PL10197B1 - . ^w(AAj AS MO Maszyna rachunkowa. - Google Patents

Description

Pierwszenstwp: 1 czerwca 1926 r. (Stany Zjednoczone Ameryki).

Wynalazek niniejszy dotyczy maszyny rachunkowej, której mechanizm napedowy poruszany jest przez silnik. Zapomoca maszyny tej mozna dodawac, odejmowac, mnozyc i dzielic. Posiada ona dwa mecha¬ nizmy liczace czyli rejestrujace, które u- widoczniaja dwa czynniki dzialania wyko¬ nywanego zapomoca maszyny. Podczas wykonywania mnozenia, jeden z tych me¬ chanizmów wyznacza mnoznik, a drugi — iloczyn. Po wykonaniu dzialania, mecha¬ nizmy rejestrujace nastawia sie na zera, co bylo dotychczas wykonywane zapomo¬ ca obracania korb recznych polaczonych z odnosnemi mechanizmami rejestrujacemi, gdy tymczasem w maszynie niniejszej na¬ stawianie wskazanych mechanizmów na zera wykonywane jest przez silnik. Urza¬ dzenie sluzace do tego celu kontrolowane jest przez klawisze tak, iz tylko zapomoca nacisniecia klawisza jeden lub oba mecha¬ nizmy mozna nastawic na zero.

Maszyna niniejsza zawiera wiec nape¬ dzane przez silnik urzadzenia sluzace do nastawiania na zera poszczególnych jej mechanizmów rejestrujacych. Zawiera ona ponadto przyrzady kierujace rzeczonemi urzadzeniami nastawiajacemi tak, iz moga byc one wprowadzone w ruch zapomoca jednego nacisniecia klawisza.

Maszyna zawiera równiez klawisze kierujace uruchomiaczem, dzieki czemu nacisniecie jednego z tych klawiszów okre¬ sla czas dzialania rzeczonego uruchomia- cza i kierunek jego ruchu. Te klawisze na¬ ciska sie raz jeden celem okreslenia cza-su dzialania lufo kierunku (albo tez jedne¬ go i drugiego) obracania rzeczonego uru- choniiacza:* ¦**¦«' Urzadzenia nastawiajace mechanizmy rejestrujace na zera powinny byc (przytrzy¬ mane podczas dzialania uruchomiacza, który powinien ze swej strony byc nieczyn¬ ny podczas dzialania wskazanych urza¬ dzen. Przyrzady kierujace uruchomiaczem sa wiec tak polaczone z przyrzadami kie¬ ruj acemi urzadzenia nastawiajacego na ze¬ ro, iz rzeczony uruchomiacz i urzadzenia nie moga dzialac jednoczesnie, Maszyna rachunkowa podana na ry¬ sunku jest typu klawiszowego, w której liczby wyznacza sie zapomoca naciskania klawiszów. Naciskajac jeden z tych klawi¬ szów, wprowadza sie do obracanego uru¬ chomiacza cyfre, odpowiadajaca cyfrze klawisza, poczem uruchomiacz ten obraca sie celem wykonania dzialania. Liczby wy¬ znaczone w uruchomiaczu przenoszone sa podczas jego obracania na kólka cyfrowe mechanizmu rejestrujacego, który poru¬ sza sie równolegle do osi rzeczonego uru¬ chomiacza dlatego, aby wprowadzone don liczby mogly dzialac bezposrednio na kól¬ ka cyfrowe odpowiadajace najwyzszym nawet liczbom. Mechanizm rejestrujacy przesuwany podluznie (podczas mnozenia mechanizm ten wyznacza iloczyn) zaopa¬ trzony jest w urzadzenie nastawiajace go we wszelkich pozycjach na zero, przyczem urzadzenie to jest polaczone zapomoca od¬ powiedniego przyrzadu z silnikiem.

Klawisze kierujace maszyny niniejszej ugrupowane sa tak, iz mozna je naciskac bjez zbytniego wysilku jedna reka, dzieki czemu liczenie na maszynie j est ulatwio¬ ne. Uruchomiacz i urzadzenie nastawiaja¬ ce mechanizmy rejestrujace na zera sa kierowane przez klawisze naciskowe tak, iz jedno nacisniecie klawisza puszcza w ruch odnosny mechanizm.

Maszyna niniejsza posiada jeszcze in¬ ne cechy, które sa ujawnione w ponizszym opisie jednej z form jej wykonania, poda¬ nej dla przykladu na rysunkach. Forma Wykonania maszyny moze byc, oczywiscie, inna. Niektóre czesci maszyny rachunko¬ wej wedlug wynalazku opisane sa w pa¬ tencie Nr 8203.

