Wynalazek dotyczy urzadzenia do impulsowe¬ go przenoszenia liczb z mechanicznej lub elek¬ tromechanicznej maszyny do liczenia lub ksie¬ gowania do elektronicznego urzadzenia reje¬ strowego i odwrotnie. Przy wspólpracy me¬ chanicznej maszyny do ksiegowania z elektro¬ nowa maszyna do liczenia jest wymagane aby liczby zadane lub wyliczone w maszynie do ksiegowania byly przeniesione jako czynniki do elektronowego urzadzenia mnozeniowego.Liczba zarejestrowana przez odpowiednie usta¬ wienie katowe kól licznikowych lub zebatek w maszynie do ksiegowania powinna byc prze¬ tworzona na impulsy, które wchodza do elek¬ tronowego lub magnetycznego rejestru maszy¬ ny mnozeniowej i zostaja tam zarejestrowane az do wykonania mnozenia. Nastepnie po do¬ konaniu mnozenia iloczyn powinien byc prze¬ niesiony do maszyny do ksiegowania dla dal¬ szego opracowania lub wydrukowania, przy czym liczba wyrazona przez okreslona liczbe impulsów powinna byc znowu przetworzona na odpowiednie polozenie katowe kól licznikowych lub zebatek.Znane urzadzenia tego rodzaju sa zaopatrzone w nadajnik impulsów, który przy przenoszeniu liczby do elektronowego urzadzenia rejestro¬ wego wytwarza pewna liczbe impulsów, od¬ powiadajaca danej liczbie, które przechodza przewodami do rejestru elektronowego i prze¬ laczaja go dalej w sposób impulsowy. Odbie¬ ranie liczby z rejestru elektronowego odbywa sie w ten sposób, ze z tego samego lub innego nadajnika impulsów wchodzi do rejestru elek¬ tronowego liczba impulsów odpowiadajaca da¬ nej liczbie podstawowej, który to rejestr zo¬ staje przylaczony dalej poza liczbe zarejestro¬ wana, przekraczajac swoja pojemnosc liczenia lub rejestrowania. Rejestr elektronowy jest wykonany tak, ze przy przekroczeniu pojem-nosci nadaje impuls przeniesienia, który sluzy do elektromagnetycznego uruchomienia narza¬ dów ryglujacych bieg czlonów liczacych, np. zebatek w maszynie do ksiegowania. Czlony liczace nastawiaja sie w. ten sposób na liczbe, która stanowi dopelnienie przenoszonej liczby do zastosowanej liczby podstawowej i która po odpowiednim przetworzeniu zostaje lareje- strowana w wartosci rzeczywistej.Nadajniki impulsów skladaja sie badz z ukla¬ dów lampowych, które sa wykonane tak, ze wytwarzaja samoczynnie wybieralna liczbe im¬ pulsów, badz z mechanicznie uruchamianych styków, przy czym zamkniecie styków, np. w maszynie do ksiegowania, odbywa sie za pomoca zebatek sluzacych do przenoszenia liczb lub tez za pomoca sprzezonych z nimi czlonów.W tym drugim wykonaniu zebatki posiadaja zeby stykowe, które przy przesunieciu odpo¬ wiadajacym przenoszonej liczbie dotykaja spre¬ zynek stykowych, tak iz zostaje wytworzona liczba impulsów odpowiadajaca przenoszonej liczbie, albo przy pelnym przesuwie zebatek liczba impulsów, odpowiadajaca przyjetej licz¬ bie podstawowej. Narzady blokujace zebatek, uruchamiane przez impulsy przeniesienia pod¬ czas przenoszenia liczby z elektronowego urza¬ dzenia rejestrowego do maszyny do ksiegowa¬ nia, sa wykonane jako- dzwignie lub suwaki, które sa polaczone bezposrednio z kotwiczkami, elektromagnesów i stanowia zderzaki