Znane sa aparaty fotograficzne do zdejmowania wiekszej liczby obrazków na jednej kliszy. W aparatach tych robi sie na wiekszej plycie fotograficznej pewna liczbe zdjec, polozonych obok siebie, przy- czem obrazki moga sie równiez znajdowac w szeregach jeden pod drugim. Plyta, na której robi sie zdjecia, porusza sie wzdluz pola obrazków, ograniczonego odpowied¬ nio do wielkosci poszczególnych zdjec, przyczem migawka aparatu uniemozliwia doplyw swiatla podczas przesuwania sie plyty. Przy zdjeciu migowem na czesci plyty, znajdujacej sie w polu obrazka, mi¬ gawka otwiera sie w chwili, gdy plyta znajduje sie w spoczynku. Podczas nasta¬ wiania aparatu zamiast plyty umieszcza sie w polu obrazka tarcze, przymocowana na jednym koncu rury, na której drugim koncu znajduje sie lupa, sluzaca do do¬ kladnego nastawienia obrazka na tarczy.Poszczególne stopniowe ruchy plyty, uru¬ chomianie migawki , a równiez i stopniowe przesuwanie od jednego zdjecia do nastep nego odbywaja sie w sposób samoczynny.Opisane aparaty posiadaja jednak calyszereg wad, Czas ekspozycji jest zalezny od szybkosci, z która fotograf obsluguje przyrzad. Odbywa sie to zwykle przez krecenie korba reczna, co powoduje nie¬ równomierne oswietlenie poszczególnych obrazków, poniewaz nie jest mozliwe kre¬ cenie korby z szybkoscia zupelnie stala.Kontrolowanie nastawienia obrazka pod¬ czas zdjec jest rzecza bardzo trudna. Po¬ za tern nie mozna zmieniac raz dokonane¬ go nastawienia, tak ze osoba fotografowa¬ na moze wykonywac tylko ruchy bardzo nieznaczne, niewymagajace zmiany nasta¬ wienia. Ta wada ma szczególnie duze zna¬ czenie przy fotografowaniu objektów ru¬ chomych, gdy dla uzyskania obrazków na¬ turalnych trzeba fotografowac szybko. In¬ na jeszcze ujemna strona znanych apara¬ tów fotograficznych jest to, ze poruszanie plyty skokami jest zawsze stale i nie¬ zmienne, nie mozna zatem wprowadzac zmian liczby obrazków, a tern samem ich wielkosci. Skutek jest ten, ze wykonywa sie zwykle dosc duza liczbe obrazków, a uzyskane zdjecia negatywne, bardzo ma¬ le, nie nadaja sie do retuszu, ani nie sa od¬ powiednie do powiekszen.Aparat, zbudowany wedlug wynalazku, jest pozbawiony tych wad. Jego obsluga jest szybka i prosta, a nastawianie na tar¬ cze oraz kontrola nastawienia moze miec miejsce co najmniej przy otrzymywaniu kazdego szeregu obrazków, dzieki czemu mozna zdejmowac na tej samej plycie róz¬ ne pozycje jednej osoby, a nawet robic zdjecia róznych osób. Poza tern przed wy¬ konaniem pierwszego zdjecia w kazdym szeregu obrazków mozna dokonac nasta¬ wienia bezposrednio przed momentem eks¬ pozycji, co jest zwlaszcza wazne przy zdjeciach portretowych. Wreszcie, w ciagu fotografowania mozna zmieniac w szero¬ kich granicach nietylko liczbe obrazków, lecz równiez ich wielkosc, tak iz otrzymu¬ je sie na tej samej plycie raz duze, raz ma¬ le obrazki.Na rysunku uwidoczniono przyklad wykonania przedmiotu wynalazku.Fig. 1 przedstawia aparat w widoku ztylu, fig. 2 — przekrój wzdluz linji // — // na fig. 1, fig. 3 — postac wykonania przyrzadu, ograniczajacego pionowy ruch plyty. Fig. 4 przedstawia widok zgóry przyrzadu, sluzacego do przesuwania