PL208795B1 - Okucie rozwierno-uchylne - Google Patents

Description

Opis wynalazku

Przedmiotem wynalazku jest okucie rozwierno-uchylne dla okien lub drzwi, z umieszczonymi w obszarze wrębu ramienia ramy skrzydła elementami związanymi z drążkiem napędowym, które za pomocą uruchamianych ręcznie elementów są przemieszczane wzdłuż danego ramienia ramy skrzydła, aby móc przestawiać okucie kolejno w różne pozycje robocze, na przykład pozycję gotowości do uchylenia, gotowości do obrotu, zaryglowania, przy czym pomiędzy górnym ramieniem ościeżnicy i górnym ramieniem ramy skrzydła umieszczone jest urządzenie rozwierne z osadzonym na oścież nicy obrotowo wokół pionowej osi obrotu i osadzonym przegubowo na górnym ramieniu ramy skrzydła za pomocą połączenia uchylno-przesuwnego ramieniem rozwiernym, które w celu pracy obrotowej jest mocowane na górnym ramieniu ramy skrzydła, w zasadzie równolegle do niego, przy czym rama skrzydła jest za pomocą elementów związanych z drążkiem napędowym i za pomocą elementów ustalających zabezpieczana w pozycji uchylenia szczelinowego względnie otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem i dalszym otwieraniem, przy czym elementy ustalające zawierają mocowany co najmniej pośrednio na ościeżnicy element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego i współpracujący z nim, przypisany ramie skrzydła element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego, zaś przypisany ramie skrzydła element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego jest przemieszczany wraz z elementami związanymi z drążkiem napędowym, przy czym elementy związane z drążkiem napędowym są tak ukształtowane, że elementy ustalające pozycję uchylenia szczelinowego działają pomiędzy urządzeniem rozwiernym z jednej strony i częścią z drugiej strony, która jest przemieszczana za pomocą umieszczonego na górnym ramieniu ramy skrzydła drążka napędowego, że jeden z elementów ustalających pozycję uchylenia szczelinowego jest ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma z odcinkiem ustalającym pozycję uchylenia szczelinowego do wczepienia drugiego, ukształtowanego na zasadzie elementu krzywkowego, elementu ustalającego pozycję uchylenia szczelinowego, że ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego jest umieszczony na ramieniu rozwiernym, przy czym jego przestawne jarzmo jest tak wyprofilowane, że w pozycji uchylenia względnie otwarcia szczelinowego, różnej od pozycji gotowości do uchylenia, zabezpiecza ono ramę skrzydła poprzez współdziałanie z elementem krzywkowym w jej pozycji otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem, zaś jego częściowo otwarte przestawne jarzmo jest w swym obszarze, przyporządkowanym pozycji otwarcia uchylnego, otwarte dla przejścia elementu krzywkowego, że elementy ustalające pozycję uchylenia szczelinowego są ukształtowane i usytuowane przestawnie lub przekształcalnie do zastosowania prawo- lub lewostronnego, ponadto elementowi krzywkowemu na drążku napędowym przyporządkowany jest, usytuowany symetrycznie względem wzdłużnej osi symetrii i ze wzdłużnym przesunięciem, drugi element krzywkowy, oraz że przestawne jarzmo składa się z co najmniej dwóch elementów, pomiędzy którymi w pozycji otwarcia szczelinowego umieszczony jest jeden z elementów krzywkowych i które są zamocowane niezależnie od siebie na ramieniu rozwiernym.

Tego rodzaju okucie rozwierno-uchylne jest znane na przykład z publikacji EP 0 051 309 B1 (fig. 25 do 29 i fig. 55a do 56) lub DE 31 20 941 C2.

W tych okuciach rozwierno-uchylnych na ramie skrzydła są umieszczone elementy zwi ązane z drążkiem napędowym, które za pomocą elementu uruchamianego ręcznie, mianowicie klamki, można przestawiać w różne pozycje robocze. W tym celu na ramieniu ramy skrzydła umieszczony jest mechanizm napędu drążków napędowych, za pomocą którego drążki napędowe, umieszczone na ramieniu ramy skrzydła, można przesuwać wzdłuż tego ramienia. Drążki napędowe mają elementy ryglujące, które w pierwszej pozycji roboczej, mianowicie pozycji zaryglowania, zawspółpracują z zamocowanymi na stałe na ościeżnicy wczepami ryglującymi. W drugiej pozycji roboczej, mianowicie pozycji gotowości do uchylenia, skrzydło można przechylać wokół dolnej poziomej osi. Skrzydło jest przy tym swym górnym ramieniem utrzymywane za pomocą urządzenia rozwiernego na ościeżnicy. Urządzenie rozwierne jest w tym celu zaopatrzone w ramię rozwierne, które na jednym końcu jest osadzone uchylnie na ościeżnicy, na drugim zaś ma połączenie obrotowo-przesuwne, przyporządkowane ramie skrzydła. W trzeciej pozycji roboczej, mianowicie pozycji gotowości do obrotu, ramię rozwierne jest unieruchomione względem górnego ramienia ramy skrzydła, co pozwala obracać ją wokół bocznej pionowej osi.

Ponadto w znanych okuciach rozwierno-uchylnych za pomocą elementów związanych z drążkiem napędowym i elementu ustalającego można przestawić skrzydło w pozycję wietrzenia szczelinowego, w której pomiędzy ramą skrzydła i ościeżnicą występuje wąska szczelina. W tym celu element

PL 208 795 B1 ustalający zawiera pierwszy, przyporządkowany ramie skrzydła element ustalający, który jest przemieszczany za pomocą przebiegających na górnym ramieniu drążków napędowych, oraz przyporządkowany ościeżnicy, drugi element ustalający, zamocowany na ramieniu rozwiernym urządzenia rozwiernego.