dla wy¬ suwajacych sie zebatek.Wady wymienionych urzadzen wynikaja stad, ze elektronowe nadajniki impulsów wymagaja wiekszego nakladu srodków, a w przypadku mechanicznie uruchamianych styków wystepuja przy laczeniu drzenia, które powoduja niekon¬ trolowane wytwarzanie impulsów wielkiej cze¬ stotliwosci i tym samym sfalszowanie przeno¬ szonej liczby. Poza tym jest niekorzystne, ze •narzady ryglujace polaczone z kotwiczkami elektromagnesów sluza bezposrednio jako zde¬ rzaki dla zebatek, gdyz z tego wzgledu musza byc wykonane statecznie i dlatego nie pozwa¬ laja na szybki ruch w polozenie zaryglowania •przy normalnym uzyciu sily, na skutek wiek¬ szej bezwladnosci masy.Wynalazek ma na celu wykonanie urzadze¬ nia, które unika powyzszych wad i za pomoca •którego bez duzego nakladu jest mozliwe nie¬ zawodne przenoszenie liczby z maszyny do liczenia i ksiegowania do elektronicznego urza¬ dzenia rejestrowego. Wedlug wynalazku osiaga sie to w ten sposób, ze do kazdej zebatki, po¬ ruszajacej sie - odpowiednio do danej liczby podczas jednego cyklu przeniesienia nalepy kul¬ ka stykowa, umieszczona w izolowanej klatce pomiedzy sprezynkami stykowymi i zebami sty¬ kowymi zebatek, przy czym z obu stron zeba¬ tek sa umocowane wystajace poza zeby sty¬ kowe plytki izolacyjne do prowadzenia kulek stykowych. Poza tym jest przewidziana sprze¬ gajaca zapadkowa pednia do opóznionego wzgle¬ dem ruchu tarczy sterujacej generatora impul¬ sów napedu wycinków, nalezacych do poszcze¬ gólnych miejsc liczby i zaopatrzonych w uze¬ bienie zapadkowe i uzebienie normalne, przy czym kola zebate wchodzace w normalne zaze¬ bienie i zaopatrzone w kciuki sa osadzone od- chylnie co umozliwia zazebienie z zebatkami.Inna cecha znamienna wynalazku sa zerowe narzady zderzakowe które po przechyleniu kól zebatych do zazebienia sie z zebatkami leza w zasiegu kciuków i podczas przesuwu zeba¬ tek oddzialywuja na nie hamujaco, odpowiednio do nastawionej liczby stanowiac przy tym zde¬ rzak dla kciuków zebatek.Na rysunku i w dalszym opisie przedstawiono przyklad wykonania urzadzenia wedlug wyna¬ lazku.Fig. 1 przedstawia schematycznie maszyne ^ do ksiegowania z urzadzeniem do przenoszenia liczby do elektronowego urzadzenia rejestro- * wego. Fig. 2 przedstawia przekrój tej maszyny wzdluz ljnii 2 — 2 na fig. 1, fig. 3 — prze¬ krój wzdluz linii 3 — 3, na fig. 2, fig. 4 — widok patrzac w kierunku B, fig. 5 — prze¬ krój wzdluz linii 5 — 5, na fig. 2, fig. 6 — widok patrzac w kierunku C na fig. 2, fig. 7 — przekrój wzdluz linii 7 — 7 na fig. 2, fig. 8 — schemat urzadzenia przenoszacego z przy¬ laczeniem do elektronowego urzadzenia mno-. zeniowego, fig. 9 — schemat blokowy rejestru elektronowego (rejestru mnoznych i mnozni¬ ków), fig. 10 — schemat ukladu spustowego i fig. 11 — schemat blokowy rejestru elektro¬ nowego (rejestru iloczynów).Urzadzenie przedstawione dla przykladu slu¬ zy do przenoszenia liczb miedzy mechaniczna maszyna do ksiegowania i elektronowa maszy¬ na do liczenia. Obydwie maszyny pracuja wed¬ lug systemu dziesietnego, jednak przedmiot wy¬ nalazku nie ogranicza sie do