W mocno zasadowych kapielach stoso¬ wanych do mcrceryzacji bawelny lub do wytwarzania alkalicelulozy nie mozna by¬ lo stosowac samych mydel kwasów nafte- nowych bez jednoczesnego stosowania fe¬ noli lub fenolanów, gdyz nafteniany pota- sowców bez tego dodatku sa w nadmiarze mocnych zasad nierozpuszczalne albo bar¬ dzo slabo rozpuszczalne i wskutek tego nie moga ujawnic swego dzialania zwilzaja¬ cego.Obecnie stwierdzono, ze kwasy nafte¬ nowe lub ich mieszaniny, np. frakcje kwa¬ sów naftenowych, sa rozpuszczalne w lu¬ gach zasadowych o stezeniu co najmniej 18°Be bez dodatku fenoli i zwiekszaja swa zdolnosc zwilzania i przenikania, jezeli wielkosc czasteczki kwasu naftenowego jest przy danym stezeniu lugu dobrana tak, aby iloraz z liczby kwasowej przez stezenie wodorotlenku potasowca w pro¬ centach wagowych byl zawarty miedzy 15 a 25 w przypadku wodorotlenku sodowe¬ go i miedzy 10 a 18 w przypadku wodoro¬ tlenku potasowego.Na przyklad, przy uzyciu lugów sodo¬ wych, zawierajacych 23,5% wagowych lub wiecej wodorotlenku sodu, w zwyklej tem¬ peraturze odpowiednie sa kwasy nafteno¬ we, których liczba kwasowa, rosnaca przy wzrastaniu stezenia lugu, wynosi 380 i wie¬ cej; przy uzyciu lugów sodowych, zawie¬ rajacych okolo 19,6 do 23,5% wagowych wodorotlenku sodu (26 — 30°Be), takiekwasy naftenowe, których liczba kwasowa, rosnaca przy wzrastajacym stezeniu lugu, ^wynosi od 360 do£80; pfzy uzyciu lugów, * zawierajlacycW okolo 16 t— \9J% wago¬ wych wodorotlenku sodu (22 — 26°Be)) — kwasy naftenowe, których liczba kwasowa, rosnaca przy zwiekszaniu stezenia lugu, wynosi 320 — 360 itd.Okazalo sie, ze okreslony kwas nafte- nowy w poblizu granicznego stezenia lugu i temperatury, w ktprej jeazcze pozostaje w roztworze, ujawnia najwieksza zdolnosc zwilzania i przenikania, Przy zmniejszaniu stezenia lugu coraz bardziej maleje jego aktywnosc, wskutek czego tez do kapieli nalezy dodawac jeszcze innych materia¬ lów, znacznie wzmagajacych jego dziala¬ nie, Materialy te same nie musza byc roz¬ puszczalne w lugu ani tez nie musza byc czynne i w danych warunkach nie wyka¬ zuja dzialania emulgujacego. Takimi po¬ mocniczymi srodkami zwilzajacymi sa na¬ sycone albo nienasycone zwiazki szeregu alifatycznego, cyklo - alifatycznego, alifa- tyczno - aromatycznego albo heterocyklicz¬ nego, które nie zawieraja w czasteczce wolnych grup fenolowych, natomiast za¬ wieraja oprócz co najmniej jednej wolnej alifatycznie zwiazanej grupy wodorotleno¬ wej jeszcze i grupy eterowe lub zasadowe atomy azotu. Rodniki weglowodorowe tych zwiazków moga byc rozgalezione lub nie- rozgalezione.Odpowiednimi substancjami sa np, ete¬ ry glikolu, gliceryny albo innych alkoholi wielowodorotlenowych, etery wieloglikoli albo wielogliceryn, zwiazki o typie acetali z wielowartosciowych alkoholi i ketonów albo aldehydów, aminy albo zasady amo¬ nowe o jednej albo kilku grupach jedno- lub wielooksyalkylowych. Zdolnosc zwil¬ zania i przenikania kwasów naftenowych mozna spotegowac za pomoca domieszki odpowiednich, na ogól stosunkowo malych, ilosci tych