Jeden z elementów ustalających pozycję uchylenia szczelinowego jest ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma z częścią ustalającą pozycję uchylenia szczelinowego i częścią ustalającą ramię rozwierne do wczepienia drugiego elementu ustalającego pozycję uchylenia szczelinowego, przy czym element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego, ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma, jest umieszczony na ramieniu rozwiernym.

Przestawne jarzmo jest tak wyprofilowane, że w pozycji uchylenia szczelinowego, różnej od pozycji gotowości do uchylenia, zabezpiecza ono ramę skrzydła poprzez współdziałanie z elementem krzywkowym w jej pozycji otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem, zaś jego druga, częściowo otwarta krzywka prowadząca jest w obszarze, przyporządkowanym pozycji otwarcia uchylnego, otwarta dla przejścia elementu krzywkowego. Elementy ustalające są przy tym ukształtowane i usytuowane przestawnie lub przekształcalnie do zastosowania prawo- lub lewostronnego.

W znanych okuciach zasuwnicowych niekorzystne jest to, że ręczne przestawianie pomiędzy pozycją prawo- i lewostronnego zastosowania odbywa się poprzez przestawianie zajmującej dużo miejsca dźwigni, względnie całą krzywkę prowadzącą trzeba wykonać w postaci jednego elementu, który jest mocowany rozłącznie na ramieniu rozwiernym i który musi być wymieniany.

W jeszcze nieopublikowanym niemieckim zgł oszeniu nr 10142475.2 zastrzeż one jest okucie rozwierno-uchylne, które do zastosowania jednego i tego samego urządzenia rozwiernego ma mocowany rozłącznie odcinek jarzma. Mocowany rozłącznie odcinek jarzma może opcjonalnie wraz z jednym z obu odcinków, mocowanych na stałe, tworzyć przestawne jarzmo. W tym celu konieczny jest montaż odpowiedniego odcinka jarzma na ramieniu rozwiernym.

Celem wynalazku jest realizacja urządzenia rozwiernego z elementami ustalającymi pozycję uchylenia szczelinowego, które przy prostej konstrukcji jest przestawne dla skrzydeł, otwierających się zarówno na lewo, jak też na prawo, bez potrzeby ręcznej manipulacji.

Okucie rozwierno-uchylne dla okien lub drzwi, z umieszczonymi w obszarze wrębu ramienia ramy skrzydła elementami związanymi z drążkiem napędowym, które za pomocą uruchamianych ręcznie elementów są przemieszczane wzdłuż danego ramienia ramy skrzydła, aby móc przestawiać okucie kolejno w różne pozycje robocze, na przykład pozycję gotowości do uchylenia, gotowości do obrotu, zaryglowania, przy czym pomiędzy górnym ramieniem ościeżnicy i górnym ramieniem ramy skrzydła umieszczone jest urządzenie rozwierne z osadzonym na ościeżnicy obrotowo wokół pionowej osi obrotu i osadzonym przegubowo na górnym ramieniu ramy skrzydła za pomocą połączenia uchylno-przesuwnego ramieniem rozwiernym, które w celu pracy obrotowej jest mocowane na górnym ramieniu ramy skrzydła, w zasadzie równolegle do niego, przy czym rama skrzydła jest za pomocą elementów związanych z drążkiem napędowym i za pomocą elementów ustalających zabezpieczana w pozycji uchylenia szczelinowego wzglę dnie otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem i dalszym otwieraniem, przy czym elementy ustalające zawierają mocowany co najmniej poś rednio na ościeżnicy element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego i współpracujący z nim, przypisany ramie skrzydła element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego, zaś przypisany ramie skrzydła element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego jest przemieszczany wraz z elementami związanymi z drążkiem napędowym, przy czym elementy związane z drążkiem napędowym są tak ukształtowane, że elementy ustalające pozycję uchylenia szczelinowego działają pomiędzy urządzeniem rozwiernym z jednej strony i częścią z drugiej strony, która jest przemieszczana za pomocą umieszczonego na górnym ramieniu ramy skrzydła drążka napędowego, że jeden z elementów ustalających pozycję uchylenia szczelinowego jest ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma z odcinkiem ustalającym pozycję uchylenia szczelinowego do wczepienia drugiego, ukształtowanego na zasadzie elementu krzywkowego, elementu ustalającego pozycję uchylenia szczelinowego, że ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma element ustalający pozycję uchylenia szczelinowego jest umieszczony na ramieniu rozwiernym, przy czym jego przestawne jarzmo jest tak wyprofilowane, że w pozycji uchylenia względnie otwarcia szczelinowego, różnej od pozycji gotowości do uchylenia, zabezpiecza ono ramę skrzydła poprzez współdziałanie z elementem krzywkowym w jej pozycji otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem, zaś jego częściowo otwarte przestawne jarzmo jest w swym obszarze, przyporządkowanym pozycji otwarcia uchylnego, otwarte dla przejścia elementu krzywkowego, że elementy ustalające pozycję uchylenia szczelinowego są ukształtowane i usytuowane prze4

