Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 02.12.1974 Opis patentowy opublikowano: 30.09.1975 80674 U- 121,23/28 MKP C01b 33/28 CZYTLLNIA Urzecjy Patentowego M<"6| RZiKtjiiipliltj LiiMi) Twórcywynalazku: Jan Ejsymont, Anna Laptas, Zofia Steciuk Uprawniony z patentu tymczasowego: Uniwersytet Jagiellonski, Kraków (Polska) Sposób zabezpieczenia zeolitów przed zmianami wlasnosci w procesie formowania Najczesciej obecnie stosowany sposób otrzymywania ksztaltek zeolitów polega na zarobieniu zeolitu z odpowiednia iloscia lepiszcza w plastyczna mase, nastepnie uzyskaniu odpowiednich ksztaltek, wysuszeniu ich i wypaleniu. Jako lepiszcze (czynnik wiazacy zeolit) najczesciej stosowane sa róznego typu gliny, cement, zol kwasu krzemowego i inne.W trakcie formowania a mianowicie po zarobieniu zeolitu z lepiszczem w plastyczna mase dochodzi do reakcji wymiany jonowej miedzy jonami zeolitu a jonami pochodzacymi z lepiszcza, w wyniku czego obserwuje¬ my zmiany wlasnosci zarówno sorpcyjnych jak i katalitycznych otrzymanych ksztaltek. Stwierdzono ze szyb¬ kosc wymiany jonowej miedzy jonami zeolitu a jonami z roztworu ulega znacznemu zmniejszeniu, jezeli przed wymiana na zeolicie zostana zaadsorbowane weglowodory. Na przyklad, po zaadsorbowaniu na zeolicie CaA n-alkanów grupy C10-C14 w ilosci okolo 0,08 g na 1 g zeolitu szybkosc wymiany jonowej miedzy jonami wapnia pochodzacymi z zeolitu a jonami sodowymi z roztworu jest o polowe mniejsza niz w przypadku zeolitu, na którym nie zaadsorbowano weglowodorów. Podobne zjawisko zmniejszenia wymiany jonowej obserwujemy w przypadku zeolitu X i Y. Odkryte zjawisko opózniania szybkosci wymiany jonowej dla zeolitu zawierajacego uprzednio zaadsorbowane weglowodory zostalo wykorzystane w procesie formowania zeolitu w ksztaltki.Sposobem wedlug wynalazku adsorbuje sie na zeolicie typu CaA, X, Y weglowodór w ilosciach 3 do 9 g/100 g zeolitu, np., przez umieszczenie proszku zeolitowego w nafcie lub oleju, albo tez w mieszaninie nafty z olejem, nastepnie zagotowanie odsaczenie zeolitu od mieszaniny weglowodorów i suszenie w temperaturze 100°-120°C, po czym formuje sie w ksztaltki z dowolnym rodzajem lepiszcza i wypala.Przyklad I: 100 g aktywowanego proszku zeolitowego CaA lub NaX, lub CaX, lub NaY nieformowa- nego umieszcza sie w kolbie miarowej o pojemnosci 250 ml i zalewa 250 ml nafty o temperaturze destylacji od 130-245°C, nastepnie ogrzewa sie do wrzenia utrzymujac wrzenie przez 5 minut, po czym odsacza sie nafte od zeolitu. Zeolit suszy sie w temperaturze 100-120°C przez 3 godziny. Tak przygotowany zeolit zarabia sie z 25 g gliny z dodatkiem wody w plastyczna mase, a nastepnie formuje w dowolnego typu ksztaltki. Uformowane ksztaltki suszy sie w temperaturze pokojowej, a nastepnie wypala w temperaturze 600°C przez 3 godziny.Wlasnosci tak uformowanego zeolitu sa nastepujace:2 80674 Chlonnosc n-heptanu w 20°C w g/100 g adsorbenta Ca formowany z glina wedlug przykladuI p/p0 = 0,05 11,5 p/po = 1,0 16,5 CaA handlowy formowanyglina p/p0 = 0#05 10,48 p/po = 1,0 15,75 Chlonnosc toluenu z mieszanina zawierajacej 15% toluenu i 85% izooktanu w 200°C w g/100 g adsorbenta NaX formowany wedlug przykladu I 9,4 NaXhandlowy 8,98 CaX formowany wedlug przykladu I 9,7 CaXhandlowy 9,3 NaY formowany wedlug przykladu I 10,1 Przyklad II: 100 g aktywowanego proszku zeolitowego CaA lub NaX, lub CaX, lub NaY nieformo- wanego przygotowuje sie jak w przykladzie I, a nastepnie zarabia sie z 25 g cementu portlandzkiego i dodatku wody w plastyczna mase, która formuje sie w ksztaltki. Uformowane ksztaltki suszy sie w,temperaturze pokojowej, a nastepnie wypala w temperaturze 600°C przez 3godz. Wlasnosci tak uformowanego zeolitu sa nastepujace: Chlodnosc n-heptanu w 20°C w g/100 g adsorbenta CaA formowany wedlug przykladu 11 p/p = 0,05 11,6 p/p = 1,0 16,5 Chlonnosc toluenu z mieszaniny zawierajacej 15% toluenu i 85% izooktanu w 200°C w g/100 g adsorbenta NaX formowany wedlug przykladu II 9,5 CaX formowany wedlug przykladu II 9,8 NaY formowany wedlug przykladu II 10,0 PL PL