srodków pomocniczych, jak po¬ dano w tabeli 3 i przykladzie IV.Przy zwiekszaniu stezenia lugu pOZS. stezenie graniczne nastepuje stopniowo co¬ raz znaczniejsze wytracanie sie naftenia- nów potasowców, przy czym w przypadku mieszaniny kwasów naftenowych wypada¬ ja najpierw homologi wyzsze, skutecznosc zas dzialania mieszaniny zmniejsza sie w miare zmniejszania sie ilosci kwasu pozo¬ stajacego jeszcze w roztworze.Kwasy naftenowe mozna w tym przy¬ padku,uczynic równiez, rozpuszczalnymi i czynnymi przez skojarzenie ich z takimi niefenolowymi subsitancjami pomocniczymi, dzialajacymi rozpraszajaco, które! przy da¬ nych stezeniach lugu i w danej temperatu¬ rze rozpuszczaja sie w lugu, sa odporne na dzialanie zasad i wykazuja zdolnosc emul¬ gowania, dzieki czemu moztia calkowicie uniknac niedogodnosci zwiazanych ze sto¬ sowaniem fenoli. Takimi substancjami po¬ mocniczymi sa kwasy sulfonowe jednordze- niowych alkylowanych weglowodorów aro¬ matycznych albo fenoli, alifatyczne i hete¬ rocykliczne kwasy sulfonowe, zawierajace w czasteczce co najmniej 3 atomy wegla, siarczany rozgalezionych lub nierozgale- zionych alkoholi alifatycznych, zawieraja¬ cych w czasteczce 2 do 12 atomów wegla, siarczany eteroalkoholi albo aminoalkoho- li, alifatyczne nasycone lub nienasycone, rozgalezione lub nierozgalezione kwasy jednokarbonowe, zawierajace w czasteczce 3 do 12 atomów wegla, w których lancuch weglowy moze byc przerwany mostkami tlenowymi, np, kwas izo - maslowy, izo - - walerianowy, izo - kapronowy, izo - bu- tylooctowy, izo - amylooctowy, metylo - - izo ^ butylooctowy, metylo - izo - amylo^ octowy, etylopropylooctowy, dwupropylp- octowy, 1,3 - dwumetylowalerianowy, 3 * - metylokapronowy, 1,3 - dwumetylokapro- nowy, 3 - metylokaprylowy itd/(patrz np. patent angielski nr 414 485), glukozydowe pochodne alkoholi alifatycznych, ich izor merów albo eteroalkoholi, W patencie amerykanskim nr 1 020 625proponowano juz w celu oczyszczania i zmiekczania wlókien roslinnych dodawanie do zasadowych kapieli mieszaniny kwasów naftenowych i alkoholi. Procesy te nie ma¬ ja na celu ani tez nie osiagaja wytwarza¬ nia znaczniejszej ilosci alkalicelulozy ani tez merceryzacji, poniewaz wedlug tego patentu stosowalne sa zupelnie slabe lugi, co najwyzej 1°B6. Z tego opisu patentowe¬ go nie mozna bylo wywnioskowac, ze od¬ powiednio dobrane kwasy naftenowe beda stanowily doskonale srodki zwilzajace i przenikajace przy stosowaniu bardzo moc¬ nych kapieli zasadowych, np. lugów mer- ceryzacyjnych; równiez nie wynikalo z te¬ go patentu, ze dzialanie i rozpuszczalnosc tych kwasów naftenowych moznit w nie¬ których przypadkach znacarjie poprawic przez laczne stosowanie emulgatorów nie- fenolowych albo przez stosowanie etero** lub aminoalkoholi.Przy wykonywaniu tego sposobu dodaje sie do lugów od 0,1 do 2% wagowych srod¬ ków zwilzajacych zawierajacych nafteny.Zamiast wolnych kwasów mozna oczy¬ wiscie stosowac takze ich sole.Ponizsze tabele wykazuja dzialanie kwasów naftenowych o róznych liczbach kwasowych przy zastosowaniu tych kwa¬ sów samych albo z dodatkiem róznych ma* terialów pomocniczych.Tabela 1. 