Wynalazek niniejszy mozna zastosowac równiez do maszyn rachunkowych innych typów; w danym przypadku wynalazek jest zastosowany do maszyny rachunkowej zawierajacej zwrotny, obracany urucho¬ miacz mechanizmu liczacego, w którym wyznacza sie liczby wprowadzane podczas liczenia. Poszczególne liczby wprowadza sie do uruchomiacza zapomoca nacisniecia pewnej ilosci klawiszów, lecz oczywiscie liczby te mozna wprowadzic do uruchomia¬ cza we wszelki inny znany sposób. Najle¬ piej jest zastosowac wynalazek do klawja- turowej maszyny rachunkowej, w której poszczególne liczby wprowadza sie zapo¬ moca naciskania klawiszów. Maszyna po¬ dana na rysunkach dziala zapomoca obra¬ cania jej mechanizmów i zawiera urucho¬ miacz typu zwrotnego, który mozna obró¬ cic z pozycji nieczynnej lub czynnej kom¬ pletnie w obu kierunkach, celem wykona¬ nia dzialania arytmetycznego. Urucho¬ miacz obraca sie z pozycji umozliwiajacej jego kompletny obieg przez jeden lub wie¬ cej pelnych obrotów w obu kierunkach i zatrzymuje sie w pozycji czynnej. Mecha¬ nizm liczacy umieszczony jest na wózku, normalnie nieruchomym wzgledem uru¬ chomiacza, lecz poruszanym podluznie, ce¬ lem wywolania bezposredniego dzialania uruchomiacza na poszczególne kólka cy¬ frowe mechanizmu rejestrujacego. Urucho¬ miacz obracany jest przez silnik elektrycz¬ ny, a odpowiedni przyrzad zatrzymuje go w pozycji umozliwiajacej jego kompletny obieg, przyczem pomiedzy uruchomiaczem a silnikiem umieszczona jest zwrotna prze¬ kladnia zebata, sluzaca do obracania uru¬ chomiacza w obu kierunkach.

Na rysunkach, uwidoczniajacych tylko — 2 —te czesc maszyny rachunkowej, w której zastosowano wynalazek niniejszy, fig. 1 przedstawia widok zgóry w czesciowym przekroju prawej strony maszyny, której skrzynka zostala usunieta celem uwidocz¬ nienia mechanizmu wewnetrznego, przy- czem niektóre czesci maszyny sa przerwa¬ ne, celem zmniejszenia wymiarów rysun¬ ku; fig. 2 — przekrój pionowy wzdluz li- nji 2—2 na fig. 1 maszyny niniejszej, uwi¬ doczniajacy teleskopowe polaczenie na- pedne, biegnace do urzadzenia nastawia¬ jacego mechanizm rejestrujacy na zero, który to mechanizm umieszczony jest na wózku przesuwajacym sie podluznie; fig. 3 — widok zboku maszyny, której oslona koncowa jest usunieta celem uwidocznie¬ nia jej ustroju wewnetrznego; fig. 4 — wi¬ dok konca mechanizmu rejestrujacego mnoznikowego; fig. 5 — widok przekroju pionowego tegoz mechanizmu wzdluz linji 5—5 na fig. 1 w kierunku przeciwnym wzgledem widoku podanego na fig. 4; fig. 6 — podluzny przekrój pionowy maszyny uwidoczniaj acy przyrzady kontrolujace obroty i kierunek obrotu uruchomiacza; fig. 7 — widok konca wózka; fig. 8 — wi¬ dok przekroju pionowego tego wózka wzdluz linji 8—S na fig. 1 w kierunku przeciwnym wzgledem widoku podanego na fig. 7, który uwidocznia mechanizm re¬ jestrujacy mnoznej oraz urzadzenie na¬ stawiajace na zero; fig. 9 — podluzny przekrój pionowy maszyny uwidoczniaja¬ cy klawisze sluzace do okreslania ilosci obiegów podczas dzialania uruchomiacza oraz polaczenia tych klawiszów z mecha¬ nizmem kontrolujacym obroty uruchomia¬ cza; fig. 10 — przekrój sprzegla kontrolu¬ jacego uruchomiacz.

