Przedmiotem niniejszego wynalazku jest sposób rozdzielania mieszaniny cieklej na jej skladniki lub grupy skladników.Znane jest wydzielanie pewnych skladni¬ ków z cieczy przez ekstrakcje cieklemi srodkami ekstrakcyjnemi. Ekstrakcje taka mozna uskuteczniac w sposób ciagly lub nieciagly, w przeciwpradzie lub bez niego, Prócz tego, kazda z ekstrakcyj mozna po¬ wtarzac kilkakrotnie. Celu ekstrakcji, t. j. otrzymania w stanie czystym dwu skladni¬ ków albo grup skladników, na które mie¬ szanina ma byc rozdzielona przez ekstrak¬ cje roizponsizczalnikami selektywnemi, nie mozna osiagnac znanemu srodkami lub me¬ todami ekstrakcyjnemi, w których stosuje sie tylko jeden rozpuszczalnik. Zwyklemi metodami otrzymuje sie wyniki najlepsze, traktujac w przeciwpradzie ciekla miesza¬ nine* przeznaczona do rozdzielania, dosta¬ tecznie selektywnym rozpuszczalnikiem: Chociaz zastosowanie takiego srodka eks¬ trahujacego pozwala na otrzymanie naj¬ mniej rozpuszczalnego skladnika lub grupy skladników w stanie zadanej czystosci, jednakze wyciag bedzie zawieral zawsze oba skladniki.Proces wedlug wynalazku ma na celu czesciowe lub calkowite usuniecie drugie¬ go skladnika lub grupy skladników, w nim rozpuszczonych, z wyciagu, otrzymanego przez traktowanie mieszaniny, zlozonej ze skladników lub grupy skladników A i B, selektywnym srodkiem ekstrakcyjnym, któ¬ ry rozpuszcza wiecej skladnik A niz B. Mozna to osiagnac, plóczac roztwórwyciagu w? czynniku ekstrakcyjnym ciecza, zlozona czesciowo lub zasadniczo ze sklad¬ nika A, przyozem ciecz tamoze byc czescia roztworu wyciagu, z które} czynnik ekstrak¬ cyjny usunieto calkowicie lub prawie cal¬ kowicie i która otrzymano przed albo po plókaniu.W dalszym ciagu opisu wyrazenia, po¬ chodzace od czasownika „ekstrahowac" wzglednie „wyciagac" jest uzywane tylko tani, gdzie opisuje sie traktowanie miesza¬ niny, zlozonej tylko ze skladriikó# A IB, srodkiem ekstrakcyjnym O. Natomiast wy¬ razenia, pochodzace od czasownika lfpló- kac" zastosowano w miejscach, dotyczacych obróbki mieszaniny cieczy, zwanej zwykle roztworem ekstrakcyjnym i zlozonej ze skladników A, B i O, przyczem obróbka ta zgodnie z zastrzezeniem polega na tern, ze wymieniona wyzej mieszanine wprowadza sie w zetkniecie z ciecza, która calkowicie albo przewaznie sklada sie ze skladnika A.Do calkowitego usuniecia jednego sklad¬ nika lub grupy skladników; rozpuszczonych w mieszaninie, jest rzecza niezbedna, by w temperaturze roboczej oba skladniki mie¬ szaly sie w ograniczonej ilosci z uzytym srodkiem ekstrakcyjnym, .Proces moze byc prowadzony przy u- dziale sradka ekstrakcyjnego, który w oma¬ wianym przedziale temperatur calkowicie miesza sie z jednym ze skladników lub gru¬ pa skladników, lecz, oczywiscie, stosuje sie tylko w przypadkach, gdy nie potrzebna jest bardzo wielka czystosc skladników, ponie¬ waz w pnzeciwnym razie niemozliwe jest otrzymanie wyciagu o zadanym stopniu czy¬ stosci.Na rysunku przedstawiono wykresy, wy¬ jasniajace zachodzace zaleznosci.Istotnie, jesli roztwór srodka ekstrak¬ cyjnego, zawierajacy wyciag i otrzymany przez ekstrakcje, plókac, np. w przeciwpra- dzie, czescia wyciagu, z którego srodek eks¬ trakcyjny calkowicie lub czesciowo usunie¬ to* to plókanie ostatnio wymienionym roz¬ tworem mozliwe jest tylko dopóty, dopóki jego sklad odpowiada punktom wykresu, lezacym w polu ograniczonej miesfzalnosci, zawartem miedzy krzywa dwuskladmiko- wosci, podczas gdy sklad wyciagu, który mozna osiagnacr ewentualnie w temperatu¬ rze stalej, odpowiada punktowi stycznemu V stycznej, która mozna poprowadzic z punktu O wykresu trójkatnego (fig. 1) do krzywej dwuddadnikowoscL A zatem, pra¬ cujac w ten sposób, nie mozna wytworzyc :wyciagii o zadanym stopniu czystosci.Poza tern, jesli pole ograniczonej mie- ... szalnosci jest typu, wyobrazonego na fig. 2, t. j; jesli oba skladniki lub gracy skladni¬ ków mieszaja sie ze srodkiem ekstrakcyj¬ nym O w stopniu ograniczonym, to zarów¬ no rafinat jak i wyciag mozna otrzymywac w dowolnym stopniu czystosci, stosujac jiietode, opisana powyzej.Takiez wyniki mozna otrzymywac, jesli w temperaturze, w której uskutecznia sie plókanie, os A O jest styczna do krzywej dwuskl&dinikowosci.Sposób