1 Granice wrzenia uzytego kwasu naftenowego przy 14 mm Hg 95-130° » »» l f 130—140° (amerykanski) 100-130° 130-140° V 130-140° rumunski 130—140° amerykanski " 140-150° »» " 148-162° | »» 1 l ^ liczba kwasowa ~394 394 394 394 394 384 389 384 384 358 384 384 356 356 356 325,5 325,5 | 3 ilosc wo¬ dorotlen¬ ku pota- sowca w procen¬ tach wa¬ gowych 25,5 24,5 23,5 21,5 18,7 23,5 23,5 22,5 21,5 19,65 18,7 18,7 18,7 18,7 18,7 16,0 16,0 4 stezenie w stop¬ niach Be 32° 31° 30° 28° 25° 30° 30° 29° 28° 26° 25° 25° 25° 25° 25° 22° 20° 1 5 dodatek 1 w cm* 1 na 1 litr 10 cm8 10 „ !io „ 10 „ 10 „ 7,5 „ 5 „ 7,5 „ 7,5 „ 5 „ 5 „ 7,5 „ 3 „ 5 ., 7,5 „ 7,5 „ 7,5 „ | 1 6 | 7 | 8 skurczenie sie surowe) 1 przedzy perlowej mako '/t 1 w procentach pierwotnej dlugosci po 5 sek 1 4,6% 8.0% 9,2% 9,3% 9,3% 6,3% — 11,7% 13,0% 13,4% 9,2% 11,4% 10,0% 14,9% 17,5% 15,6% 9,8% | po 10 sek 11,0% 16,4% 17,0% 16,5% 14,7% 14,2% — 19,2% 19,5% 19,6% 15,2% 17,0% 15,4% 20,3% 22,0% 18.7% 12,4% 1 po 15 sek 16,4% 20,8% 20,8% 19,4% 16,7% 19,2% 21.0% 21,6% 21,6% 21,6% 17,0% 18,6% 17,7% 22,0% 23,1 % 19,7% 13,3% i 1 9 iloraz z licz¬ by kwasowej przez zawar¬ tosc wodo¬ rotlenku so¬ du w procen¬ tach wago¬ wych 15,45 16,1 16,76 18,3 21,07. 16,34 16,55 17,0 17,86 18,17 20,53 20,53 19,0 20,34 22,6 3 —Tabela 2 podaje dzialanie mieszanin gach o róznych stezeniach w porównaniu t frakcji kwasu o liczbie kwasowej 384 i dzialaniem samej tej frakcji kwasu nafte- punkcie wrzenia 130 — 140°C z innymi nowego, zwiazkami potegujacymi zwilzanie w lu- Tabela 2. 1 7,5 cm3 7,5 cm3 7,5 cm3 7,5 cm3 7,5 cm8 7,5 cm3 7,5 cm3 7,5 cm3 7,5 cm3 7,5 cm3 2 0 cm3 10 „ 0 cm3 8 „ 0 cm3 2,5 „ 0 cm3 2,5 „ 0 cm8 2,5 „ 3 34° 34° 32° 32° 30° 30° 29° 29° 28° 28° 4 27,65 27,65 25,5 25,5 23,5 23,5 22,5 22,5 21,55 21,55 5 13,91 13,91 15,06 15,06 16,34 16,34 17,0 17,0 17,86 17,86 6 0,6% 11,4% 2,0% 18,6% 19,2% 23,3% 21,6% 21,4% 21,6% 20,8% 7 metny przezroczysty metny przezroczysty nieco metny przezroczysty przezroczysty przezroczysty przezroczysty przezroczysty Kolumna 1 oznacza ilosc frakcji naftenowej dodawanej do 1 li¬ tra lugu „ 2 ,, ilosc 50%-wego wodnego roztworu soli so¬ dowej siarczanu n - butylowego dodawa¬ nej do 1 litra lugu ,, 3 ,, stezenie lugu ,, 4 ,, zawartosc wodorotlenku sodu w lugu w procentach wagowych „ 5 ,, iloraz liczby kwasowej przez zawartosc wodorotlenku sodu w procentach wago¬ wych ,, 6 ,, skurczenie w % surowej przedzy bawel¬ nianej po 15-ominutowej obróbce 7 „ wyglad lugu.Tabela 3 wykazuje dzialanie tej samej nie z acetalami z gliceryny oraz izome frakcji kwasów naftenowych w mieszani- rycznych metylocykloheksanonów, — 4 -Tabela 3, 1 — — 7,5 cm8 7,5 cm3 7,5 cm3 2 95:5 95:5 0 90:10 0 80:20 0 80:20 3 7.5 cm3 7,5 cm3 0 cm3 7,5 cm8 0 cm3 7,5 cm8 0 cm3 7,5 cm8 4 29° 28° 25° 25° 22° 22° 20° 20° ' 5 22,5 21,55 18,71 18,71 16,0 16,0 14,3 14,3 6 17,0 17,86 20,53 20,53 24,0 24,0 26,8 26,8 7 23,4% 23,3% 18,6% 23,6% 11,7% 19,0% 6,2% 11,2% 8 nieco metny przezroczysty przezroczysty przezroczysty przezroczysty