Sztuczne wlókna lub blony, otrzymywa¬ ne z organicznych pochodnych celulozy lub z produktów polimeryzacji niektórych cial organicznych, np. z estrów winylowych, a- cetali wielowinylowych, pochodnych kwasu wieloakrylowego i produktów, otrzymywa¬ nych z mieszanin tych materjalów, daja sie zapomoca wielu barwników barwic tylko z trudnoscia. Tak np. sztuczny jedwab octa¬ nowy zwyklym sposobem barwienia kwa- snemi barwnikami takiemi, jak oranz II, zólcien metanylowa, blekit alizarynowy A, fiolet alizarymowy ES, zólcien alizarynowa RW, barwi sie bardzo slabo, przyczem ka¬ piel farhianska zostaje zle wyzyskana.Wiadomo co prawda, ze mozna znacz¬ nie zwiekszyc powinowactwo estrów hib e- terów celulozy do tych barwników przez wprowadzenie do czasteczki celulozy reszt zasadowych. Jednakze rozmaite sposoby stosowane dotychczas w tym celu sa klo¬ potliwe i kosztowne, a poza tern wplywaja czesto ujemnie na jakosc wytwarzanego produktu.Proponowano równiez mieszanie prote¬ in z koloidami, laczacemi sie z cialami off- ganicznemi, zwlaszcza z octanem celulozy.Jednakze takie mieszaniny róznorodne, skladajace sie z obcych sobie skladników, daja sie jedynie z trudnoscia obrabiac, przyczem otrzymywane z nich produkty posiadaja w najlepszym razie srednie wla*sciwosci fizyczne, zwlaszcza wtedy, gdy ich^zawartosc protein jest tak znaczna, ze % zap*MJmia dobre barwienie sie.Obecnie wykryto, ze nie pogarszajac widocznie wlasciwosci fizycznych tych wy¬ tworów, mozna zwiekszyc ich powino¬ wactwo do wielu barwników, zwlaszcza barwników, pochodnych barwników lub skladników barwników, które zawieraja kwasne grupy, jezeli do roztworów, z któ¬ rych wytwarza sie te produkty, dodawac materjalów syntetycznych, o duzym cieza¬ rze czasteczkowym, najkorzystniej nieroz¬ puszczalnych albo slabo rozpuszczalnych w wodzie, które zawieraja reszty zasadowe w postaci wolnej lub pod1 postacia soli, albo które mozna przemienic przez hydrolize, redukcje lub traktowanie srodkami alkylu- jacemi na produkty o charakterze zasado¬ wym. Slaba rozpuszczalnosc w wodzie ma znaczenie przedewiszytstkiem przy uzyciu cial zasadowych w rodzaju zywic o stosun¬ kowo malym ciezarze czasteczkowym. Przy dodawaniu wysokospolimeiryzowanych cial niebezpieczenstwo wymycia ich woda jest nieznaczne nawet gdy rozpuszczalnosc w wodzie jest znaczniejsza.Przy przeprowadzaniu sposobu wedlug wynalazku mozna stosowac wiele zywic sztucznych, które dotychczas albo nie mia¬ ly zadnego znaczenia, albo tez mialy nie¬ wielkie, lub tez wogóle nie byly znane.Ponizej podano wzglednie opisano caly szereg takich produktów. Jednakze w zad¬ nym przypadku nie nalezy uwazac to wy¬ liczenie za wyczerpujace. 1. Produkty kondensacji amin aroma¬ tycznych i formaldehydu, np. polimeryczne metylenoaminobenzyloaniliny, otrzymywa¬ ne wedlug patentu niemieckiego Nr 121 506 z o-toluidyny i formaldehydu. 2. Etery zasadowe produktów konden¬ sacji zwiazków karbonylowych, np. pro¬ dukty przemiany zywic zapomoca /ff-chlo- roetylodwuetyloaminy. Zwlaszcza nadaja sie produkty, które oprócz zeteirowanyeh fenolowych grup wodorotlenowych posia¬ daja reszty, polepszajace rozpuszczalnosc, np. zesteryfikowane zapomoca jedno- lub wielowajftosciowych alkoholi alifatycznych grupy karboksylowe, acyloamidowe, sulfa¬ midowe lub aloksy - grupy. 3. Produkty przemiany chlorowanych zywic metylenowieloarylowych, otrzymy¬ wanych z ksylenu i formaldehydu, zapo¬ moca amin lub produktów podstawienia tychze, np. dwumetylaminy, póperydyny, morfoliny, etanoloaminy estru glykokolowe- go. Równiez i w tym przypadku mozna zwiekszyc rozpuszczalnosc zywic przez od¬ powiednie dobranie grup podstawionych. 