PL173738B1

PL173738B1 - Sposób wytwarzania pochodnych pirolo(2,3-d)pirymidyny

Info

Publication number: PL173738B1
Application number: PL93300487A
Authority: PL
Inventors: Charles J. Barnett; Thomas M. Wilson
Original assignee: Lilly Co Eli
Priority date: 1992-09-25
Filing date: 1993-09-24
Publication date: 1998-04-30
Also published as: FI981709L; RU2127274C1; CZ283281B6; CN1038415C; EP0589720A2; HUT70208A; FI934182A0; FI934182L; NO180587B; CZ195293A3; US5612482A; US5663339A; FI981709A7; HU9302654D0; CN1087910A; US5644058A; NO933395L; AU667568B2; IL107041A; MY111886A

Abstract

1 Sposób wytwarzania pochodnych pirolo[2,3-d]pirymi- d yny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupe NHC H(CO- OR1)CH2CH2C O O r1 lub OR1 , przy czym kazdy z symboli R 1 niezaleznie oznacza atom wodoru albo grupe zabezpieczajaca grupe karboksylowa, atom wegla oznaczony gwiazdka ma konfiguracje L, n oznacza 0 lub 1, a grupa A o wzorze 2 oznacza ewentualnie podstawiona grupe arylowa, a takze soli tych zwiazków, znamien- ny tym, ze 2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidyne poddaje sie re- akcji z chlorowcoaldehydem o ogólnym wzorze 3, w którym Y oznacza atom bromu, chloru lub jodu, a grupa o wzorze 2, R i n maja wyzej podane znaczenie, po czym ewentualnie przeprowadza sie powstaly zwiazek o wzorze 1 w jego sól 6 Sposób wytwarzania pochodnych pirolo[2,3-d]-pirymi- dyny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupe o wzorze NHC*H(COOR1)CH2CH2COOR1 lub OR1 , przy czym kazdy z symboli R 1 niezaleznie oznacza atom wodoru albo taka sama lub rózna grupe zabezpieczajaca grupe karboksylowa, atom wegla oz- naczony gwiazdka ma konfiguracje L, n oznacza 0 lub 1, a grupa A o wzorze 2 oznacza ewentualnie podstawiona grupe arylowa, a takze soli tych zwiazków, znamienny tym, ze srodek chlorowcujacy poddaje sie reakcji ze zwiazkiem o ogólnym wzorze 4, w którym R, grupa A o wzorze 2 i n maja wyzej podane znaczenie, a R oznacza grupe OHC-CH2-CH2 albo grupe o wzorze R -CH=CH-CH2 lub grupe o wzorze 5, przy czym R oznacza grupe o wzorze OR , w którym R4 oznacza grupe zabezpieczajaca grupe hydroksylowa, grupe o wzorze OCOR5, w którym R3 oznacza C 1 -C6-alkil, fenyl, benzyl lub C3-C6 -cykloalkil, albo grupe o wzorze NR6N7, w którym R6 i R7 mezaleznie oznaczaja C1 -C6-alkil lub C3-C6-cykloalkil albo razem z atomem azotu 1 ewentualnie atomem tlenu tworza 5- lub 6-czlonowa nasycona grupe jednopiersciemowa ewentualnie pod- stawiona 1 lub 2 podstawnikami wybranymi z grapy obejmujacej C1 -c 4 alkil I C1 -C4-alkoksyl,............................................................ W zó r 1 Wzór 2 Wzór 3 W zór 4 Wzór 5 PL PL PL

Description

Przedmiotem wynalazku jest regiospecyficzny sposób wytwarzania 5-podstawionych pochodnych pirolo[2,3-d]pirymidyny, użytecznych jako związki pośrednie do wytwarzania między innymi farmaceutycznie czynnych pochodnych pirolo[2,3-d]pirymidyny, albo użytecznych jako związki farmaceutycznie czynne, przy czym ten sposób realizuje się w tym samym naczyniu reakcyjnym.

Sposobem według wynalazku wytwarza się 5-podstawione pochodne pirolo[2,3-d]pirymidyny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupę o wzorze NHC*H(COOR)¹CH2CH2COOR1 lub OR^l, przy czym każdy z symboli R1 niezależnie oznacza atom wodoru albo taką samą lub różną grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, atom węgla oznaczony gwiazdką ma konfigurację L, n oznacza 0 lub 1, a grupa A o wzorze 2 oznacza ewentualnie podstawioną grupę arylową, a także sole tych związków.