przezroczysty przezroczysty przezroczysty Kolumna 1 oznacza ilosc kwasu naftenowego, dodanego do lugu, ,, 2 ,, stosunek miedzy iloscia kwasu naftenowe¬ go i ilosci acetali, 4 5 dodawana ilosc róznych mieszanin sklada¬ jacych sie z frakcji kwasu naftenowego i glicerynometylocykloheksanonacetali, stezenie lugu, zawartosc wodorotlenku sodu w procentach wagowych, iloraz z liczby kwasowej przez zawartosc wodorotlenku sodu w procentach wago¬ wych, skurczenie sie surowej przedzy bawelnia¬ nej po 15-ominutowej obróbce, wyglad lugu.Przyklad L Mieszanine 5 cm3 frakcji liczbie kwasowej 356 miesza sie z 7 cm3 kwasu naftenowego o granicach wrzenia 49%-owego wodnego roztworu soli sodo- 140 — 150°G pod cisnieniem 14 mm Hg i o wej kwasu butoksyetanosulfonowego CH3 — CH2 — CH2 — CH2 — 0 — CH2 — CH2 — S03Na i dodaje do 1 litra lugu sodowego o steze- tak otrzymanym przezroczystym lugu su- niu 28°Be (21,5% wagowych NaOH). W rowa przedza perlowa z mako 3/2, obcia- 5 —zona ciezarkiem o wadze 11 g, po uplyWie 15 sek ulega skurczeniu wynoszacemu 23,8$ pierwolnej dlugosci.Przyklad II. 70 czesci kwasu izo-wa- lerianowego miesza sie z 30 czesciami su¬ rowego technicznego kwasu naftenowego o liczltóe kwafsbWej 291 (pochodzenia ruriiun- skidgo) i '-15*tan8 tej mieszanihy dodaje sie &ó 1 lftfi lugu sodóWego o stezaniu 30°Bc [Q3&% wsiowych NaOH). Otrzymuje sie przezroczysty roztwór o duzej zdolnosci zwilzania i przenikania, nadajacy sie do¬ skonale do merceryzacji surowej przedzy bawelnianej i tkanin. Skurczenie surowej przedzy perlowej 3/2 z mako po 15 sekun¬ dach wynosi 19,2, a skurczenie otrzymane po 30 sek wynosi juz 24,2% pierwotnej dlugosci.Przyklad III. 30 czesci wagowych frakcji z rumunskiego kwasu naftenowego, wrzacej miedzy 130 — 140°C pod cisnie¬ niem 14 mm Hg, o liczbie kwasowej 359, wolnej od weglowodorów, miesza sie z 70 czesciami glukozydu izo-amylowego. Do 33°-owego lugu (26,6% wagowych NaOH) dodaje sie 0,77% wagowych tej mieszani¬ ny i otrzymuje przezroczysta ciecz, wyka¬ zujaca duza zdolnosc zwilzania i przenika¬ nia surowej przedzy i tkanin bawelnia¬ nych. Skurczenie osiagniete przy obróbce surowej przedzy perlowej 3/2 z mako po 11 sek wynosi 19,2% pierwotnej dlugosci.Przyklad IV. Mieszaniny: 92% wago¬ wych frakcji kwasu naftenowego o liczbie kwasowej 384, podanej w tabeli 1, z 8% wagowymi technicznego eteru jednobutylo- wego dwuetylenogiikolu albo 90% wago¬ wych tej frakcji kwasu naftenowego z 10% wagowymi mieszaniny, podanej w tabeli 3 i zlozonej z glicerynometylocykloheksanon- acetali, znanej pod marka handlowa „cy- klonol", albo 95% wagowych frakcji kwa¬ su naftenowego z 5% wagowymi eteru gli¬ ceryno - a - izo - amylowego, dodane w i- losci 5% do lugu o stezeniu 25°Be (18,7% wagowych NaOH), sa tak samo skuteczne, jak sama frakcja kwasu naftenowego, lecz uzyta w ilosci podwójnej.Zestawienie skurczen Mieszanina 92% frakcji kwasu naftenowego i 8% technicznego jedtióbuty- lowego eteru dwuetyle¬ nogiikolu Mieszanina 90% frakcji kwasu naftenowego i 105& „cyklonolu* Mieszanina 95% frakcji kwasu