwigni 5 w le¬ wo i, co za tern idzie, skok suwaków 1 w góre. Jeden z zebów 9 kazdego suwaka 1 wspóldziala wtedy z nacisnietym klawi¬ szem 3 i zostaje ustawiony w polozenie odpowiadajace cyfrze przynaleznej naci¬ snietemu klawiszowi. Najwiekszy skok, jaki suwak 1 moze wykonac, odpowiada cyfrze dziewiec. Odprowadzanie suwaków nastawczych 1 do polozenia wyjsciowego dokonywane jest za pomoca szyny 12, u- mocowanej na dwóch dzwigniach kato¬ wych 13, osadzonych na osce 4 po obu bocznych stronach kasy. Za posrednic¬ twem tarcz kciukowych 10 i 11, zaklino¬ wanych na walku 34, dzwignie 13 wpra¬ wiane sa w ruch wahliwy i przy obrocie ich w prawa strone (wedlug fig. 1) szy¬ na 12 wbrew dzialaniu sprezyny 6 obraca ramiona 7 i w ten sposób doprowadza su¬ waki nastawcze 1 do polozenia wyjscio¬ wego, przedstawionego na fig. 1. Z kaz¬ dym suwakiem nastawczym 1 polaczona jest jedna liczaca szyna zebata 17 (fig. 3), mogaca sie wzgledem niego przesuwac.W tym celu posiada ona otwory prowa¬ dnicze 18, w które wchodza czopy 19, osa¬ dzone na stale w suwaku 1.Z kazda liczaca szyna zebata zazebia sie jedno kolo zebate 21, osadzone na os¬ ce 20, a z kazdym kolem zebatym 21 za¬ zebia sie jedno mniejsze kólko zebate 22.Te ostatnie kólka zebate sa osadzone na ruchomej osce 23, podtrzymywanej przez dwie dzwignie katowe 24, umieszczone wahliwie na osce 20 po obu bocznych stro¬ nach kasy. Na oskach 25 i 26 osadzone sa dwa zespoly kól liczacych, odpowiadaja¬ cych dwóm mechanizmom liczacym kasy, przy czym na osce 25 osadzone sa kola 27, a na osce 26 — kola 28. Kola te sa prze¬ suniete wzdluz swych osi wzgledem kól zebatych 21, tak by nie mogly sie z nimi zazebiac. Dlatego tez kola 22, które po od¬ powiednim przestawieniu dzwigni 2b, przenosza naped z kól 21 na jeden z ze¬ spolów kól liczacych, posiadaja szeroki wieniec zebaty.Wspomniane wyzej przestawienie dzwi¬ gni katowych 2U dokonywane jest za po¬ moca nastepujacego urzadzenia. Kazda dzwignia katowa 2U polaczona jest prze¬ gubowo za posrednictwem lacznika 57 z jednym ramieniem dzwigni dwuramien- nej 59. Dzwignia ta jest osadzona wahli¬ wie na osce 58, a jej drugie ramie pola¬ czone jest przegubowo za posrednictwem lacznika 60 z dzwignia 61, polaczona rów¬ niez przegubowo z dzwignia katowa 62, osadzona wahliwie na osce 4- Dwie tarcze kciukowe 63, 64, zaklinowane na wale Si, sterujac dzwignie katowa 62 wprawiaja w ruch postepowo-zwrotny dzwignie 61.Przegub 65, laczacy dzwignie 61 z laczni¬ kiem 60, wspóldziala wtedy w sposób zna¬ ny z czesciami prowadniczymi 66, 67, u- stawianymi za pomoca klawiszy 3, wsku¬ tek czego dzwignia dwuramienna 59 za posrednictwem lacznika 57 i dzwigni kato¬ wej 24 ustawia kola 22 we wlasciwym po¬ lozeniu. Przekladnia miedzy liczacymi szy¬ nami zebatymi 17 a kolami liczacymi 27, 28 jest oczywiscie tak dobrana, ze podczas ruchów na dól suwaków nastawczych 1 kola liczace 27 lub 28 obracaja sie o licz¬ be zebów odpowiadajaca cyfrze nacisnie¬ tego klawisza. Takze i dlugosc przesunie¬ cia liczacych szyn zebatych 17 wzgledem suwaków nastawczych 1 w czasie przeno¬ szenia dziesiatków umozliwia obrót kól li¬ czacych o kat odpowiadajacy jednostce.Urzadzenie dokonywujace wyzej wspo¬ mnianego przenoszenia dziesiatków jest wykonane nastepujaco. Z wyjatkiem su¬ waka nastawczego, odpowiadajacego ko¬ lu liczacemu jednostki, na kazdym takim suwaku osadzona jest przesuwnie czesc podluzna 29, stanowiaca wlasciwy narzad — 2 —do przenoszenia dziesiatków (fig. 5). Z kazdym takim narzadem polaczona jest przegubowo dzwignia katowa 33, osadzo¬ na na osce 32 i poruszana wahliwie przez tarcze kciukowa 31, zaklinowana na wal¬ ku 30 (fig. 1). Równiez na kazdym suwa¬ ku nastawczym 1, z wyjatkiem powyzsze¬ go suwaka, odpowiadajacego kolu liczace¬ mu jednostki, osadzona jest wahliwie za¬ padka 35 (fig. 7), która za pomoca sru¬ bowej sprezyny pociagowej 36, laczacej ja z suwakiem nastawczym w polozeniu uwidocznionym na fig. 1 i 3, zazebia sie swym zebem 37 o wystep 38 liczacej szy¬ ny zebatej 17 i zapobiega w ten sposób przesuwaniu sie tej szyny wzgledem od¬ nosnego suwaka nastawczego. Na kazdym narzadzie 29 zamocowany jest czop 39, który wspóldziala ze zderzakiem kierow¬ niczym 41 tarczy 40 (fig. 4), osadzonej wahliwie na osce 20. Poza tym tarcza 40 posiada jeszcze dwie powierzchnie kciuko- kowe 42, 43, z których pierwsza moze wspóldzialac z zebem dziesiatkowym 45 kola liczacego 27, sl druga — z zebem dziesiatkowym 45 kola liczacego 28. Na¬ rzad 29 posiada jeszcze czop 46 oraz kra¬ wedz sterujaca 47. Czop 46 przy ruchu narzadu 29 w góre zahacza o dolny koniec liczacej szyny zebatej 17, doprowadzajac ja do polozenia wyjsciowego. Krawedz ste¬ rujaca 47, wygieta w ksztalcie luku, wspóldziala w czasie przenoszenia dzie¬ siatka z górna powierzchnia wystepu 38 szyny liczacej 17, przesuwajac ja w dól wzgledem suwaka nastawczego 1. Sprezy¬ na pociagowa 49, laczaca narzad 29 do przenoszenia dziesiatków z czescia stala 48 kasy, utrzymuje narzad 29 w styku z nieruchomym czopem prowadniczym 50.Kola zebate 21 (fig. 6) posiadaja szyne zapadkowa 53, umocowana na dwóch dzwigniach 52. Kazda z nich jest polaczo¬ na przegubowo za posrednictwem laczni¬ ka 68 z dwuramienna dzwignia 71, osa¬ dzona wahliwie na osce 4 i sterowana przez tarcze kciukowe 69, 70, zaklinowa¬ ne na walku 34- Obrót tych tarcz powodu¬ je, ze szyna 53 na przemian wlacza sie i wylacza z kól zebatych 21.Urzadzenie do przenoszenia dziesiat¬ ków dziala, jak nastepuje. Po nacisnieciu zadanej kwoty na klawiszach 3 dzwignie katowe 33 przesuwaja w góre narzad do przenoszenia dziesiatków 29. Bezposred¬ nio potem suwaki nastawcze 1 przesuwa¬ ja sie równiez w góre i zajmuja poloze¬ nia odpowiadajace wartosci nacisnietej kwoty. Podczas tego ruchu szyna 53 za,]- muje polozenie nieczynne, a kola 21 i 22 zostaja obrócone, nie obracajac zadnego z zespolów kól liczacych, poniewaz kola 22 zazebiaja sie wtedy tylko z kolami 21.Gdy suwaki nastawcze 1 oraz narzady 29 osiagnely swoje górne polozenia, wówczas szyna 53 zazebia sie z kolami 21, a mniej wiecej równoczesnie albo bezposrednio po¬ tem, na skutek ruchu wahliwego dzwigni 24, kola przelaczajace 22 zazebiaja sie z kolami liczacymi 27 lub 28. Bezposrednio potem szyna 53 wylacza sie z zazebienia z kolami ^1, a na skutek ruchu szyny 12, skierowanego ku dolowi, suwaki nastaw¬ cze 1 zostaja odprowadzone z powrotem do polozenia wyjsciowego. Gdy jedno lub kil¬ ka kól liczacych 27 lub 28, zazebiajacych sie z kolami zebatymi ##, przekroczy ze¬ ro, wówczas zeby dziesiatkowe 44 albo 45 odnosnych kól liczacych uruchomiaja po*- wierzchnie kciukowe 42 wzglednie 43 tarcz 40. Wtedy tarcze te obracaja sie w lewo (fig. 1, 2) i zostaja w tym polozeniu, u- widocznionym liniami pelnymi na fig. 1, zaryglowane za pomoca ramienia zaporo¬ wego 51, uruchomianego sprezyna. Tar¬ cze, które nie zostaly obrócone, wspomnia¬ ne ramiona zaporowe 51 utrzymuja w ta¬ kim polozeniu, ze