Dotychczasowe sposoby wyprawy skór rekawicz¬ kowych nie przewiduja mozliwosci otrzymywania skór typu „pecari" i „renifer" ze skór swinskich, przy czym skóry z czesci brzusznej swin nie sa w ogóle uwazane za surowiec do garbowania.Tymczasem pominieto fakt, ze wlasnie czesc brzuszna skóry z samej istoty rzeczy jest bardzo elastyczna, gietka i ciagliwa, co zreszta wynika z naturalnej, potencjalnej zdolnosci przystosowaw¬ czej zwierzecia, jak np. sklonnosc do rozciagania skóry przy tuczeniu i w okresach ciazy u macior Ponadto skóra z czesci brzusznej posiada bardzo cenione cechy zewnetrzne (wzór liczka — uziar- nienie), zblizone do skóry typu „pecari".Wynalazek polega na opracowaniu odpowiednie- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wynalazca¬ mi sa Tadeusz Urbanski i Bohdan Galicki w War¬ szawie. go sposobu wyprawy skór swinskich z czesci brzu¬ sznej, umozliwiajacego otrzymywanie skór rekawicz¬ kowych typu „pecari" i „renifer", u których pulch- nosc i ciagliwosc oraz odpowiednie cechy zewnetrz¬ ne sa przede wszystkim pozadane.Równiez sposób zdejmowania skór ze swin, ma¬ jacy na celu wykorzystanie calej skórki z czesci brzusznej, jest odmienny od dotychczas stosowane¬ go. Przy obecnym sposobie zdejmowania skór czesc brzuszna skóry swinskiej jest czesciowo lub calkowicie stracona, poniewaz stosowane metody zdejmowania skór ze swin polegaja albo na doko¬ nywaniu dwu ciec bocznych (tak zwane krupono- wanie) i oddzieleniu jedynie czesci grzbietowej skó¬ ry, albo na zastosowaniu ciecia podluznego przez srodek brzucha. Przy pierwszej z tych metod czesc skóry z brzucha pozostaje przy tuszy i jest calko¬ wicie stracona, przy drugiej zas ulega rozcieciu na dwie polowy, przy czym na ogól czesci przysutko-we. sa, odcinane i odrzucane na „klejówke". Zdej mowanie skóry do wyprawy wedlug wynalazku po¬ lega na dokonywaniu jednego ciecia podluznego z boku, w odleglosci okolo 20 cm od linii lewych lub prawych sutek, a rJastepnie na oddzieleniu jej od tuszy razem z czescia grzbietowa.Sposób wyprawy skór swinskich z czesci brzusz¬ nej polega na stosowaniu: a) intensywniejszego odwlaszania przez zastoso¬ wanie wiekszego niz normalnie stezenia wo¬ dorotlenku wapniowego oraz siarczków sodu i arsenu, co w efekcie daje wieksze stezenie jonów SH i OH , majace zasadniczy wplyw na skutecznosc rozlozenia naskórka, uwolnienia od wlosa, wywolania specznienia oraz zapoczatkowania rozwlóknienia i pepty • zacji; b) intensywniejszego wapnienia przez przedluze¬ nie procesu wapnienia do 27 dni w sumie (wobec 15 — 17 dni, stosowanych zazwyczaj) i podwyzszeniu temperatury kapieli, sklada¬ jacej sie z mieszaniny wodorotlenku wapnio¬ wego, srodków zaostrzajacych i CaCb do 22 — 25° C (wobec 18° C stosowanych na ogól). Intensywniejsze wapnienie ma na celu dokladne rozpuszczenie substancji miedzy- wlóknisttj (mucyny, globuliny, albuminy itd.), rozdzielenie wiazek wlókien i wlókie- nek poprzez wywolanie specznienia, konty¬ nuowanie peptyzacji oraz czesciowe przery¬ wanie mostków (dezagregacja), laczacych poszczególne elementy wlókienek, W procesie tym nastepuje równiez czesciowe zmydlenie tluszczów, a takze czesciowe rozlozenie na¬ skórka; c) intensywniejszego wytrawiania przez zasto¬ sowanie wiekszego stezenia preparatu wytra¬ wiajacego, np. oroponu (okolo 4% w stosun¬ ku do wagi golizny zamiast 0,5 — 1% uzy¬ wanego na ogól) i na znacznym przedluze¬ niu czasu trwania operacji (6 — 9 godzin, zamiast 45 minut — 3 godzin stosowa¬ nych zazwyczaj) oraz na stosowaniu aktywa¬ torów enzymów w postaci produktów roz¬ kladu bialek skóry przez wykorzystanie. 