PL 208 795 B1 stawnie lub przekształcalnie do zastosowania prawo- lub lewostronnego, ponadto elementowi krzywkowemu na drążku napędowym przyporządkowany jest, usytuowany symetrycznie względem wzdłużnej osi symetrii i ze wzdłużnym przesunięciem, drugi element krzywkowy, oraz że przestawne jarzmo składa się z co najmniej dwóch elementów, pomiędzy którymi w pozycji otwarcia szczelinowego umieszczony jest jeden z elementów krzywkowych i które są zamocowane niezależnie od siebie na ramieniu rozwiernym, według wynalazku charakteryzuje się tym, że naprzeciw pierwszego przestawnego jarzma, ze wzdłużnym przesunięciem i w układzie symetrii lustrzanej w odniesieniu do wzdłużnej osi symetrii ramienia rozwiernego, znajduje się drugie, takie samo przestawne jarzmo, przy czym jeden odcinek każdego przestawnego jarzma jest zamocowany obrotowo, zaś drugi na stałe na ramieniu rozwiernym, przy czym obrotowe odcinki jarzm w pozycji montażowej znajdują się w pozycji pośredniej, zaś element krzywkowy przy pierwszym uruchomieniu okucia zasuwnicowego w kierunku pozycji otwarcia uchylnego współpracuje z jednym z osadzonych obrotowo odcinków jarzm, przechylając je w położenie, w którym tworzą one przestawne jarzmo.

Korzystnie, element krzywkowy w montażowej pozycji okucia zasuwnicowego znajduje się względem stałego odcinka jarzma w równoległym - w odniesieniu do wzdłużnej osi symetrii ramienia rozwiernego - odstępie, w związku z czym jeden z obrotowych odcinków jarzma przy przemieszczaniu ramienia rozwiernego w kierunku jego pozycji, ograniczającej położenie uchylone, leży na torze przesuwu elementu krzywkowego.

Korzystnie, obrotowy odcinek jarzma w pozycji montażowej leży swoją krawędzią ograniczającą zwróconą ku wzdłużnej krawędzi ramienia rozwiernego w odstępie względem niej.

Korzystnie, każdy obrotowy odcinek jarzma jest zamocowany na ramieniu rozwiernym z hamowaniem obrotu.

Korzystnie, odcinki jarzm w położeniu, w którym tworzą one przestawne jarzmo, mają ograniczony obrót.

Korzystnie, obrotowe odcinki jarzm mają ogranicznik, który wchodzi w wybranie ramienia rozwiernego.

Korzystnie, wybranie na ramieniu rozwiernym jest otwarte od strony krawędzi i ma promień w odniesieniu do osi obrotu odcinka jarzma.

Korzystnie, obrotowe odcinki jarzm mają w zasadzie kształt litery L.

Dzięki konstrukcji według wynalazku urządzenie do wietrzenia szczelinowego, w które zaopatrzone jest przedmiotowe okucie rozwierno-uchylne, przy pierwszym uruchomieniu okucia zasuwnicowego zostaje przestawione w pozycję uchylenia. Urządzenie do wietrzenia szczelinowego nadaje się zatem w równym stopniu do skrzydeł z okuciem rozwierno-uchylnym, otwierających się zarówno na prawo, jak też na lewo. Wytwarzanie urządzenia rozwiernego także ulega wskutek tego uproszczeniu, ponieważ nie trzeba stosować żadnych specjalnych elementów do skrzydeł prawych lub lewych. Obniża to również koszty ponoszone przez producenta, ponieważ urządzenie rozwierne można wytwarzać w większej liczbie sztuk. W zakładzie, który wykonuje montaż okucia zasuwnicowego, redukcji ulegają także, podobnie jak w handlu, koszty magazynowe. Wreszcie występuje tutaj również korzyść użytkowa, ponieważ unika się wadliwych ustawień, które mają miejsce w przypadku ręcznej regulacji.

Szczególnie korzystnie jest, jeżeli element krzywkowy w montażowej pozycji okucia zasuwnicowego znajduje się względem stałego odcinka jarzma w równoległym - w odniesieniu do wzdłużnej osi symetrii ramienia rozwiernego - odstępie, w związku z czym jeden z obrotowych odcinków jarzma przy przemieszczaniu ramienia rozwiernego w kierunku jego pozycji ograniczającej położenie uchylone leży na torze przesuwu elementu krzywkowego. Ustawienie obrotowego odcinka jarzma jest wówczas bardzo proste do realizacji i nie wymaga użycia dodatkowych elementów.

Jeżeli obrotowy odcinek jarzma w pozycji montażowej leży swoją krawędzią ograniczającą zwróconą ku wzdłużnej krawędzi ramienia rozwiernego w odstępie względem niej, wówczas można zredukować całą przestrzeń montażową, jaka jest potrzebna dla urządzenia do wietrzenia szczelinowego na urządzeniu rozwiernym. Usytuowanie odcinka jarzma w odstępie powoduje, że element krzywkowy można przemieścić obok nieużywanego odcinka jarzma, który pozostaje wówczas w swym pierwotnym położeniu montażowym.

Jeżeli każdy odcinek jarzma jest zamocowany na ramieniu rozwiernym z hamowaniem obrotu, wówczas można sprawić, by po pierwsze obrotowe odcinki jarzma podczas montażu znajdowały się w żądanej pozycji montaż owej, po drugie zaś uniknąć sytuacji, w której obrotowe odcinki jarzma obracałyby się w następstwie nieprzewidzianych okoliczności, co mogłoby ewentualnie pociągać za sobą wadliwe działanie okucia.

PL 208 795 B1

Aby zapewnić działanie okucia rozwierno-uchylnego w każdej pozycji roboczej, odcinki jarzma w poł o ż eniu, w którym tworzą one przestawne jarzmo, maj ą ograniczony obrót. Zapobiega to dalszemu obrotowi odcinka jarzma poza żądane położenie, w którym tworzą one przestawne jarzmo.

Można to zrealizować tak, że obrotowe odcinki jarzm mają ogranicznik, który wchodzi w wybranie ramienia rozwiernego.

