W urzadzeniach z samoczynnym blo¬ kowaniem odcinka toru sygnaly nastawia¬ ja sie ogólnie biorac na ,,stój" w chwili, gdy pierwsza os pociagu stanie na odcin¬ ku zablokowanym. Otóz jezeli sygnaly sa ustawione tuz przed nalezacym do nich odcinkiem zablokowanym, to w takim u- rzadzeniu zmiana sygnalu zachodzi, zanim koniec pociagu minie sygnal. Ze wzgledu na ruch pociagów jest to nieraz rzecza niepozadana. Niedogodnosc te mozna by usunac po prostu przez utworzenie miedzy sygnalem a poczatkiem nalezacego do nie¬ go blokowanego odcinka odstepu wieksze¬ go od dlugosci najdluzszego pociagu. Nie zawsze jest to mozliwe, gdyz oddzialywa to ujemnie na tempo, w jakim nastepuja po sobie pociagi. W takich przypadkach trzeba raczej zadac, zeby nastawianie sie sygnalów na ,,stój" zachodzilo nie w chwi¬ li wkraczania pierwszej osi pociagu na no¬ wy odcinek zablokowany, lecz w momen¬ cie opuszczenia przez ostatnia os pociagu lezacego w tyle odcinka blokowanego.Wynalazek niniejszy daje praktyczne, proste i z punktu widzenia techniki bez¬ pieczenstwa doskonale rozwiazanie tego zagadnienia. Objasniaja go szczególowo przyklady wykonania, przedstawione na fig. 1 — 6 rysunku.W mysl wynalazku nastawienie sie sy¬ gnalów na „stój" za pomoca osi pociagudochodzi do skutku dzieki zastosowaniu pomocniczego przekaznika, 11, 21, 31, któ- try ocidzialyiAra W sygneily w zaleznosci od zajecia odcinka linii. Szczególna zaleta wynalazku jest przy tym to, ze nie wy¬ maga on wbudowania w tor urzadzen do¬ datkowych, np. kontaktów szynowych lub innych przyrzadów do oddzialywania na sygnaly, gdyz istniejace przekazniki blo¬ kowe moga rozrzadzac wspomnianym przekaznikiem pomocniczym bez pomocy dalszych przekazników pomocniczych, jak to widac z fig. 1; na ten przekaznik pomoc¬ niczy mozna przy tym oddzialywac za¬ równo za pomoca przekaznika blokowego odcinka blokowanego, nalezacego do dane¬ go sygnalu, jak i za pomoca przekaznika blokowego, nalezacego do odcinka bloko¬ wanego, lezacego w tyle, w ten sposób, ze¬ by pozostawal on przy przechodzeniu po¬ ciagu z jednego odcinka blokowanego na drugi dopóty w stanie przyciagnietym, póki wszystkie osie pociagu nie opuszcza leza¬ cego w tyle odcinka blokowanego. W tym przypadku jest rzecza korzystna, zeby o- mawiany przekaznik pomocniczy bezpo¬ srednio rozrzadzal sygnalami. Znamienna dla wynalazku jest przy tym okolicznosc, ze ponowne zajecie lezacego w tyle odcin¬ ka blokowanego nie jest w stanie nastawic danego sygnalu z powrotem na wolna ja¬ zde, poniewaz w mysl wynalazku za po¬ moca kontaktów samoczynnych dopu¬ szcza sie do ponownego przyciagniecia kotwiczki przekaznika pomocniczego do¬ piero wtedy, gdy pociag opusci dany odci¬ nek blokowany. Dalsza zalete wynalazku stanowi okolicznosc, ze przekaznika pomoc¬ niczego mozna uzywac jednoczesnie w zna¬ ny skadinad sposób do wytworzenia zalez¬ nosci odcinków blokowanych od siebie, np. zeby w chwili gasiiiecia swiatla w jednym sygnale ukazywalo sie kazdorazowo samo¬ czynnie czerwone swiatlo