otrzymywania roztworu srodka ekstrakcyjnego, przeznaczonego do obróbki, wedlug niniejszego wynalazku jest nieistot¬ ny. Roztwór ten mozna przygotowywac w sposób ciagly lub nieciagly oraz prowadzic ekstrakcje w temperaturze, rózniacej sie znacznie od temperatury, w której usku¬ tecznia sie plókanie. Sposób plókania roz¬ tworu, otrzymanego przez ekstrakcje, jest równiez nieistotny. Mozna to równiez uskur teczniac metoda ciagla lub nieciagla. Jesli na poczatku plókania nie rozporzadza sie roztworem wyciagu, uprzednio1 wyplókanym, mozna sani wyciag, po stezeniu czesciowem lub calkowitem przez odparowanie, stoso¬ wac, jako srodek plóozny. Oczywiscie, sko^ ro tylko proces osiagnie pelny bieg, nalezy mozliwie szybko zastosowac, jako srodek plóczny, wyciag odparowany i przeplóka- ny, poniewaz wyciag ten jest lepszym srod¬ kiem plóoznym, niz roztwór odparowanyf lecz nie wyplókany. Prócz tego, srodek — 2 -plóczny, riozony calkowicie kib zasadniczo z^ skladnika j4, mozna otrzymywac calko¬ wicie poza procesem.Specjalna odmiatta procesu polega na tempie srodek plóczny, zlozony calkowicie albo prawie calkowicie ze skladnika A, pod¬ daje sie po przemyciu, ewentualnie wraz z ciekla mieszanina poczatkowa, przeznaczo¬ na do rozdzielenia, obróbce srodkiem eks¬ trakcyjnym.Dzieki temu* skladnik albo grupe sklad¬ ników B otrzymuje sie w stanie czystym przez ekstrakcje, przyczem srodek ekstrak¬ cyjny O nie zawiera drugiego skladnika lub grupy skladników; A w roztworze, albowiem nawet czesc skladnika lulb grupy skladni¬ ków B jest rozpuszczona w O.Roztwór srodka ekstrakcyjnego, zawie¬ rajacy wyciag i otrzymany przesz ekstrakcje, wzbogaca sie skladnikiem lub grupa sklad¬ ników B przez plókanie czescia roztworu wyciagu, z której srodek ekstrakcyjny usu¬ nieto calkowicie lub prawie calkowicie, na¬ tomiast skladnik albo grupa skladników A opuszcza aparat plóczny, rozpuszczona w O. Srodek plóczlny, wzbogacony w skladnik B, otrzymywany po tern plókaniu, mozna uwazac zkolei za mieszanine cieczy, prze¬ znaczona do rozdzielenia, i mozna trakto¬ wac ja srodkiem ekstrakcyjnym.Poniewaz w procesie plókania, opisa¬ nym powyzej, mozna prowadzic plókanie w taki sposób, ze sklad roztworu, wzbogaco¬ nego w skladnik B i uzytego jako ciecz plóczna, staje sie identyczny ze skladem pierwotnej mieszaniny, przeznaczonej do rozdzielenia, wiec wyzej opisana jednocze¬ sna obróbke mieszaniny poczatkowej, prze¬ znaczonej do rozdzielenia, oraz cieczy plócznej, pozostajacej po plókaniu, zaleca sie tylko wtedy, gdy obie te ciecze maja prawie ten sam sklad.Inna odmiana sposobu wedlug wynalaz¬ ku polega na tern, ze plókanie roztworu srodka ekstrakcyjnego, zawierajacego wy¬ ciag i otrzymanego przez ekstrakcje, usku¬ tecznia sie w przeciwpradzie ciecza plócz¬ na, zlozona zasadniczo lub calkowicie ze skladnika j4.W procesie wedlug wynalazku ekstrak¬ cje pierwotnej/ mieszaniny cieklej mozna równiez prowadzic w przeciwpradzie.Wreszcie, zaleca sie odmiane procesu wedlug wynalazku, w której zarówno eks¬ trakcje pierwotnej mieszaniny cieklej, jak i srodka iplócznego, uskutecznia sie wprze- ciwpradzie.Jesli zarówno ekstrakcje, jak i plóka¬ nie, uskuteczniac w przeciwpradzie, to mo¬ ze byc rzecza korzystna prowadzenie obu procesów w sposób ciagly w jednej kolum¬ nie, która w tym celu moze sie skladac z dwóch czesci. W jednej czesci zachodzi ekstrakcja, podczas gdy w drugiej usku¬ tecznia sie plókanie.Mieszanine, przeznaczona do rozdziele¬ nia, doprowadza sie na poziomie kolumny, na którym pozostaje ciecz plóczna po pló¬ kaniu* majaca ten sam sklad:, co i mieszani¬ na pierwotna, przeznaczona do rozdzielenia.Czestokroc korzystne jest usuwanie srodka ekstrakcyjnego O z wyciagu, w ce¬ lu wytworzenia srodka plócznego, który mialby sklad, odpowiadajacy punktowi krzywej dwuskladnikowosci wykresu trój¬ katnego.Proces niniejszy nie ogranicza sie do stosowania cisnienia atmosferycznego, po¬ niewaz dla osiagniecia najlepszej tempera¬ tury moze byc niezbedne zastosowanie zwiekszonego cisnienia lub prózni.Jest rzecza jasna, ze mieszaniny sulb- stancyj stalych mozna równiez rozdizielac sposobem niniejszym o tyle, o ile mozna je przeprowadzic w stan ciekly odpowiednim rozpuszczalnikiem. PL