4. Produkty przemiany amin i zwiaz¬ ków chlorowcoacylowych sztucznych poli- merycznych zwiazków wodorotlenowych, np. chlorooctan wielowinylowy, chlorooctan wieloglicydowy, chlorooctany oksyalkylo- wanych zywic i podobne zwiazki. 5. Produkty przemiany eterów zwiaz¬ ków O' duzym ciezarze czasteczkowym za¬ pomoca ruchomego chlorowca, . zwlaszcza takich, które posiadaja 1,2- grupy oksychlo- rowcowe, np. produkty, otrzymane przez dzialanie epichlorohydryny na etoksylowa- ne zywice, czesciowo zmydlone estry wielo- winylowe, jak równiez produkty przemiany glicydów, otrzymywanych przez dzialanie alkaljami na te chlorohydryny, zapomoca amonjaku lub amin. 6. Produkty polimeryzacji zwiazków nienasyconych, które zawieraja azot zasa¬ dowy albo które moga byc przeprowadzone przez zmydlenie lub redukcje w produkty z azotem zasadowym, np. produkty polimery¬ zacji eterów winylowych lub eterów dwu- winylowych, amino-oksyzwiazków, np. pro¬ dukt polimeryzacji eteru winylowego 8 - o- ksychinoliny i jego produkty redukcji, spo- limeryzowany p - acetoaminostyrol lub p- nitrostyrol. 7. Zasadowe amidy polimerycznych kwasów karbonowych, np. produkt konden¬ sacji amidu kwasu wieloakrylowego - 2 -wzglednie czesciowo zamidowaneigo estru kwasu wieloakrylowego i dwumetyloami- nometanolu lub jego analogów. 8, Produkty dzialania amin na zywice, otrzymywane z chlorowcometyloarylosulfo- ajmidów i formaldehydu, jegol pochodnych i zwiazków analogicznych. 9. Rozpuszczalne produkty przemiany amonjaku lub amin zapomoca estrów sulfo¬ nowych zwiazków wielowodarotlenowych, np. wieloglicyd toluenosulfonowy.Szczególnie wartosciowe sa zasadowe pochodne produktów polimeryzacji lub tez produkty mieszanej polimeryzacji zwiaz¬ ków nienasyconych i zasadowe pochodne wieloglicydów. Przy odpowiednio dobra¬ nym stopniu polimeryzacji zapomoca tych cial mozna uzyskac latwo pozadane wla¬ sciwosci rozpuszczania. Odpornosc na dzia¬ lanie swiatla jest naogól równiez bardzo dobra. W zasadowych zywicach z azotem trzeciorzedowym mozna zwiekszyc odpor¬ nosc na dzialanie swiatla w ten sposób, ze trzeciorzedowe grupy aminowe przeprowa¬ dza sie przez; traktowanie nadtlenkiem wo¬ doru w aminooksygrupy. W przypadku, gdy inne wlasciwosci sa jednakowe, lepsze sa produkty, bogatsze w grupy zasadowe, zwlaszcza produkty z silnie zasadowym a- zoiem, zwiazanym alifatycznie lub hydro- cyklicznie.Azot zasadowy moze calkowicie lub cze¬ sciowo miec postac czwartorzedowych grup amonowych, o ile rozpuszczalnosc w rozpu¬ szczalnikach organicznych jest zapewniona przez obecnosc anjonów lub innych grup w czasteczce.Ze wzgledów gospodarczych nalezy wziac pod uwage przedewszytkiem produk¬ ty które zawieraja zasadowe lub dajace sie w zasadowe grupy przeprowadzic reszty, zawierajace azot. Jednak zasadniczo uzy¬ wa sie równiez produktów polimeryzacji lub produktów kondensacji, które zawiera¬ ja grupy siarczkowe lub fosfinowe i które przez przylaczenie estrów alkylowych kwa¬ sów nieorganicznych nabieraja charakteru zasadowego, np. produktów dzialania me- tylomerkaptydu sodowego na chlorowana zywice, otrzymana z ksylenu i formaldehy¬ du.Moznosc barwienia, uzyskana przez do¬ danie tego rodzaju zasadowych produktów kondensacji, mozna jeszcze polepszyc, je¬ sli gotowe wytwory przed lub podczas far¬ bowania, albo przed, podczas lub po trakto¬ waniu, majacem na celu