Stwierdzono, ze otrzymuje sie produk¬ ty kondensacji rozpuszczalne w wodzie koindensujac weglowodory aromatyczne lub ich pochodne, zawierajace wiecej niz jedina grupe chlarowcometylowa w cza¬ steczce, z weglowodorami aromatycznymi lub ich pochodnymi i wprowadzajac do o- trzymanych produktów kondensacji grupy kwasu sulfonowego przed kondensacja, podczas kondensacji albo po kondensacji, wskutek czego otrzymywane zwiazki staja sie rozpuszczalnymi w wodzie.Otrzymane zwiazki posiadaja wzór na¬ stepujacy: [— R — CH2- R, — CH2-] X SOsZ w którym litery R i R1 oznaczaja podsta¬ wione lub niepodstawione reszty aroma¬ tyczne, a litera Z — wodór lub potaso- wiec.We wzorze tym litera X oznacza, ze zwiazki te skladaja sie nie tylko z jednej czasteczki, lecz ze produkty podstawowe moga polaczyc sie ze soba lancuchowo za pomoca kilkakrotnej przemiany.Wytwaa&ainie produktów tych moze byc dokonywane w ten sposób, ze na weglowo¬ dór aromatyczny lult na jego pochodna dziala* sie''w obecnosci kwasu siarkowego lub tez innego srodka kondensujacego zwiazkiem chlorometylowym weglowodo¬ ru aromatycznego lub jego pochodnej i powstaly produkt kondensacji poddaje sie nastepnie sulfonowaniu.Nowe te produkty otrzymuje sie rów^ niez i wówczas, gdy oba skladniki konden¬ sacji wprowadza sie w reakcje w obecno* sci srodka sulfonujacego, to znaczy, ze kondensacje oraz sulfonowanie przeprowa¬ dza sie w jednym zabiegu.Mozna jednak postepowac i w ten spo¬ sób, ze sulfonowaniu poddaje sie najpierw tylko jeden skladnik, a nastepnie na o- trzymana stopiona mase sulfonowana dzia¬ la sie pochodna chlorometylowa dodajac w razie potrzeby dalsze ilosci srodka sul¬ fonujacego.Jako skladniki aromatyczne kwasu sul¬ fonowego mozna stosowac naftalen oraz inme weglowodory aromatyczne i hydroaro- matyczne lub ich pochodne, jak np, fenol, ksylen, aniline i t, dl Najlepiej jest stoso¬ wac produkt wyjsciowy, wykazujacy wiek¬ szy ciezar czasteczkowy, a wiec prace roz¬ poczynac z produktami wyjsciowymi o kil¬ ku pierscieniach, jak np. naftalenem, ety- lonartalenem, czterowodoronaftalenem, fe- nantremem, lub antracenem.Wedlug kazdego z opisanych sposobów otrzymuje sie produkty, rozpuszczajace sie dobrze w wodzie, które przez dodanie pewnej ilosci wodorotlenku potasowcowego zobojetnia sie w takim stopniu, aby wyka¬ zywaly potrzebna do garbowania kwaso¬ wosc, i które stanowia wówczas cenne garbniki. Oprócz tego mozna kwasy sul¬ fonowe, otrzymywane sposobem wedlug wynalazku niniejszego, stosowac w prze¬ mysle wlókienniczym, np. jako srodki zwilzajace, rozpraszajace lub inne pomoc^ nicze srodki farbiarskie.Przyklad I, Do 130 czesci wagowych naftalenu mieszajac wlewa sie w tempera¬ turze 70° — 80°C 120 czesci wagowych jednowodzianu kwasu siarkowego* (100%- owego). Nastepnie podwyzsza sie tempe¬ rature i utrzymuje ja tak dlugo na wyso¬ kosci 140°C, az naftalen zostanie zupelnie zsulfonowany, W razie potrzeby mozna jeszcze dodawac male ilosci 100%-owego kwasu siarkowego. Nastepnie (pozostawia sie mase reakcyjna w spokoju, az tempe¬ ratura obnizy sie do 80°C, i powoli dodaje w temperaturze tej, mieszajac dalej, por¬ cjami 110 czesci wagowych produktu, o- trzymywanego przez