naftenowego i 5% eteru gliceryno-izo-amy- lowego Sama frakcja kwasu naftenowego dodatek 5 cm3 nalitr po 5 sek 13,8% 10 15 19,0% 20,4% dodatek 5 cm3 na litr 13,7% 19,4% 20,7% dodatek 5 cm3 na litr 11,8% 17,0% 18,8% dodatek 10 cm3 na litr 12,8% 18,2% 20,2% Jezeli te frakcje kwasu naftenowego sci frakcji kwasu naftenowego z 10 cze- zamiast z wymienionymi eteroalkoholattii sciami jednooksyetylo-izo-amyloamina zmiesza sie z aminoalkoholanii, np. 90 cze- ,Cff, HO-CH*- CH2- NH- CHQ- CH2- CH \ CHa — 6 —albo 90 czesci frakcji z 10 czesciami dwu - (- oksyetylo -) - izo - amyloaminy H0-CH2- C#2V yCH, )N-CH2-CH' HO-CH*-CH* 'CH, to otrzymuje sie w porównaniu z czystym kwasem naftenowym tak samo spotegowa¬ ne dzialanie zwilzajace oraz przenikanie.Wykaz skurczen po dodaniu 7,5 cm3 na litr lugu sodowego o stezeniu 25°Be w tem¬ peraturze 15°C, Mieszanina z jednooksy- etylo-izoamyloamina Mieszanina z dwu (-oksy¬ etylo-)-izo-a mylo amtna Sama frakcja kwasu naftenowego po 5 sek „ TO „ - 15 „ 16,4% 20,7% 23,1 % lug przezroczysty 17,2% 22,3% 23,8% lug przezroczysty 11,4% 17,0% 18,6% lug przezroczysty.Surowe tkaniny niciane albo surowe nieodklejone tkaniny popelinowe zwilzaja sie od razu równomiernie.Powyzsze surowe tkaniny tona Tkanina niciana po okolo 5 sek okolo 4 sek Tkanina popeli- nowa 8 Wymienione mieszaniny nadaja sie równiez doskonale jako srodki zwilzajace do stezonych lugów potasowych, przy czym np. przy uzyciu mieszaniny 95 czesci frakcji kwasu naftenowego i 5 czesci eteru gliceryno - a - izo - amylowego w lugu po¬ tasowym o stezeniu 30°Be (28% wagowych KOH) przy dodaniu 4 cm3 na litr surowa przedza perlowa z bawelny mako 3/2 pod¬ lega nastepujacemu skurczeniu: po 5 sekundach 17,5% po 10 „ 20,1% po 15 „ 21,0% Przezroczysty lug zwilza surowe suche tkaniny niciane od razu równomiernie, tak iz opadaja on£ na dno w ciagu 6 sekund.Jezeli w mieszaninie zastapi sie eter gliceryno - a - izo - amylowy technicznym eterem jednobutylowym dwuetylenogliko- lu, to otrzymuje1 sie doskonaly srodek zwil¬ zajacy i przenikajacy do lugów potaso- okolo 6 sek 17 „ wych o stezeniu 25 — 28°Be (23 — 26% wagowych KOH), Zestawienie skurczen w przypadku za¬ stosowania lugu potasowego 28°Be w tem¬ peraturze 15°C.Dodatek 6 cm3 na litr po 5 sekundach po 10 po 15 20,5% 22,0% 23,7% Surowe tkaniny niciane zwilzaja sie na¬ tychmiast i po 2 — 3 sekundach opadaja na dno.Przyklad V. Do lugu sodowego o ste¬ zeniu 20QBe (14,3% wagowych NaOH) do¬ daje sie na litr 10 cm3 technicznej miesza¬ niny kwasu naftenowego (o liczbie kwaso¬ wej 287). Przezroczysty lug dzieki temu dodatkowi otrzymal zdolnosc calkowitego i równomiernego zwilzania surowej suchej przedzy i tkanin bawelnianych, tak iz tka¬ niny te po bardzo krótkiej obróbce uzysku- - 7 —ja równomiernie spotegowana zdolnosc po¬ chlaniania barwników.Przyklad VI. Lugi sodowe o stezeniu 18 — 25°Be (12,7 — 18,7% wagowych NaOH) po dodaniu do nich (na litr) 10 cm3 technicznego kwasu naftenowego, po¬ danego w przykladzie V, wykazuja w tem¬ peraturze 90°C bardzo duza i stala zdol¬ nosc zwilzania