tego systemu licz¬ bowego.Maszyna do ksiegowania 206 (fig. 1) zwyklej konstrukcji zawiera z ruchoma karetka do papie¬ ru 107, klawiature 109 z przesuwanymi podluz¬ nie zebatkami 88, odpowiadajacymi poszczegól¬ nym miejscom wartosci liczbowej, zebatki po¬ laczona z liczydlami 108 oraz z narzadem ste- 2 -rowania funkcyjnego 112 i z urzadzeniem dru¬ kujacym 110, oraz oslona 111 pod zebatkami 88 umieszczona w tylnej czesci maszyny. W oslo¬ nie 111 (fig. 2), która sklada sie ze scianek •bocznych 113 i szczebli 114, jest osadzona os 115 (fig, 3 i 4), która podtrzymuje wahliwie ram¬ ke 4 z klatka kulkowa 1, wykonana z mate¬ rialu izolacyjnego. Klatka kulkowa posiada otwory, w których nad sprezynkami stykowy¬ mi 3 sa umieszczone kulki stykowe 2, odpo¬ wiadajace poszczególnym zebatkom 88. W ram¬ ce 4 osadzone sa krazki 5, toczace sie z do¬ ciskiem po krzywce 14. Krzywka 14 jest umo¬ cowana na wale 13, osadzonym w oslonie 111.Jest ona wykonana tak, iz z chwila przekrece¬ nia nastepuje przechylenie ramki 4, przy czym kulki stykowe dostaja sie w zasieg zebów stykowych 6, znajdujacych sie na zebatkach 83.Dwie plytki izolacyjne 7, umocowane z obu stron zebatek 88 i wystajace poza zeby sty¬ kowe 6, sluza do prowadzenia kulek styko¬ wych 2 gdy znajduja sie one w zasiegu ze¬ bów stykowych 6, a zebatki 88 wykonywuja ruch podluzny podczas cyklu przenoszenia. Po¬ niewaz zebatki sa przylaczone za pomoca giet¬ kich kabli do potencjalu zerowego, a sprezynki stykowe 3, o czym jeszcze bedzie mowa nizej, sa przylaczone do poszczególnych przewodów do przenoszenia impulsów, wiec przy kazdym krótkotrwalym zetknieciu zeba stykowego 6 zebatki 88 z odpowiednia kulka stykowa 2 zostaje wytworzony impuls odpowiadajacy war¬ tosci „jeden" i sluzacy do przeniesienia tej wartosci z maszyny do ksiegowania do elek¬ tronowego urzadzenia rejestrowego. W lewej górnej czesci oslony 111 znajduje sie mecha¬ nizm sterujacy do przechylenia ramki 4. Gdy ma byc przeniesiona liczba z maszyny do ksie¬ gowania do urzadzenia rejestrowego elektro¬ nowej maszyny do liczenia, to ramka 4 z klatka kulkowa 1 zostaje przechylona na skutek prze¬ krecenia krzywki w ten sposób, iz kulki styko¬ we dojda do zasiegu zebów stykowych 6.W tym celu na laczniku 8 jest umocowany przechylnie czlon 10 polaczony z napedem ma¬ szyny do ksiegowania i poruszany w kierunku strzalki tylko wtedy, gdy zebatki 88 po nacis¬ nieciu liczby na klawiaturze 109 zostaja usta¬ wione odpowiednio do tej liczby, przy czym powinno nastapic wydrukowanie. Czlon 10 zo¬ staje przechylony przez lacznik 116 za pomoca ramienia 9, osadzonego na wale funkcyjnym 119, tak iz powierzchnia czolowa 117 wchodzi do zasiegu trzpienia 11, który jest umieszczony na ramieniu 12, osadzonym na wale 13. Dzwig¬ nia 15, która na poczatku zabiegu ksiegowania zostaje przechylona w kierunku strzalki przez naped maszyny do ksiegowania, jest polaczona trzpieniem 17 z narzadem ryglujacym 16, po¬ siadajacym otwór podluzny 118, do którego wchodzi trzpien 11. Narzad ryglujacy 16 sluzy do ryglowania obrotu walu 13 i tym samym do ryglowania przechylenia kulek