Sposób według wynalazku polega na tym, że 2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidynę poddaje się reakcji z chlorowcoaldehydem o ogólnym wzorze 3, w którym Y oznacza atom bromu, chloru lub jodu, a grupa A o wzorze 2, R i n mają wyżej podane znaczenie, po czym ewentualnie przeprowadza się powstały związek o wzorze 1 w jego sól, albo środek chlorowcujący poddaje się reakcji ze związkiem o ogólnym wzorze 4, w którym R, grupa A o wzorze 2 i n mają wyżej podane znaczenie, a R² oznacza grupę OHC-CH2-CH2 albo grupę o wzorze R³-CH=CH-CH2 lub grupę o wzorze 5, przy czym R3 oznacza grupę o wzorze OR4, w którym Y oznacza grupę zabezpieczającą grupę hydroksylową, grupę o wzorze OCOR⁵, w którym R⁵ oznacza C1-C6-alkil, fenyl, benzyl lub C3-C6-cykloalkil, albo grupę o wzorze NR⁶n7, w którym r6 i R⁷ niezależnie oznaczają Cp-C^^alkil lub C3-C6-cykloalkil albo razem z atomem azotu i ewentualnie atomem tlenu tworzą 5- lub 6-członową nasyconą grupę jednopierścieniową ewentualnie podstawioną 1 lub 2 podstawnikami wybranymi z grupy obejmującej C1-C4-alkil i Ct-C4-alkoksyl, a R⁸ i R⁹ niezależnie oznaczają Ci-C4-alkil albo razem z atomami tlenu tworzą 5- lub 6-członową nasyconą grupę jednopierścieniową ewentualnie podstawioną 1 lub 2 podstawnikami wybranymi z grupy obejmującej hydroksyl, Ci-C4-alkil i Ci-C4-alkoksyl i powstały związek pośredni poddaje się reakcji z 2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidyną, po czym ewentualnie przeprowadza się powstały związek o wzorze 1 w jego sól.

Reakcję 2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidyny z chlorowcoaldehydem o wzorze 3 prowadzi się w obecności odpowiedniego rozpuszczalnika np. C1-C4-alkoholu, acetonitrylu, dwumetyloformamidu (DMF), dwumetylosulfotlenku (DMSO), dwumetyloacetamidu, N-metylopirolidynonu, wody i ich mieszanin. Korzystna jest mieszanina rozpuszczalników, taka jak mieszanina etanolu i wody albo acetonitrylu i wody.

Czas prowadzenia reakcji potrzebny do jej zakończenia może być łatwo ustalony przez fachowca. Przy określaniu zakończenia reakcji przydatne są metody chromatograficzne, takie jak TLC (chromatografia cienkowarstwowa) i HPLC (wysokosprawna chromatografia cieczowa).

Temperatura, w której prowadzi się reakcję, powinna być wystarczająca dla zapewnienia jej przebiegu do końca. Zazwyczaj korzystna jest temperatura około 25 - 100°C, a zwłaszcza około 70 - 90°C.

Wytworzone związki o wzorze 1 można łatwo wyodrębnić zwykłymi sposobami i nie trzeba ich dalej oczyszczać przed ich zastosowaniem jako związków pośrednich.

W przypadku reakcji z użyciem związku wyjściowego o wzorze 4, po jego doborze i dodaniu do odpowiedniego rozpuszczalnika, poddaje się go reakcji ze środkiem chlorowcującym i następnie produkt reakcji poddaje się reakcji z 2,4-dwuamino-4-hydroksypirymidyną. Produkt reakcji można ewentualnie przeprowadzić w sól zgodnie ze znanymi sposobami.

Odpowiednie i korzystne rozpuszczalniki, temperaturę, czas reakcji i sposoby wyodrębniania w przypadku tego procesu są takie same jak opisano powyżej dla reakcji cyklizacji związków o wzorze 3 do związków o wzorze 1.

W procesie wytwarzania związków o wzorze 1 każdy etap można prowadzić niezależnie, wyodrębniając produkt reakcji uzyskany w każdym etapie i oczyszczając go, względnie, korzystnie, prowadzić in situ jako proces, którego każdy etap prowadzi się kolejno w tym samym naczyniu.

