PL22184B1 - Srodek do zwiekszania sliskosci materjalów wlóknistych i materjalów przedzalniczych. - Google Patents

Description

Wynalazek niniejszy dotyczy srodka do zwiekszania sliskosci materjalów wlók¬ nistych, zwlaszcza przy ich obróbce i dal¬ szej przeróbce. Dzieki dodatkowi takich srodków zabiegi te sa ulatwione, a obrabia¬ ny materjal lepiej znosi obróbke. Nastepu¬ jace zabiegi daja sie lepiej przeprowadzac przy uzyciu srodków, nadajacych sliskosc: przygotowywanie, czesanie, rozciaganie, przedzenie, tkanie, plecenie, oczkowanie i szydelkowanie. Zposród wlókien zwierze¬ cych wymaga zwiekszenia sliskosci zwla¬ szcza welna, zposród wlókien roslinnych— pokrzywa, a zposród wlókien sztucznych—• jedwab wiskozowy. Welna, zwlaszcza pod¬ czas przeróbki na produkty wysokowarto- sciowe, podlega znacznemu natezaniu przy czesaniu; jednakze nawet podczas przedze¬ nia wstepnego oraz przedzenia wlasciwego, materjalowi temu stawia sie równiez wyso¬ kie wymagania. Podobne warunki istnieja przy przeróbce dlugowlóknistych pokrzyw (równiez ramji), mianowicie przy ich cze¬ saniu i przedzeniu. Wreszcie sztuczny je¬ dwab wskutek bardzo malej grubosci swych poszczególnych wlókien i malej ich trwa¬ losci wymaga obok silniejszego zwarcia wlókien w nitke równiez dobrej sliskosci nitki. Wszystko, co sie tyczy przeróbki surowego materjalu na materjal przedzal¬ ny, dotyczy równiez dalszej jego przerób¬ ki na przedze, a przedzy — na produkt go-towy i wlasnie towar najdelikatniejszy wy¬ maga najwiekszej ochrony podczas jego wytwarzania i przeróbki Do wymienionych celów proponowano juz caly szereg srodków pomocniczych. Na¬ zywano je smarami, olejami smaruemi, i t. d. Okazalo sie jednak, ze najlepsze ze znanych srodków, nadajacych sliskosc, jak parafina, olej mineralny, wosk i t. d., nie moga byc stosowane, poniewaz dotychczas nie mozna bylo usunac ich zpowrotem z wlókna bez zastosowania organicznych roz¬ puszczalników. Jesli jednakze pozostawia sie je na materjale, to przeszkadzaja one dalszej przeróbce, ewentualnie barwieniu, a prócz tego nadaja one materjalowi nie¬ pozadane wlasciwosci fizyczne, zwlaszcza obnizaja zdolnosc izolacji cieplnej. Wsku¬ tek tego tez nie uzywa sie takich srodków, nadajacych sliskosc i zadowala sie znacz¬ nie pod wzgledem sliskosci gorszemi oleja¬ mi tlustemi i tluszczami, które, jak wiado¬ mo, daja sie dobrze prac, zwlaszcza jesli sa stosowane w postaci emulsyj. Pomimo moz¬ nosci prania stosowanie tluszczów posiada wady: przedewszystkiem wszystkie takie oleje sa lepkie, nastepnie latwo jelczeja, a prócz tego wiele z nich wykazuje sklonnosc do wysychania i zywicowacenia. Poza tern wytworzone z nich emulsje sa nietrwale, wskutek czego gotowa do uzycia emulsje trzeba wytwarzac na krótko przed jej za¬ stosowaniem.Srodki wedlug niniejszego wynalazku, nadajace sliskosc, nie posiadaja tych wad.Daja sie latwo wprowadzac na materjal i równie latwo zpowrotem zen usuwac. Po-* woduja one nieosiagalna dotychczas sli¬ skosc i nie wywieraja wplywu na dalsza przerabialnosc materjalu, jezeli na nim po¬ zostana. Srodki te skladaja sie z trzech glównych skladników oprócz wody: prze¬ dewszystkiem hydrofobowo nierozpuszczal¬ nej w wodzie substancji, dalej z hydrofi- lowo nierozpuszczalnego w wodzie ciala, a wreszcie z hydrofilowo rozpuszczalnego w wodzie zwiazku, wykazujacego wlasnosci emulgujace lub zawieszajace.Substancja hydrofobowa jest przede¬ wszystkiem ta substancja, która posiada .zdolnosc nadawania sliskosci, w czem jed¬ nakze bierze udzial równiez substancja hy¬ drofilowo nierozpuszczalna — badz sama przez sie, badz tez przez to, iz wskutek