lezacego w tyle sygnalu.Jezeli przekaznik pomocniczy ma byc fózfzadzany bezposrednio przekaznikiem blokowym, to nalezy ulozyc wzdluz linii przewody kablowe. W mysl wynalazku mozna unifanac ulozenia tych przewodów przez umieszczenie dalszego przekaznika pomocniczego 14, 24, 34 na tym koncu le¬ zacego w tyle odcinka blokowanego, który sasiaduje z nastepnym odcinkiem blokowa¬ nym. Ten przekaznik pomocniczy moze byc polaczony z obwodem pradu torowego le¬ zacego w tyle odcinka blokowego w ukla¬ dzie na prad ciagly lub roboczy, przy czym nie sa konieczne osobne przylacza do szyn lub podobne przyrzady a w takim razie na pierwszy przekaznik pomocniczy mozna od¬ dzialywac nie przekaznikiem blokowym le¬ zacego w tyle odcinka blokowanego, lecz tym drugim przekaznikiem pomocniczym.Tego ostatniego mozna równiez uzyc w mysl wynalazku do wytworzenia zaleznosci blokowej miedzy poszczególnymi sygnala¬ mi bez poslugiwania sie osobnymi przewo¬ dami kablowymi.Na drugi przekaznik pomocniczy mozna w mysl wynalazku oddzialywac równiez za pomoca specjalnego torowego obwodu pra¬ du, wlaczonego pomiedzy poszczególne od¬ cinki blokowane, albo za pomoca specjal¬ nego kontaktu szynowego lub tez z pociagu przy pomocy podobnego urzadzenia np. o charakterze optycznym lub indukcyjnym, o ile z jakichkolwiek wzgledów polaczenie elektryczne tego przekaznika pomocniczego z torowym obwodem pradu lezacego w ty¬ le odcinka blokowanego jest niepozadane.Pierwszy przekaznik pomocniczy moze byc zarazem uzywany w znany skadinad sposób jako przekaznik do nadzorowania swiatla zielonego; w przypadkach, gdy po¬ szczególne swiatla sygnalowe sa juz nadzo¬ rowane przez przekazniki, specjalny prze¬ kaznik pomocniczy bylby w ogóle niepo¬ trzebny.Mozliwe jest wreszcie takze polaczenie obydwóch przekazników pomocniczych 11 i 14 w jeden przekaznik pomocniczy. - 2 -Fig. l przedstawia przyklad wykonania wynalazku z jednym tylko przekaznikiem pomocniczym, który rozrzadza sygnalami a sam jest uruchomiany przekaznikiem blo¬ kowym nalezacego do niego i lezacego w tyle odcinka blokowego. Na fig, 1 cyfry 1 i 2 oznaczaja szyny, po których poruszaja sie pociagi w kierunku strzalki. Szyny sa podzielone za pomoca lubka izolujacego 3 na poszczególne odcinki blokowe B0, B19 B2, B3, chronione sygnalami Slf S2, S3. Poszcze¬ gólne izolowane odcinki sa nadzorowane za pomoca przekazników blokowych 10, 20, 30, których uzwojenia pomocnicze 6 otrzymuja prad bezposrednio z nieoznaczonego na ry¬ sunku zródla pradu, gdy tymczasem uzwo¬ jenia torowe 5 sa zasilane pradem z tego samego zródla za posrednictwem szyn i przylaczonych na drugim koncu izolowa¬ nych szyn przetworników torowych T0, Tlf T2 wraz z oporami tlumiacymi 4.Nalezy zaznaczyc, ze strzalki obok po¬ szczególnych przekazników maja oznaczac stan przekaznika. Jezeli mianowicie strzal* ka jest skierowana do góry, to przekaznik znajduje sie w stanie przyciagnietym, a je¬ zeli jest zwrócona nadól, to przekaznik jest w stanie Opadnietym. Obok poszczególnych kontaktów