Związki o wzorze 1, w którym R oznacza ORl a R¹ oznacza atom wodoru lub grupę, zabezpieczającą grupę karboksylową, albo R oznacza grupę o wzorze NHC H(CoOr')CH2CH2(cOor1), a R1 oznacza taką samą lub różną grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, są związkami pośrednimi przydatnymi do wytwarzania między innymi środków antyfolianowych opartych na pirolo[2,3-d]pirymidynie.

Gdy R oznacza OR\ a Ri oznacza atom wodoru, albo po korzystnym etapie odbezpieczania, gdy Ri oznacza grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, związek o wzorze 1 trzeba najpierw poddać kondensacji ze związkiem o wzorze 6. Po kondensacji, jeżeli Ri oznacza atom wodoru, produkt ma końcową postać gotową do zastosowania farmaceutycznego. Jeżeli Ri oznacza grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, taką grupę zabezpieczającą można usunąć i uzyskać produkt będący terapeutycznie czynnym antyfolianem.

Podobnie, związek o wzorze 1, w którym R oznacza NHC^pCOORlCIHCWCOOR¹), aRi oznacza atom wodoru, będący produktem wytworzonym sposobem według wynalazku, jest terapeutycznie czynny. Natomiast, gdy Ri oznacza grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, to trzeba ją usunąć znanymi sposobami w celu otrzymania środka terapeutycznie czynnego.

Po wytworzeniu pirolo[2,3-d]pirymidyn terapeutycznie czynnych jako antyfoliany, związki te ewentualnie przeprowadza się w postać soli dla uzyskania związków bardziej farmaceutycznie dopuszczalnych.

2,4-Dwuamino-6-hydroksypirymidyna, stosowana jako związek wyjściowy w sposobie według wynalazku, jest dostępna w handlu. Sposób wytwarzania chlorowcoaldehydów o wzorze 3, w którym R oznacza ORl a Ri oznacza atom wodoru lub grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, jest znany (patrz np. DeGraw i inni, J.Med.Chem., 25: 1227 - 1230 (l982).

DeGraw opisał wytwarzanie związku o wzorze 3, w którym grupa A o wzorze 2 stanowi

1,4-fenylen, n oznacza 0, R oznacza ORl a Ri oznacza atom wodoru. Sposoby zabezpieczania ugrupowania kwasu karboksylowego i wytwarzania związku o wzorze 3, w którym n oznacza 1, są dobrze znane.

Alternatywnie związki o wzorze 3 można wytworzyć z użyciem enoloeteru o wzorze 7, w którym grupa A o wzorze 2 stanowi ewentualnie podstawioną grupę arylową, R oznacza OR¹. R¹ oznacza atom wodoru lub grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, n oznacza 0 lub 1, R³oznacza OR⁴, a R⁴ oznacza grupę zabezpieczającą grupę hydroksylową, sposobem ogólnie opisanym przez DeGrawa (publikacja cytowana powyżej). Związek ten poddaje się kondensacji ze związkiem o wzorze 6, w którym każdy R1 oznacza taką samą lub różną grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, a atom węgla oznaczony gwiazdką ma konfigurację L, stosując znane sposoby kondensacji. Jeden z korzystnych sposobów kondensacji, w przypadku gdy we wzorze 3 R oznacza atom wodoru, został podany w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 684 653. W przeciwnym wypadku, związek o wzorze 3 powinien być najpierw odbezpieczony przed kondensacją.

Po zakończeniu kondensacji, produkt reakcji poddaje się chlorowcowaniu znanymi sposobami (patrz np. DeKimpe, publikacja cytowana powyżej), stosując odpowiedni środek chlorowcujący, z wytworzeniem związku o wzorze 3, w którym R oznacza NHC*H(^OOR¹)CH2CH2COOR¹, Y oznacza atom bromu, chloru lub jodu, a R1 i n mają wyżej podane znaczenie.

Szczególnie odpowiednimi środkami chlorowcującymi są np. cząsteczkowy brom, chlor i jod, N-bromo-, N-chloro- i N-jodosukcynimid, N-bromo-, N-chloro i N-jodonaftalimid itp.

Sposób wytwarzania aldehydu o wzorze 4, w którym r2 oznacza OHC-CH2-CH2, jest znany (patrz np. Taylor i inni, J.Med. Chem., 55: 3222 - 3227 (1990)).

