Opublikowano: 5.IIL1970 59069 KI. 8 m, 12 MKP UKD D 06 p fl/B Wspóltwórcy wynalazku: Andrzej Kujawski, Wojciech Sójka, Jerzy Ja¬ blonski, Jerzy Bielecki Wlasciciel patentu: Instytut Przemyslu Organicznego, Warszawa (Polska) Sposób wytwarzania bezposrednio na wlóknie barwników azo- wych pochodnych ftalocyjaniny Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwa¬ rzania barwników azowych pochodnych ftalocy¬ janiny bezposrednio na wlóknie celulozowym.Jako skladniki bierne barwników azowych tworzonych na wlóknie byly dotychczas znane i stosowane pochodne kwasów 2-hydroksynafta- leno-3-karboksylowego, 2-hydroksyantraceno-3- karboksylowego, 3-hydroksykarbazolo-2-karbo- ksylowego, 3-hydroksydwdbenzo(fur.ano- 2 -karbo- ksylowego, arylidy kwasu acatylooctowego oraz po¬ chodne ftalocyjaniny, w których uklad sprzega¬ jacy zwiazany jest z rdzeniem ftalocyjaniny po¬ przez grupy —S02— i —CO—.Sposobem wedlug wynalazku barwniki o wzo¬ rze ogólnym 1, w którym Fe oznacza ftalocyJa¬ nine metaliczna lub bezmetaliczna oraz jej po¬ chodne, X oznacza fenylen, dwufenylen, 1,2-dwu- fenylenoetyien, dwufenylenooiocznik, dwufenyleno- metan, dwufenylenosulfon lub produkty ich pod¬ stawienia, Y oznacza m-dwuhydroksyfenyl, m- hydroksyaminofenyl lub posiadajace zdolnosc dwukrotnego sprzegania dwuhydroksynaftaleny i aminohydroksynaftaleny, R oznacza reszte zwiazku aromatycznego lub heterocyklicznego, ewentualnie podstawionego grupami nie powo¬ dujacymi rozpuszczalnosci w wodzie a n ozna¬ cza liczbe calkowita 1—4, otrzymuje sie, podda¬ jac barwnik azoftalocyjaninowy o wzorze ogól¬ nym 2, w którym wszystkie symbole maja wy¬ zej podane znaczenie, bezposrednio na wlóknie 15 10 reakcji sprzegania ze zdwuazowana amina aro¬ matyczna lub heterocykliczna, ewentualnie pod¬ stawiona grupami nie powodujacymi rozpusz¬ czalnosci w wodzie, przy czym zwiazek o wzo¬ rze 2 stosuje sie w kapieli do napawania tka¬ niny lub wlókna albo w farbie drukarskiej. W zaleznosci od zastosowanego skladnika czynnego otrzymuje sie zielone, oliwkowe, brunatne lub czarne wybarwienia, odznaczajace sie wysokimi odpornosciami na czynniki mokre i na swiatlo.Sposobem wedlug wynalazku napawa sie tka¬ nine lub przedze z wlókien celulozowych kapie¬ la, uzyskana przez rozpuszczenie zwiazku o wzo¬ rze 2 w wodnym roztworze lugu sodowego, wy¬ zyma sie i suszy. Wysuszona tkanine wprowa¬ dza sie do roztworu zwiazki dwuazowego pierw- szorzedowej aminy aromatycznej lub heterocy¬ klicznej, ewntualnie podstawionej grupami nie powodujacymi rozpuszczalnosci w wodzie albo do wodnego roztworu stabilizowanej solL dwu- azoniowej. Reakcje wytwarzania barwnika na wlóknie prowadzi sie w srodowisku kwasnym lub obojetnym, ewentualnie w obecnosci zwiaz¬ ków buforujacych, jak octan sodowy, mrówczan sodowy itp. Roztwór zwiazku dwuazowego moz¬ na nanosic na napawana tkanine takze dowolna technika drukarska. Wybarwiona tkanine lub przedze plucze sie w wodzie i pierze w wodnych roztworach srodków pioracych, ewentualnie z dodatkiem weglanu sodowego. 590693 Drukowanie tkaniny wykonuje sie za pomoca farby drukarskiej, uzyskanej przez rozpuszcze¬ nie barwnika azoftalocyjaninowego o wzorze 2, triazonu pierwszorzedowej aminy aromatycznej lub heterocyklicznej, ewentualnie podstawionej 5 grupami nie powodujacymi rozpuszczalnosci w wodzie i mocznika w wodnym roztworze wodo¬ rotlenku sodowego. Otrzymany roztwór miesza sie z zageszczeniem i nanosi dowolna technika na tkanine celulozowa. Zamiast triazonu pierw- 10 * ^szorzedowej aminy aromatycznej lub heterocy¬ klicznej, ewentualnie podstawionej grupami nie powodujacymi rozpuszczalnosci w wodzie, mozna stosowac zwiazki dwuazowe wyzej wymienionych amin, stabilizowane w postaci polaczen dwuazo- 15 aminowych. Tkanine suszy sie i paruje przegrza¬ na para wodna obojetna lub wraz z parami lot¬ nych kwasów organicznych lub nieorganicznych, plucze w wodzie i pierze w wodnych roztworach srodków pioracych, ewentualnie z dodatkiem 20 weglanu sodowego. Podanym sposobem mozna równiez wykonywac druki obok druków otrzy¬ mywanych za pomoca barwników z innych grup.Wynalazek ilustruja nastepujace przyklady, nie ograniczajac jego zakresu: 25 Przyklad I. 16 g barwnika