spotegowania hydrofilji, spowodowanego wspóldzialaniem substancji hydrofobowej z woda, wywoluje ona szczególny rodzaj sliskosci, zwany w technice srodków smar¬ nych oslizgloscia.Jako hydrofobowo nierozpuszczalne w wodzie substancje stosuje sie zgodnie z wy¬ nalazkiem takie substancje, które, jak wia¬ domo, posiadaja dobra sliskosc, a wiec ewentualnie parafine, wosk, olej mineral¬ ny, a takze inne niezywicowaciejace oleje, trudno topliwe tluszcze i t. d.Jako hydrofilowo nierozpuszczalne w wodzie ciala stosuje sie wysokoczasteczko- we zwiazki organiczne, zwlaszcza alifa¬ tyczne, posiadajace grupy hydrofilowe, jak grupy wodorotlenowe albo aminowe. Takie zwiazki rozpuszczaja sie w wodzie, jak wia¬ domo, jedynie bardzo trudno lub nie roz¬ puszczaja sie wcale, same jednakze moga rozpuszczac wode. Moga byc uzyte np. ali¬ fatyczne alkohole o wiecej niz 7 atomach wegla, jak alkohol kaprylowy, laurylowy, cetylowy oraz oleinowy, alkohol etyloami- nokaprylowy i glikol monoheksylowy, da¬ lej estry z wolnemi grupami wodorotleno- wemi, jak: jednooleylogliceryna i dwupal- mityna, amidy kwasowe jak: oleyloaminoe- tanol i amid tetradecylosulfoetanolowy, a takze dodecyloamid kwasu oksypropiono- wego oraz izotionowego; dalej aminy, jak: dodecyloamina, i amidy, jak karbonoamidy i sulfamidy o wiecej niz 7 atomach wegla.Prócz tego mozna stosowac caly szereg zwiazków cyklo-alifatycznych, alkyloaro- matycznych i aromatycznych o podobnej budowie.Jako hydrofilowo rozpuszczalne w wo- — 2 —dzie zwiazki, których roztwory posiadaja wlasnosci emulgowania lub zawieszania, moga sluzyc nastepujace srodki: mydla, alifatyczne estry kwasu siarkowego w po¬ staci icli soli, sole kwasów alifatycznych i kwasów sulfonowych, jak palmitynian po¬ tasu, kwasny olejan amonu, laurynian trój- etanoloaminy, sól sodowa siarczanu alko¬ holu heksadecylowego, sól amonowa kwasu ,oktadecylosulfonowego, sól dwusodowa kwasu chlorooktadecylosulfonoalkoholo- siarkowego (z alkoholu oleinowego przez reakcje z kwasem chlorosulfonowym i prze¬ prowadzenie w obojetna sól dwusodowa); sól sodowa kwasu izobutylonaftaleaosulfo- nowego, sól sodowa albo amonowa kwasu oleylometyloaminoetanosulfonowego, sól sodowa kwasu rycynosulfonowego, sól so¬ dowa kwasu sulfotranowego, sól potasow- cowa kwasu dodecylosulfoaminoetanosulfo- nowego albo kwasu metionowego, którego jedna grupa sulfonowa, jako sulfamid, za¬ wiera reszte cetyloaminowa. Wreszcie na¬ lezy ponadto wymienic produkt dzialania kwasu siarkowego na ester butylowy kwa¬ su rycynowego, stosowany w postaci jego soli amonowej, oraz oleyloaminoetyleno- dwumetyloamine, w postaci soli kwasu sali¬ cylowego.Nalezy ponadto zaznaczyc, ze mozna stosowac takze caly szereg produktów na¬ turalnych lub zwiazków, dajacych sie z nich bezposrednio otrzymywac, dzieki cze¬ mu ma sie moznosc bardzo taniego wytwa¬ rzania takich srodków. Zwiazki hydrofo¬ bowe wytwarza sie przewaznie bezposred¬ nio z materjalu surowego, wystepujacego w przyrodzie. Jako hydrofilowo nierozpu¬ szczalne w wodzie substancje mozna stoso¬ wac olej olbrotowy oraz tran z ryby ,,Dóg- ling", zawierajace z natury znaczne ilosci alkoholu cetylowego, wzglednie tez stosu¬ je sie dajacy sie latwo z niego otrzymac etal (alkohol cetylowy). Mozna równiez stpsowac tluszcz z welny, a zwlaszcza la¬ two dajacy sie zen otrzymywac alkohol la¬ nolinowy. 