Maszyna rachunkowa podana na ry¬ sunkach posiada podstawe 22 oraz plyty boczne 23 i 24, pomiedzy któremi umie¬ szczone sa mechanizmy wybierajace, licza¬ ce i kontrolujace. Mechanizmy te zawiera¬ ja mechanizm rejestrujacy umieszczony na wózku przesuwajacym $ie podluznie; uru^ chomiacz poruszajacy mechanizm rejestru¬ jacy, który to uruchomiacz, obracajac sie w obu kierunkach, wprowadza liczby w nim wyznaczone do mechanizmu rejestrujace¬ go; klawisze sluzace do wprowadzania liczb do uruchomiacza; klawisze do okre¬ slania dlugosci dzialania i kierunków ob¬ rotu uruchomiacza; mechanizm rejestruja¬ cy uwidoczniajacy liczby wprowadzone do uruchomiacza; mechanizm rejestrujacy u- jawniajacy wykonane lub wykonywane dzialania arytmetyczne; urzadzenia na¬ stawiajace polaczone z niemi mechanizmy rejestrujace na zero; przyrzady urucho¬ miajace i kontrolujace rzeczone urzadze¬ nia nastawiajace oraz przyrzady laczace przyrzady kontrolujace urzadzenia nasta¬ wiajace z przyrzadami kontrolujacemi u- ruchomiacz. Maszyna niniejsza zawiera wszystkie narzady potrzebne do szybkie¬ go i dokladnego wykonywania dodawania, odejmowania, mnozenia i dzielenia. Posia¬ da ona pomiedzy plytami bocznemi pokry¬ we, po której lewej stronie umieszczona i es* klawjatura sluzaca do wprowadzania liczb do uruchomiacza. Na fig. 1 uwidocz¬ nione sa tylko cztery rzedy klawiszów cy¬ frowych 25, lecz oczywiscie maszyna mo¬ ze posiadac dowolna ilosc rzedów klawi¬ szowych; zazwyczaj dziewiec, przyczem kazdy rzad sklada sie z dziesieciu klawi¬ szów, z których dziewiec oznaczone sa cyframi od 1 do 9, a klawisz dziesiaty jest klawiszem wyrównawczym, który naciska sie celem zwolnienia wszystkich nacisnie¬ tych klawiszów w danym rzedzie, Uklad klawiszów oraz ich polaczenie z urucho- miaczem opisano w polskim patencie Nr 8203, wobec czego opisanie ich w niniej¬ szym patencie jest zbyteczne.

Pomiedzy plyta boczna 23 i plyta po¬ srednia 26 osadzony jest i obraca sie zwrotny uruchomiacz 27, do którego wpro¬ wadza sie liczby przez naciskanie klawi¬ szów. Z uruchomiaczem 27 polaczony jest — 3 —mechanizm rejestrujacy iloczynowy 28 umieszczany na wóz/ku 29, przesuwajacym sie podluznie po torze 31 przebiegajacym wpoprzek maszyny.

Uruchomiacz moze byc zastosowany do jakiejkolwiek znanej budowy.

Mechanizm rejestrujacy iloczynowy 28 sklada sie z szeregu kólek cyfrowych 32 umieszczonych wspólosiowo jedno obok drugiego w odstepach równych odstepom pomiedzy kólkami zebatemi uruchomia¬ cza. Z kazdem kólkiem cyfrowem 32 po¬ laczone jest kólko zebate 33 zaczepiajace posrednie kólko zebate 34 obracane przez zeby uruchomiacza. Wózek 29 porusza sie podluznie, aby wprowadzac poszczególne kólka cyfrowe 32 we wspóldzialanie z po- szczególnemi czesciami zebatemi urucho¬ miacza, w celu umozliwienia oddzialywa¬ nia uruchomiacza na mechanizm rejestru¬ jacy w poszczególnych klasach cyfrowych.

Kólka zebate 33 przymocowane sa do kó¬ lek cyfrowych 32 i obracaja sie wspólnie z niemi na walku 35, przyczem luznemu obrotowi tych kólek zapobiega zapadka wychwytowa 36 przyciskana do kólka ze¬ batego 33 przez sprezyne 37 osadzona w pokrecanym walku 38. W razie potrzeby nastawienia kólek cyfrowych 32 na zera, nalezy pokrecic walek 38 wzgledem za¬ padki wychwytowej 36, wskutek czego sprezyna 37 nie naciska tej zapadki i nie hamuje jej wahania sie. Nastawianie ko¬ tek cyfrowych na zera wykonywa sie przez obracanie walka 35 zaopatrzonego w przy¬ rzad powracajacy rzeczone kólka do po¬ zycji zerowej. Wewnatrz walka 35 umie¬ szczona jest pewna ilosc kulek 39 naciska¬ nych przez sprezyny, przyczem kazda kul¬ ka wypada na jedno kólko cyfrowe i wy¬ staje nieco ponad powierzchnie walka 35.

Kazde kólko cyfrowe 32 posiada na swym obwodzie wewnetrznym zabek 41, który podczas obrotu walka 35 zaczepia kulke 39, powodujac obracanie sie kólka cyfro¬ wego wraz z walkiem. Walek 35 przytrzy¬ mywany jest normalnie w pozycji zerowej przez zapadke 42 zaczepiajaca wyciecie w tarczy 43 umocowanej na tym walku. Za¬ padka 42 przytrzymywana jest w rzeczo- nem wycieciu przez sprezyne 44 i jest przymocowana do walka 38 w ten sposób, iz gdy walek 35 zaczyna sie obracac, to wtedy zapadka 42 odchyla sie, a przez to walek 38 odciaga sprezyne 37 od zapadki wychwytowej 36, umozliwiajac obracanie kólka cyfrowego przez kulki 39 wystajace z walka 35. Kólko cyfrowe posiada po stronie przeciwleglej od kólka 33 wystep stykajacy sie, gdy kólko dochodzi do po¬ zycji zerowej, z wewnetrznym koncem dzwigni przenoszacej 45, zatrzymujac przez to kólko cyfrowe w tej pozycji i za¬ pobiegajac przerzutowi mogacemu nasta¬ pic wskutek rozpedu. Zastosowanie dzwi¬ gni przenoszacej do zatrzymywania kólka cyfrowego w pozycji zerowej jest znane i nie wymaga dokladnego opisu.