ob- jektywu, fig. 5 — szczególna postac wy¬ konania maski nastawnej, fig. 6 — przy¬ rzad do nastawiania migawki, fig. 7 — po¬ stac wykonania przyrzadu, ograniczajace¬ go ruch poziomy plyty, fig. 8 — inna po¬ stac wykonania tego przyrzadu, a fig. 9 — odmienna postac wykonania maski na¬ stawnej.Fig. 10 wreszcie przedstawia przekrój wzdluz linji X — X na fig. 1.Objektyw aparatu, migawka oraz jego miech moga byc wykonane w sposób zna¬ ny. Migawke mozna jednak wykonac tak, ze otwiera sie ona samoczynnie w sposób znany przy kazdym nastepujacym po so¬ bie ruchu plyty, t. j. wówczas, gdy nowa czesc plyty ustawia sie w polu obrazka.Zamiast miecha mozna zastosowac równiez swiatloszczelna pokrywe metalowa, w któ¬ rej objektyw daje sie przesuwac.Chcac zmieniac wielkosc pola obrazka, a wskutek tego i wielkosc obrazków wszerz i wzwyz, a równiez zmieniac ich liczbe i odstep wzajemny, nalezy umozli¬ wic unieruchomianie poszczególnych czesci plyty, na której wykonywa sie zdjecia, w ich odpowiednich polozeniach w polu obrazka zapomoca wymiennych przyrza¬ dów ustalajacych, utworzonych np. z jed¬ nej lub wiekszej liczby szyn, zaopatrzo¬ nych w otwory, wyzlobienia, wystepy i t. d. i umieszczonych na czesciach ruchomych lub stalych mechanizmu; z wystepami te- mi wspóldzialaja otwory, wyzlobienia i t. d., znajdujace sie odpowiednio w stalych lub ruchomych czesciach mechanizmu. W dalszym ciagu opisu podano kilka postaci wykonania tego rodzaju przyrzadów.Aparat jest zaopatrzony w plyte tylna / z otworem 2, przed którym mozna umie¬ szczac rozmaite maski w celu zmieniania wielkosci obrazków. Przyslanianie to moz¬ na wykonywac w sposób rozmaity. Najpro¬ sciej jest zastosowac w tym celu maski wymienne, które dadza sie przytwierdzac we wlasciwem miejscu zapomoca srub lub podobnych czesci. Odpowiedni do tego przyrzad sklada sie z tasmy, w której wy¬ ciete sa otwory o odpowiedniej wielkosci i ksztalcie. Tasme taka mozna przesuwac z zewnatrz w plaszczyznie tylnej plyty 1, przyczem jest ona osadzona w zamknietem wyzlobieniu plyty. W celu umozliwienia jak najwiekszej liczby zmian mozna rów¬ niez wykonac wspomniana tasme z mate- rjalu gietkiego i przeprowadzic dookola dwóch krazków. Mozna równiez zastoso¬ wac w tasmie sztywnej 3 (fig. 9) tylko je¬ den otwór (ewentualnie po jednym otwo¬ rze na kazdym koncu, aby tasme te mozna bylo odwracac), tasma ta zas moze byc zaopatrzona poza tym otworem takze w prowadnice 4 do wsuwania masek 5 z roz- maitemi otworami 6. Mozna równiez za¬ stosowac tarcze, osadzona mimosrodowo w stosunku do otworu 2, wzdluz której ob¬ wodu rozmieszczone sa otwory, podobne do otworów w znanych przyslonach obroto¬ wych. Wymiana masek moze sie odbywac wreszcie w sposób, wyjasniony na fig. 5.W sciance tylnej / umieszczona jest cy¬ lindryczna tulejka metalowa 7, wpuszczo¬ na w scianke tak, ze kolnierz 8 przykryw¬ ki metalowej 9 znajduje sie dokladnie w plaszczyznie scianki 1. W dnie 10 wspo¬ mnianej przykrywki znajduje sie otwór 11.Do plyty tylnej / jest przytwierdzona prowadnica, np. pret 12, o przekroju kato¬ wym lub w ksztalcie U. Trzymak do kaset, opisany dokladniej ponizej, a zawierajacy kasete 