Celem uproszczenia wytwarzania wybranie na ramieniu rozwiernym jest otwarte od strony krawędzi i ma promień w odniesieniu do osi obrotu odcinka jarzma.

Aby zwiększyć prowadzenie przez odcinek jarzma, obrotowe odcinki jarzm mają w zasadzie kształt litery L.

Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykładach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia okno rozwierno-uchylne w pozycji uchylonej, fig. 2 - fragment urządzenia rozwiernego w widoku z doł u, fig. 3a do 3g - róż ne pozycje robocze elementów ustalają cych pozycję uchylenia szczelinowego, fig. 4 - ramię rozwierne z przestawnymi jarzmami, w widoku z boku, fig. 5 - ramię rozwierne z umieszczonym na nim elementem sprężystym, w widoku z góry, oraz fig. 6 - inny przykład wykonania ograniczenia obrotu obrotowych odcinków jarzm.

Na fig. 1 ościeżnica okna rozwierno-uchylnego jest oznaczona w całości odnośnikiem 10, zaś osadzona w nim rama skrzydła odnośnikiem 12. Rama 12 skrzydła jest osadzona obrotowo wokół pionowej osi obrotu 14 i uchylnie wokół poziomej osi obrotu 16. W prawym dolnym rogu skrzydła znajduje się łożysko narożne 18, które umożliwia zarówno przechylanie wokół poziomej osi obrotu 16, jak też obrót wokół pionowej osi obrotu 14. W lewym dolnym rogu skrzydła znajduje się łożysko uchylne 20, które przy uchylaniu jest zamknięte i może być zwolnione w celu obrotu ramy 12 skrzydła wokół pionowej osi obrotu 14. Pomiędzy górnym ramieniem 22 ościeżnicy i górnym ramieniem 24 ramy skrzydła znajduje się urządzenie rozwierne 26. To urządzenie rozwierne 26 zawiera ramię rozwierne 28, osadzone w łożysku obrotowym 30 na ościeżnicy 10 obrotowo wokół pionowej osi obrotu 14, zaś swym drugim końcem jest prowadzone obrotowo i przesuwnie w prowadnicy uchylno-przesuwnej 32 na górnym ramieniu 24 ramy skrzydła.

Urządzenie rozwierne 26 zawiera ponadto dodatkowy wodzik 34, który za pomocą sworznia łączącego 36 jest połączony przegubowo z ramieniem rozwiernym 28 i za pomocą czopu łączącego 38 połączony przegubowo z szyną nakładkową 40, która jest ułożona we wrębie ramienia 24 ramy skrzydła i wraz z umieszczonym pod nim drążkiem napędowym 56 tworzy jeden podzespół.

Na pionowym, oddalonym od pionowej osi obrotu ramieniu 46 ramy skrzydła jest umieszczony zespół złożony z szyny nakładkowej i drążka napędowego, którego drążek napędowy jest zaopatrzony w element ryglujący 48 do współdziałania z - nie przedstawionym - przeciwelementem ryglującym na pionowym ramieniu 50 ościeżnicy. Drążki napędowe, biegnące na ramieniu 46, 24 skrzydła ramy są przesuwne przez klamkę 52 wzdłuż danego ramienia ramy skrzydła.

Na fig. 1 klamka 52 jest ukazana w pozycji gotowości do uchylenia. Klamka 52 może zajmować pozycje zaznaczone na szkicu pomocniczym do fig. 1, przy czym w pozycji I przedstawiona jest gotowość do uchylenia, w pozycji II uchylenie szczelinowe, a w pozycji III gotowość do obrotu. W pozycji IV, będącej pozycją zaryglowania, rama 12 skrzydła jest unieruchomiona względem ościeżnicy 10 przez element ryglujący 48 i przeciwelementy ryglujące. Poniżej pozycja I jest nazywana pozycją gotowości do uchylenia, pozycja II pozycją gotowości do uchylenia szczelinowego, pozycja III pozycją gotowości do obrotu, zaś pozycja IV pozycją zaryglowania.

W pozycji I, mianowicie pozycji gotowości do uchylenia, drążki napędowe (na przykład drążek napędowy 56) górnego ramienia 24 ramy skrzydła są na rysunku przesunięte w lewo, zaś drążek napędowy pionowego ramienia ramy skrzydła jest przemieszczony w dół. W pozycji III, mianowicie pozycji gotowości do obrotu, drążek napędowy 56 zajmuje położenie środkowe względem jego luzu ruchowego. W tym położeniu ramię rozwierne 28 urządzenia rozwiernego 26 jest za pomocą elementu ustalającego unieruchamiane względem wrębu górnego ramienia 24 ramy skrzydła, mianowicie poprzez wczepienie elementu ryglującego 76, przemieszczanego za pomocą pionowego drążka napędowego ramienia 24 ramy skrzydła i wchodzącego we wczep ryglujący 78 usytuowany na ramieniu rozwiernym 28. Uniemożliwia to ruch ramienia rozwiernego 28 poprzecznie do powierzchni wrębu, utworzonej przez szynę nakładkową 40.

Ramę 12 skrzydła można w tym położeniu roboczym obracać wokół pionowej osi obrotu 14, przy czym pionowe ustawienie ramy 12 skrzydła jest zapewnione przez unieruchomienie ramienia rozwiernego 28.

PL 208 795 B1

Na fig. 1 ukazane jest okno, w którym pionowa oś obrotu 14 jest usytuowana z prawej strony ościeżnicy 10 względnie ramy 12 skrzydła.