Urzadzenie nastawiajace mechanizm rejestrujacy na zero poruszane jest przez waldk 35, obracany zapomoca przyrzadu bedacego pod kontrola odpowiedniego kla¬ wisza. Maszyna niniejsza posiada drugi mechanizm rejestrujacy 51, czyli mecha¬ nizm mnoznikowy, który sluzy do reje¬ strowania ilosci obrotów uruchomiacza w poszczególnych klasach cyfrowych, Me¬ chanizm rejestrujacy 51 umieszczony jest pomiedzy plyta boczna 24 i plyta posred¬ nia 26 i posiada takiz ustrój, jak mecha¬ nizm rejestrujacy iloczynowy 28. Mecha¬ nizm rejestrujacy 51 sklada sie z pewnej ilosci wspólosiowych kólek cyfrowych 52 osadzonych na walku 53 i zaopatrzonych w urzadzenia nastawiajace je na zera za¬ pomoca pewnej ilosci naciskanych przez sprezyny kulek 54 osadzonych w walku 53 i wystajacych z jego powierzchni tak, iz zaczepiaja one zabki 55 po jednemu do kazdego kólka cyfrowego. Kazde kólko cyfrowe zaopatrzone jest z jednego boku w kólko zebate 56 zaczepiajace posrednie — 4 —kólko zebate 57, a z drugiego boku w wy¬ step, mogacy wchodzic w zetkniecie z ze¬ wnetrznym koncem dzwigni przenoszacej 58, celem zatrzymania kólka cyfrowego w pozycji zerowej. Kólko zebate 56 moze obracac sie jedynie ruchem przerywanym, poniewaz znajduje sie pod wplywem za¬ padki 59 naciskanej sprezyna, która to za¬ padka odciagana jest od rzeczonego kólka przez odpowiednie urzadzenie, celem u- mozliwienia swobodnych obrotów kólka 56 podczas obracania go do pozycji zero¬ wej; Na walku 53 umocowana jest tarcza 61 posiadajaca wyciecie, w które wchodzi koniec dzwigni 62 umocowanej na koncu walka 63 okraglego w przekroju poprzecz¬ nym i posiadajacego pewna ilosc wyciec, w które wsuwaja sie tylne konce zapadek 59. Normalnie, walek 63 znajduje sie w pozycji uwidocznionej na fig. 5, lecz -gdy obrócic walek 53, to wtedy walek 63 od¬ chyla sie, odsuwajac zapadki 59 od kólek zebatych 56. Po dojsciu walka 53 do po¬ zycji zerowej, dzwignia 62 zapada ponow¬ nie w wyciecie w tarczy 61, powracajac walek 63 do pozycji wskazanej na fig. 5.

Urzadzenia nastawiajace na zero ten me¬ chanizm rejestrujacy uruchomiane sa przez obrót walka 53, który znajduje sie pod dzialaniem przyrzadu uruchomianego zapomoca klawisza, celem obrócenia tego walka w kierunku potrzebnym do nasta¬ wienia kólek cyfrowych na zero.

Uruchomiacz 27 przytrzymywany jest, jak to opisano w patencie Nr 8203 w po¬ zycji umozliwiajacej jego kompletny obieg i obracany jest, w obu kierunkach przez silnik elektryczny 65. Silnik ten polaczony jest z walkiem napedowym 66 za posred¬ nictwem odpowiedniej przekladni reduk¬ cyjnej skladajacej sie z kólek zebatych 67, 68, 69 i 71, z których to ostatnie umo¬ cowane jest na walku napedowym 66. Po¬ miedzy kólkami zebatemi 68 i 69 umie¬ szczone jest sprzeglo cierne 72, dzieki cze¬ mu silnik 65 nie moze byc zbytnio obciazo¬ ny przez mechanizm napedny maszyny.

Pomiedzy walkiem napedowym 66 i: wal¬ kiem 74 polaczonym z uruchomiaczem znajduje sie opisane nastepnie urzadzenie zawierajace sprzeglo 73. Na walku 74 mie¬ sci sie kólko zebate 75 na klinie tak, ze moze przesuwac sie zapomoca widelek 76.