stykowych 2 w strefe zasiegu zebów stykowych 6. Na po¬ czatku zabiegu ksiegowania trzpien 11 zostaje zwolniony przez przechylenie dzwigni 12 w kie¬ runku strzalki przez narzad ryglujacy 16, tak iz po ukonczeniu posuwu zebatek 88 moze na¬ stapic przekrecenie walu 13 na skutek ruchu lacznika 8 po narzadzie 10, przy czym kulki stykowe 2 zostaja przechylone w polozenie stykowe. Podczas wstecznego biegu zebatek 88 zostaja wyslane do przewodów impulsy, któ¬ rych liczba odpowiada liczbom, na jakie zosta¬ ly nastawione poszczególne zebatki.Do napedu ruchów sterowania, wymaganych do przenoszenia, jest przewidziany osadzony w oslonie 111 wal 18 (fig. 5), na którym jest osaczona tarcza napedowa 61. Na tarczy nape¬ dowej 61 jest osadzona dzialajaca w kierunku promieniowym zapadka 32 (fig. 7), która Zaze¬ bia sie z kolem zebatym 60, osadzonym na wale wydrazonym i napedzanym przez narzad maszyny do ksiegowania za posrednictwem kól¬ ka zebatego 63 (fig. 2). Lacznik 53, osadzony przechylnie na trzpieniu 120 jest dociskany sprezyna 121 do kotwiczki 122 elektromagnesu 54. Katownik 123 na laczniku 53 utrzymuje w polozeniu spoczynkowym zapadke 52 poza polozeniem zazebiania sie z kolem zebatym 60 i nie pozwala na obracanie sie tego kola w kierunku wskazówek zegara. Dzwignia 57, która swym wystepem 124 opiera sie na katow¬ niku 123, posiada wykonany z izolacyjnego ma¬ terialu trzpien 56 wchodzacy pomiedzy dwie sprezynki stykowe styków 67 i utrzymujacy go w polozeniu otwartym w stanie spoczynko¬ wym. Poza tym na dzwigni 57 jest osadzony przegubowo czlon posredni 58, wspóldzialajacy z zapadka ryglujaca 59. Z chyila wzbudzenia elektromagnesu lacznik 53 przechyla sie na skutek przyciagniecia kotwiczki 122, tak iz zapadka 52 zostaje uwolniona od katownika 123 i zaczepia kolo zebate 60. Jednoczesnie zostaje równiez zwolniony wystep 124 dzwigni - 57, wskutek czego zostaje ona przechylona w kie¬ runku odwrotnym do wskazówek zegara, przy czym styk 55 zostaje zwarty a zapadka 59 wchodzi swym wystepem 125 w zasieg trzpie¬ nia 126, umieszczonego na tarczy napedowej 61. - 3Gdy tarcza napedowa, napedzana przez kolo zebate 60, wykona obrót, to trzpien 126 wbiega na wystep 125, wskutek czego zapadka 59 zo¬ staje przechylona w kierunku wskazówek ze¬ gara, a styk 67 zostaje znowu otwarty za pos¬ rednictwem czlona posredniego 58 i dzwigni 57.Na wale 18 znajduje sie krzywka 48, która za posrednictwem lacznika 51 (fig. 6). otwiera i zamyka styk 43. Poza tym na wale 18 jest umieszczona tarcza sterujaca 47, która posiada na swoim obwodzie zeby 105, rozmieszczone z okreslona podzialka. Dzwignia katowa 4% przylaczona do potencjalu zerowego i dajaca podczas przechylenia styk za poynoca sprezynki stykowej 44 regulowanej srubka 128, wystaje wystepem 104 w strefe zasiegu zebów 105.Korba 46 umocowana na wale 18 dziala jako narzad napedowy dla sprzegajacej pedni za¬ padkowej, która sluzy do napedu wycinków 35 osadzonych na wale 40. Sprzegajaca pednia zapadkowa jest umieszczona z lewej strony oslony 111 i sklada sie z wahacza 98, czlonów sprzegajacych 97, 99, 101 i 103, wahaczy 100 i 