13, jest umieszczony w ramie 14, otwartej u góry w celu wsuwania trzyma¬ ka. Rama 14 jest zaopatrzona z tylnej strony w szyne 15 q przekroju w ksztalcie litery T, prowadzona w prowadnicy 12, wskutek czego mozna przesuwac w kierun¬ ku poziomym rame 14, a z nia razem rów¬ niez trzymak kasetowy z kaseta 13.Trzymak kasetowy sklada sie z ramy 16 z pozioma poprzeczka oraz plytki tyl¬ nej 17, do której przytwierdzony jest sprezysty haczyk 18 (fig. 1). Sprezysty ten haczyk spelnia zadanie potrójne. Chwyta¬ jac za górny brzeg kasety 13, znajdujacej sie w trzymaku 16, utrzymuje on kasete nieruchomo w stosunku do trzymaka. Ze wzgledu zas na to, ze haczyk zaczepia o pret poprzeczny ramy 16, moze on przy¬ trzymywac plytke tylna 17 w polozeniu odpowiedniem w stosunku do kasety, a równiez do trzymaka kasety. Wreszcie mozna podnosic równoczesnie trzymak ka¬ sety 16, kasete 13 i plytke tylna 17 zapo¬ moca uchwytu 19, umieszczonego na ha¬ czyku sprezystym 18.Miedzy szyna o przekroju w ksztalcie litery T a prowadnica 12 umieszczone sa plaskie sprezynki 20 (fig. 2) lub podobne narzady, przyciskajace rame 14 do plyty tylnej 1 szczelnie na swiatlo. Miedzy ra¬ ma 16 a brzegami plytki tylnej 17 (fig. 10) umieszczone sa na ramie podobne sprezyn¬ ki plaskie 21, przyciskajace szczelnie na swiatlo nietylko plytke tylna 17 do ramy 14, lecz równiez rame 16 do tarczy 1. Po stronie wewnetrznej plytki tylnej 17 przy¬ twierdzone sa plaskie sprezynki 22 (fig. 2), przyciskajace silnie kasete 13 do scianki tylnej /. Wszystkie wymienione sprezyn¬ ki powoduja w ten sposób nietylko swia- tloszczelne dociskanie kasety, lecz takze miekkie i sprezyste ruchy ram podczas ich przesuwania.Przesuwanie poziome ramy 14 moze byc uskuteczniane np. zapomoca zebatki 24, umieszczonej na ramie lub na szynie 23, przesuwanej równoczesnie z rama, przyczem przesuw uskutecznia sie w ten sposób, ze fotograf obraca z zewnatrz za¬ pomoca korbki lub kólka recznego 26 kól- — 3 —ko zebate 25, osadzone np. w prowadnicy 12 i zazebiajace sie z zebatka. Inna postac wykonania tego przyrzadu jest przedsta¬ wiona na fig. 7. W odpowiednich lozyskach stalych 27 osadzony jest walek srubowy 28, który mozna obracac zapomoca korbki recznej 29. Szyna 30 o przekroju w ksztal¬ cie litery L, umieszczona na ramie, prze¬ suwnej w kierunku poziomym, jest zaopa¬ trzona w nakretke 31, z która wspóldzia¬ la walek 28.W celu ustalenia odpowiedniego miej¬ sca poszczególnych zdjec na plycie foto¬ graficznej prowadnica 12 moze byc zaopa¬ trzona w sprezyne 32 (fig. 1), posiadajaca wystep 33, który zaskakuje w wyzlobienia 34 szyny 23 wówczas, gdy rama 14, a wskutek tego i plyta, jest ustawiona odpo¬ wiednio. Szyne 23 mozna wymieniac, a liczba wyzlobien 34 okresla liczbe obraz¬ ków w kazdym szeregu poziomym. Gdy wymieni sie wspomniana szyne na inna, posiadajaca odmienna liczbe wyzlobien, mozna zmienic liczbe obrazków w szeregu poziomym. Liczba, a wskutek tego i szero¬ kosc obrazków, zdejmowanych w szeregu poziomym, jest, praktycznie biorac, zalez¬ na jedynie od szerokosci plyty, wskutek czego mozna robic w tym samym szeregu zdjecia o rozmaitej szerokosci, o ile tylko