azoftalocyjani¬ nowego o wzorze ogólnym 2, w którym Fe ozna¬ cza ftalocyJanine niklu, X oznacza fenylen, Y oznacza m-dwunydroksyfenyl, a n oznacza 2,38 g 30 triazonu p-chloro-o-toluidyny oraz 200 g mocz¬ nika rozpastowuje sie z 100 g wody i 24 g 30% roztworu wodorotlenku sodowego. Po rozprowa¬ dzeniu skladników mieszanine pozostawia sie w ciagu 1 godziny, po czym rozpuszcza sie ja w 222 g goracej wody. Przygotowany roztwór mie- 35 sza sie z 400 g zageszczenia i drukuje tkanine z wlókien celulozowych. Wydrukowana tkanine suszy sie i paruje w temperaturze okolo 103°C w ciagu okolo 7 minut. Po wywolaniu barwni¬ ka tkanine wykancza sie przez plukanie w zim- 40 nej wodzie, pranie we wrzacej kapieli, zawiera¬ jacej 3 g/l mydla i 2 g/l bezwodnego weglanu sodowego, plukanie w wodzie i suszenie. Otrzy¬ muje sie druki o barwie oliwkowozielonej, cha¬ rakteryzujace sie wysokimi odpornosciami na 45 swiatlo i czynniki mokre.Przyklad II. 21,5 g barwnika azoftalocyja¬ ninowego o wzorze ogólnym 2, w którym wszy¬ stkie symbole posiadaja znaczenia podane w przykladzie I, 5 g anilidu kwasu /?-hydroksy- 50 naftoesowego, 55, g triazonu p-aminodwufenylo- aminy i 100 g mocznika rozpastowuje sie z 60 g alkoholu etylowego i 26,5 g 30% roztworu wodo¬ rotlenku sodowego. Po rozprowadzeniu skladni¬ ków mieszanine pozostawia sie w ciagu 1 godzi- 55 ny, po czym rozpuszcza sie ja w 207 g goracej wody. Przygotowany roztwór miesza sie z 525 g zageszczeni i drukuje tkanine z wlókien celu¬ lozowych. Wydrukowana tkanine suszy sie i pa¬ ruje w ciagu okolo 7 minut w temperaturze 60 403°C. Po wywolaniu drugi wykancza sie przez plukania w zimnej wodzie, pranie w tempera¬ turze wrzenia w kapieli zawierajacej 3 g/l my¬ dla i 2 g/l bezwodnego weglanu sodowego, po¬ nowne plukanie w zimnej wodzie i suszenie. 65 4 Otrzymuje sie druki o barwie czarnej, charak¬ teryzujace sie wysokimi odpornosciami na swia¬ tlo i czynniki mokre.Przyklad III. 25 g barwnika azoftalocyja- ninowego_ o wzorze ogólnym 2, w którym wszy¬ stkie symbole posiadaja znaczenie, podane w przykladzie I, rozpastowuje sie z 400 g alkoho¬ lu etylowego i 38 g 30fl/o roztworu wodorotlenku sodowego, a nastepnie rozpuszcza w 600 g go¬ racej wody, po czym uzupelnia sie do 1000 g wo¬ da, zawierajaca 50 g 6% tragantu i 25 g bez¬ wodnego siarczanu sodowego. Przygotowanym roztworem napawa sie tkanine celulozowa w temperaturze wrzenia kapieli, wyzyma, suszy w temperaturze 70°C i wywoluje w roztworze zwiazku dwuazowego p-chloro-toluidyny lub w roztworze soli trwalej tej aminy. Po wywolaniu plucze sie tkanine w zimnej wodzie, gotuje w kapieli zawierajacej 3 g/l mydla i 2 g/l bezwod¬ nego weglanu sodowego i ponownie plucze w wodzie. Otrzymuje sie wybarwienia oliwkowozie- lone, charakteryzujace sie bardzo dobrymi od¬ pornosciami na czynniki mokre.Przyklad IV. 13 g barwnika azoftalocyja¬ ninowego o wzorze ogólnym 2, w którym wszy¬ stkie symbole posiadaja znaczenia podane w przykladzie I, 60 g zwiazku dwuazowego p-(N,N- dwuetyloaminosulfonyilo) -o-anaizydyny, stabilizo¬ wanej kwasem 2-amino-4-sulfobenzoesowym w formie zwiazku dwuazoaminowego oraz 190 g mocznika rozpastowuje sie z 100 g wody i 12 g 30 prowadzeniu skladników rozpuszcza sie uzyska¬ na mieszanine w 225 g wody, miesza z 400 g za¬ geszczenia i drukuje tkanine z wlókien celulo¬ zowych. W dalszym ciagu postepuje sie jak w przykladach I i II. Otrzymuje sie druki o bar¬ wie zielonej, charakteryzujace sie wysokimi od¬ pornosciami na swiatlo i czynniki mokre.Przyklad V. 16 g barwnika azoftalocyja¬ ninowego o wzorze ogólnym 2, w którym wszy¬ stkie symbole posiadaja znaczenia podane w przykladzie I, 32 g zwiazku dwuazowego m-chlo- roaniliny, stabilizowanego sarkozyna w formie zwiazku dwuazoaminowego oraz 220 g mocznika rozpastowuje sie z 100 g wody i 12 g 30% roz¬ tworu wodorotlenku sodowego. Po rozprowadze¬ niu skladników rozpuszcza sie uzyskana miesza¬ nine w 220 g wody, miesza z 400 g zageszczenia i drukuje tkanine z wlókien celulozowych. W dalszym ciagu postepuje sie jak w przykladach I, II i IV. Otrzymuje sie druki o barwie zielonej z zóltym odcieniem, charakteryzujace sie wyso¬ kimi odpornosciami na swiatlo i czynniki mo¬ kre. PL PL