Na fig. 2 ukazane jest urządzenie rozwierne 26 z fig. 1 w widoku z dołu, w związku z czym widoczny jest drążek napędowy 56. Umieszczony na drążku napędowym 56 element ustalający 58 pozycję uchylenia szczelinowego przechodzi przez podłużny otwór 54 w szynie nakładkowej 40. Umieszczony na drążku napędowym element ustalający 58 pozycję uchylenia szczelinowego współpracuje z umieszczonym na ramieniu rozwiernym elementem ustalającym 60 pozycję uchylenia szczelinowego, mającym postać przestawnego jarzma 62a względnie 62b. Element ustalający 60 pozycję uchylenia szczelinowego jest przy tym poprzez ramię rozwierne 28 przyporządkowany bezpośrednio ościeżnicy 10, ponieważ ramię rozwierne 28 jest na co najmniej jednym końcu - mianowicie na łożysku obrotowym 30 - zamocowane na ościeżnicy.

Jak wynika z fig. 2, przestawne jarzmo 61 składa się z dwóch odcinków, mianowicie odcinka 61a i odcinka 61b, zaś przestawne jarzmo 62 składa się z odcinków 62a i 62b.

Naprzeciw odcinka 61 b jarzma leży, ukształtowany i ustawiony w układzie symetrii lustrzanej względem wzdłużnej osi symetrii 68 ramienia rozwiernego 28 oraz przesunięty w kierunku wzdłużnym, odcinek 62b jarzma. Widoczny na fig. 2 element krzywkowy 72 ma usytuowany centralnie względem wzdłużnej osi i ze wzdłużnym przesunięciem na drążku napędowym 56, niewidoczny tutaj, drugi element krzywkowy 74 (fig. 3).

Współpraca elementu krzywkowego 72 względnie 74 z przestawnym jarzmami 61, 62 jest przedstawiona na fig. 3a do 3g. Zaznaczone są przy tym elementy krzywkowe 72 względnie 74; dla większej przejrzystości rysunku drążek napędowy 56 i szyna nakładkowa 40 nie są przedstawione względnie są jedynie zaznaczone.

Z fig. 3a wynika pozycja elementów krzywkowych 72 względnie 74 w ustawieniu montażowym okucia zasuwnicowego, a zatem również urządzenia rozwiernego 26. Wszystkie drążki napędowe znajdują się zatem w pozycji, która odpowiada pozycji gotowości do obrotu. Na fig. 3a do 3g widać wyraźnie, że pierwsze przestawne jarzmo 61 w odniesieniu do wzdłużnej osi symetrii 68 ramienia rozwiernego 28 leży naprzeciwko takiego samego drugiego przestawnego jarzma 62 z przesunięciem wzdłużnym i w układzie symetrii lustrzanej. Jeden z odcinków 61a, 62a każdego jarzma 61, 62 jest przy tym zamocowany obrotowo, zaś drugi odcinek 61b, 62b jest zamocowany na stałe i nieobrotowo na ramieniu rozwiernym 28. Obrotowe odcinki 61a, 62a jarzm znajdują się w pozycji montażowej w położeniu pośrednim. W tym położeniu pośrednim odcinki 61a, 62a jarzm są tak ustawione, że co najmniej wzdłuż wzdłużnych krawędzi ramienia rozwiernego 28 względnie szyny nakładkowej 40 powstaje wolna przestrzeń, której wymiary są większe niż elementu krzywkowego 72 względnie 74. Wychodząc z fig. 3a, każdy element krzywkowy 72 względnie 74 można zatem prowadzić w pozycji montażowej obok odcinka 61a, 62a jarzma, nie doprowadzając do ich współpracy.

Po zamontowaniu okucia zasuwnicowego na ramie 12 skrzydła albo wstawia się ramę 12 skrzydła w ościeżnicę 10 i uruchamia okucie zasuwnicowe za pomocą klamki 52, albo uruchamia się okucie zasuwnicowe, nie łącząc ze sobą ramy 12 skrzydła i ościeżnicy 10.

Jeżeli rama 12 skrzydła jest wstawiona w ościeżnicę 10, wówczas ramię rozwierne 28 przemieszcza się przy przejściu z pozycji III gotowości do obrotu w kierunku pozycji II uchylenia szczelinowego, z reguły już w wyniku typowej siły reakcji uszczelek, leżących pomiędzy ramą 12 skrzydła i ościeżnicą 10. Ruch ten zachodzi przy tym w przybliżeniu samoczynnie, gdy element ryglujący 76 opuści przeznaczony dlań wczep ryglujący 78.

Można jednak również zastosować rozwiązanie, w którym przykładowo umieszczony na łożysku obrotowym 30, sprężysty element 31 opiera się na ramie 12 skrzydła i popycha ramię rozwierne 28 w kierunku jego położenia wychylonego w pozycji I gotowości do uchylenia (fig. 5). Ramię rozwierne 28 zostaje przemieszczone w tę pozycję odpowiednio do fig. 3b również wtedy, gdy rama 12 skrzydła nie została zamontowana w ościeżnicy 10 przed pierwszym uruchomieniem. Sprężysty element 31 może być przykładowo wsparty na nakładce 13, która w stanie zamkniętym osłania obszar wrębu ramy 12 skrzydła i przylega do ościeżnicy 10.

Można oczywiście również zastosować rozwiązanie, w ramach którego użytkownik podczas montażu realizuje odpowiednie niewielkie przemieszczenie ramienia rozwiernego 28. Jest to z reguły konieczne dlatego, że nie ma dostępu do osłoniętych ramieniem rozwiernym 28 otworów pod elementy uruchamiające na szynie nakładkowej 40, a zatem ramię rozwierne 28 należy i tak przesunąć w celu zamocowania urządzenia rozwiernego 26.