pole obrazka, wytworzone przez objektyw, jest dosc duze, aby móc pokryc najwieksza szerokosc zdjecia. Oczywiscie, nalezy za¬ wsze zmienic, odpowiednio do zadanej szerokosci obrazka, maske, zaslaniajaca otwór 2.Zamiast nastawiania pola obrazka na plycie zapomoca szyny 23, zaopatrzonej w wyzlobienia, i sprezynki 32, mozna za¬ stapic kólko zebate, wspólpracujace z ze¬ batka 24, kólkiem 35 (fig.8), zaopatrzonem w zabki 36 tylko na pewnej czesci obwodu.O ile kólko to jest wymienne, mozna za¬ wsze nastawic szerokosc zdjecia, ze wzgle¬ du na to, ze liczba zabków na kólku okre¬ sla odleglosc, na jaka zebatka 24, a wsku¬ tek tego i rama 14 zostana przesuniete przy kazdym obrocie kólka. Zamiast ta¬ kiego kólka zebatego i zebatki mozna rów¬ niez zastosowac tarcze, zaopatrzona w wy¬ stepy, wspólpracujace z otworami w pre¬ cie, odpowiadajacym zebatce 24.W celu zabezpieczenia swiatloszczelne- go przylegania kasety 13 do tylnej scianki /mozna umiescic po kazdej stronie ramy 14 szyne, najlepiej o przekroju w ksztalcie litery L, która przyciska sie do tylnej scianki 1 zapomoca odpowiedniego narza¬ du sprezynujacego.Przyklad wykonania przyrzadu do na¬ stawiania przesuwu pionowego plyty uwi¬ doczniono na fig. 3. Miedzy zewnetrzna rama 14 a rama wewnetrzna 16, zawiera¬ jaca kasete, lub jej plytka tylna 17 umie¬ szczony jest mechanizm, skladajacy sie z zapadki 37, osadzonej na plytce tylnej 17, sprezynki 38, naciskajacej te zapadke, o- raz z wymiennego preta 40, przytwierdzo¬ nego do ramy 14 i zaopatrzonego w zabki 39, których liczba odpowiada pozadanej liczbie poziomych szeregów obrazków. Sko¬ ro rama 14, a wskutek tego i plyta, zosta¬ nie przesunieta w jedno z polozen kranco¬ wych, wówczas wylacza sie zapadke 37 zapomoca uchwytu 41, wskutek czego ra¬ ma 16 opada pod dzialaniem wlasnego cie¬ zaru wdól tak dlugo, az zapadka 37 za¬ czepi o znajdujacy sie ponizej niej zabek 39a. Wylaczenie zapadki 37 moze tez od¬ bywac sie samoczynnie w ten sposób, ze uchwyt 41 w polozeniu najwyzszem ramy 14 natrafia na staly zderzak. Gdy rama zostanie przesunieta o jeden zabek wdól, wówczas staje sie mozliwem poziome prze¬ suwanie w kierunku przeciwnym, wskutek czego cale miejsce, objete rama, przesuwa sie stopniowo przed objektywem.Inna postac wykonania samoczynnego urzadzenia do przesuwu plyty w kierunku pionowym uwidoczniono na fig. 1. Jedna strona ramy trzymaka kasetowego 16 jest zaopatrzona na swoim górnym koncu — 4 —(gdzie, ewentualnie, moze sie znajdowac przedluzenie w postaci ramienia) w kra¬ zek prowadniczy (trzpien lub haczyk) 42, prowadzony w rowku 43, znajdujacym sie w sciance tylnej 1. W rowku tym znajdu¬ ja sie wyzlobienia, podobne do wyzlobien w szynie 23, sluzace w taki sam sposób, jak wyzej opisano, do zatrzymywania ra¬ my w poszczególnych polozeniach pod¬ czas ruchu poziomego. W ten sposób ro¬ wek 43 okresla nietylko poziomy, lecz rów¬ niez i pionowy ruch ram 14 i 16. Haczyk 42 moze byc w tym przypadku wykonany w postaci narzadu sprezynujacego, albo tez rama 16 moze byc podnoszona podczas przesuwania z jednego wyzlobienia do na¬ stepnego, przyczem pod dzialaniem swego wlasnego ciezaru rama wpada w