oraz przenikania zupelnie nie obrobionej wstepnie surowej celu¬ lozy, np. surowych wlókien bawelnia¬ nych.Przyklad VII. Lug sodowy o stezeniu 25°Be (18,7% wagowych NaOH), w któ¬ rym rozpuszczono tyle soli kuchennej, iz ciezar wlasciwy wymienionego roztworu odpowiada 30°Be, nabywa dzieki dodatko¬ wi 8 cm3 na litr frakcji kwasu naftenowe¬ go o liczbie kwasowej 394, podanej w ta¬ beli 1, bardzo duza zdolnosc zwilzania i przenikania surowych wlókien bawelnia¬ nych. Dodatek soli kuchennej, oslabiajacy kurczenie, zupelnie nie wplywa na dziala¬ nie zwilzajace kwasu naftenowego.Lug sodowy o stezeniu 40°Be (35% wa¬ gowych NaOH), który przez rozcienczenie okolo 2,5-okrotna ilosciaj stezonego roztwo¬ ru soli kuchennej nastawiono na 30°Be, wy¬ kazuje po dodaniu 8 cm3 tej frakcji kwasu naftenowego na litr bardzo duza zdolnosc zwilzania i przenikania.Surowe tkaniny niciane zwilzaja sie równomiernie w obu lugach w ciagu 8 — 10 sekund i opadaja na dno.Przyklad VIII. Lug merceryzacyjny, przygotowany wedlug patentu angielskie- go nr! 27 020/1897, zlozony z 2 czesci wago¬ wych lugu sodowego o stezeniu 38°Be (32,5% wagowych NaOH) oraz 1 czesci wagowej gliceryny, wykazujacy 32,5°Be i zawierajacy 21,7% wagowych NaOH, nie wykazuje wobec tkaniny nicianej z suro¬ wej bawelny albo wobec surowej tkaniny popelinowej nawet najmniejszej zdolnosci zwilzania, tak iz tkaniny te po 5-minuto¬ wym przebywaniu nia powierzchni lugu sa Jeszcze zupelnie suche i mozna }e znowu z niego zdjac.Jednakze jezeli do tego lugu doda sie 6 cm3/litr frakcji kwasu naftenowego o liczbie kwasowej 394, wymienionej w ta¬ beli 1, to tkaniny te zostaja natychmiast równomiernie przesiakniete przezroczysta ciecza.Duzy dodatek gliceryny, zapobiegajacy zupelnie kurczeniu sie bawelny, nie wywie¬ ra zadnego wplywu na dzialanie zwilzaja¬ ce i przenikajace wywierane kwasem naf- tenowym.Dodatek kwasu naftenowego pozwala np. na zastosowanie procesu opisanego w patencie angielskim nr 27 020/1897 do zu¬ pelnie nieoczyszczonych wyrobów z suro¬ wej bawelny.Przyklad IX. Do lugu merceryzacyj- nego, otrzymanego przez zmieszanie 3 cze¬ sci wagowych lugu sodowego o stezeniu 28°Be z 1 czescia wagowa szkla wodnego o stezeniu 41^Be, wykazujacego 31,5°Be i zawierajacego 16,16%! wagowych wodoro¬ tlenku sodu, dodaje sie (na litr) 6 cm3 frak¬ cji kwasu naftenowego o liczbie kwasowe) 356, podanej w tabeli 1, dzieki czemu lug ten osiaga zdolnosc natychmiastowego i zu¬ pelnie równomiernego zwilzania surowych tkanin bawelnianych.Przyklad X. Lug sodowy o stezeniu 30°Be (23,5% wagowych NaOH), w któ¬ rym rozpuszczono w litrze 100 g amonia¬ kalnego tlenku miedzi, dzieki czemu posia¬ da on stezenie 31,l°Be i zawiera 21,6% wa¬ gowych NaOH, otrzymuje dzieki dodatko¬ wi 0,5%I objetosciowych frakcji kwasu naf¬ tenowego o liczbie kwasowej 394, wymie¬ nionej w tabeli 1, zdolnosc calkowitego i zupelnie równomiernego przenikania suro¬ wej tkaniny bawelnianej. Zawartosc amo¬ niakalnego tlenku miedzi w lugu zupelnie nie wywiera szkodliwego wplywu na dzia¬ lanie zwilzajace i przenikajace