PL 208 795 B1

Wskutek przemieszczenia ramienia rozwiernego 28 element krzywkowy 72 dochodzi do odcinka 61b przestawnego jarzma 61, który zapobiega dalszemu przemieszczaniu ramienia rozwiernego 28 w kierunku pozycji ograniczającej uchylanie, która w przykładzie wykonania z fig. 3a do 3g znajduje się z prawej strony rysunku. Przemieszczenie powoduje, że obrotowy odcinek 61a jarzma leży na torze przesuwu elementu krzywkowego 72, który podczas swego ruchu w wyniku pierwszego uruchomienia okucia zasuwnicowego w kierunku pozycji uchylonej spotyka się z obrotowym odcinkiem 61a jarzma, zabierając go przy dalszym przemieszczaniu do chwili, gdy zajmie on położenie przedstawione na fig. 3d.

Widać wyraźnie, że działanie to ma miejsce również w połączeniu z elementem krzywkowym 74 i przestawnym jarzmem 62 względnie obrotowym odcinkiem 62a jarzma, gdy ramię rozwierne 28 zostanie przemieszczone na lewą stronę rysunku i nastąpi uruchomienie okucia zasuwnicowego.

Nieużywany w danej chwili odcinek 62a względnie 61a jarzma pozostaje przy tym w swoim położeniu montażowym odpowiednio do fig. 3a. Wskutek tego, że obrotowy odcinek 62a względnie 61a jarzma w pozycji montażowej leży swoją krawędzią 62c względnie 61c, zwróconą ku wzdłużnej krawędzi 70a, 70b ramienia rozwiernego, w odstępie względem tej krawędzi, element krzywkowy 74 względnie 72, który nie jest potrzebny w danym kierunku otwierania, można przeprowadzić obok również niepotrzebnego w danej chwili odcinka 62a względnie 61a jarzma.

Odcinek 61a względnie 61b jarzma jest zamocowany z hamowaniem obrotu na ramieniu rozwiernym 28, co pozwala zapobiec niepożądanemu obrotowi. Może to się odbywać przykładowo w ten sposób, że odcinek 61a, 62a jarzma przechodzi nitowaną nasadką przez otwór w ramieniu rozwiernym 28, gdzie następuje jego doszczelnienie.

Otwór w ramieniu rozwiernym 28 może przy tym mieć niekołowy zarys, w związku z czym w połączeniu z dopasowaną do niego nitowaną nasadką następuje ograniczenie obrotu odcinka 61a względnie 62a w ich położeniu, w którym tworzą one przestawne jarzmo. W tym celu można jednak również umieścić na odcinku 61a, 62a jarzma elementy zatrzaskowe, które w pozycji z fig. 3c współpracują z odpowiednimi wybraniami zatrzaskowymi ramienia rozwiernego 28. Elementy zatrzaskowe mogą być przykładowo umieszczone na końcach obrotowych odcinków 61a, 62a jarzma, mających kształt zbliżony do litery L, i składać się z wystającego w kierunku ramienia rozwiernego 28 ogranicznika lub czopu, który wchodzi w odpowiedni otwór ramienia rozwiernego 28. Niezbędne odkształcenie sprężyste można osiągnąć na przykład tak, że nitowana nasadka dopuszcza niewielkie nachylenie względem ramienia rozwiernego 28, ale jest przykładowo za pomocą sprężystej podkładki lub podobnego elementu dociskana w swoje normalne położenie w odniesieniu do ramienia rozwiernego 28.

Szczególnie prosty przykład wykonania charakteryzuje się jednak tym, że obrotowe odcinki 61a, 62a jarzm mają ogranicznik 71 (fig. 4), który wchodzi w wybranie 75 ramienia rozwiernego 28. Wybranie 75 na ramieniu rozwiernym 28 jest otwarte od strony krawędzi i ma - w odniesieniu do osi obrotu odcinka 61a lub 62a jarzma - współosiowy promień. Pozwala to w prosty sposób ograniczyć ruch obrotowy odcinków 61a, 62a jarzm i uprościć ich wytwarzanie.

Przy pokonywaniu drogi przesuwu z pozycji III gotowości do obrotu w pozycję II uchylenia szczelinowego element krzywkowy 72 dochodzi do odcinka 61a jarzma, po czym zostaje odchylony na jego krawędzi 82, ograniczającej przestawne jarzmo 61 w kierunku przesuwu, i przemieszczony w kierunku 84 (fig. 3d). Zabezpieczenie obrotowego odcinka 61a, 62a jarzma zapobiega przy tym niepożądanemu dalszemu obrotowi. Wreszcie w pozycji II uchylenia szczelinowego element krzywkowy 72 zostaje zatrzymany przez wystający nosek 86 odcinka 61b jarzma, co uniemożliwia dalsze przemieszczanie elementu krzywkowego 72 w kierunku 84.

Ponieważ drążek napędowy 56 jest połączony na stałe z elementem krzywkowym 72 poprzez element ustalający 58 pozycję uchylenia szczelinowego, rama 12 skrzydła przy ruchu drążka napędowego 56 podąża w sposób wymuszony za ruchem elementu krzywkowego 74, w związku z czym zostaje również przemieszczona w kierunku 84 do wnętrza pomieszczenia.

Na całej drodze przesuwu wzdłuż przestawnego jarzma 61 nie można zatem ramy 12 skrzydła zamknąć ani otworzyć względem ościeżnicy 10.

Wreszcie przy dalszym przemieszczaniu z pozycji II uchylenia szczelinowego w pozycję I gotowości do uchylenia element krzywkowy 72 zostaje ostatecznie wyprowadzony z przestawnego jarzma 61 i wchodzi w otwarty z boku obszar obok odcinka 61a jarzma. W tym położeniu roboczym ramię rozwierne 28 można przemieszczać względem szyny nakładkowej 40 względnie wrębu ramienia 24 ramy skrzydła (fig. 3e), zaś ramę 12 skrzydła można przechylać wokół dolnej poziomej osi 16.