Kólko 75 w jednej ze swych pozycyj za¬ czepia kólko 77, a w drugiej pozycji — kólko 78, które to kólka zaczepiaja sie wzajemnie, a kólko 7T zaczepia kólko 79, zaczepiajace ze swej strony kólko 81 przymocowane do uruchomiacza 27, wo¬ bec czego kólko 75 moze obracac urucho¬ miacz 27 w jednym kierunku za posred¬ nictwem przekladni zebatej 75, 77, 77*, 79 i 81 lub w odwrotnym kierunku za posred¬ nictwem przekladni zebatej 75, 78, 77, 77*, 79 i 81. Przesuwajac odpowiednio kólko 75 na walku 74, mozna obracac uruchomiacz w jednym lub w drugim kierunku. Widel¬ ki przesuwne 76 przymocowane sa do prze¬ suwanego preta 83 osadzonego odpowied¬ nio w maszynie, który to pret posiada na swym drugim koncu wyciecie, w które wchodzi wygiety koniec 84 odchylanej dzwigni 85. Odchylajac odpowiednio dzwi¬ gnie 85, przesuwa sie podluznie pret 83, zmieniajac przez to kierunek obrotów u- ruchomiacza 27. Kierunek obrotów uru¬ chomiacza kontroluje sie zapomoca klawi¬ szów, plusowego 86 i minusowego 87, umie¬ szczonych po prawej stronie grupy klawi¬ szów cyfrowych. Nacisniecie klawisza 86 sprowadza obracanie uruchomiacza w jed¬ nym kierunku, a nacisniecie klawisza 87 obraca uruchomiacz w kierunku przeciw¬ nym. Pod slupkami klawiszów 86 i 87 znajduje sie dzwignia 88 w ksztalcie litery T polaczona z dzwignia odchylana 85 za¬ pomoca drazka 89. Wszystkie te narzady mechanizmu przytrzymywane sa w pozy¬ cji uwidocznionej na fig. 6 przez sprezyne 91 przyczepiona do dzwigni 88; w tej po¬ zycji silnik obraca uruchomiacz w kierun¬ ku naprzód. Z chwila jednak nacisniecia — 5 —klawisza minusowego 87, slupek jego wchodzi w zetkniecie z dzwignia 88 i od¬ chyla ja w lewo, odchylajac przez to dzwi¬ gnie 85, która zmienia wtedy kierunek ob¬ rotu kólka 75, wobec czego silnik obraca uruchomiacz w przeciwnym kierunku.

Klawisze 86 i 87 kieruja równiez pola¬ czeniem pomiedzy silnikiem i uruchomia- czem tak, iz silnik obraca uruchomiacz w odpowiednim kierunku tak dlugo, jak dlu¬ go jeden z tych klawiszów jest nacisniety.

Pod klawiszami 86 i 87 znajduje sie w ma¬ szynie odchylana plytka 93 takiego ksztal¬ tu, iz odchyla sie przy nacisnieciu rzeczo¬ nych klawiszów w kierunku wskazówki ze¬ gara. Z plytka 93 (polaczone jest przegu¬ bem ramie 94 kierujace sprzeglem, które to ramie odciagane jest normalnie przez sprezyne 95. Ramie 94 wspóldziala z dzwignia sprzeglowa 96 wlaczajaca i wy¬ laczajaca sprzeglo 73. Na przednim koncu ramienia 94 utworzone jest wyciecie 97 zaczepiane przez trzpien 98 umieszczony na dzwigni 96, odciaganej normalnie przez sprezyne 99. Po nacisnieciu jednego z kla¬ wiszów 86, 87, ramie 94 posuwa sie na¬ przód, odchylaj ac dzwignie 96 wbrew spre¬ zynie 99 i przytrzymujac ja w tej pozycji.

Sprzeglo uruchomiane w powyzszy sposób zawiera kólko zapadkowe 101 u- mbcowane na walku napedowym 66 i u- mieszczone w bebenku 102 osadzonym na walku napedzanym 74. Na bebenku 102 o- sadzona jest i odchyla sie zapadka 103 wspóldzialajaca z kólkiem zapadkowem 101 celem sprzegania tego kólka z beben¬ kiem 102. Zapadka 103 posiada na koncu wystep 104 znajdujacy sie nad otworem utworzonym w bebenku 102 tak, iz gdy nacisnac wystep 104 do wnetrza bebenka, to wtedy zapadka 103 zwalnia kólko 101.

Dzwignia sprzeglowa 96 posiada na koncu zab 105 mogacy wsuwac sie w rzeczony o- twór w bebenku 102, celem wylacza¬ nia zapadki 103 z kólka 101. Po naci¬ snieciu jednego z klawiszów 86, 87, zab 105 dzwigni 96 wysuwa sie z beben¬ ka 102, dzieki czemu sprezyna 106 la¬ czy zapadke 103 z kólkiem 101, czy¬ li wlacza sprzeglo. Z chwila przerwa¬ nia nacisku na jeden z klawiszów 86, 87 lub zwolnienia dzwigni 96 przez odsunie¬ cie wyciecia 97 od 'trzpienia 98, zab 105 dzwigni 96 wsuwa sie w otwór bebenka 102 podczas jego obrotów i wylacza sprze¬ glo, przytrzymujac jednoczesnie ten be¬ benek 102. Przekladnia zebata laczaca be¬ benek 102 z uruchomiaczem jest tak urza¬ dzona, iz z chwila zatrzymania tego be¬ benka 102 przez dzwignie 96, uruchomiacz zatrzymuje sie w pozycji umozliwiajacej jego kompletny obieg bez wzgledu na kie¬ runek swego obrotu. Zapomoca wiec recz¬ nego nacisniecia jednego z klawiszów 86, -87 puszcza sie w ruch obrotowy urucho¬ miacz, okresla kierunek i trwanie jego ob¬ rotów i zatrzymuje go w pozycji umozli¬ wiajacej jego kompletny obieg. Dzwignia sprzeglowa 96 poruszana jest równiez przez pewna ilosc klawiszów do mnozenia, których nacisniecie sluzy do obrócenia u- ruchomiacza tyle razy, ile wskazuje cyfra nacisnietego klawisza. Po prawej stronie maszyny znajduje sie rzad klawiszów 112, z których pierwszy jest klawiszem wyrów¬ nawczym, a pozostale dziewiec oznaczone sa cyframi od 1 do 9. Po nacisnieciu jed¬ nego z tych klawiszów, np. klawisza pia¬ tego, silnik obraca uruchomiacz piec razy i zatrzymuje go w pozycji pelnoóbiegowej.