1/3 kapieli odwapniajacej, jako dodatku do^ kapieli wytrawiajacej. Intensywniejsze trak¬ towanie skór preparatem wytrawiajacym, np. oroponem, powoduje skuteczniejsze rozloze¬ nie siatki elastynowej, otoczek retykulino- wych, obejmujacych i wiazacych poszczegól¬ ne wlókna i wiazki wlókien oraz resztki sub¬ stancji miedzywlóknistej. Ponadto ulegaja rozlozeniu otoczki, oslaniajace komórki tlusz¬ czowe, dzieki czemu uwalnia sie tluszcz; d) mieszaniny rozpuszczalników organicznych do odtluszczania skór. W sklad tej mieszani¬ ny wchodza: woda, trójchloroetylen („tri"), cykloheksanon lub benzyna oraz sulfonowany olej rycynowy; e) mieszaniny mak zakwasowych, zawierajacej . znaczna ilosc aktywnych enzymów proteoli¬ tycznych oraz znaczna zawartosc skrobi, np. kapieli zakwasowej, zawierajacej 300% wody, 6% maki owsianej, 2% maki zytniej, 2% otrab pszennych, 2,5% soli kuchennej i 0,5% melasy, przy czym procenty te odnosza sie do wagi skór, jako golizny. Kwaszenie ma na celu rozluznienie lub rozdzielenie niektórych fragmentów struktury wlóknistej dzialaniem enzymów proteolitycznych oraz otrzymanie droga fermentacji skrobi — kwasów orga¬ nicznych, które preparuja golizne (podobnie jak to ma miejsce w procesie piklowania).Kwasy te wplywaja w pewnym stopniu na zmniejszenie sil kohezji bialka skóry, czyniac je podatniejszym na wiazanie garbnika; f) kombinowanego garbowania, a mianowicie typu „pecari" za pomoca brzeczki chromo¬ wej o zasadowosci 10 — 20° Schorlemmera przy zuzyciu dwuchromianu sodu w ilosci równowaznej 3% C1-2O3 w stosunku do wagi skór oraz soli zelazowej kwasów organicz¬ nych, zas skóry typu „renifer" za pomoca formaldehydu i soli zelazowej kwasów orga, nicznych. Stosowanie kombinowanego garbo¬ wania w jednym i drugim przypadku ma na :elu uwydatnienie naturalnych wlasciwosci skór z czesci brzusznej oraz uzyskanie towa¬ ru pulchnego, miekkiego w dotyku, trwalego w noszeniu, odpornego na dzialanie goracej wody i mydla, a takze odpornego na scie¬ ralnosc, pot oraz na dzialanie swiatla, to jest posiadajacego te wszystkie cechy jakie sa po¬ zadane od skór rekawiczkowych typu „pe- cari" oraz „renifer".Przyklad I. Otrzymywanie skór typu „pecari".Moczenie. Skóry z czesci brzusznej swin z czy¬ stym i nieuszkodzonym licem oraz posiadajace mo¬ zliwie najmniejsza ilosc uszkodzen mechanicznych i biologicznych, poddaje sie 2-godzinnemu pluka¬ niu w wodzie biezacej, o temperaturze okolo 20° C, po czym zawiesza sie je na koziolku celem obciek- niecia. Obciekniete skóry poddaje sie mechaniczne¬ mu oczyszczeniu od strony mizdry celem usuniecia brudu, resztek miesa, tluszczu itd. Nastepnie skóry wrzuca sie do kapieli namokowej, zawierajacej w stosunku do wagi skór 400% wody i 0,5% wo¬ dorotlenku sodu. Moczenie trwa 55 — 60 godzin, temperatura kapieli 20 — 22° C, pH kapieli 11 — 12. — 2 —Gdwlaszanie. Odrnoezone skóry csysci sie lek¬ ko ck! strony miesnej tepym nozem, po czym strone te smaruje aie papka, o skladzie 10 czesci wago¬ wych wapna palonego, 3 czesci wagowe siarczku sodu, 3 czesci wagowe siarczku arsenu, 0,2 czesci wagowej soli kuchennej i takiej ilosci wody, aby konsystencja papki odpowiadala gestej smietanie (22 — 24# Be). Temperatura papki wynosi okolo 20° C. Papke przygotowuje sie przynajmniej na 