kwasu naf¬ tenowego.Przyklad XI. Do lugu sodowego o ste- — 8 —ieniuS^Be (25f5^ wagowych NaÓti), w którym w litrze rozpuszczono 150 g chlor¬ ku cynkowego (gotowy roztwór wykazuje 36,7°Be i zawiera 22,85% wagowych NaOH) dodaje sie 1% objetosciowy frak¬ cji kwasu naftenowego o liczbie kwasowej 394, wymienionej w tabeli 1. Lug pomimo zawartosci cynkanu sodowego posiada zdol¬ nosc natychmiastowego i równomiernego przenikania tkaniny i przedzy bawelnianej.Przyklad XIL 3 czesci objetosciowe lugu sodowego o stezeniu 35aBe (18,8% wagowych NaOH) miesza sie z 1 czescia objetosciowa roztworu podchlorynu sodo¬ wego, zawierajacego 35,6 g aktywnego chloru w litrze, (mieszanina ta wykazuje 30,2°Be i zawiera 22,7% wagowych NaOH) i zadaje 0,02 czesci objetosciowych frakcji kwasu naftenowego o liczbie kwasowej 394, podanej w tabeli 1. Przezroczysty lug zwilza surowe tkaniny i przedze bawelnia¬ ne, jak równiez surowe arkusze celulozo¬ we od razu równomiernie i nadaje sie do¬ skonale doi jednoczesnego bielenia i merce- ryzacji albo alkalizowania. W tkaninach z bawelny surowej nastepuje efekt bielenia nadzwyczaj szybko i równomiernie, ponie¬ waz wraz z lugiem przenikajacym natych¬ miast zaczyna dzialac równiez i czynnik bielacy od razu i zupelnie równomiernie.Wykaz skurczenia po 5 sekundach 6,0% po 10 „ 13,5%; po 15 „ 17,3% Surowe tkaniny niciane, jak równiez nie- odklejone tkaniny popelinowe zwilzaja sie w oka.mgnieniu oraz zupelnie równomier¬ nie i opadaja na dno w ciagu 12 — 14 se¬ kund.Przyklad XIII. Frakcja kwasu nafte¬ nowego o liczbie kwasowej 384, wymienior na w tabeli 1, zachowuje sie sama w lugu sodowym o stezeniu 32°Be jeszcze bardziej niekorzystnie, niz w lugu 30°, poniewaz przy tym duzym stezeniu ulega juz prawie calkowitemu wysoleniu, jednakze jezeli 5 objetosci tej frakcji kwasu naftenowego zmiesza sie z 5 objetosciami stezonego wo* dnego roztworu soli sodowej wysoko zsul- fonowanego oleju rycynowego i doda sie te mieszanine do 1000 czesci lugu sodowego o stezeniu 32°Be (25,5% wagowych wodo¬ rotlenku sodu), to otrzymuje sie zupelnie przezroczysta bardzo czynna ciecz.Przyklad XIV. Za pomoca kwasu naf¬ tenowego o malej czasteczce udaje sie przeprowadzic kwas naftenowy o wiekszej czasteczce w stan roztworu w lugu sodo¬ wym, w którym kwas ten sam nie byl ani czynny, ani rozpuszczalny.Jezeli np. 4 czesci wagowe frakcji kwa¬ su naftenowego o liczbie kwasowej 384, wymienionej w tabeli 1, zmiesza sie z 1 czescia wagowa frakcji kwasu naftenowego wolnej od fenoli i weglowodorów, wrzacej miedzy 170° a 180°C, o liczbie kwasowej 258, to mieszanina ta jest w 25-ostopnio- wym lugu sodowym (18,7% wagowych wo¬ dorotlenku sodu) czysto rozpuszczalna w zwyklej temperaturze i bardzo czynna, po¬ mimo ze wyzej wrzaca frakcja sama; jest w tym lugu zupelnie nierozpuszczalna i zu¬ pelnie nieczynna.Wykaz skurczenia Dodatek 0,75% tej mieszaniny po 5 sekundach 13,0% Lugi zupelnie przezroczyste po 10 „ 18,4% po 15 „ 20,0% Surowe tkaniny niciane zwilzaja sie natychmiast równomiernie i opadaja w cia¬ gu 5 — 6 sekund. ^ 9 — PL