podane sa za kazdym razem oznaczenia przekazników, na których znaj¬ duja sie te kontakty, przy czym znowu strzalka podaje polozenie przekaznika.Przekazniki pomocnicze 11, 21 i 31 na fig. 1 sluza do rozrzadzania sygnalami w Zadany sposób (polozenie „stój") za po¬ srednictwem ostatniej osi pociagu. Moga o- ne otrzymywac prad trzema róznymi dro¬ gami. Jezeli przekazniki blokowe 10 lub 20 sa przyciagniete, to np. przekaznik 21 o- trzymuje prad za posrednictwem kontak¬ tu 40 przekaznika 20 i kontaktu samoczyn¬ nego 41 przekaznika 21. Równolegle do kontaktu samoczynnego 41 móglby prze¬ kaznik otrzymywac prad za posrednictwem kontaktu 42 przekaznika 32, nadzorujacego swiatlo czerwone, ale kontakt ten w polo¬ zeniuzaznaczonym na rysunku jest prze¬ rwany, gdyz na sygnale S3 pali sie swiatlo zielone G3, a swiatlo czerwone R3 jest ciemne. Przekaznik 21 móglby wreszcie o- trzymywac prad przewodem 44 za posred¬ nictwem kontaktu 45 przekaznika bloko¬ wego 10 i kontaktu samoczynnego 46 prze¬ kaznika 21. Kontakt 45 jest jednak zwarty tylko wtedy, gdy przekaznik blokowy 10 jest w stanie opadirietym. Urzadzenie dzia¬ la w sposób nastepujacy.Kiedy pociag zajmie odcinek blokowa¬ ny Blt to przekaznik blokowy 10 opada, kontakt 45 w (przewodzie 44 zwiera sie, a przekaznik 21 otrzymuje prad za posred¬ nictwem kontaktu samoczynnego 46. Sko¬ ro teraz pierwsza os pociagu wejdzie na odcinek blokowany B21 to przekaznik blo¬ kowy 20 opadnie wprawdzie a kontakt 40 na przekazniku blokowym 20 rozewrze sie, ale przekaznik 21 nie bedzie jeszcze mógl opasc, poniewaz otrzymuje prad przewo¬ dem 44. Skoro jednak wszystkie osie pocia¬ gu opuszcza odcinek blokowany B1( to przekaznik blokowy przyciagnie kotwiczke, kontakt 45 zostanie rozwarty, a przekaznik 21 opadnie. Przekaznik ten rozewrze oby¬ dwa swoje kontakty samoczynne 41 i 46 i bedzie mógl ponownie przyciagnac dopiero wtedy, gdy odcinek blokowany B2 bedzie wolny, przekaznik blokowy 20 przyciagnie, a kontakt 40 bedzie zwarty, i gdy prócz te¬ go pociag spowoduje zapalenie sie lampy R3 na najblizszym sygnale S3, przyciagnie¬ cie przekaznika 32 dla swiatla czerwonego i zwarcie kontaktu 42 przekaznika 30.Wówczas przekaznik 21 przyciaga kotwicz¬ ke i zwiera swoje kontakty samoczynne 41 146, przy czym kotwiczka zostaje przytrzy¬ mana za posrednictwem przewodu 44 przez nadchodzacy znowu drugi pociag i t. d.Przekazniki pomocnicze 11, 21 i 31 rozrza¬ dzaja lampami sygnalowymi Gx — Rlf G2 — R2, G3 — i?3 sygnalów Slf S2, S3 za posrednictwem kontaktów 47, 48, 49 i t d.Stworzenie zaleznosci blokowej poszczegól- — 3nych odcinków poprzez przewód 43i kon¬ takty 41 i 42 me jest oczywiscie bezwzgled¬ na koniecznoscia i urzadzenie to stosuje sie tylko na specjalne zyczenie.Jezeli istniejace juz przekazniki bloko¬ we maja byc uzywane, jak na fig. 1, do rozrzadzania przekaznikami pomocniczymi 11, 21 i 31, to oczywiscie nie mozna unik¬ nac ulozenia wzdluz linii kolejowej prze¬ wodów, sluzacych do rozrzadu przekazni¬ ków pomocniczych- Jezeli sie