0 ile produkty naturalne zawie¬ raja oleje tluste albo tluszcze, to nie dzia¬ laja one szkodliwie, a nawet dobrze jest do srodków, zwiekszajacych sliskosc, doda¬ wac olejów tlustych nawet przy uzyciu skladników syntetycznych. Dzieki obecno¬ sci innych skladników jelczenie zostaje wtedy znacznie zahamowane.Jak juz wspomniano, srodki, zwieksza¬ jace sliskosc, o skladzie wedlug niniejsze¬ go wynalazku wykazuja szczególnie wyso¬ ka hydrofilje. Dzieki temu przy przeróbce wlókien, nasyconych takim srodkiem, nie potrzeba zbyt mocno dbac o nawilzanie po¬ mieszczenia, bez czego zwykle, jak wiado¬ mo, wogóle niemozliwa jest przeróbka i ob¬ róbka bez zarzutu wielu rodzajów wlókien.Powloka ze srodka, zwiekszajacego sli¬ skosc, osadzona na wlóknach, powoduje tu¬ taj tak wielka zdolnosc pochlaniania wilgo¬ ci (i hydrofilje), iz zwilzanie staje sie w znacznym stopniu, albo nawet zupelnie, zbyteczne.Ponizsze przyklady sluza do wyjasnie¬ nia, lecz nie ograniczaja wynalazku.Przyklad 1. 9 czesci wagowych parafi¬ ny o punkcie topnienia 40 — 42° stapia sie z 7 czesciami wagowemi handlowego heksa- dekanolu (alkohol cetylowy, etal, punkt topnienia 40°C). Mieszanine te w tempera¬ turze 50° miesza sie z 70 czesciami wody, w której uprzednio rozpuszczono 3 czesci soli sodowej siarczanu tetradekanolowego albo soli sodowej siarczanu dodekanolowego.Wytworzenie emulsji nastepuje natych¬ miast, poczem miesza sie jeszcze az do o- stygniecia. Emulsja posiada kolor zupelnie czysto bialy, jest nieograniczenie trwala i daje sie znacznie rozcienczac woda. Zapo- moca roztworu mydla mozna ja rozcienczac w stopniu nieograniczonym, o ile zawartosc mydla nie jest zbyt mala.Zamiast parafiny mozna równiez stoso¬ wac woski, np. wosk pszczelny albo wosk ziemny, a takze olej mineralny albo olej olbrotowy. *- 3 —Przyklad 2. 33 czesci wagowe kwasu olejowego w temperaturze 40 — 60°C zmy- dla sie z 1500 czesciami wagowemi wody, do której uprzednio dodano 5 czesci wago¬ wych wodorotlenku potasowego. Do tej ma¬ sy w tej samej temperaturze dodaje sie 30 czesci wagowych alkoholu oleinowego w mieszaninie z 60 czesciami wagowemi para¬ finy (punkt topnienia 40 — 42°) w stanie stopionym i miesza sie az do ostygnie¬ cia.Jedna czesc parafiny mozna tutaj za¬ stapic oliwa, olejem olbrotowym albo na¬ wet olejem mineralnym (o punkcie zapal¬ nosci 140°). Przy zastosowaniu oleju mine¬ ralnego emulsje trzeba bezposrednio przed uzyciem nieco pomieszac, gdyz nieraz na powierzchni osadzaja sie kropelki oleju.Zamiast alkoholu oleinowego mozna rów¬ niez stosowac amid oleinowy (12 czesci wa¬ gowych) albo oleinoetanoloamid albo rów¬ na ilosc alkoholu laurynowego lub etalu o punkcie topnienia 20 — 23°.Przyklad 3. 10 czesci wagowych para¬ finy (szkockiej) w luskach albo o punkcie topnienia (42 — 46°) i 10 czesci wagowych olbrotu (technicznego drobno krystaliczne¬ go produktu) stapia sie z 10 czesciami wa¬ gowemi alkoholu lanolinowego (otrzymane¬ go z lanoliny przez stopienie z wysoko pro¬ centowym lugiem sodowym). Stop cienkim strumieniem wprowadza sie do ogrzanego do 60° roztworu 5 czesci wagowych soli so¬ dowej kwasu oktadecylometyloaminoeta- nosulfonowego w 150 czesciach wody.Alkohol lanolinowy mozna w tym przy¬ kladzie z powodzeniem zastapic jednym z wyzej wymienionych alkoholi alifatycznych albo amidem ewentualnie oleinoaminoeta- nolem.Przyklad 4. Surowa welne przy wy¬ prawianiu przez zraszanie pistoletem na¬ tryskowym nasyca sie 0,5% srodka zwiek¬ szajacego sliskosc, otrzymanego wedlug przykladu 1. Nastepnie czesze sie, jak zwy¬ kle, Otrzymuje sie przytem o 10 — 20% mniej wyczeszków (odpadków), niz przy uzyciu oleju arachidowego w takiej samej ilosci procentowej.Przyklad 5. Welniana czesanke przy przeróbce na przedze wstepna skrapia sie 0,6% srodka, zwiekszajacego sliskosc, opi¬ sanego w przykladzie 2, albo tez spryskuje sie zapomoca pistoletu natryskowego. Po¬ tem nastepuje