Wedlug patentu niemieckiego Nr 336 558 izopropylowane kwasy naftaleno- sulfonowe lub ich sole moga w wielu dzie¬ dzinach zastapic mydlo.Obecnie okazalo sie, ze rzeczone kwa¬ sy sulfonowe lub ich sole w postaci roztwo¬ rów mozna z korzyscia stosowac do obrób¬ ki wyrobów z tworzywa zwierzecego i ro¬ slinnego, np. welny, bawelny, slomy, juty, skóry, jedwabiu sztucznego, papieru i t. d., do których mydla dotychczas nie stosowa¬ no. Równiez mozna je stosowac z korzy¬ scia jako dodatek do obróbki innych two¬ rzyw niz roslinne i zwierzece. Dodatki po¬ dobne sa bardzo pozadane szczególnie przy natluszczaniu lub namaszczaniu wlókien zwierzecych, klejeniu osnowy, foluszowa¬ niu w roztworze kwasnym, bieleniu, wy¬ kanczaniu i t d. oraz przy wytwarzaniu produktów do natluszczania, mas apretu- rowyeh, kleju tkackiego i innych prepara¬ tów potrzebnych do apretury lub wygla¬ dzania, lub tez gdy chodzi o mozliwie do¬ kladna dyspersje cial, jak naprzyklad przy otrzymywaniu lub przeróbce szpatu ciez¬ kiego, nieorganicznych lub organicznych barwników, lakierów, rozdrobnieniu sa¬ dzy, siarki i t. d. Dodatki podobne powoduja dokladne rozdrobnienie odno¬ snego tworzywa, co przy barwnikach przyczynia .sie do podwyzszenia stopnia gietkosci, W danym wypadku nie zastrze-ga sie stosowania sulfonowych zywic z fe¬ nolu i aldehydu mrówkowego przy foluszo¬ waniu ^fia kwasno^\j.Podobnie do izopropylowanyeh kwasów naftalenosulfonowych lub ich soli zachowu¬ ja sie równiez we wszystkich tych wypad¬ kach i inne pochodne alkylowe, np. buty- lopochodne kwasu naftaleriosulfonowego i inne kwasy sulfonowe aromatyczne lub kwasy sulfonowe aromatyczne o innym lan¬ cuchu bocznym, przyczem te ostatnie moga byc otwarte lub zamkniete, jak np. w kwa¬ sach sulfonowych aromatycznych podsta¬ wionych grupa cykloheksylowa lub grupa podobna, lub tez moga laczyc z soba kilka czasteczek. Dla przykladu mozna przyto¬ czyc kwasy sulfonowe produktów konden¬ sacji aldehydu mrówkowego lub kwasy sulfonowe, zawierajace w czasteczce reszty weglowodorowe, polaczone ze soba most¬ kami lub pochodne kwasów podobnych, np. garbniki sztuczne, znajdujace sie w sprzeda¬ zy produkty kondensacji fenolo- lub naftale¬ nosulfonowych i aldehydu mrówkowego, jak równiez inne kwasy sulfonowe, szcze¬ gólnie kwasy wykazujace znaczna zdolnosc zwilzania, jak produkty sulfonowania od¬ padków antracenowych lub nienasyconych weglowodorów alifatycznych, np, olejów smolowych z wegla brunatnego, dalej kwa¬ su benzylosulfanilowego lub kwasów alky- loaminoarylosulfonowych, jak butylosulfa- nilowego lub butylonaftylaminosulfonowego i kwasów podobnych, jak równiez i sole kwasów podobnych. Zwiazki rzeczone mo¬ ga równiez znalezc zastosowanie do otrzy¬ mywania preparatów do obróbek, o któ¬ rych mowa powyzej.Ponadto zauwazono, ze oprócz powyz¬ szych kwasów sulfonowych lub ich soli, lu¬ gi siarczynowe blonnika posiadaja równiez wlasnosc utrzymywania w roztworze kolo¬ idalnym kwasów tluszczowych lub ich soli nierozpuszczalnych w kapielach kwasnych, które moga zawierac równiez sole wapnio¬ wa i magnezowe. Wskutek tego mozna sto¬ sowac mydla najrozmaitsze w kapielach kwasnych, nawet w kapielach zawieraja¬ cych sole wapniowe i magnezowe, bez oba¬ wy osadzania sie kwasów tluszczowych lub ich soli nierozpuszczalnych ii bez obawy, aby mydlo utracilo swa wlasnosc. Szczególnie do tego celu nadaja sie np. lugi siarczyno¬ wa blonnika, aromatyczne lub hydroaroma- tyczne kwasy sulfonowe, szczególnie alky- lowane kwasy naftalenosulfonowe, jak np. produkty otrzymane dzialaniem alkoholu izopropylowego lub normalnego alkoholu butylowego lub izobutylowego na kwas naftalenosulfonowy lub jego sole. Z równym skutkiem mozna równiez sto¬ sowac i inne zawierajace aromatyczne alkyle kwasy sulfonowe, jak np. kwas dwu- amylonaftalenosulfonowy, lub kwasy sulfo¬ nowe, zawierajace w rdzeniu grupe chlo¬ rowcowa, nitrowa, hydroksylowa, aminowa lub kilka grup podobnych, przyczem reszta lub reszty alifatyczne lub hydroaromatycz- ne i t. d. moga byc w rdzeniu lub w grupie podstawionej, lub tez i w obu jednoczesnie.Stosujac mydlo z powyzszemi dodatka¬ mi mozna np, z kapieli kwasnej otrzymac zabarwienia bardzo równomierne; przeni¬ kanie barwnika wglab i odpornosc zabar¬ wienia na scieranie