Opublikowano: 20.X.1969 58202 KI. 49 d, 15/06 MKP B23f A^lOjS UKD Wspóltwórcy wynalazku: inz. Bogdan Lawniczak, Mieczyslaw Pukacki, Henryk Szymanski Wlasciciel patentu: Zaklady Produkcji Czesci Zamiennych Maszyn Bu¬ dowlanych Nr 3, Poznan (Polska) Urzadzenie do zalamywania krawedzi wierzcholków zebów kól zebatych walcowych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do za¬ lamywania krawedzi wierzcholków zebów kól ze¬ batych walcowych wzdluz boku zeba przez szlifo¬ wanie tych krawedzi tarcza szlifierska.Zalamywanie krawedzi wierzcholków kól zeba¬ tych przy masowej produkcji kól w wiekszosci wy¬ padków dokonywane jest za pomoca odpowiednio uksztaltowanych frezów modulowych, które doko¬ nujac obróbki zeba zalamuja jednoczesnie jego wierzcholkowe krawedzie. Zalamywanie to mozli¬ we jest wylacznie na kolach miekkich i wymaga frezów o specjalnym ksztalcie.Frezy takie nie sa objete normalna produkcja a wykonawstwo i eksploatacja ich sa oplacalne tylko w przedsiebiorstwach specjalistycznych.Z tych wzgledów w znacznej wiekszosci zakla¬ dów niespecjalistycznych wykonujacych kola zeba¬ te, stosuje sie frezy modulowe znormalizowane, a krawedzie wierzcholkowe zebów zalamywane sa recznie przy pomocy zwyklych narzedzi skrawa¬ jacych lub w przyrzadach i urzadzeniach czescio¬ wo zmechanizowanych dostosowanych do szlifierek.Zalamywanie krawedzi wierzcholków kól zeba¬ tych utwardzonych dokonywane jest wylacznie za pomoca szlifowania tarcza szlifierska przy pomo¬ cy specjalnych przyrzadów dostosowanych do szli¬ fierek do plaszczyzn lub przyrzady stanowia sa¬ moistne urzadzenia szlifierskie. Znane przyrzady i urzadzenia do zalamywania krawedzi szlifowa¬ niem sa wykonane jako narzedzia pomocnicze do- 15 20 30 stosowane do stosunkowo waskiego modulu kól, a ponadto co jest ich istotna wada nie sa zauto¬ matyzowane to znaczy niektóre przesuwy wyko¬ nywane sa recznie np. obrót lub przesuw wzdluz¬ ny obrabianego kola zebatego lub przesuw wzdluz¬ ny tarczy szlifierskiej, co wymaga indywidualnej obslugi kazdego urzadzenia.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogod¬ nosci przez umozliwienie zalamywania krawedzi wierzcholków zebów kól zebatych miekkich i utwardzonych o dowolnym module i 'srednicy, mieszczacych sie w zakresie mozliwosci urzadze¬ nia, bez koniecznosci ciaglej obslugi tegoz urza¬ dzenia.Cel ten zostal osiagniety przez zaopatrzenie urza¬ dzenia w mechanizm podzialowy, skladajacy sie z dwóch krzywek osadzonych na podstawie urza¬ dzenia, ciegna z dzwigniami osadzonymi na ru¬ chomym suwaku, oraz jarzma pociagowego z prze¬ suwna zapadka, przy czym przestawienie (przekre¬ cenie) obrabianego kola zebatego nastepuje w wy¬ niku ruchu posuwisto zwrotnego suwaka z obra¬ bianym kolem zebatym i wykorzystaniu podzialki tegoz kola zebatego.Równiez istota urzadzenia jest to, ze krzywki sa osadzone na podstawie przesuwnie w pionie i w poziomie w celu uzyskania zadanej wielkosci sko¬ ku