odpo¬ wiednie wyzlobienie. Zwazywszy, ze ha¬ czyk 42 przesuwa sie podczas ruchu w rowku 43 od strony lewej do prawej, mu¬ si on, po ukonczeniu tego ruchu, wskutek swego ciezaru, a takze wskutek ciezaru po¬ laczonego z nim trzymaka kasetowego, o- pasc do dolnej czesci rowka 43a. Wów¬ czas odbywa sie dalszy ciag ruchu od stro¬ ny prawej ku lewej w rowku 43a. Rowki moga byc umieszczone w osobnej plytce wymiennej, wpuszczonej w scianke tylna 1, co pozwala na latwa i predka zmiane licz¬ by poszczególnych szeregów obrazków i samych obrazków w poszczególnych szere¬ gach oraz zmiane odstepu miedzy po- szczególnemi szeregami i poszczególnemi obrazkami kazdego szeregu. Zamiast umie¬ szczac rowki nad rama i plyta, mozna je równiez umiescic pod ta rama. W tym przypadku przedluzenie ramienia ramy 16 jest oczywiscie skierowane ku dolowi.Mozna równiez w sposób zwykly umiescic szyny na odpowiedniej plycie lub tez wy- frezowac rowek w tej plycie, przyczem plyte te zawiesza sie np. na haczykach lub w inny odpowiedni sposób tak, aby mogla ona byc latwo wymieniana. Umieszczajac wspomniana plyte w odpowiedniem wy¬ zlobieniu scianki tylnej /, mozna równiez zrównac jej powierzchnie z plaszczyzna scianki 1. W tym przypadku mozna pod¬ niesc cokolwiek caly zespól ram w stosun¬ ku do scianki /. W tym celu przytwierdza sie zprzodu do ramy 16 plytke drewniana lub podobna, która podnosi rame na po¬ trzebna wysokosc ponad scianke. W tej plytce drewnianej znajduje sie otwór, nie¬ zaleznie od otworu 2 w sciance 1. Dzieki temu otworowi uzyskuje sie to, ze swiatlo, padajace ewentualnie zboku na zespól ram, nie moze sie dostac bezposrednio do scianki, lecz musi okrazyc naroznik przez otwór w plycie drewnianej.Poza otworem 2 w sciance 1 umieszczo¬ na jest lupa 44, np. na stalej prowadnicy 12; mozna przez nia obserwowac tarcze 45 wzglednie 45a, umieszczone po kazdej stronie ramy 14 na tej samej wysokosci, co otwór 2, i w tej samej plaszczyznie, co plyta fotograficzna. Ruch poziomy ramy 14 jest tak duzy, ze jedna z tych dwóch tarcz wystaje nieco poza otwór 2 wówczas, gdy rama osiagnie swoje polozenie kran¬ cowe podczas ruchu w kierunku poziomym.W ten sposób staje sie mozliwem nasta¬ wianie kazdoczesne wspomnianej tarczy, wówczas gdy plyta znajduje sie w jednem ze swoich dwóch polozen krancowych. U- rzadzenie to ma wielkie znaczenie nietylko dla kontroli zdjec tak wielkiej liczby ob¬ razków, jak w przypadku niniejszym, lecz jest ono równiez niezbedne, gdy chodzi o wymiane przyrzadu, ograniczajacego kie¬ runki poziomy i pionowy, wraz z odpo¬ wiednia wymiana masek. Tarcze 45 i 45a moga byc normalnie przykryte zapomoca przykrywki, która podnosi sie recznie lub samoczynnie albo przekreca sie wówczas, gdy sie obserwuje obrazek na tarczy, przy¬ czem przykrywka ta zakrywa samoczyn¬ nie tarcze badz pod dzialaniem ciezaru wlasnego, badz tez (przy zastosowaniu przyrzadu mechanicznego) podczas ruchu __ 5 __ramy, ; co uniemozliwia przedostanie sie swiatla na plyte ztylu.Miedzy migawka a przyrzadem, poru¬ szajacym plyte, moze znajdowac sie przy¬ rzad, dzialajacy samoczynnie i otwieraja¬ cy migawke, skoro jedna z wymienionych tarcz