oddzialywanie kwasu solnego i aldehydu mrówkowego na ksylen techniczny, przy czym oddzialywanie to przeprowadza sie tak dlugo, az powstanie przewaznie dwukrotnie chlorometylowany ksylen. ' Zazwyczaj lemperaturja podnosi sie samorzutnie o mniej wiecej 20°C, jeze¬ li zas nie podwyzszy sie, to podwyzsza sie ja do mniej wiecej lOO^C i mase utrzymu¬ je w temperaturze tej tak dlugo, az wzie¬ ta próbka masy stopionej daje w wodzie roztwór przezroczysty albo tylko nieznacz¬ nie zmacony. Nastepnie mase stopiona roz¬ ciencza sie woda az do podwójnej objeto¬ sci i wówczas dodaje sie tyle lugu sodo¬ wego, az zostana zobojetnione mniej wie¬ cej dwie trzecie ilosci uzytego kwasu sul¬ fonowego. Otrzymany jasnobruinatno za¬ barwiony produkt syropowaty mozna da- leji rozcienczyc woda, a wówczas juz bez¬ posrednio stosowac go do garbowania.Skóra, wygarbowana tym produktem, jest jasna i pelna oraz posiada duza wytrzy¬ malosc na rozrywanie.Przyklad II, 100 czesci wagowych krezolu (tak zwanego trójkrezolu) miesza sie z 150 czesciami wagowymi dwu - (a - -chlorometylo) - naftalenu, który otrzy¬ mac moznaJ przez dzialanie co najmniej dwiema czasteczkami aldehydu mrówko¬ wego w goracym wodnym roztworze, nasy¬ conym kwasem solnym, na jedna czastecz- — 2 —ke naftalenu, a otrzymana mieszanine o- grzewa sie powoli W temperaturze mniej wiecej 100° C rozpoczyna, sie wydzielanie sie chlorowodoru. Temperature podwyzsza sie w miare ustawania wydzielania sie chlorowodoru i utrzymuje wreszcie mase reakcyjna w ciagu krótkiego czasu w sla¬ bym wrzeniu tak dlugo, az wydzielanie sie chlorowodoru zupelnie ustanie. Masa reak¬ cyjna krzepnie na zimno tworzac zywice, która rozdrabnia sie i dodaje w temperatu¬ rze QP — 10°C porcjami do 300 czesci war¬ gowych kwasu chlorosulfonowego. Od! cza¬ su do czasu stwierdza sie postep sulfono¬ wania przez wziecie próby. Gdy wzieta próba rozpuszcza sie w wodzie dajac roz¬ twór przezroczysty, rozciencza sie mase reakcyjna podwójna iloscia wody. Garbnik gotowy do uzytku otrzymuje sie przez zo¬ bojetnienie masy reakcyjnej wedlug przy¬ kladu L Za pomoca tego garbnika otrzy¬ muje sie po wygarbowaniu miekka skóre o pelnym chwycie; ponadto garbnik ten wykazuje tak samo, jak garbnik wedlug przykladu I, wlasciwosc dobrego rozpu¬ szczania flobafenu.Przyklad HL Do 100 czesci wago¬ wych stezonego kwasu siarkowego miesza¬ jac dodaje sie w temperaturze zwyklej 100 czesci wagowych nafty solwentowej, przy czym nie nastepuje jeszcze sulfonowanie.Nastepnie dodaje sie do masy stopionej po¬ woli 130 czesci wagowych wysuszonej mie¬ szaniny reakcyjnej, skladajacej sie z po¬ chodnej naftalenu zawierajacej! grupy chlorometylowe; wymieniona mieszanine otrzymuje sie dzialajac co najmniej dwie¬ ma czasteczkami aldehydli mrówkowego w goracym wodnym roztworze, nasyconym kwasem solnym, na jedna czasteczke naf¬ talenu. Nastepnie dodaje sie jeszcze 20 czesci wagowych 20%-owegoi dymiacego kwasu siarkowego i ogrzewa stopiona ma¬ se powoli dó 100°C. Gdy wzieta próba rozpuszcza sie w wodzie dajac roztwór przezroczysty, dodaje sie 500 czesci wago¬ wych wody i tyle ltigu sodowego, az wzieta próba wykaze odczyn obojetna wzgledem lakmusu. Otrzymany