zwiekszenie lub rozwiniecie ich wlasciwosci farbiarskich, poddac czesciowemu zmydleniu. Zmydle- nie mozna ewentualnie przeprowadzic juz podczas wytwarzania lub bezposrednio po wytworzeniu zapomoca znanych srodków zmydlajacych, np. zapomoca alkaljów w wodzie lub rozpuszczalników, zawieraja¬ cych grupy wodorotlenowe, zapomoca wod¬ nych roztworów soli o odczynie alkalicz¬ nym, np. weglanu sodu, krzemianu sodu, fenolanu sodu, siarczku sodu, fosforanu trójisodowego, amonjaku lub amin. Do roz¬ tworów zmydlajacych mozna dodawac przyspieszaczy zmydlania, np. soli metali alkalicznych lub czwartorzedowych soli a- monowych, zawierajacych reszty o duzym ciezarze czasteczkowym, np. chlorek dode* cylotrójmetyloamonowy, substancyj bufo¬ rowych, koloidów ochronnych, srodków zwilzajacych lub powodujacych pecznienie.Nie zawsze pozadane jest uzyskanie silne¬ go zmydlenia. Slabe zmydlenie, 3 do 6%* owe, które np. mozna uzyskac przez zasto* sowanie amonjaku, powoduje juz znaczne zwiekszenie powinowactwa wzgledem barw¬ ników. W tym przypadku uzyskuje sie mniej lub bardziej calkowite powinowactwo wzgledem barwników nierozpuszczalnych, barwników zasadowych i dajacych sie dwu* azowac amin. Przy slabem zmydleniu po¬ winowactwo wzgledem tych barwników lub wzgledem skladników tych barwników da sie jeszcze bardziej zwiekszyc. Niektóre barwniki kwasne, takie np. jak cyjanina B, które niezmydlony jedwab octanowy far- - 3 -buja slabo nawet w obecnosci zasadowych materjalów dodatkowych, a zwlaszcza od¬ powiednich zywic, po zmydleniu barwia bardzo dobrze. Wiele z otrzymanych w ten sposób zabarwien daje sie wywabiac zupel¬ nie.Ze zmydlaniem moze byc polaczone barwienie zapomoca barwników bezposred¬ nich, siarkowych lub kadziowych, poczem mozna barwic barwnikami kwasnemu. W ten sposób otrzymuje sie efekty wielobarw¬ ne na mieszanych materjalach wlókienni¬ czych.Materjal podlegajacy zmydlaniu mozna stosowac w dowolnej postaci, np. w posta¬ ci luznych wlókien, zwojów, pasm, tkanin, wyrobów dzianych, tasm lub arkuszy.Zmydlanie i (lub) przemiana materjalów dodatkowych w produkty zasadowe moze byc uskuteczniana badz w ten sposób, ze odpowiednie miejsca w miare potrzeby na- dtrukowuje sie, natryskuje lub pokrywa za¬ pomoca szablonu srodkami traktujacemi, zmieszanemi z zageszczaczami, badz tez w ten sposób, ze materjal napawa sie w od¬ powiednich miejscach rezerwa, np. rezerwa woskowa lub pasta, która zawiera srodek chroniacy przed alkalicznym nagryzaniem wlókien, np. sole alkaliczne kwasów fenolo- sulfonowych.Jesli dodawane substancje zawieraja ulegajace redukcji grupy nitrowe lub nitro¬ zowe, wówczas zmydlanie przeprowadza sie zapomoca siarczku sodowego. Mozna równiez dodawac do srodka zmydlajacego dodatkowych srodków redukcyjnych, np. wodorosiarczynów lub cynianów. Jesli re¬ dukcje przeprowadza sie niezaleznie od zmydlania w srodowisku kwasnem, wów¬ czas mozna stosowac chlorek cynawy lub sole tytanu i inne znane kwasne srodki re¬ dukujace.Przyklad I. Acetyloceluloze, zawiera¬ jaca 53% kwasu octowego oraz zywice sztuczna, otrzymana wedlug patentu nie¬ mieckiego Nr 121 506 z o - toluidyny i for¬ maldehydu, rozpuszcza sie w lodowym kwa¬ sie octowym lub etylenochlorohydrynie i odlewa z nich blony. Gotowy produkt bar¬ wi sie oranzem II o wiele silniej, niz w ten saim sposób otrzymana blona z czystej ace¬ tylocelulozy.Przyklad II. Roztwór, zawierajacy 400 czesci acetonu* 92,5 czesci acetylocelulozy o zawartosci 54,5% kwasu octowego i 7,5 czesci zasadowej zywicy