102, narzadu napedowego 45, korby 46 i oslo¬ ny 111, dzialajacej jako narzad nieruchomy.Poszczególne czlony sa polaczone ze soba prze¬ gubami, przy czym korba 46 jest polaczona przegubowo z czlonem sprzegajacym 97, a na¬ rzad napedowy 45, osadzony, na wale 40, jest polaczony przegubowo z czlonem sprzegajacym 103. Dlugosci czlonów sa dobrane tak, ze wal napedzany 40 podczas obrotu walu 18, wyko¬ nuje ruch wahaliwy. Wal 40 w polozeniu skraj¬ nym, znajdujacym sie na poczatku ruchu obro¬ towego, pozostaje w polozeniu spoczynkowym, w ciagu obrotu o okreslony kat walu 18.Na wale 40 sa osadzone wycinki 35 prowa¬ dzone przez grzebienie 33 i 30 i zabezpieczane przed przekreceniem na wale (fig. 7). W wy¬ cieciu wycinków 35 jest umieszczona sprezy¬ na 36, która za pomoca popychaczy 37 wciska tarcze 38 do rowka klinowego 144 walu 40.Tarcza 30 i popychacz 37 sa prowadzone przy tym przez pierscienie pokrywkowe 39, przy¬ mocowane z obu stron wycinków 35. Wycinki 35 posiadaja uzebienie zapadkowe 94 oraz uze¬ bienie normalne 65. Z uzebieniem tym wspól¬ dzialaja w polozeniu spoczynkowym kola ze¬ bate 28, odpowiadajace kolom licznikowym sto¬ sowanym w maszynach do liczenia. Posiadaja one dziesiec zebów oraz kciuk 90 i podobnie jak wycinki 35 sa przydzielone do poszczegól¬ nych zebatek 88. Kola zebate 28 sa osadzone obrotowo na osi 27, osadzonej wahliwie w ob¬ sadach 25. Przechylenie kól zebatych 28 odby¬ wa sie za pomoca pedni krzywkowej. Krzyw¬ ka 19, osadzona na wale 18, podczas obrotu walu 18 porusza za posrednictwem krazka 20 dzwignie 21 oraz czlon 22 dzwigien 23, które sa osadzone na osi 41 z obu stron oslony 111 (fig. 2) i posiadaja krzywki sterujace 69. Krzyw¬ ki sterujace 69 wspóldzialaja z krazkami 24, osadzonymi na obsadach 25. W dzwigniach 23 wykonane sa wyciecia 129, do których wchodzi trzpien 32 czlona zapadkowego 31, dociskanego przymusowo do dzwigni 23. Gdy wal 18 wy¬ kona obrót nastepuje na skutek przechylenia dzwigni 23 ruch wychylenia kól zebatych 28, czemu odpowiada przebieg krzywki steruja¬ cej 69, przy czym te kola zebate zostaja wy¬ prowadzone ze wspóldzialania z wycinkami 35 a zazebione z zebatkami 88. Zderzaki zerowe 29, osadzone na osi 26 i przydzielone do poszcze¬ gólnych kól zebatych 28, stanowia zderzak dla kciuków 90 przy przekreceniu kól zebatych na skutek posuwu zebatek 88. Zderzaki zerowe 29 sa dociskane za pomoca sprezyn srubowych 132 do grzebienia 30. Ponizej wycinków 35 sa umieszczone przesuwnie w kierunku podluznym suwaki ryglujace 42, które sa prowadzone za pomoca grzebienia 34 i plytki 133, bedac przy¬ dzielone do poszczególnych wycinków 35.W oslonie 111 sa umieszczone elektromagnesy 76 — 87, posiadajace wahliwe kotwiczki 93, na których sa umieszczone czlony posrednie 95, wykonane z materialu niemagnetycznego. Czlo¬ ny posrednie 95 wchodza pod katownik 91 tarcz ryglujacych 42, przy czym do kazdej tarczy ryglujacej 42 jest przydzielony elektromagnes 76 — 87. Podczas wzbudzenia jednego z elek¬ tromagnesów 76 — 87 zostaje przesuniety na skutek przeciagniecia kotwiczki 93 odpowiedni suwak ryglujacy 42 w góre, przy