roztwór odparowuje sie do sucha- Otrzymuje sie produkt reakcji w postaci saarego placka, który daje sie sproszkowac i który rozpuszcza sie w wo¬ dzie dajac roztwór przezroczysty; stanowi on przy zastosowaniu go w farbiarstwie doskonaly srodek: rozpraszajacy.Przyklad IV- Do 20ft czesci wagowych 85 % -owego kwasu dwubutylooaftaleno- sulfonowego mieszajac dodaje sie w tern' peraturze 80°C 80 czesci wagowych tolue¬ nu, zawierajacego dwie grupy chloromety¬ lowe w czasteczce. Otrzymana mieszanine reakcyjna ostroznie ogrzewa sie podwyz¬ szajac temperature, az do nastapienia re¬ akcji, po czym utrzymuje sie ja na tej wy¬ sokosci, az do ukonczenia reakcji, i wresz¬ cie podwyzsza sie ja do 120°C. Po uply¬ wie krótkiego czasu stopiono masa reak¬ cyjna staje sie rozpuszczalna w wodzie.Nastepnie rozciencza sie mase te za pomo¬ ca 3GQ cm? wody, zobojetnia w tempera¬ turze 60°C lugiem sodowym, przesacza i odparowuje. Otrzymuje sie produkt, któ* ry rozpuszcza sie w wodzie zabarwiaja/c ja na kolor jasny i nadaje sie do stosowa¬ nia jako srodek zwilzajacy i emulgujacy; stanowi on po zakwaszeniu uzyteczny garb¬ nik.Przyklad V. 160 czesci wagowych mieszaniny a- i /? - chloronaftalenu, otrzy¬ mywanej przez chlorowanie naftalenu, przeprowadza sie dzialaniem jednowodkia- nu kwasu siarkowego (100%-owego) w produkt sulfonowany, stanowiacy prze¬ waznie kwas jedinosulfonowy. Do surowej masy stopionej dodaje sie, mieszajac in¬ tensywnie, w temperaturze 70° — 75°C powoli 65 czesci wagowych fenolu kilka¬ krotnie chloilometylowanego, otrzymane¬ go przez dzialanie wielkiego nadmiaru al¬ dehydu mrówkowego i kwasu solnego na fenol. Nastepnie podwyzsza sie powoli temperature do 100^ — 110°C i utrzymuje — 3 -ja na tej wysokosci tak dlugo, az wzieta próba; rozpusci sie latwo w wodzie. Otrzy¬ mana mase stopiona rozciencza sie za po¬ moca 300 czesci wagowych wody, zobo¬ jetnia lugiem sodowym, oddziela zobojet¬ niony roztwór prziez przesaczenie od nie¬ znacznej pozostalej czesci nierozpuszczo- nej a przesacz odparowuje. Otrzymuje sie jasnoszary proszek, który mozna stosowac do peptyzacji nierozpuszczalnych w wodzie produktów oraz do barwników stosowanych do barwienia jedwabiu octanowego, jak równiez do bezposredniego garbowania skór po uprzednim wytworzeniu roztworu o potrzebnym stopniu kwasowosci.Przyklad VI. 145 czesci wagowych czterowoidoro - (l - naftyloaminy sulfonuje sie na kwas jednosulfonowy. Do otrzyma¬ nej stopionej masy sulfonowanej mieszajac dodaje sie w temperaturze 70° — 80°C po¬ woli 45 czesci wagowych produktu, otrzy¬ manego przez chlorowanie ksylenu w lan¬ cuchu bocznym az do przylaczenia mniej wiecej 3 atomów chlorowca. Temperature utrzymuje sie jeszcze w ciagu jednej do dwóch godzin na wysokosci mniej wiecej 100°Cf az wzieta próba stanie sie rozpusz¬ czalna w wodzie. Po dostatecznym rozcien¬ czeniu i wytworzeniu roztworu do garbo¬ wania o potrzebnym stopniu kwasowosci mozna otrzymany roztwór bezposrednio stosowac do garbowania. Skóra, garbowa¬ na tym produktem, jest znacznie pelniej- !bh sza, niz przy zastosowaniu produktu, otrzy¬ mywanego przez dzialanie chlorku benzy¬ lowego na kwas czterowodoro - naftolosul- fonowy. PL PL