W wiekszych narzedziach elektrycznych, np. w slupowych wiertarkach, stosowanych w górnictwie lub zlobiarkach, uzywany jest czesto wylacznik walcowy, sluzacy do wla¬ czania i wylaczania jak równiez i do od¬ wracania kierunku biegu silnika napedowe¬ go. Wymieniony wylacznik walcowy jest za¬ zwyczaj zamocowywany w oslonie silnika i uruchomiany zapomoca raczki, np. w posta¬ ci drazka wlaczajacego. Stwierdzono, ze w wiertarkch powstaje czesto duze spalanie kontaktów lacznikowych wylacznika wal¬ cowego, które powodowane jest wielokrot- nem wlaczaniem i wylaczaniem silnika na¬ pedowego wiertarki przez obsluge na krótki przecia.g czasu przy nasadzaniu wielome¬ trowych przedluzników wiertniczych, przy- czem kontakty lacznikowe zajmuja czesto polozenie posrednie miedzy polozeniami ro- boczemi, w którem niezupelnie zostaja zetkniete. W narzedziach elektrycznych, mianowicie w wiertarkach, stosowanych w górnictwie, wylacznik jest jedna z najwaz¬ niejszych czesci, poniewaz przy jego uszko¬ dzeniu cale narzedzie staje sie nieuzyteczne, powodujac nadzwyczaj niepozadane zakló¬ cenia w pracy i ograniczenie ilosci wydoby¬ wanego urobku.Wedlug wynalazku mozna uniknac tej niedogodnosci, umieszczajac w raczce wla¬ czajacej, obracajacej sie wzgledem walu lacznikowego, sprezyne, która jest otoczo¬ na tuleja i która sluzy jako zródlo energji i przy wlaczaniu oraz wylaczaniu przyspieszaw stosunku do raczki obrót walu laczniko¬ wego, zaopatrzonego w przyrzad ryglujacy.W razie zastosowania tej sprezyny, przy powolnem obracaniu raczki wlaczajacej wal lacznikowy zaczyna obracac sie dopie¬ ro wtedy, gdy napiecie sprezyny, umie¬ szczonej miedzy raczka wlaczajaca i wa¬ lem, wywola wylaczenie przyrzadu rygluja¬ cego walu lacznikowego. W ten sposób osia¬ ga sie przestawianie kontaktów laczniko¬ wych z jednego polozenia w drugie bez za¬ trzymywania sie w polozeniu posredniem.Poniewaz oprócz tego wal lacznikowy pod dzialaniem sprezyny obraca sie z duza szyb¬ koscia, przeto osiaga sie raptowne oddzie¬ lanie kontaktów lacznikowych, zapobiegajac prawie calkowicie iskrzeniu.Na rysunku przedstawiono przyklad wy¬ konania wynalazku, przyczem fig. 1 przed¬ stawia wylacznik walcowy czesciowo w przekroju podluznym i czesciowo w wido¬ ku zboku, fig. 2 zas — przekrój poprzeczny w plaszczyznie A — B. W oslonie 11 sil¬ nika napedowego slupowej wiertarki umie¬ szczony jest wylacznik walcowy 12. Walec lacznikowy osadzony jest na walku 13, sprzezonym z walem lacznikowym 14. Na swym swobodnym koncu wal 13 jest zaopa¬ trzony w przyrzad ryglujacy, który np. sklada sie z krzyza maltanskiego 15, zamo¬ cowanego na walku 13, oraz dwóch sredni¬ cowo przeciwleglych kulek 17, znajduja¬ cych sie pod naciskiem srubowo zwinietych sprezyn 16. Kulki 17, naciskane sprezynami 16, dzialaja na krzyz maltanski tak, ze walec lacznikowy moze byc przestawiany z jednego polozenia w drugie tylko o kat 90°, wskutek czego posiada on cztery polozenia robocze (wlaczenie, wylaczenie, bieg w pra¬ wo i bieg w lewo). Wal lacznikowy 14, sprzezony z walkiem 13, posiada na swym koncu raczke wlaczajaca 18, obracana wzgledem walu lacznikowego 14. Raczka 18 posiada tulejkowa nasadke 19, która obejmuje tuleje 20. Tuleja ta jest osadzona na czworokatnej czesci 21 walu lacznikowe¬ go 14 i nie moze sie obracac wzgledem nie¬ go. Wewnatrz tulei 20 jest umieszczona sprezyna 22, zwinieta srubowo i wykonana jako sprezyna skrecajaca lub jako sprezyna w ksztalcie Q. Pierscien 23 zamyka tuleje 20. Jak wyjasnia fig. 2 oba konce sprezyny 22 leza w odpowiedniem wykroju 24 tulej¬ kowej nasadki 19. Do utrzymywania raczki wlaczajacej sluzy nakretka 25, nakrecona na koniec walu 14.Jezeli raczka 18 jest obracana w prawo lub w lewo, to sprezyna 22 zostaje napieta.Jezeli sprezyna ta jest napieta tak, ze prze¬ zwycieza ona nacisk obu sprezyn 16, dzia¬ lajacych na kulki 17, to wal 14 oraz sprze¬ zony z nim walek 13, na którym osadzony jest wal 14, doznaje wzgledem raczki 18 duzego przyspieszenia i wal 14 zostaje prze¬ stawiany raptownie z jednego polozenia w drugie. Odbywa sie to niezaleznie od tego, czy raczka wlaczajaca obraca sie szybko i zostaje przestawiona w odnosne polozenie robocze. Osiaga sie zatem zawsze szybkie i prawie bez iskrzenia oddzielanie kontaktów lacznikowych bez zatrzymywania sie ich w polozeniu posredniem miedzy polozeniami roboczemi, wskutek czego unika sie nadmier¬ nego zuzycia kontaktów.Wynalazek posiada szczególne znacze¬ nie w zastosowaniu do slupowych wierta¬ rek, stosowanych w górnictwie, i wykazuje te zalete, ze umieszczenie sprezyny 22 nie powoduje koniecznosci zmiany wymiarów wylacznika. Nie zwieksza sie równiez przez to ciezar wylacznika oraz wymiary wiertar¬ ki, co ma duza wartosc dla maszyn wiert¬ niczych, stosowanych w górnictwie. Wyna¬ lazek wykazuje nastepnie jeszcze i te zale¬ te, ze urzadzenie uruchomiajace po odkre¬ ceniu nakretki 25 moze byc latwo rozebrane bez koniecznosci rozbierania czesci wylacz¬ nika, umieszczonej w oslonie. PL