PL 208 795 B1

Widać wyraźnie, że w przypadku ramy 12 skrzydła, obracanej wokół prawej pionowej osi, opisany powyżej przebieg ruchu można bez przeszkód zrealizować, jednak w przypadku ramy 12, skrzydła obracanej wokół pionowej osi obrotu 14, usytuowanej z lewej strony ościeżnicy 10 z fig. 1, nie można zastosować urządzenia rozwiernego 26, wyposażonego wyłącznie w przestawne jarzmo 61. Do tego celu służy usytuowany w układzie symetrii lustrzanej ze wzdłużnym przesunięciem odcinek 62 jarzma, który współpracuje w taki sam sposób z elementem krzywkowym 74. W tego typu ramie 12 skrzydła pierwszy ruch ramienia rozwiernego 28 następuje w lewą stronę na fig. 3b, w związku z czym nie powstaje przestawne jarzmo 61, zaś przestawne jarzmo 62 zostaje utworzone w wyniku współdziałania elementu krzywkowego 74 i obrotowego odcinka 62a jarzma.

W pozycji IV zaryglowania z fig. 3f zaznaczony na fig. 2 czop 76 znajduje się w usytuowanym na ramieniu rozwiernym 28 wczepie ryglującym 78, mianowicie w jego skrajnym lewym końcu.

W tym położeniu roboczym ramię rozwierne 28 jest unieruchomione w odniesieniu do szyny nakładkowej 40 względnie wrębu górnego ramienia 24 ramy skrzydła, zaś rama 12 skrzydła jest unieruchomiona w odniesieniu do ościeżnicy wskutek wczepienia elementu ryglującego 48 w przeciwelement ryglujący. Oczywiście oprócz elementu ryglującego 48 na ramie 12 skrzydła można umieścić kolejne elementy ryglujące. Przy przemieszczaniu drążka napędowego 56 za pomocą klamki 52 zostaje on przemieszczony w kierunku strzałki oznaczonej odnośnikiem 80, przy czym czop 76 zajmuje zaznaczone na fig. 2 położenie w prawym końcu wczepu ryglującego 78. W tym położeniu rama 12 skrzydła może być obracana wokół pionowej osi obrotu 14.

Jeżeli okucie zasuwnicowe przy ponownym uruchomieniu zostanie przestawione z powrotem w pozycję III gotowości do obrotu, wówczas obrotowy odcinek 61a jarzma pozostaje w położeniu właściwym dla kierunku otwierania i przy dalszym uruchamianiu - co zabezpiecza ogranicznik ruchu uchylnego - znajduje się zawsze w położeniu właściwym dla danej funkcji, nawet wówczas, gdy nie można już wykonać wspomnianego na wstępie ruchu ramienia rozwiernego 28 w kierunku otwierania. Jest to również korzystne, ponieważ po pewnym czasie, na przykład wskutek osłabienia sprężystych własności uszczelek lub elementu sprężystego, nie można by już było zapewnić ruchu ramienia rozwiernego 28.

Na fig. 6 ukazany jest na koniec alternatywny przykład wykonania ogranicznika ruchu uchylnego. Na zwróconej ku ramieniu rozwiernemu 28 stronie obrotowych odcinków 61a, 62a jarzm, na ramieniu leżącym w pobliżu wzdłużnej osi symetrii 68, umieszczony jest działający jak ogranicznik 71 czop, który wchodzi w leżące na wzdłużnej osi symetrii 68 wybranie 75 w postaci otworu.

Wybranie 75 ma przy tym wyraźnie większe wymiary niż ogranicznik 71, w związku z czym ogranicznik 71 może się poruszać w otworze względnie wybraniu 75. W jednej skrajnej pozycji ruchu uchylnego ogranicznik 71 dochodzi do jednej krawędzi wybrania 75, natomiast w drugiej skrajnej pozycji ruchu uchylnego przylega do przeciwległej krawędzi. Ten przykład wykonania ma tę zaletę, że wybranie 75 można łatwo wykonać w drodze wykrawania, co równocześnie pociąga za sobą jedynie niewielkie osłabienie przekroju ramienia rozwiernego 28.

Claims (8)

1. Okucie rozwierno-uchylne dla okien lub drzwi, z umieszczonymi w obszarze wrębu ramienia ramy skrzydła elementami związanymi z drążkiem napędowym, które za pomocą uruchamianych ręcznie elementów są przemieszczane wzdłuż danego ramienia ramy skrzydła, aby móc przestawiać okucie kolejno w różne pozycje robocze, na przykład pozycję gotowości do uchylenia, gotowości do obrotu, zaryglowania, przy czym pomiędzy górnym ramieniem ościeżnicy (10) i górnym ramieniem ramy (12) skrzydła umieszczone jest urządzenie rozwierne (26) z osadzonym na ościeżnicy (10) obrotowo wokół pionowej osi obrotu (14) i osadzonym przegubowo na górnym ramieniu (24) ramy skrzydła za pomocą połączenia uchylno-przesuwnego ramieniem rozwiernym (28), które w celu pracy obrotowej jest mocowane na górnym ramieniu (24) ramy skrzydła, w zasadzie równolegle do niego, przy czym rama (12) skrzydła jest za pomocą elementów związanych z drążkiem napędowym (56) i za pomocą elementów ustalających zabezpieczana w pozycji uchylenia szczelinowego względnie otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem i dalszym otwieraniem, przy czym elementy ustalające zawierają mocowany co najmniej pośrednio na ościeżnicy (10) element ustalający (60) pozycję uchylenia szczelinowego i współpracujący z nim, przypisany ramie (12) skrzydła element ustalający (58) pozycję uchylenia szczelinowego, zaś przypisany ramie (12) skrzydła element ustalający (58) pozycję