ciegna i obrotu obrabianego kola zebatego za¬ leznych od podzialki i szerokosci tegoz kola, oraz to, ze ciegno jest osadzone na suwaku przesuw- 5820258202 nie i obrotowo tak iz moze byc zamocowane na ramieniu pociagowym w dowolnym jego miejscu, zaleznie od wielkosci srednicy obrabianego kola zebatego. Natomiast, ruch posuwisto-zwrotny su¬ waka jest dowolnie regulowany zaleznie od szero¬ kosci obrabianego kola.Takie skojarzenia podanych srodków technicz¬ nych umozliwia zalamywanie krawedzi przy wierz¬ cholkach zebów kól zebatych miekkich i utwardzo¬ nych .na drodze wylacznie mechanicznej, gdyz urzadzenie odpowiednio ustawione po uruchomie¬ niu wlasnego napedu samoczynnie przesuwa obra¬ biane kolo zebate pod tarcza szlifierska oraz po kazdym przesuwie samoczynnie obraca to kolo o jeden zab, dzieki temu jest mozliwe dokonanie zeszlifowania krawedzi wszystkich zebów kola bez koniecznosci wspóldzialania obslugi.., Zastosowanie mechanizmu podzialowego z wyko¬ rzystaniem ruchu posuwisto zwrotnego oraz po- dzialki obrabianego kola zebatego, daje efekt tech¬ niczny w postaci uproszczenia konstrukcji tegoz mechanizmu w porównaniu ze znanymi w technice analogicznymi mechanizmami co w konsekwencji upraszcza konstrukcje calego urzadzenia. Zastoso¬ wanie przesuwnych krzywek, unoszacych ciegno w celu zahaczenia zapadka o zab obrabianego ko¬ la zebatego i zaopatrzenie tegoz ciegna w srodki umozliwiajace szybkie przekrecenie kola zebatego o jeden zab z chwila zejscia ciegna z krzywki, daje efekt techniczny w postaci zwiekszenia za¬ kresu wykorzystania tego samego mechanizmu po¬ dzialowego do róznych szerokosci obrabianych kól zebatych, oraz znaczne skrócenie ruchów jalowych przesuwania sie suwaka wraz z kolem zebatym, gdyz z chwila zejscia tarczy szlifierskiej z krawe¬ dzi zeba nastepuje natychmiastowy obrót i zmiana kierunku przesuwania sie tegoz kola.Mozliwosc dowolnego zamocowania ciegna i za¬ padki na jarzmie pociagowym przez obrotowe i przesuwne osadzenie ciegna na suwaku zwieksza zakres wykorzystania urzadzenia do róznych wiel¬ kosci srednic obrabianych kól zebatych.Dodatkowa korzyscia urzadzenia wedlug wyna¬ lazku jest stosunkowo latwa jego obsluga oraz to, ze jeden pracownik moze obslugiwac jednoczesnie kilka pracujacych urzadzen.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie zamocowane na kolumnie wiertarki zaopatrzonej w glowiczke szlifierska w widoku z przodu, fig 2 ¦— to samo urzadzenie w widoku z boku,' fig. 3 — schemat perspektywicz¬ ny napedu urzadzenia, fig. 4 — mechanizm po¬ dzialowy, urzadzenia w widoku z przodu w cze¬ sciowym przekroju w plaszczyznie pionowej, fig. 5 — ten sam mechanizm podzialowy w widoku z boku a fig. 6 — schemat kinematyczny polowy mechanizmu podzialowego.Jak uwidoczniono na fig. 1 i 2, urzadzenie do zalamywania krawedzi 1 zamocowane jest na kon¬ soli 2 osadzonej na kolumnie na przyklad wiertar¬ ki na której to kolumnie osadzona jest glowica