czym wcho¬ dzi on do uzebienia zapadkowego 94 odpo¬ wiedniego wycinka 35, nie pozwalajac na ruch przechylenia jaki wykonuje wal 40 podczas obrotu walu 18. Kulka 38 zostaje przy tym wypchnieta z rowka klinowego 144 walu 40, a wycinek 35 zostaje obrócony wzgledem wa¬ lu 40. Podczas wstecznego obrotu walu 40 w polozenie wyjsciowe przekrecone wycinki zostaja oparte na grzebieniu i w ten sposób zostaja cofniete w polozenie spoczynkowe.Na schemacie wedlug fig. 8 uwidocznione jest wspóldzialanie urzadzenia przenoszacego z elek¬ tronowa maszyna do liczenia. Elektronowa ma¬ szyna do liczenia sklada sie z mnozeniowej czesci sterujacej MS, rejestru mnoznych MD i rejestru mnozników MK oraz rejestru iloczy¬ nów MP. Kazdy z rejestrów sklada sie z pew-pujacego po tym wstecznego biegu zebatek 88, kazda z wysunietych zebatek 88 wytwarza szesc impulsów, które biegna do rejestru mnoz¬ nych MD, gdyz przez styki al — a3 oraz bl — b3 sa przylaczone odpowiednie sprezynki sty¬ kowe 3 do przewodów impulsowych 148 — 153.Gdy zebatki 88 osiagna polozenie wyjsciowe, to dzwignia 15 zostaje przechylona w poloze¬ nie spoczynkowe, wskutek czego za posrednic¬ twem czlonów 16, 11, 12 i 13 zostaje obrócona wstecz krzywka 14, tak iz ramka 4 wraca w po¬ lozenie spoczynkowe. Z chwila ukonczenia bie¬ gu maszyny karetka do ksiegowania 107 prze¬ biega do nastepnej rubryki, przy czym znowu narzad sterujacy 112 przechyla wal funkcyj¬ ny 119 w polozenie B dla przeniesienia dru¬ giego czynnika. Oprócz tego równiez i styk 68 w tej rubryce zostaje zamkniety przez narzady zwiazane z narzadem sterujacym 112, wskutek czego przekazniki A i B zostaja wzbudzone, a styki al — a3 i bl — b3 zostaja przelaczone.W ten sposób sprezynki stykowe 3 zostaja polaczone z rejestrem mnozników MK przez przewody impulsowe 154 —159. Po wycisnieciu liczby. mnoznika na klawiaturze 109 zostaje przeniesiony.mnoznik do rejestru mnoznikowe¬ go MK elektronowej maszyny do liczenia w spo¬ sób podobny jak mnozna. Rejestr' iloczynowy MP jest oddzielony od przewodów impulso¬ wych 148 — 159 przez otwarte styki 165, tak iz impulsy wytworzone przez zebatki 88 nie dzialaja na niego. W ten sposób przenoszenie czynników do maszyny do ksiegowania zosta¬ lo zakonczone. Rejestr mnoznych zachowuje liczbe 6666 a rejestr mnozników — liczbe 77.Podczas przeskoku karetki do ksiegowania 107 do nastepnej rubryki zostaje zamkniety styk 62, który jest polaczony przewodami 169 z mnoze- niowym narzadem sterujacym MS, tak iz zo¬ staje nadany impuls startowy dla rozpoczecia mnozenia. Po ukonczeniu mnozenia, które jak wiadomo w elektronowych maszynach do li¬ czenia odbywa sie w ciagu kilku milisekund, mnozeniowy narzad sterujacy MS wzbudza poprzez przewody 167 i 168 elektromagnes sprzegajacy 54, wskutek czego zostaje rozpo¬ czety proces przenoszenia iloczynów do maszy¬ ny do ksiegowania 106. Wskutek przyciagania kotwiczki 122 i zwolnienia zapadki 52 wal 18 zostaje sprzezony z kolem zebatym 60y a dzwig¬ nia 57 zamyka styk 67, wlaczony w obwód silnika maszyny do ksiegowania. Jednoczesnie narzad sterujacy 112 maszyny do ksiegowania