chce uniknac ukladaniaJ przewodów, mozna w mysl wy¬ nalazku, jak to przedstawia fig. 2, umiescic drugi przekaznik pomocniczy 14, 24, 34, przy czym przekazniki te moga zastapic czesciowo lub calkowicie opory tlumiace 4 z fig. 1. Fig. 2 wskazuje ponadto, w jaki sposób mozna zarazem wyzyskac przekaz¬ niki 11, 21 i 31 w celu stworzenia jeszcze wiekszej zaleznosci blokowej odcinków niz na fig. 1. Z tego powodu zarówno lampy sygnalowe G19 G2, Gs sa nadzorowane przez przekazniki 13, 23, 33 jak i czerwone lam¬ py R19 R2, R3 przez przekazniki 12, 22 i 32.Przekaznik 21 otrzymuje prad za posred¬ nictwem .przewodów 50, 51, 52 i 53 zaleznie od polozenia poszczególnych przekazni¬ ków. Jezeli odcinki toru Blf B2\ B3 sa wol¬ ne, to przekaznik 21 jest przyciagniety i otrzymuje prad za posrednictwem kontak¬ tu 54 przekaznika 33, dalej przewodu 52, kontaktu samoczynnego 55 przekaznika 21 i kontaktu 56 przekaznika blokowego 20.Obydwa kontakty 57 i 58 przekaznika 32 do swiatla czerwonego jakotez kontakt 59 drugiego przekaznika pomocniczego 24 sa przerwane, natomiast kontakt samoczynny 60 przekaznika pomocniczego 21 jest zwar¬ ty. Jezeli teraz na odcinek blokowany Bt wjedzie pociag, to przekaznik 24 przycia¬ gnie kotwiczke i to najpózniej w chwili, gdy pociag dojdzie bezposrednio do miej¬ sca przylaczenia przewodów zasilajacych odcinka blokowanego B1% a w kazdym ra¬ zie pierwej, nim pierwsza os pociagu wje¬ dzie na odcinek blokowany 52- Wskutek tego kontakt 59 w przewodzie 50 zostaje zwarty i przekaznik 21 przyciaga, przy czym przekaznik 21 uniezaleznia sie nasam- przód od kontaktu 56 przekaznika bloko¬ wego. Skoro teraz pierwsza os pociagu spo¬ woduje opadniecie przekaznika 20, to prze¬ kaznik blokowy 21 nie bedzie juz otrzy¬ mywal pradu przewodem 51, ale przewo¬ dem 50. Skoro jednak wszystkie osie po¬ ciagu opuszcza odcinek blokowany S1( to przekaznik 24 przyciagnie kotwiczke, prze¬ rwie swój kontakt 59 i spowoduje przez to opadniecie przekaznika pomocniczego 21.Przekaznik ten moze dopiero wtedy przy¬ ciagnac powtórnie kotwiczke, kiedy pociag opusci odcinek blokowy B2 i zabezpieczy sie nalezycie pojawieniem sie swiatla, o- znaczajacego ,,s«tójM, na sygnale S3, przy¬ ciagnieciem przekaznika 32 i zwarciem kontaktu 58.W przewód 52 wlaczony jest równole¬ gle do kontaktu 54 przekaznika 33 jeszcze kontakt 57 przekaznika 32. Gdyby odcinek B2 zostal zajety przez pociag w chwili, gdy odcinek S3 jest jeszcze zajety, a sygnal S3 jest nastawiony na „stój", to prad plynalby do przekaznika 21 dopóty przez kontakt 57, przewód 52, kontakty 60, 59 i przewód 50, dopóki nastepny pociag nie zwolnilby odcinka Bv Jak widac z fig. 2, takze i w tym przy¬ padku sygnalami rozrzadza bezposrednio przekaznik pomocniczy 11, 21, 31. Otóz w mysl wynalazku zaleznosc blokowa moz¬ na by urzadzic jeszcze nieco prosciej, a mianowicie zalaczyc w znany skadinad sposób równolegle do kontaktów przekaz¬ nikowych 47, 48 i 49 jeszcze jeden konjtakt 62, 63 i 64. Kontakt ten znajduje sie na przekaznikach 