szlifierska 3 wyposazona we wlasny naped od -sil¬ nika elektrycznego 4, której tarcza szlifierska 5 ma mozliwosc wykonywania niewielkich ruchów w kie¬ runkach oznaczonych strzalkami uwidocznionymi na fig. 2, które to ruchy uzyskuje sie przez reczne pokrecanie w lewo lub w prawo pokretla 6. Kon¬ sola 2 ma mozliwosc przesuwania sie w kierun- 5 kach oznaczonych strzalkami uwidocznionymi na fig. 1. Wymienione kierunki przesuwania sa ko¬ nieczne w celu dowolnie korzystnego ustawienia pod tarcza szlifierska 5 wierzcholka zeba obrabia¬ nego kola zebatego 7. 10 Urzadzenie 1 uwidocznione na fig. 3 sklada sie z mechanizmu napedowego osadzonego w podsta¬ wie (korpusie) 8, suwaka 9 osadzonego- suwliwie na tej podstawie, oraz mechanizmu podzialowego 10.Mechanizm napedowy sklada si^ z silnika elek- 15 , trycznego 11, przekladni slimakowej 12, przekladni - zebatej 13, korbowodu 14 z czopem korbowym 15 oraz wodzika 16 zlaczonego w sposób trwaly z suwakiem 9* Suwak 9 wykonuje ruchy posuwisto- zwrotne wzgledem nieruchomej podstawy 8 w kie- 20 runkach oznaczonych strzalkami. Ruch ten nadaje obracajacy sie korbowód 14, przy czym dlugosc ruchów to jest przesuwów suwaka 9 jest zalezna od zamocowania czopa korbowego 15 na korbowodzie 14. Jeden z walków mechanizmu napedowego po- 25 siada koncówke 17 dla osadzenia korby 17a do recznego pokrecania mechanizmu napedowego co znacznie ulatwia manipulacje przy zamocowywa- niu czopu korbowego 15 w celu uzyskania odpo¬ wiedniego * skoku suwaka 9 dostosowanego do sze- 30 rokosci obrabianego kola zebatego 7.Na suwaku 9 osadzony jest wspornik 18 z czo¬ pem 19 do umocowTania kola zebatego 7, oraz usta- lacz sprezynujacy 20 ze wspornikiem 21, który sluzy do ustalenia i zatrzymania obrabianego kola 35 zebatego w zadanym polozeniu, przy czym wspor¬ nik 21 utrzymuje w niezmiennej pozycji obrabiane kola zebate, przeciwstawiajac sie sile nacisku tar¬ czy szlifierskiej 5 w czasie szlifowania zeba, umoz¬ liwiajac jednoczesnie obrót kola zebatego 7 w kie- 40 runku oznaczonym strzalka.Mechanizm podzialowy 10, uwidoczniony na fig. 3 do 6 sklada sie z jarzma pociagowego 22 osa¬ dzonego obrotowo na czopie 19, ciegna 23 osadzo¬ nego na suwaku 9 za pomoca ramienia 24, dzwig- 45 ni 26 i 27 osadzonych obrotowo na tym ramieniu, krzywek 28 i 29 osadzonych na podstawie 8, oraz zapadki 38 osadzonej przesuwnie na jarzmie po¬ ciagowym 22. Dzwignie 26 i 27- zaopatrzone sa w rolki 26a i 27b, w celu ulatwienia przesuwania 50 sie dzwigni po krzywkach.Krzywki 28 i 29 posiadaja wyciecia 28a i 29a i sa osadzone na podstawie 8 za pomoca uchwytu 30 z analogicznymi wycieciami 31 i zacisków usta¬ lajacych 32 dzieki czemu moga byc przesuwane 55 w pionie i w poziomie i zaimocowywane nierucho¬ mo w celu uzyskania zadanej wielkosci skoku ciegna i obrotu obrabianego kola zebatego. Ramie 24 posiada wyciecie 33 i osadzone jest na suwaku 9 za pomoca sruby zaciskowej 34, co zezwala na 60 ustawienie ciegna 23 w