Taylor opisał wytwarzanie związków o wzorze 4, w którym R oznacza OR\ R1 oznacza metyl, n oznacza 0 lub 1, a r2 oznacza OHC-CH2-CH2. Aldehydy o wzorze 4 można dalej modyfikować z wytworzeniem enamin, enoloestrów, enoloeterów (gdzie r2 oznacza R ³-CH=CH-CH2) i acetali (gdzie r2 oznacza grupę o wzorze 5) sposobami znanymi w chemii organicznej.

Enoloeter o wzorze 4, w którym R oznacza OR1 R1 oznacza grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, r2 oznacza R³-CH=CH-CH2, R³ oznacza OR4 a R4 oznacza grupę zabezpieczającą grupę hydroksylową (zwłaszcza metyl), jest korzystnym związkiem wyjściowym o wzorze 4.

Alternatywnie enoloeter stanowiący związek wyjściowy o wzorze 4 można wytworzyć przez kondensację wyżej opisanego korzystnego enoloeteru o wzorze 4 ze związkiem o wzorze 7 określonym powyżej. Związki o wzorze 4, w którym R oznacza OR1 a R1 oznacza grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, korzystnie odbezpiecza się przed kondensacją. Jednak korzystnie jest przeprowadzić tę kondensację po zakończeniu tej reakcji.

W niniejszym opisie wszystkie proporcje i udziały procentowe podano wagowo, lecz w przypadku rozpuszczalników i ich mieszanin podano stosunki objętościowe.

Wynalazek ilustrują poniższe przykłady, w których skrót t.t. oznacza temperaturę topnienia, a t.w. oznacza temperaturę wrzenia.

Przykład I. 4-(4-Trójmetylosililoksy-3-butenylo)benzoesan metylu.

Do 3,65 g (17,7 mmola) 4-(4-karbometoksyfenylo)butanalu i 3,43 g (21,2 mmola) 1,1,1,3,3,3-sześciometylodisilazanu w 177 ml chlorku metylenu w atmosferze azotu dodano w -15°C w ciągu 2 minut 3,89 g (18,5 mmola) jodku trójmetylosililu. Mieszaninę mieszano przez 10 minut i następnie pozwolono by ogrzała się do temperatury pokojowej. Po 2 godzinach usunięto nadmiar reagenta przez dodanie 100 ml wody. Warstwy rozdzielono, a fazę organiczną wysuszono nad siarczanem sodowym. Rozpuszczalnik usunięto przez zatężenie pod próżnią i otrzymano 5,0 g 4-(4-trójmetylosililoksy-3-butenylo)benzoesanu metylu z wydajnością 100%. Analiza metodą chromatografii cienkowarstwowej (TLC) (krzemionka, heksan-octan etylu 3:2) wykazała, że produkt był zasadniczo czysty. T.w. 170°C/16 Pa.

*H NMR (CDCl3) δ 0,15 (s, 9H), 2,41 (q, J = 7,2 Hz, 2H), 2,69 (m, 2H), 3,89 (s, 3H), 4,47 (q, J = 7,2 Hz, 1H), 6,15 (m, 1H), 7,25 (d, J = 8,2 Jz, 2H), 7,93 (d, J = 8,2 Hz, 2H); ¹³C NMR (CDCl 3) δ -0,60, 25,0, 35,9, 51,8, 109,8, 128,4, 128,5, 129,6, 138,6, 148,0, 167,1; FDMS 279 (90), 279 (M+, 100%) 280, 251, 226;

173 738

Próbkę analityczną otrzymano drogą chromatografii rzutowej (krzemionka, heksan-octan etylu 3:2).

Analiza dla C15H22O3S1,

Obliczono: C 64,71, H 7,96.

Stwierdzono: C 64,90, H 8,05.

Przykład II. 2-Bromo-4-(4-karbometoksyfenylo)butanal.

Do 4,46 g (16 mmoli) 4-(4-trójmetylosililoksy-3-butenylo)benzoesanu metylu, wytworzonego w przykładzie I, w 16 ml czterochlorku węgla w -20°C powoli dodano w ciągu 4 godzin 2,56 g (16 mmoli) bromu w 16 ml czterochlorku węgla. Mieszaninę pozostawiono by ogrzała się do temperatury pokojowej i następnie zdekantowano znad niewielkiej ilości substancji nierozpuszczalnej. Rozpuszczalnik usunięto przez odparowanie w próżniowej wyparce obrotowej i otrzymano 4,60 g 2-bromo-4-(4-karbometoksyfenylo)metanolu. Po oczyszczeniu chromatograficznym (krzemionka, heksan-octan etylu 7:3) otrzymano 4,0 g produktu z wydajnością 87,8%.