Mechanizm powodujacy to samoczynne dzialanie uruchomiacza opisany zostal we wzmiankowanym polskim patencie, wobec czego opis jego w niniejszym patencie jest zbyteczny. Ze slupkami klawiszów 112 wspóldziala suwak 113 przesuwajacy sie ku przodowi podczas nacisniecia jednego z tych klawiszów, w tym celu kazdy z rze¬ czonych slupków jest zaopatrzony w wy¬ step 114. Przedni koniec suwaka 113 la¬ czy, sie z dzwignia oidchylana 115, której dolny koniec styka sie z trzpieniem 116 — 6 —umieszczonym na ramieniu 94. Po naci¬ snieciu jednego z klawiszów 112, z wy¬ jatkiem klawisza wyrównawczego, dzwi¬ gnia 115 odchyla sie, przesuwajac ramie 94 i dzwignie 96, wskutek czego bebenek sprzeglowy 102 zostaje zwolniony, czyli sprzeglo 101, 103 wlaczone. Maszyne ni¬ niejsza wprawia sie wiec w ruch przez na¬ cisniecie jednego z klawiszów 86, 87 lub klawiszów cyfrowych 112. Po nacisnieciu jednego z klawiszów 112, sprzeglo zostaje wlaczone i uruchomiacz obraca sie ilosc razy wskazana na nacisnietym klawiszu, poczerni mechanizm samoczynny opisany we wskazanym patencie podnosi ramie 94 rozlaczajac je z dzwignia 96, wskutek cze¬ go sprezyna 99 wsuwa zpowrotem zab 105 dzwigni 96 w otwór bebenka 702, zatrzy¬ mujac go i wylaczajac sprzeglo.

Maszyna rachunkowa zawiera dwa mechanizmy rejestrujace, z których me¬ chanizm iloczynowy zawiera szereg kólek cyfrowych 32 i jest umieszczony na wózku 29 przesuwajacym sie podluznie, a mecha¬ nizm rejestrujacy mnoznikowy sklada sie z szeregu kólek 52 i jest umieszczony na ramie maszyny. Podczas liczenia mecha¬ nizmy te gromadza liczby, a po ukoncze¬ niu liczenia nalezy je nastawic na zera, do czego sluzy urzadzenie uruchomiane zapo- moca jednego nacisniecia klawisza. Urza¬ dzenie to polega na tern, iz na walku na¬ pedowym 66 osadzone sa dwa jednakowe sprzegla 120 i 121, z których jedno uwi¬ docznione jest na fig. 3. Kazde z tych sprzegiel zawiera kólko zapadkowe 122 umocowane na walku 66 i umieszczone w bebenku 123, na którym osadzona jest i od¬ chyla sie zapadka 124 z zabkiem 125 za¬ czepiajacym kotko 122. Zapadka 124 przy¬ ciskana, jest do kólka 122 przez sprezyne 126, lecz normalnie odciagana jest od te¬ go kólka przez dzwignie sprzeglowa 127, która posiada w tym celu wystep 128 wsu¬ wajacy sie w otwór bebenka 123, celem zetkniecia sie z koncem 129 zapadki 124 i rozlaczenia tej ostatniej z kólkiem 122.

Wystep 128 sluzy równiez do przytrzymy¬ wania bebenka 123 w pozycji zerowej. Do bebenka sprzeglowego 123 przymocowa¬ ne jest kólko lancuchowe 131 wspóldzia¬ lajace za posrednictwem okreznego lancu¬ cha 132 z kólkiem lancuchowem 133 umo- cowanem na wysunietym koncu walka 53 mechanizmu rejestrujacego mnoznikowe¬ go 51. Do bebenka 123 sprzegla 120 przy¬ mocowane jest natomiast kólko lancucho¬ we 134 wspóldzialajace za posrednictwem okreznego lancucha 135 z kólkiem lancu¬ chowem 136 przymocowanem do piasty 137 osadzonej i obracanej w plycie bocz¬ nej 24. Z piasta 137 laczy sie klinem i prze¬ suwa na nim wydrazony walek 138 pola¬ czony równiez w ten sam sposób z wysu¬ nietym walkiem 35 mechanizmu rejestru¬ jacego iloczynowego. Walek 35 moze wsu¬ wac sie teleskopowo w wydrazony walek 138 tak, iz wózek 29 moze przesuwac sie podluznie, nie rozlaczajac przez to pola¬ czenia napedowego walka 35 z kólkiem lancuchowem 136. Gdy oba sprzegla 120 i 121 sa wlaczone, to wtedy walki mecha¬ nizmów rejestrujacych obracaja sie, na¬ stawiajac odnosne kólka cyfrowe na zera.