13, 23 i 33 dla swiatla zie¬ lonego i sluzy do wylaczania czerwonego swiatla dopiero wtedy, kiedy zaplonie swia¬ tlo zielone. Gdyby wiec zielona lampa by¬ la przepalona, to czerwone swiatlo ukaza¬ loby sie równiez przy przydagjiietyin prze¬ kazniku pomocniczym. Przy tego rodzaju — 4 —postaci wykonania urzadzenia mozna zre¬ zygnowac z przewodu 52 i kontaktów 54 i 57.W celu unikniecia przekaznika dla swia¬ tla zielonego mozna wedlug wynalazku po¬ laczyc równiez zielona lampe z przewoda¬ mi 22 i przekaznikiem pomocniczym 21.Dalsza korzysc mozna uzyskac przez pola¬ czenie przekaznika pomocniczego 11 z fig. 2 z przekaznikiem 13 do swiatla zielonego w jeden przekaznik 15 (fig. 3). Swiatlo czer¬ wone byloby rozrzadzane przez przekaznik 15 za posrednictwem kontaktu 65. Sposób dzialania jest zreszta ten sam, co w urza¬ dzeniu wedlug fig. 2.Fig. 4 przedstawia przyklad wykonania urzadzenia posiadajacy dalsza zaleta. Prze¬ kaznik pomocniczy 14 z fig. 2 i 3 sluzy tu jednoczesnie dt wytworzenia zaleznosci blokowej pomiedzy poszczególnymi sygna¬ lami bez poslugiwania sie przewodem blo¬ kowym. Znajduja tu znów zastosowanie przekazniki pomocnicze //, 21 i 31, które rozrzadzaja sygnalami. Przekazniki te, np. 21, otrzymuja prad z jednej strony poprzez przewód 70 i kontakt 71 przekaznika blo¬ kowego 20, a z drugiej strony przez prze¬ wód 72 i kontakt samoczynny 73 przekaz¬ nika pomocniczego 21 oraz kontakt 74 prze¬ kaznika pomocniczego 24. Kontakt 74 w polozeniu uwidocznionym na rysunku jest przerwany. Przekaznik pomocniczy 24 jest zasilany, kiedy tor nie jest zajety, przez transformator T2 za posrednictwem opo¬ rów 77 i 78. Równolegle do oporu 77 wla¬ czony jest kontakt 76 przekaznika 24, zwar¬ ty w przyciagnietym polozeniu tego prze¬ kaznika. W doprowadzeniu do przewodu pierwotnego transformatora T2 umieszczo¬ ne sa równolegle kontakt 79 przekaznika blokowego 20 i kontakt 80 przekaznika po¬ mocniczego 24, przy czym kontakt 79 jest przerwany, a kontakt 80 zwarty. Uklad dziala w nastepujacy sposób.Jezeli na odcinek blokowany Br wjedzie pociag i znajdzie sie w poblizu przekazni¬ ka 24, to przekaznik ten zostaje zwarty i opada- Wskutek tego kontakt 74 zwiera sie, a przekaznik 21 uniezaleznia sie od kon¬ taktu 71 przekaznika az do ponownego przerwania kontaktu 74. Jezeli pociag po¬ rusza sie dalej, to kontakt 71 rozwiera sie wprawdzie przy zajmowaniu odcinka blo¬ kowanego B2, ale pomimo to przekaznik 21 pozostaje przyciagniety dopóty, dopóki wszystkie osie pociagu nie opuszcza odcin¬ ka blokowanego B1% a przekaznik 24 nie przeciagnie ponownie kotwiczki, t. j. sygnal S2 nastawia sie dopiero wtedy na „stój", gdy wszystkie osie pociagu opuszcza odci¬ nek blokowany Bt. Dalszym skutkiem opi¬ sanego uprzednio opadniecia przekaznika 24 jest przerwanie kontaktu 76. Dzieki te¬ mu zaczyna dzialac opór 77, i napiecie to¬ rowe przy niezajetym torze bedzie posia¬ dac tylko taka wartosc, ze tylko przekaz¬ nik 24 moze ponownie przyciagnac kotwicz¬ ke, ale nie przekaznik torowy 