przechyla wal funkcyjny 119 w polozenie C.Przy przesunieciu lacznika 8 narzad 10. trafia poza trzpieniem U w próznie i ramka 4 pozo¬ staje w polozeniu spoczynkowym. Wskutek rozpoczynajacego sie teraz biegu maszyny wal 18 zostaje wprawiony w ruch obrotowy. Na poczatku tego ruchu obrotowego zostaje zam¬ kniety styk 43 za pomoca lacznika 51, uru¬ chamianego krzywka 48. Dzieki temu zostaja wzbudzone przekazniki C i D, a styki cl — c6 i dl — d6 zostaja zamkniete, tak iz przewody impulsowe 148 — 159 zostaja zlaczone na sty¬ ku 44. Jednocze nie ze wzbudzeniem wycinków sprzegajacych 54 zostaly zamkniete lub prze¬ laczone za pomoca mnozeniowego czlonu ste¬ rujacego MS styki 165 i 166 w rejestrze iloczy- nowym MP (fig. 11), który w ten sposób zostal przygotowany do nadania liczby. Podczas dal¬ szego obrotu walu 18 rozpoczyna prace czuj¬ nikowy generator impulsowy, a mianowicie styk 44 jest otwierany i zamykany przez tarcze sterujaca 47 i dzwignie 49. Impulsy wytworzone wskutek tego poprzez przewody impulsowe w rejestrze iloczynowym MP przelaczaja dalej liczniki tego rejestru, który zachowuje jako wynik mnozenia liczbe 513 282. Liczniki wszyst¬ kich miejsc liczby sa przy tym laczone rów¬ nolegle dalej. A wiec np. na skutek impulsu wytworzonego przez nadajnik impulsowy 47, 49; 44 rejestr iloczynowy MP zostaje przelaczo¬ ny na liczbe 624 393 itd.Gdy wal 18 obrócil sie na tyle, ze zostal wytworzony pierwszy impuls, to wal 40 nape¬ dzany sprzegajaca pednia zapadkowa 45, 46, 98 — 103 rozpoczyna ruch wychylenia w kie¬ runku wskazówek zegara. Ten ruch wychylenia trwa dopóty, dopóki dzwignia 49 nie urucho¬ mi dziesiec razy styku 44 za pomoca uzebie¬ nia 105, skladajacego sie z dziesieciu zebów, tak iz wytworzy sie' dziesiec impulsów. Przy drugim impulsie liczniki rejestru iloczynowe¬ go MP zostaja przelaczone na liczbe 735 403, przy czym licznik miejsca dziesietnego 101 na¬ daje impuls przeniesienia, który przechodzi przez styk 166 do ukladu spustowego 164, na¬ lezacego do tego licznika i przelaczy go.W stanie przelaczonym zostaje wzbudzony elektromagnes 77, wlaczony przewodem 171 do obwodu anodowego ukladu lampowego B, obec¬ nie przewodzacego, wskutek czego odpowiedni narzad ryglujacy 42 zostaje przesuniety w góre.Narzad ryglujacy 42 wchodzi przy tym do uze¬ bienia 94 i nie pozwala c na wychylanie wy¬ cinka 35, przydzielonego do zebatki 88, prze¬ widzianej dla miejsca dziesietnego 101. Ponie¬ waz wycinki 35 opózniaja sie w stosunku do obrotu tarczy sterujacej 47 podczas swego prze- — 6 —chylenia i to ze zwloka odpowiadajaca czasowi laczenia elementów elektronowych plus czas przyciagania elektromagnesów 76 — 87, pod¬ niesiony narzad ryglujacy 42 chwyta drugi zab uzebienia 44, wskutek czego kolo zebate 28, przydzielone do wycinka 35, powstrzymanego od wychylenia i zazebienia z nim, zostaje przekrecone o dwa zeby w kierunku odwrot¬ nym do wskazówek zegara, co odpowiada war¬ tosci katowej liczby 2.W podobny sposób zostaja zaryglowane po¬ zostale wycinki 35 podczas dalszego wytwarza¬ nia impulsów przez uruchomienie styku 44, podczas przechylenia wycinków, gdy