Sprzegla te mozna wlaczac oddzielnie al¬ bo tez jednoczesnie celem wspólczesnego nastawienia obu mechanizmów rejestruja¬ cych na zera.

Kazde sprzeglo 120 i 121 posiada od¬ dzielna dzwignie sprzeglowa, a mianowi¬ cie sprzeglo 120 posiada dzwignie 1271, a sprzeglo 121 — dzwignie 127. Dzwignie te przytrzymywane sa normalnie przez spre¬ zyny 141 tak, iz zaczepiaja bebenki sprze¬ glowe i kazda z tych dzwigni posiada od¬ dzielny klawisz sluzacy do rozlaczania ich z bebenkiem sprzeglowym. W tym celu dzwignie 127 i 127A polaczone sa z klawi¬ szami 142 i 143, których slupki przechodza przez oslone 144 mieszczaca omawiane sprzegla i ich urzadzenia kierownicze.

Klawisze 142 i 143 umieszczone sa obok — 7 -siebie wpoblizu klawiszów 112, 86 i 87, dzieki czemu mozna je wszystkie naciskac z latwoscia jedna reka, co ulatwia liczenie na maszynie. Slupki klawiszów 142 i 143 obracaja sie na czopie 145 przymocowanym do plyt bocznych 24 i polaczone sa swemi koncami dolnemi zapomoca podluznego wyciecia i trzpienia z dzwigniami 127 i 1271. Po nacisnieciu jednego z klawiszów 142, 143 odnosny bebenek sprzeglowy 102, 123 rozlacza sie z dzwignia, wskutek cze¬ go wlasciwe jego sprzeglo wlacza sie, a walek mechanizmu rejestrujacego pola¬ czonego z tern sprzeglem obraca sie, na¬ stawiajac ten mechanizm na zero. Po przerwaniu nacisku na klawisz 142 lub 143, wystep 128 dzwigni 127 lub 1271 za¬ trzymuje bebenek wlasciwego sprzegla, a wiec i mechanizm rejestrujacy w pozycji zerowe], W razie potrzeby oba klawisze 742 i 143 mozna nacisnac jednoczesnie, na¬ stawiajac odrazu oba mechanizmy reje¬ strujace na zera.

Maszyna niniejsza zawiera równiez u- rzadzenia zapobiegajace wlaczeniu sprze¬ gla 120 lub 121, gdy jest wlaczone sprze¬ glo 73, lub odwrotnie, zapobiega wlacze¬ niu sprzegla 93, gdy jedno ze sprzegiel 120, 121 jest wlaczone. W tym celu dzwi¬ gnie sprzeglowe 727 i 127x osadzone sa na walku 146 umocowanym i obracanym w plycie bocznej 24, przyczem kazda z tych dzwigni posiada piaste obejmujaca ten walek i zaopatrzona w wyciecie obwodo¬ we 147, w które wsuwa sie zatyczka 148 wystajaca z walka 146. Poniewaz wyciecie to jest szersze od srednicy zatyczki 148, wiec dzwignie sprzeglowe 127 i 12T1 moga wahac sie nieco bez obracania walka 146.

Pod walkiem napedowym 66 osadzony jest i obraca sie w ramie maszyny walek poprzeczny 151, na którego jednym koncu umocowany jest palec 152 znajdujacy sie na drodze przebieganej przez koniec dzwi¬ gni sprzeglowej 96. Na drugim koncu tego walka 151 umocowany jest drugi palec 153 znajdujacy sie pod i w zetknieciu z pal¬ cem 154 umocowanym na walku 146. Gdy wiec dzwignia 96 odchyla sie celem zwol¬ nienia bebenka sprzeglowego 102 i wla¬ czenia sprzegla 73, to wtedy koniec dzwi¬ gni 96 wchodzi w zetkniecie z palcem 152 pokrecajac przez to walek 151 tak, iz pal¬ ce 153 i 154 pokrecaja jednoczesnie walek 146. Jezeli wówczas dzwignie sprzeglowe 127 i 127^ zaczepiaja odnosne bebenki sprzeglowe, to wtedy zatyczka 148 walka 146 znajduje sie zdala od konca wyciecia 147, wobec czego walek 146 moze pokre¬ cic sie. Jezeli natomiast jedna z dzwigni 127, 127* nie zaczepia odnosnego bebenka sprzeglowego, to wtedy koniec rzeczonego wyciecia 147 styka sie z zatyczka 148, wskutek czego walek 146 nie moze sie ob¬ racac. Palec 152 nie pozwala wiec na ruch dzwigni 96, która nie moze wobec tego roz¬ laczyc sie z bebenkiem sprzegla 73. Jezeli zas dzwignia sprzeglowa 96 nie zaczepia bebenka sprzegla 73, to wtedy zatyczka 148 styka sie z koncem wyciecia 147 tak, iz zadna z dzwigni 127 i 1271 nie moze od¬ chylic sie celem rozlaczenia sie z beben¬ kami wlasciwych im sprzegiel 120 i 121.