10. Okolicz¬ nosc ta sluzy do wytworzenia zaleznosci blokowej odcinków toru. Opadniecie prze¬ kaznika 24 powoduje ponadto jeszcze przerwanie kontaktu 80, wobec czego trans¬ formator T2 moze otrzymywac prad tylko wówczas, gdy pociag spowoduje opadnie¬ cie przekaznika 20, a przez to i zwarcie kontaktu 79. Dopiero skoro sie to stanie, przekaznik 24 moze ponownie przyciagnac kotwiczke. Po przyciagnieciu przekaznika 24 nastepuje ponowne zwarcie kontaktu 76, a odcinek blokowany B1 otrzymuje znowu takie napiecie, ze przekaznik blokowy 10 moze przyciagnac kotwiczke i zwolnic tyl¬ ny sygnal. W ten prosty sposób sprawdza sie opadanie przekaznika blokowego, a na zyczenie równiez ukazywanie sie czerwo¬ nego swiatla, i stwarza sie zaleznosc blo¬ kowa bez potrzeby poslugiwania sie prze¬ wodami pomiedzy poszczególnymi sygna¬ lami.Fig. 5 przedstawia przyklad wykonania urzadzenia jeszcze bardziej udoskonalone¬ go. W kazdy sygnal wlaczony jest tu przy — 5 —pomocy lubka izolujacego 7 obwód torowy, zasilany przez transformatory T±1 i T12 i rozrzadzany przekaznikami 16 i 26. Oby¬ dwa przekazniki 16 i 26 spelniaja w zasa¬ dzie to samo zadanie, co przekazniki 14, 24 i 34 na fig- 3. Ta postac wykonania daje w porównaniu z poprzednio opisanymi te korzysc, ze ustalona tu jest dokladnie chwi¬ la uruchomienia przekazników 16 i 26. W tej postaci wykonania wynalazku jest rze¬ cza wykluczona, azeby np. sygnal S2 utrzy¬ mal nieprawidlowo sygnal wolnej jazdy, jezeli jakis pociag minie wbrew przepisom sygnal Slf nastawiony na „stój" i zajmie odcinek Blt zanim poprzedni pociag calko¬ wicie go opusci.W tej postaci wykonania wynalazku mozna ponadto wytworzyc w zwykly spo¬ sób, przez zastosowanie uzwojenia pomoc¬ niczego w przekazniku blokowym, zalez¬ nosc blokowa odcinków, jak to przedsta¬ wiono na rysunku. Uzwojenie pomocnicze 90 przekaznika blokowego 10 otrzymuje tu prad albo za posrednictwem kontaktu sa¬ moczynnego 91 przekaznika blokowego 10, albo za posrednictwem kontaktu 92 -prze- kaznika 22 do swiatla czerwonego na po¬ przedzajacym sygnale S2.Fig. 6 przedstawia wreszcie przyklad u- rzadzenia jeszcze bardziej uproszczonego.Przekaznik torowy 16 jest tu jedynym do¬ datkowym srodkiem pomocniczym i oddzia¬ lywa za pomoca swego kontaktu 95 na ob¬ wód sygnalowy, przy czym podobnie jak w innych postaciach wykonania urzadzenia wykluczone jest ukazanie sie sygnalu „stój", zanim ostatnia os pociagu opusci znajdujacy sie w tyle odcinek bloko¬ wany.Specjalne obwody torowe z przekazni¬ kami torowymi 16 i 26 i transformatorami rn i T12 mozna zastapic równiez innymi srodkami do oddzialywania na przekazniki np. kontaktami szynowymi lub tez induk¬ cyjnymi wzglednie optycznymi przyrzada¬ mi w znanym wykonaniu. Przekaznik do rozrzadzania sygnalami 11, 21 i 31 mozna w znany skadinad sposób Uzyc równiez do poruszania kolorowych przeslon sygnalo¬ wych. Uklad daje sie równiez uzyc do sy¬ gnalów wieloznacznych i uzupelnic przy¬ rzadami do1 wstrzymywania jazdy lub po¬ dobnymi urzadzeniami. PL