do liczni¬ ków rejestru iloczynowego MP dojdzie tyle impulsów, ze przez ich impulsy przeniesienia i poprzez uklad spustowy 164 oraz przewody 161 — 172 zostaja wzbudzone elektromagnesy 76 — 87. Gdy styk 44 wytworzy dziesiec impul¬ sów, tj przechylenie wycinków 35 zostaje ukon¬ czone. Za pomoca wycinków 35 zaryglowanych podczas tego przechylenia zostaly obrócone kola zebate 28 na tyle, ze ich polozenie katowe od¬ powiada dopeln eniu dziesietnemu i~cczynu po¬ dlegajacego przeniesieniu. Kola zebate, odpo¬ wiadajace miejscom dziesietnym 10° — 10°, s} w ten sposób nastawione na liczbe 597 828.Wal 18 zostal tymczasem przekrecony na tyle, ze za pomoca krzywki 19 (fig. 7) zostala prze¬ chylona dzwignia 23 za pomoca dzwigni 21 i czlona 22, przy czym za pomoca krzywki sterujacej 69 zostaje przechylona obsada 25, tak iz kola zebate 28 zostaja wylaczone z wy¬ cinków 35 i wlaczone na zebatki 88. Podczas przesuwu zebatek 88 w kierunku strzalki, co nastepuje obecnie, kola zebate 28 zostaja obró¬ cone dalej w kierunku odwrotnym do wska¬ zówek zegara, dopóki kciuki 90 nie zetkna sie ze zderzakami zerowymi 29, wskutek czego ruch zebatek 88 zostaje wstrzymany. Zderzaki ze¬ rowe 29 sa umieszczone tak, iz nie pozwalaja na obrót kola zebatego 28, obróconego o jeden zab, a pozwalaja na obrót o dziewiec zebów.Kola zebate 28, nastawione przez wycinki 35 na okreslone wartosci katowe, moga byc jesz¬ cze tylko obrócone o kat brakujacy do pelnego obrotu, odpowiadajacy dopelnianiu dziesietne¬ mu nastawionej liczby. Zebatki 88, wychodzace podczas swego przesuwu z polozenia zerowego, ustawiaja sie w ten sposób na dopelnienie dziesietne liczby nastawionej na kolach ze¬ batych, tak iz ich ustawienie znaczeniowe po ukonczeniu przesuwu odpowiada iloczynowi mnozenia. Podczas wysuwania zebatek 88 od¬ bywa sie za posrednictwem sprzegajacej pedni zapadkowej 45, 46, 98 — 103 cofanie walu 40, przy czym wycinki 35 wracaja znowu w po¬ lozenie spoczynkowe. Na krótko przed ' odbi¬ ciem iloczynu przez mechanizm drukujacy 110 os 41 z dzwigniami 23 zostaje cofnieta przez dzwignie 70 w polozenie spoczynkowe wskutek przesuniecia lacznika 8 zaczepionego na trzpie¬ niu 71, wskutek czego kola zebate 28 znów za¬ zebiaja sie; z wycinkami 35. Wraz z gaszeniem rejestru MD, MK, MP w elektronowej maszy¬ nie do liczenia dla przyjecia' dalszych liczb, zostaja znowu przelaczone uklady spustowe 164 z powrotem w polozenie spoczynkowe, tak iz elektromagnesy 76 — 87 zostaja zwolnione, a czlony ryglujace 42 wracaja w polozenie spo¬ czynkowe. W ostatniej czesci obrotu walu 18 trzpien 126 wbiega na grzbiet wystepu 125, wskutek czego lacznik 53 zostaje uwolniony od wystepu 124 przechylonej dzwigni 57, tak iz moze ona przejsc w polozenie spoczynkowe, gdzie stanowi zderzak dla zapadki 52 i wy¬ prowadza jja z zazebienia z kolem zebatym 60.Jednoczesnie trzpien 56 otwiera styk 68, który odlacza silnik napedowy maszyny do ksiego¬ wania.W ten sposób przeniesienie iloczynu do ma¬ szyny do ksiegowania zostslo ukonczone, a urza¬ dzenie zajmuje znowu polozenie spoczynkowe, gotowe do dalszych przeniesien. PL