Uruchomiacz nie mozna wiec puscic w ruch podczas dzialania jednego z urzadzen nastawiajacych mechanizmy rejestrujace na zera i odwrotnie, te urzadzenia nasta¬ wiaj ace nie moga byc puszczane w ruch podczas dzialania uruchomiacza, co zapo¬ biega bledom w liczeniu na maszynie, mo¬ gacym powstac wskutek niewczesnego dzialania uruchomiacza lub urzadzen na¬ stawiajacych mechanizmy rejestrujace, na zera.

Z a s t.r.zcienia patentowe. 1. Maszyna rachunkowa z mechani¬ zmem .rejestrujacym, do którego urucho¬ miacz wprowadza liczby, znamienna tern, ze do nastawiania mechanizmu rejestruja¬ cego na zero sluzy urzadzenie niezalezne ^ 8 .—od uruchómiacza {27), które sprzega sie z silnikiem (65) zapomoca osobnego narza¬ du (142 lub 143). 2. Maszyna.rachunkowa wedlug zastrz. 1, znamienna tern, ze silnik (65), który sluzy do nastawiania mechanizmu reje¬ strujacego na zero, moze byc sterowany niezaleznie od tego nastawiania celem na¬ pedu uruchómiacza. 3. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 1 i 2, znamienna zastosowaniem dwu uru¬ chomianych recznie narzadów, przyczem uruchomienie jednego z nich (86 lub 87) wlacza silnik (65) w celu napedu oirucho- miacza (27), uruchomienie zas drugiego (142 lub 143) wlacza tenze silnik, w celu nastawienia mechanizmu rejestrujacego na zero. 4. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 1, zaopatrzona w dodatkowy mechanizm rej estruj acy, znamienna zastosowaniem dwóch narzadów (142, 143) sterujacych silnikiem (65) i uruchomianych poszcze¬ gólnie lub jednoczesnie, celem nastawie¬ nia jednego lub obu mechanizmów reje¬ strujacych na zero. 5. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 1, znamienna tern, ze mechanizm rejestru¬ jacy przesuwa sie wzdluz uruchómiacza (27), przyczem nastawienie tego mecha¬ nizmu rejestrujacego na zero uskutecznia sie zapomoca silnika niezaleznie od usta¬ wienia wskazanego mechanizmu w kie¬ runku podluznym. 6. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 4, znamienna tem, ze kazdy z dwóch na¬ rzadów sterujacych (142, 143) dziala nie¬ zaleznie na urzadzenie sprzegajace go z silnikiem, w celu uruchomienia urzadze nia do nastawiania odnosnego mechanizmu rejestrujacego na zero. 7. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 6, znamienna tem, ze kazde urzadzenie sprzegajace utrzymuje sie normalnie w po¬ lozeniu wylaczonem, zas wlacza sie po wykonaniu danego przebiegu rachunko¬ wego zapomoca obslugiwanego recznie na¬ rzadu {142, 143). 8. Maszyna wedlug zastrz. 6, napedza¬ na silnikiem elektrycznym, znamienna tem, ze na wale napedzanym przez ten silnik sa umieszczone dwa sprzegla (120, 121) polaczone z obu urzadzeniami nastawiaja- cemi na zero, przyczem z kazdym z tych sprzegiel wspóldziala dzwignia klawi¬ szowa. 9. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 5 i 8, w której mechanizm rejestrujacy miesci sie w sankach przesuwanych w kie¬ runku swej dlugosci w ramie maszyny i która jest zaopatrzona w dodatkowy me¬ chanizm rejestrujacy, znamienna tem, ze ten dodatkowy mechanizm jest osadzony w ramie maszyny tak, iz nie moze sie prze¬ suwac i laczy sie z silnikiem zapomoca u- rzadzenia rozrzadzajacego. 10. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 5 i 8, znamienna tem, ze na nape¬ dzanym przez silnik wale sa osadzone trzy sprzegla do polaczen z uruchomia- czem (27), wzglednie z obu mechanizmami nastawiaj acemi, przyczem kazde z tych sprzegiel posiada niezalezne urzadzenie rozrzadzajace.

Carl Mauritz Fredrick Friden.

Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowyDo opisu patentowego Nr 10197.

Ark. i.

I_3__ k^W&K&KM^jDo opisu patentowego Nr 10197.

Arl*. 2, H 1 10 HDo opisu patentowego Nr 10197.

Ark. 3. 1 H Dl 1 H Dl IdDo opisu patentowego Nr 10197.

Ark. 4.

Druk L. Boguslawskiego, Warszawa.