*H HMR (CDCI3) δ 2,24 (m, 1H), 2,36 (m, 1H), 2,81 (m, 1H), 2,90 (m, 1H), 3,90 (s, 3H), 4,16 (m, 1H), 7,27 (d, J = 8,2 Hu, 2H), 7,97 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 9,46 (d, J = 2,1 Hz, 1H); ⁿC NMR (CDCI3) δ 32,5, 32,7, 51,7, 54,3, 128,4,129,8, 145,0,166,6,192,0.

Przykład III. 4-[2-(2-Amino-4-keto-3,7-dihydropirolo[2,3-d]pirymidynylo-5)etylo]benzoesan metylu.

Do 1,69 g (13,4 mmola) 2,4-dwuaminohydroksypirymidyny, 2,20 g (26,8 mmola) octanu sodowego i 20 ml wody dodano w 80°C w ciągu 5 minut 3,82 g (13,4 mmola) 2-bromo-4-(4karbometoksyfenylo)butanalu, wytworzonego w przykładzie II, w 7 ml metanolu. Mieszaninę utrzymywano w 80°C przez 5 minut, po czym ochłodzono ją do temperatury pokojowej i mieszano przez 30 minut. Mieszaninę przesączono, substancję stałą przemyto wodą, wysuszono przez 18 godzin w 50°C pod ciśnieniem 1,33 kPa i otrzymano 3,32 g 4-[2-(2-amino-4-keto-3,7dihydropirolo[2,3-d]pirymidynylo-5)etylo]benzoesanu etylu (t.t. > 220°C) z wydajnością 79,4%. Uzyskany przesącz ochłodzono do 5% i przesączono i dodatkowo otrzymano 0,069 g powyższego produktu, przy czym łączna wydajność wyniosła 81%.

Ή NMR (DMSO-d6) δ 2,80 (m, 2H), 2,93 (m, 2H), 3,78 (s, 3H), 5,97 (s, 2H), 6,26 (d, J = 2,0 Hz, 1H), 7,28 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 7,80 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 10,12 (s, 1H), 10,58 (s, 1H); FDMS 312 (M+),

Analiza dla C usH 16N4O3,

Obliczono: C61.53 , ^5,6i, N 17,94;

Stwierdzono: C 61,79, H 5,33, N 17,66.

Przykład IV. Kwas 4-[2-(2-amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo-[2,3-d]pirymidynylo-5)etylo]benzoesowy.

Mieszaninę 3,17 g (10,15 mmola) 4-[2-(2-amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo[2,3d]pirymidynylo-5)-etylo]benzoesanu metylu, wytworzonego w przykładzie III, w 30 ml 1n wodnego roztworu wodorotlenku sodowego i 5 ml metanolu mieszano przez 20 godzin w temperaturze pokojowej. Po dodaniu 5 ml tetrahydrofuranu mieszaninę mieszano przez 4 godziny i następnie zobojętniono ją 30 ml 1 n wodnego roztworu HCl. Powstały osad odsączono, przemyto 20 ml wody i wysuszono w piecu próżniowym w 50°C. Otrzymano 2,65 g powyższego produktu z wydajnością 87%.

‘H NMR (DMSO-de) δ 2,45 (m, 2H), 2,91 (m, 2H), 5,99 (s, 2H), 6,27 (d, J = 2,0, 1H), 7,27 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 7,79 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 10,14 (s, 1H), 10,59 (d, J = 2,0 Hz, 1H), 13,2 (bs, 1H).

Przykład V. N{-4-[2-(2-Amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo-[2,3-d]pirymidynylo5)etylo]benzoilo} glutaminianu dwumetylu.