3 dni naprzód. Przy przygotowywaniu papki siar¬ czek arsenu dodaje sie podczas gaszenia wapna.Inne skladniki rozpuszcza sie oddzielnie. Szczeci¬ ne ze skór usuwa sie mechanicznie po 14 — 15 go¬ dzinach dzialania papki.Wapnienie I. Skóry uwolnione od szczeciny przenosi sie do kapieli, zawierajacej w stosunku do wagi skór 400% wody, 100% starej kapieli, 6% wapna palonego i 0,5% siarczku arsenu. Tempera¬ tura kapieli wynosi ?2 — 25* G. Skory codziennie przeklada sie i co drugi dzien czysci sie przytepio¬ nym nozem od strony mizdry w celu rozciagniecia i rozluznienia struktury oraz wycisniecia rozlozo¬ nych substancji.Wapnienie II. Skóry plucze sie w wodzie o tem¬ peraturze 25* C zmiekczonej dodatkiem nieznacz¬ nej ilosci wapna, po czym poddaje je struganiu od strony miesnej w celu usuniecia resztek miesa i tluszczu. Golizne przenosi sie do drugiej kapieli, zawierajacej w stosunku do wagi skór 500% wody, 10% wapna palonego i 0,8 — 1,2% chlorku wapnia.Temperatura kapieli wynosi 20 — 22° C, czas mo¬ czenia skór 14 — 15 dni. Skóry codziennie przekla¬ da sie, co drugi dzien czysci sie od strony miesnej.Co piaty dzien wzmacnia sie kapiel dodatkiem 3 — 5% wapna, zgaszonego co najmniej cztery dni przed tym. Po ukonczeniu wapnienia poddaje sie skóry plukaniu ciepla woda zmiekczona dodat¬ kiem wapna oraz dokladnemu czyszczeniu od stro¬ ny miesnej i lica za pomoca drewnianego narzedzia z drzewa miekkiego.Odwapnianie. Kapiel odwapniajaca zawiera w stosunku do wagi skór 300% wody i 1 — 1,2% kwasu mlekowego. Skóry obraca sie w kapieli o temperaturze 28 — 30° C w ciagu 4 — 5 godzin.Po dwóch godzinach obracania dodaje sie do ka¬ pieli 0,5% oroponu. Czas odwapniania trwa do chwili uzyskania w przekroju skóry pH okolo 8.Wytrawianie. Odwapnione skóry przenosi sie do. kapieli wytrawiajacej, zawierajacej w stosunku do wagi skór 200% wody, 100% uzywanej kapieli wytrawiajacej i 4% oroponu. Czas obracania skór wynosi 6 — 9 godzin, temperatura kapieli 36 — 38* C. Po wytrawieniu wyciska sie skóry drew¬ nianym narzedziem zarówno od strony miesnej, jak i od strony lica, przy czym zaleca sie splukiwac je ciepla woda.Odtluszczanie. Skóry, odtluszcza sie w kapieli, zawierajacej w stosunku do w»gi skór 60% wo¬ dy, 10% trójchloroetylenu, 3% cykloheksanowi lub benzyny i 0,5 — 1% sulfonowanego oleju rycyno¬ wego.Kwaszenie. Skóry poddaje sie dzialaniu przygo¬ towanego na dzien przed tym zakwasu, zawieraja cego w stosunku do wagi skór 350% wody, 6% maki owsianej, 2% otrab pszennych, 2% maki zyt¬ niej, 2,5% soli kuchennej i 0,5% melasy. Zakwas przygotowuje sie zalewajac, oprócz soli, odwazone ilosci poszczególnych skladników mala iloscia cie¬ plej wody (temperatura okolo 40° C), po czym do¬ daje sie odrobine starego zakwasu i pozostawia do dnia nastepnego? Nazajutrz zakwas rozciencza sie, dodajac wody do 350% i uzupelnia dodatkiem od^ wazonej ilosci soli kuchennej. Skóry obraca sie w tej kapieli w ciagu 4 — 5 godzin, w temperaturze 35 — 37° C. Po ukonczeniu kwaszenia skóry splu¬ kuje sie ciepla woda i przekazuje do kapieli piklu¬ jacej.Pikiel. W kapieli, o temperaturze 209 C, zawie¬ rajacej w stosunku do wagi skór 90% wody, 7% soli kuchennej i 0,7% kwasu mrówkowego, obraca sie skóry w ciagu 1,5 —'2 godzin, przy czym pH golizny doprowadza sie do wartosci okolo 4,5. Skó¬ ry mozna pozostawic na noc w kapieli, lecz musza byc calkowicie zanurzone.Garbowanie. Skóry traktuje sie kapiela zasa¬ dowych