zderzaki kierownicze 41 tych tarcz zajmuja polozenie zaznaczane na fig. 1 liniami kreskowanymi. Gdy su¬ waki 1 powrócily do polozenia wyjsciowe¬ go i kola zebate 22 przestaly zazebiac sie — 3 —z kolami liczacymi, wówczas dzwignie 38 rozpoczynaja przesuwac w dól narzady do przenoszenia dziesiatków 29. Ruch ten nie odbywa sie równoczesnie dla wszystkich ramion, lecz jest kolejny i rozpoczyna sie od ramienia odpowiadajacego kolu licza¬ cemu jednostki. Jesli przedtem zab dzie¬ siatkowy kola liczacego np. jednostki ob¬ róci tarcze 40 do polozenia uwidocznio¬ nego na fig. 1 liniami pelnymi, wówczas czop 89 przesuwanego na dól narzadu 29, odpowiadajacego kolu liczacemu dziesiat¬ ki, uderzy o górna powierzchnie zderzaka kierowniczego 41, odchylajac narzad 29 nieco w prawo wbrew dzialaniu sprezyny 49. Tego rodzaju ruch narzadu 29 spowo¬ duje, ze krawedz sterujaca 47 uderzy o zapadke 85 i odprowadzi ja na bok, utrzy¬ mujac ja nadal poza obrebem zaryglowa¬ nia sie z wystepem 38 liczacej szyny ze¬ batej 17. Nastepnie dolna czesc krawedzi sterujacej 47 uderzy o górna powierzchnie wystepu 38, przesuwajac liczaca szyne ze¬ bata wzgledem suwaka nastawczego 1 do polozenia uwidocznionego na fig. 2. Pod¬ czas tego ruchu zeby szyny liczacej 17 ob¬ róca kolo zebate 21 i polaczone z nim ko¬ lo liczace dziesiatki o kat odpowiadajacy jednemu dziesiatkowi. Gdyby w czasie przenoszenia dziesiatka kolo liczace np. dziesiatki przeszlo z dziewiatki do zera, wtedy dzieki temu, ze nal*zad 29, naleza¬ cy do kola liczacego setki, dopiero zaczy¬ na przesuwac sie na dól, nastapi wyzej opisane dzialanie narzadów do przenosze¬ nia dziesiatków, odpowiadajacych tym ra¬ zem kolu liczacemu setki Po dokonaniu przelaczenia czesci kasy przyjmuja polo¬ zenie uwidocznione na fig. 2. A wiec spre¬ zyna 49, gdy czop 39 przeszedl poza zde¬ rzak 41, przyciagnela znów narzad 29 do zetkniecia sie z czopem prowadniczym 50.Zapadka 85 jest jednak jeszcze utrzymy¬ wana poza obrebem zaryglowania sie z li¬ czaca szyna zebata, a kola zebate 22 nie zazebiaja sie juz z kolami liczacymi. W ten sposób pierwszy okres pracy maszy¬ ny zostal ukonczony.W czasie opisanego dzialania urzadze¬ nia szyna zaporowa 53 zazebia, sie z kola¬ mi zebatymi 21 tylko wtedy, gdy dzwignie 24 doprowadzaja kola przelaczajace 22 do zazebiania sie z jednym z zespolów kól li¬ czacych. Poniewaz poza tym kola liczace, gdy nie zazebiaja sie z kolami przelacza¬ jacymi 22, sa równiez utrzymywane w swych polozeniach za pomoca zwyklych narzadów zaporowych (na rysunku nie uwidocznionych), przeto urzadzenie do przenoszenia dziesiatków pracuje przymu¬ sowo i bardziej niezawodnie od innych do¬ tychczas znanych urzadzen o budowie bar¬ dziej skomplikowanej.Nastepny okres pracy maszyny prze¬ biega w sposób nastepujacy. Dzwignie 33 przesuwaja w sposób wyzej opisany na¬ rzady 29 w góre. Wtedy czopy 39 wspól¬ dzialaja z dolnymi powierzchniami zde¬ rzaków kierowniczych 41 tarcz 40 i zaj¬ muja polozenia uwidocznione na fig. 2.Na skutek dzialania czopa prowadniczego 50 czopy 39 narzadów 29 przy wspóldzia¬ laniu ze zderzakami 41 odprowadzaja tar¬ cze 40 z powrotem do polozen, jakie zaj¬ mowaly, zanim nastapilo przenoszenie dziesiatków. W tym czasie podczas ruchu w góre dzwigni 33 czopy 46 narzadów 29 uderzaja o dolne krawedzie liczacych szyn zebatych 17 i odprowadzaja je z powro¬ tem do ich polozen wyjsciowych, w któ¬ rych zapadki 35 zaryglowuja szyny 17, jak przedstawiono na fig. 1, 3. PL