zadanej odleglosci i pod odpowiednim katem, zaleznych od zamocowania ciegna 23 na jarzmie 22.Jarzmo pociagowe 22 posiada wyciecia 35 i 36 dzieki czemu zapadka 38 oraz sruba 37, mocuja- 65 ca jeden koniec ciegna 23, moga byc przesuwane58202 i zamocowywane w dowolnym miejscu jarzma, zaleznie od wielkosci srednicy obrabianego kola.Ciegno 23 jest osadzone w ramieniu 24 przesuwnie i jest dociskane do dzwigni (26 i 27) sprezyna 39, która powoduje szybkie przesuniecie sie ku dolowi B ciegna 23 z chwila przejscia jednej z dzwigni 26 lub 27 poza wierzcholek krzywki, jak np. uwidocz¬ niono liniami przerywanymi na fig. 6 co z kolei powoduje gwaltowne szarpniecie jarzma 22 i prze¬ krecenie obrabianego kola zebatego 1 o jeden zab. i0 Dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku polega na tym, ze po osadzeniu kola zebatego 7 na czo¬ pie 19, wykorzystujac posuwy konsoli 2 podpro¬ wadza sie kolo zebate pod tarcze szlifierska 5.Nastepnie ustala sie przesuw suwaka 9 przez odpo- 15 wiednie zamocowanie czopa korbowego 15 na kor- bowodzie 14, oraz przesuwajac krzywki 28 i 29 ustawia sie skok ciegna 23, przy czym zapadke 38 i srube 37 zamocowuje sie na jarzmie w miejscu najbardziej odpowiednim dla danego kola zebate- 20 go 7.Przy wymienionych manipulacjach, nieodzowne jest pokrecanie mechanizmu napedowego urzadzei nia korba 17a w celu uzyskania optymalnych prze¬ suwów dla danego kola zebatego 7 oraz sprawdze- 25 nia prawidlowosci regulacji. Nastepnie zamocowuje sie ustalacz sprezynujacy 20 i wspornik 21, po czym wlacza sie silnik elektryczny 11 i pokrecajac po¬ kretlem 6 dosuwa sie tarcze szlifierska 5 do ob¬ rabianegozeba. 30 Ustawione i uruchomione w powyzszy sposób urzadzenie samoczynnie dokonuje obróbki zalamy¬ wania krawedzi gdyz obracajacy sie korbowód 14 powoduje przesuw suwaka z kolem zebatym 7 pod tarcza szlifierska 5, a przesuwajace sie po krzyw- 35 kach 28 i 29 dzwignie 26 i 27 poprzez ciegno 23 unosza jarzmo 22, zapadka 30 zaskakuje za nastep¬ ny zab kola zelbatego po czym nastepuje szybkie opadniecie jarzma 22 i przekrecenie kola zelbatego o jeden zab. Przekrecenie kola zebatego 7 naste- 40 puje w czasie gdy tarcza szlifierska 5 zeszla z ob¬ rabianej krawedzi zeba. Jak z powyzszego wynika, kazdemu przesuwowi suwaka 9 odpowiada kazdo¬ razowe samoczynne przekrecenie kola zebatego o jedenzab. 45 Po zeszlifowaniu krawedzi na jednej stronie ze¬ bów, kolo zebate 7 zamocowuje sie odwrotnie i do¬ konuje sie zalamywania krawedzi po drugiej stro¬ nie zebów. Zmiana srednicy i podzialki obrabia¬ nego kola zelbatego wymaga ponownego ustawie- 50 nia urzadzenia w opisany powyzej sposób. Na jed¬ nym urzadzeniu mozna dokonywac obróbki krawe¬ dzi kól zebatych srednicy do 900 mm z tym, ze przy kolach o srednicy 350 mm wymagana jest zmiana wspornika18. 55 Do obróbki krawedzi zebów kól zebatych o sred¬ nicy powyzej 900 mm wskazanym jest posiadanie drugiego urzadzenia o mocniejszej konstrukcji. PL