soli chromowych o zasadowosci 10 — 20* Schorlemmera. Zuzycie chromu wynosi okolo 3% w przeliczeniu na O2O3. Nastepnie skóry dogar- bowuje sie brzeczka zawierajaca sól zelazowa kwa¬ sów organicznych.Przyklad II. Otrzymywanie skór typu „renifer'4.Odpowiednio dobrany surowiec poddaje sie ana¬ logicznym procesom przygotowawczym, jak w przy¬ padku wyprawy skór typu „pecari", z wyjatkiem nastepujacych uzupelnien: a) po odwloszeniu skór stosuje sie dodatkowe papkowanie czesci tylnej, przyogonowej zawiesina wodorotlenku wapnia, po czym skóry uklada sie mizdra do mizdry 1 po¬ zostawia w spokoju przez 15 godzin (skóry'winny byc okryte brezentem lub workami); po tym czasie skóry przekazuje sie do I wapnienia, b) przy wap- nieniu II czas procesu przedluza sie o 5 dni i sto¬ suje sie jeszcze jedno wzmocnienie kapieli wapien¬ nej, c) po ukonczeniu wapnienia usuwa sie liczko przy pomocy skrobania odpowiednio ostrym narze¬ dziem; usuwanie liczka moze miec miejsce takze po I wapnieniu, d) przód kwaszeniem skóry przeka¬ zuje sie do kapieli odtluszczajacej, zawierajacej w stosunku do wagi skór 60% wody, 10% trójchlo^ roetylenu („tri"), 3% cykloheksanónu lub benzy¬ ny i 0,5 — 1% sulfonowanego oleju rycynowego; — 3 —skóry obraca sie przez 45 minut w temperaturze 30 — 35° C, po czym przemywa sie je dokladnie ciepla woda i wklada do kapieli zakwasu na 30 minut, e) w kapieli zarówno wytrawiajacej, jak i zakwasowej przedlttza sie obracanie skór o 2 — 3 godzin.Garbowanie. Skóry po kwaszeniu splukane cie¬ pla woda przekazuje sie dó kapieli, zawierajaca w stosunku do wagi skór 100% wody, 2 — 3% formaliny i 0,8 — 1,5 % weglanu sodu. Golizna winna byc najpierw doprowadzona do wartosci pH ~ 7 — 8, co uzyskuje sie przez stopniowe do¬ dawanie nieznacznych ilosci Na2COs. Fot maline wprowadza sie malymi dawkami, dodajac co % go- % dziny odpowiednia porcje. Po trzech godzinach obra¬ cania skór przy pH ==• 7 — 8. podwyzsza sie wartosc pH do 8 — 9 przez stopniowe dodawanie dalszych ilosci Na2COs. Czas trwania garbowania formalina wynosi 6 — 8 godzin, temperatura kapieli 20° C Po zakonczeniu garbowania formalina poddaje sie skóry plukaniu w kapieli, zawierajacej 200% wody i 2,5 — 3% siarczanu amonu lub chlorku amonu Czas trwania plukania wynosi 30 — 40 minut, tem¬ peratura kapieli 22° C. Nastepnie skóry przepluku¬ je sie w cieplej wodzie i przekazuje do kapieli gar- bujacej, zawierajacej 100% wody, 1,5 — 2% garb¬ nika zelazo-organicznego (w przeliczeniu na Fe20s) i 1% soli kuchennej. Czas trwania garbo¬ wania wynosi 3 godziny, temperatura kapieli 22° C.Po ukonczeniu garbowania skóry przemywa sie w kapieli, zawierajacej 200% wody i 0,5% sody amoniakalnej. Czas trwania kapieli 30 minut, tem¬ peratura 23° C. W koncu skóry poddaje sie pluka¬ niu ciepla woda i pozostawia do obciekniecia. Na¬ stepnie skóry natluszcza sie odpowiednimi dla tego typu skór tluszczami. Tluszczu nalezy uzyc wiecej niz przy normalnym natluszczaniu.Najodpowiedniejszym surowcem do otrzymania skór typu „renifer" sa przede wszystkim skóry pro¬ siat, które posiadaja delikatna strukture wlóknista, sa malo zróznicowane w zaleznosci od miejsca, zawieraja mala ilosc tluszczu i substancji nie- kollagenowych oraz posiadaja slabo rozwinieta tkanke retykiilinowa i elastynowa. Poza tym* do- brym surowcem sa skórki mlodych osobników, a na¬ stepnie skórki macior: Wykonczenie skór nie rózni sie niczym od normalnie stosowanych metod.r PL