wyciaganie na przedzarce wstepnej, wreszcie przedzie sie na prze-» dzarce pierscieniowej. Zachodzi przytem o 20 — 40% mniej zerwania nitek w porów¬ naniu z mater jalem, potraktowanym emul¬ sja oleju arachidowego w kwasnym oleja- nie amonowym przy takiej samej ilosci srodka, zwiekszajacego sliskosc (liczonego bez wody). Prócz tego materjal zatrzymuje hygroskopijnie prawie o 50% wody wiecej, tak iz nawilzanie pomieszczenia mozna zre¬ dukowac, a nawet mozna go zupelnie nie stosowac.Przyklad 6. Welniana czesanke przed przejsciem do przedzarki wstepnej prze¬ prowadza sie przez trzy umieszczone kolej¬ no za soba koryta, zawierajace 3 — 5% emulsji, skladajacej sie z 15 czesci wago¬ wych etalu (stalego produktu handlowego), 15 czesci wagowych etalu (cieklego pro¬ duktu handlowego), 33 czesci wagowych kwasu olejowego, 5 czesci wagowych wodorotlenku potasowego, 60 czesci wa¬ gowych parafiny (punkt topnienia 38 — 42°) w 1467 czesciach wagowych wo¬ dy. Czesanke odciska sie dobrze za¬ pomoca walców. Nastepnie przechodzi ona przez walce ogrzewane, uwalniajace ja w znacznym stopniu od nadmiaru wilgoci.Nastepnie przeprowadza sie ja do prze¬ dzarki wstepnej, na której zostaje ona jak zwykle rozciagnieta, poczem w przedzalni przerabia sie ja na przedze. Liczba peknie¬ tych nitek spada do 50 — 70%. Prócz tego otrzymany mater jal wykazuje w przyblize¬ niu o 25 % wieksza elastycznosc, niz mate- rjal impregnowany, jak to podano w przy¬ kladzie poprzednim, emulsja oleju arachl- - 4 -dowego w kwasnym olejanie amonowym.Pod wzgledem barwierskim materjal wsku¬ tek wprowadzenia srodka, zwiekszajacego sliskosc, nie zmienia sie.Przyklad 7. Sztuczny jedwab traktuje sie emulsja parafiny, alkoholu cetylowego, oleju lnianego i mydla, wytworzona wedlug wskazówek przykladu 2. Srodek, zwieksza¬ jacy sliskosc, mozna z produktu wyprac natychmiast po skonczonej obróbce, co u- mozliwia barwienie bez plam. Otrzymany produkt posiada znacznie wieksza zdolnosc izolowania cieplnego w porównaniu z ma- i er jalem, w którym srodek, zwierajacy i zwiekszajacy sliskosc pozostaje, na wlók¬ nach i we wlóknach. PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Srodek do zwiekszania sliskosci ma- terjalów wlóknistych i materjalów prze¬ dzalniczych oraz do ulatwiania mechanicz¬ nej obróbki i ochrony takich materjalów, znamienny tern, ze stanowi wodna emulsje rozpuszczalnego w wodzie zwiazku hydro- filowego, mogacego emulgowac i utrzymu¬ jacego w emulsji lub zawiesinie substancje hydrofobowa, posiadajaca wlasnosc nada¬ wania sliskosci w obecnosci wody, przy po¬ mocy sprzyjajacej powstawaniu emulsji i utrwalajacej wytworzona emulsje substan¬ cji hydrofilowejf^ nierozpuszczalnej w wo¬ dzie.
2. 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tern, ze zawiera parafine, woski, olej mine¬ ralny, tluszcze, oleje tluste i t. d. — jako substancje hydrofobowe, nierozpuszczalne w wodzie, etal, lanoline, alifatyczne alko¬ hole o 8 lub wiekszej liczbie atomów wegla, estry kwasowe, aminy alifatyczne, alifa¬ tyczne aminy kwasowe i ich produkty pod¬ stawienia, zwlaszcza zawierajace grupy hy¬ droksylowe, — jako nierozpuszczalne w wodzie zwiazki hydrofilowe, oraz sole or¬ ganiczne alifatycznych kwasów karbono- wych o 8 lub wiekszej liczbie atomów we¬ gla, siarczany alifatyczne alkoholi o 8 lub wiekszej liczbie atomów wegla, alifatyczne kwasy sulfonowe i fosforowe, sulfonowane zwiazki aralkylowe, — jako zwiazki emul¬ gujace, hydrofilowo rozpuszczalne w wo¬ dzie. Kammgarnspinnerei S t ó h r & C o. Aktien-Gesellschaft. Zastepca: I. Myszczynski, rzecznik patentowy. bruk L. Boguslawskiego i Ski, Warszawa. PL