PL 208 795 B1 uchylenia szczelinowego jest przemieszczany wraz z elementami związanymi z drążkiem napędowym (56), przy czym elementy związane z drążkiem napędowym (56) są tak ukształtowane, że elementy ustalające (58, 60) pozycję uchylenia szczelinowego działają pomiędzy urządzeniem rozwiernym (26) z jednej strony i częścią (72, 74) z drugiej strony, która jest przemieszczana za pomocą umieszczonego na górnym ramieniu (24) ramy (12) skrzydła drążka napędowego (56), że jeden z elementów ustalających (58, 60) pozycję uchylenia szczelinowego jest ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma (61, 62) z odcinkiem ustalającym pozycję uchylenia szczelinowego do wczepienia drugiego, ukształtowanego na zasadzie elementu krzywkowego (72, 74), elementu ustalającego (58) pozycję uchylenia szczelinowego, że ukształtowany na zasadzie przestawnego jarzma (61, 62) element ustalający (60) pozycję uchylenia szczelinowego jest umieszczony na ramieniu rozwiernym (28), przy czym jego przestawne jarzmo (61, 62) jest tak wyprofilowane, że w pozycji uchylenia względnie otwarcia szczelinowego, różnej od pozycji gotowości do uchylenia, zabezpiecza ono ramę (12) skrzydła poprzez współdziałanie z elementem krzywkowym (72, 74) w jej pozycji otwarcia szczelinowego przed całkowitym zamknięciem, zaś jego częściowo otwarte przestawne jarzmo (61, 62) jest w swym obszarze, przyporządkowanym pozycji otwarcia uchylnego, otwarte dla przejścia elementu krzywkowego (72, 74), że elementy ustalające (58, 60) pozycję uchylenia szczelinowego są ukształtowane i usytuowane przestawnie lub przekształcalnie do zastosowania prawo- lub lewostronnego, ponadto elementowi krzywkowemu (72) na drążku napędowym (56) przyporządkowany jest, usytuowany symetrycznie względem wzdłużnej osi symetrii i ze wzdłużnym przesunięciem, drugi element krzywkowy (74), oraz że przestawne jarzmo (61, 62) składa się z co najmniej dwóch elementów (61a, 61b; 62a, 62b), pomiędzy którymi w pozycji otwarcia szczelinowego umieszczony jest jeden z elementów krzywkowych (72, 74) i które są zamocowane niezależnie od siebie na ramieniu rozwiernym (28), znamienne tym, że naprzeciw pierwszego przestawnego jarzma (61), ze wzdłużnym przesunięciem i w układzie symetrii lustrzanej w odniesieniu do wzdłużnej osi symetrii (68) ramienia rozwiernego (28), znajduje się drugie, takie samo przestawne jarzmo (62), przy czym jeden odcinek (61a, 62a) każdego przestawnego jarzma (61, 62) jest zamocowany obrotowo, zaś drugi (61b, 62b) na stałe na ramieniu rozwiernym (28), przy czym obrotowe odcinki (61a, 62a) jarzm w pozycji montażowej znajdują się w pozycji pośredniej, zaś element krzywkowy (72, 74) przy pierwszym uruchomieniu okucia zasuwnicowego w kierunku pozycji otwarcia uchylnego współpracuje z jednym z osadzonych obrotowo odcinków (61 a, 62a) jarzm, przechylając je w położenie, w którym tworzą one przestawne jarzmo (61,62).

2. Okucie rozwierno-uchylne według zastrz. 1, znamienne tym, że element krzywkowy (72, 74) w montażowej pozycji okucia zasuwnicowego znajduje się względem stałego odcinka (61b, 62b) jarzma w równoległym - w odniesieniu do wzdłużnej osi symetrii (68) ramienia rozwiernego (28) - odstępie, w związku z czym jeden z obrotowych odcinków (61a, 62a) jarzma przy przemieszczaniu ramienia rozwiernego (28) w kierunku jego pozycji, ograniczającej położenie uchylone, leży na torze przesuwu elementu krzywkowego (72, 74).

3. Okucie rozwierno-uchylne według zastrz. 2, znamienne tym, że obrotowy odcinek (61a, 62a) jarzma w pozycji montażowej leży swoją krawędzią ograniczającą (61c, 62c) zwróconą ku wzdłużnej krawędzi (70a, 70b) ramienia rozwiernego (28) w odstępie względem niej.

4. Okucie rozwierno-uchylne według zastrz. 1, znamienne tym, że każdy odcinek (61a, 62a) jarzma jest zamocowany na ramieniu rozwiernym (28) z hamowaniem obrotu.

5. Okucie rozwierno-uchylne według zastrz. 1, znamienne tym, że odcinki (61a, 62a) jarzm w położeniu, w którym tworzą one przestawne jarzmo (61,62), mają ograniczony obrót.

6. Okucie rozwierno-uchylne zastrz. 5, znamienne tym, że obrotowe odcinki (61a, 62a) jarzm mają ogranicznik (71), który wchodzi w wybranie (75) ramienia rozwiernego (28).

7. Okucie rozwierno-uchylne zastrz. 6, znamienne tym, że wybranie (75) na ramieniu rozwiernym (28) jest otwarte od strony krawędzi i ma promień w odniesieniu do osi obrotu odcinka (61a, 62a) jarzma.

8. Okucie rozwierno-uchylne według zastrz. 1, znamienne tym, że obrotowe odcinki (61a, 62a) jarzm mają w zasadzie kształt litery L.