znajdzie sie w polu swietlnem, przy- czem przyrzad ten pozostaje otwarty tak dlugo, az wspomniana tarcza opusci pole obrazka. Moze sie to odbywac np. w ten sposób, ze szyna 15 o przekroju w ksztal¬ cie litery T uruchomia przy koncu swego ruchu poziomego trzpien, przymocowany do migawki aparatu i wystajacy z scianki tylnej /, przyczem trzpien ten zostaje znowu oswobodzony szyna o przekroju w ksztalcie litery T, skoro rozpoczyna ona swój ruch powrotny.Poza otwieraniem samoczynnem mi¬ gawki oraz zamykaniem jej po odpowied- niem nastawieniu aparat moze byc zaopa¬ trzony w dzialajacy samoczynnie przyrzad ekspozycyjny, oswobadza jacy migawke zawsze wówczas, gdy nowa czesc plyty wejdzie w pole objektywu. W ten sposób nie mozna zapomniec o eksponowaniu pewnej czesci plyty fotograficznej, ani tez eksponowac dwukrotnie jakiejkolwiek czesci tej plyty.W aparatach znanych stosuje sie juz takie samoczynne polaczenie miedzy me¬ chanizmem przesuwajacym a migawka, lecz uniemozliwia ono w nich wszelka zmiane liczby i formatu obrazków, co na¬ tomiast jest mozliwe w urzadzeniu wedlug wynalazku niniejszego. Wycinek zebaty 35, poruszajacy zebatke 24, moze np. uru¬ chomiac przyrzad, zwalniajacy migawke, w momencie, gdy nie napedza on zebatki 24 i nie oddzialywa na plyte, wskutek czego wymiana wycinków zebatych nie zmienia stanu rzeczy.Aby móc w sposób latwy i prosty zmie¬ niac szybkosc eksponowania, poprowadzo¬ na jest przez scianke boczna 46 (fig. 6) ze¬ batka 47, utrzymywana zapomoca sprezy¬ ny plaskiej 48, umieszczonej ponad zebat¬ ka, w zetknieciu z kólkiem zebatem 50, u- mieszczonem na tarczy 49, sluzacej do na stawiania migawki aparatu. Poniewaz ze¬ batka 47 jest zaopatrzona w tulejke 52, przesuwna i nastawna na zebatke 47 za¬ pomoca pewnej liczby naciec 51, a tulejka ta opiera sie, po przesunieciu zebatki 47,' o scianke aparatu lub staly wystep, na ry¬ sunku nieprzedstawiony, wlasciwe poloze¬ nie plyty fotograficznej jest zawsze za¬ pewnione.Plytka tylna 17 daje sie zdejmowac, tak ze mozna ja zastapic plyta negatywo¬ wa; jezeli zas ustawi sie za aparatem zró¬ dlo swiatla, mozna uzyc aparatu jako apa¬ ratu do powiekszen; wystarczy wsunac ne¬ gatyw do kasety bez plytki tylnej i prze¬ suwac go tak samo, jak plyte fotograficz¬ na przy wykonywaniu zdjec tak dlugo, az odpowiedni obrazek znajdzie sie przed otworem przyslony.Poniewaz przy uzyciu aparatu opisa¬ nego poszczególne zdjecia sa bardzo male, nastawianie w sposób szczególnie doklad¬ ny odstepu objektywu od plyty jest rze¬ cza konieczna. Uzyskuje sie to zapomoca przyrzadu, przedstawionego na fig. 4. W oslonie 53 osadzony jest walek 54, zaopa¬ trzony poza oslona aparatu w kólko recz¬ ne 55. Na walku 54 zaklinowane jest we¬ wnatrz oslony stozkowe kólko zebate 56, zazebiajace sie ze stozkowem kólkiem ze¬ batem 57, umieszczonem na walku 58, o- sadzonym równiez w oslonie 53. Walek 58 jest polaczony poza oslona 53 ze sruba 59, wspólpracujaca z nakretka 60, na której umocowany jest przyrzad, dzwigajacy ob- jektyw. Przy kreceniu walka 54 obraca sie równiez walek 58, a przyrzad wraz z ob- jektywem zostaje przytem przesuniety za¬ pomoca sruby 59. PL