sztucznej, otrzy¬ manej przez traktowanie produktu, wytwo¬ rzonego przez kwasna kondensacje fenolu (10 moli) i formaldehydu (7 moli), zapo¬ moca dwumetyloaminy i formaldehydu, przedzie sie na sucho. Otrzymany jedwab sztuczny barwi sie daleko lepiej blekitem alizarynowym A niz podobny materjal z czystej acetylocelulozy. Zabarwienie czyr stegOi jedwabiu octanowego jest mniej od¬ porne na dzialanie wody. Taki sam wynik uzyskuje sie przy stosowaniu jedwabiu sztucznego, skladajacego sie z 72,5 czesci acetylocelulozy, 20 czesci formalu wielo- winylowego i 7,5% zasadowej zywicy fe- noloformaldehydowej.Przyklad III. Roztwór chlorooctanu wielowinylowego w acetonie pozostawia sie z 2 molami piperydyny w temperaturze 40° az do chwili, gdy przestanie sie wydzielac chlorowodorek piperydyny. Roztwór od¬ dziela sie od wykrystalizowanej soli i mie¬ sza z acetonowym roztworem acetylocelu¬ lozy o zawartosci 53,5% kwasu octowego w takim stosunku ilosciowym, aby 7,5% alka¬ licznej zywicy przypadalo na acetylocelu¬ loze. Jedwab sztuczny otrzymany przez su¬ che przedzenie barwi sie silnie barwnikami kwasnemi, np. oranzem II i fioletem aliza¬ rynowym ER. Bronzowawy odcien zabar¬ wienia mozna usunac przez bielenie zapo¬ moca slabego roztworu nadtlenku wodoru.Przyklad IV. Do acetonowego roztwo¬ ru acetylocelulozy o zawartosci 53,5 % kwa¬ su octowego dodaje sie roztworu zasado¬ wej zywicy, otrzymanej z chlorooctanu wieloglicydu i morfpliny w ilosci 10% uzy- — 4 —tej ilosci acetylocelulozy. Jedwab otrzy¬ many z tego roztworu przez suche przedze¬ nie posiada duze powinowactwo do barwni¬ ków kwasnych.Przyklad V. Do roztworu etylocelulo¬ zy, zawierajacej 45% etoksylu, dodaje sie 10% (w stosunku do ilosci etylocelulozy) zywicy zasadowej, otrzymanej przez trak¬ towanie morfolina chlorowanego produktu kondensacji ksylenu z formaldehydem.Blony, otrzymane z tego roztworu, barwia sie dobrze barwnikami kwasnemi.Przyklad VI. Przygotowuje sie roz¬ twór 90 czesci acetylocelulozy o zawartosci 53% kwasu octowego, 10 czesci zywicy sztucznej, otrzymanej sposobem wedlug patentu niemieckiego Nr 121 506 z o - tolui¬ dyny i formaldehydu, i 560 czesci lodowego kwasu octowego, poezem z otrzymanego roztworu odlewa sie blony. Blony poddaje sie czesciowemu zmydleniu przez zanurze¬ nie w 10%-owym roztworze amonjaku na przeciag 12 godzin. Otrzymane w ten spo¬ sób blony barwia sie dobrze barwnikami kwasnemi, np. oranzem II.Przyklad VII. Jedwab sztuczny, otrzy¬ many przez suche przedzenie z roztworu acetonowego, skladajacego sie z 92,5 czesci acetylocelulozy o zawartosci 54,5% kwasu octowego i 7,5 czesci zywicy zasadowej, otrzymanej z fenolu, formaldehydu i dwu- metylaminy, zmydla sie w postaci tkaniny az do chwili, gdy strata suchej substancji wyniesie 8%, zapomoca rozcienczonego, mniej wiecej 0,2%-owego lugu sodowego, zawierajacego 10 gr octanu sodu w litrze, w temperaturze 50°. Tkanine wytworzona z tego jedwabiu mozna farbowac barwnika¬ mi kwasnemi, takiemi, jak np. cyjamina B.Trwalosc zabarwienia mozna zwiekszyc przez dodatkowe traktowanie sztucznej zy¬ wicy, zawartej w jedwabiu, slabym roztwo¬ rem kwasu octowego.Przyklad VIII. Do benzeno - alkoho¬ lowego roztworu etylocelulozy dodaje sie zywicy, otrzymanej przez przemiane chlo¬ rowanego produktu kondensacji ksylenu i formaldehydu pod dzialaniem merkaptydu sodowego, w ilosci 10% uzytej ilosci eteru celulozy, poezem produkt, otrzymany z te¬ go roztworu, traktuje sie w temperaturze 70° jodkiem metylu w postaci pary. PL