staja sie lepsze, czas barwienia zostaje skrócony, barwniki, któ¬ re wskutek swej nieznacznej zdolnosci krycia dawaly sie stosowac w stopniu ogra¬ niczonym, mozna w ten sposób stosowac bez ograniczen; ponadto proces przemywa¬ nia i foluszowania bardzo wrazliwych na dzialanie alkaljów wlókien welnianych mozna przeprowadzic w kapieli kwasnej, otrzymujac przytern czesciowo lepsze wy¬ niki, niz to bylo dotychczas mozliwe.Zamiast do zawierajacych mydlo kapie¬ li dodawac ciala, o których mowa powyzej, dopiero przed jej uzyciem, mozna do jakie¬ gokolwiek mydla (np. mydla rdzeniowego, szarego, zywicowordzeniowego, monopolo¬ wego, do oleju monopol o-brylantynowego, oleju tureckiego i produktów podobnych) - 2 —dodac solc kwasów sulfonowych weglowo¬ dorów aromatycznych, wzglednie ich po¬ chodnych, które zawieraja w czasteczce je¬ den lub wiecej lancuchów bocznych, które w postaci mostku lacza dwie lub wiecej reszt weglowodorowych.Szczególniej nadaja sie do tego kwasy sulfonowe naftalenu, podstawione alkyla- mi. Mieszaniny podobne lacza korzystne dzialanie mydla z dzialaniem podobnem rzeczonych kwasów sulfonowych i ponadto odznaczaja sie szczególna wlasnoscia, po¬ legajaca na tern, ze w wodzie twardej lub zawierajacej sole nie ulegaja rozkladowi, wskutek czego pienia sie znakomicie i po¬ siadaja bardzo znaczna zdolnosc zwilza¬ nia. Preparaty podobne mozna z korzyscia stosowac np. do prania w wodzie, zawiera¬ jacej sól lub wapno, lub jako domieszke do kapieli farbierskiej, zawierajacej sól lub ciala nadajace jej twardosc. Nadaja sie one równiez przy stosowaniu wody mor¬ skiej.Mieszanine mozna przygotowac w do¬ wolny sposób, mieszajac np, mydlo stopio¬ ne z sola sulfonowa w postaci stalej lub z roztworem stezonym tej ostatniej lub tez wprost przez zmieszanie mydla w postaci stalej z sucha sola i nastepnie sprasowa¬ nie, ewentualnie podczas zmydlania mozna dodac mydla kwasu sulfonowego. Miesza¬ nina ta sklada sie np. z 80 czesci zwyklego mydla i 20 czesci soli sulfonowej; jednak w razie stosowania wody mniej twardej wystarczy mniejsza ilosc sulfonianu; w wy¬ padkach przeciwnych mozna z korzyscia dodac wieksza ilosc sulfonianu.Do preparatów mydlanych mozna do¬ dac równiez i innych srodków do prania, np. boraksu, szkla wodnego, gliceryny, ben¬ zyny, alkoholu, cykloheksanolu i srodków podobnych.Przyklad 1. 5 czesci szelaku litolowego R (porównaj G. Schultz, Farbstoifftabellen, 1923, T. I Nr 75) w postaci proszku i 0,25 cz. izopropylowanego naftalenosulfc- hianu sodowego zarabia sie 5 cz. wody, po- czem te paste stezona miele sie ze 100 cz. szpatu ciezkiego. Otrzymany w ten sposób lakier odznacza sie bardzo znaczna gietko¬ scia. Zamiast soli sodowej izopropylowane- go kwasu sulfonowego mozna stosowac sól innego kwasu alikylowanego, np. butylowa- nego kwasu sulfonowego.Przyklad 2. Przygotowuje sie kapiel farbierska, zawierajaca na 100 kg towaru welnianego: 0,5 % zólcieniu trwalego welnianego G, 0,25% czerwieni supraminowej B i 0,2% blekitu antrachinonowego SR extra, ponadto kapiel zawiera na litr 2 g mydla i 2 g kwasu dwuizopropylonaftalenosulfono- wego. Barwi sie jak zwykle, dodajac 3% kwasu siarkowego. Welna zwilza sie bardzo szybko i barwienie udaje sie z latwoscia przeprowadzic do konca w ciagu godziny; pod wzgledem równomiernosci, odpornosci na scieranie i przenikanie barwnika zabar¬ wiona w ten sposób welna odpowiada wszelkim wymaganiom.Zamiast rzeczonego lub podobnego kwasu sulfonowego do kapieli mozna dodac 5 g oczyszczonego, zgeszczonego lugu siar- czyno.wego blonnikowego.Przyklad 3. 50 kg materjalu welniane¬ go foluszuje sie 5-stopniowym roztworem mydla, do którego dodaje sie kwasu dwu- izopropylonaftalenosulfonowego az do sla¬ bo kwasnej reakcji. W ten sposób oszcze¬ dza sie znacznie materjal, pomimo najlep¬ szego foluszowania.Dodanie do domieszek powyzszych ole¬ ju tureckiego zapewnia podobne korzysci.Przyklad 4. 50 kg mydla gotuje sie i zagniata z 50 kg soli sodowej kwasu buty- lonaftalenosulfonowego, dodajac 20 kg za¬ geszczonych lugów siarczynowych blonni¬ kowych; produkt otrzymany w ten sposób mozna stosowac do prania i foluszowania materjalu równiez i w wodzie twardej bez obawy wydzielenia sie kwasów tluszczo¬ wych lub soli tych ostatnich. — 3 — PL PL