Do 2,00 g (6,74 mmola) kwasu 4-[2-(2-amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo[2,3-d]pirymidy'nylo-5)-benz.oesowego, wytworzonego w przykładzie IV, w 23 ml dwumetyloformamidu w atmosferze azotu dodano 1,40 g (13,8 mmola) N-metylomorfoliny i 1,17 g (6,70 mmola) 4-chloro-2,6-dwumetoksytriazyny. Powstawanie aktywnego estru śledzono poddając analizie metodą HPLC podwielokrotne próbki. Po 40 minutach w temperaturze pokojowej dodano 0,70 g (6,9 mmola) N-metylomorfoliny i następnie 1,56 g

173 738 (7,37 mmola) chlorowodorku L-glutaminianu dwumetylu. Po 30 minutach analiza metodą HPLC wykazała, że zasadniczo całkowicie uległ przereagowaniu aktywny ester i powstał N-{4-[2-(2-amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo[2,3-d]pirymidynylo-5)etylo] benzoilojglutaminian dwumetylu. Mieszaninę reakcyjną przesączono i produkt zatężono i oczyszczono drogą chromatografii na krzemionce (eluent: 1:4 metanol-chlorek metylenu). Czyste frakcje połączono i otrzymano 1,30 g produktu z wydajnością 43%.

Ή NMR (DMSO-d6) δ 2,01 (m, 2H), 2,40 (t, J = 7,4 Hz, 2H), 2,80 (m, 2H), 2,92 (m, 2H), 3,53 (s, 3H), 3,59 (s, 3H), 4,40 (m, 1H), 5,99 (s, 2H), 6,26 (d, J = 1,9 Hz, 1H), 7,23 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 7,73 (d, J = 8,2 Hz, 2H), 8,62 (d, J = 7,5 Hz, 1H), 10,15 (s, 1H), 10,57 (d,

J = 1,9 Hz, 1H).

Przykład VI. Kwas N-{4-[2-(2-amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo[2,3-d]pirymidynylo-5)etylo]benzoilo} glutaminowy.

Mieszaninę 0,50 g (1,1 mmola) N-{4-[2-(2-amino-4,7-dihydro-4-keto-3H-pirolo[2,3-d]pirymidynylo55)etylo]benzoilo}glutaminianu dwumetylu, wytworzonego w przykładzie V, i 3,3 ml 2n wodnego roztworu wodorotlenku sodowego mieszano w temperaturze pokojowej przez 48 godzin i następnie zobojętniono ją do pH 5 przy użyciu 6n wodnego roztworu kwasu solnego. Osad odsączono, przemyto wodą i wysuszono. Otrzymano 0,277 g produktu z wydajnością 59%.

Przykład VII. 1-Metoksy-4-(4-karboksymetylofenylo)-1-buten.

Do 3,77 g (11 mmoli) chlorku metoksymetylotrójfenrlofosfoniowego w 10 ml toluenu w 0°C w atmosferze azotu dodano w ciągu 20 minut 11 ml (11 mmoli) t-butanolanu potasowego. Uzyskany roztwór mieszano przez 10 minut i następnie dodano doń w ciągu 15 minut 1,92 g (10 mmoli) 3-(4-karboksymetylofenylo)propanalu w 10 ml toluenu. Mieszaninę mieszano przez 20 minut i dodano do niej 40 ml eteru etylowego. Powstały osad odsączono z użyciem ziemi okrzemkowej, przemyto 20 ml wody, 20 ml nasyconego roztworu chlorku sodowego i wysuszono przy użyciu mieszaniny 9:1 siarczanu sodowego i nasyconego roztworu chlorku sodowego. Po zatężeniu pod próżnią przesączonego roztworu i roztarciu pozostałości z heksanem otrzymano 1,72 g 1-metoksy-4-(4-karboksymetylofenylo)-1-butenu. Produkt poddano chromatografii (żel krzemionkowy 8:2 heksan-octan etylu) otrzymano 1,0 g produktu w postaci mieszaniny izomerów geometrycznych (Z/E 6:4) z łączną wydajnością 45%. T.w.140°C/9,33 Pa.

*H NMR (CDCl3) δ 2,23 (dq, J = 1,0, 8,1 Hz), 2,40 (dq, J = 1,3, 8,0 Hz) razem 2H, 2,70 (t, J = 8,1 Hz), 2,71 (t, J = 8,0 Hz), razem 2H, 3,48 (s), 3,55 (s), razem 3H, 3,89 (s), 3,90 (s), razem 3H, 4,32 (q, J = 6,2 Hz), 4,71 (dt, J = 7,3, 12,6 Hz), razem 1H, 5,87 (dt, J = 1,3, 6,2 Hz), 6,28 (dt, J = 1,0,12,6 Hz), razem 1H, 7,23 (d, J = 8,2 Hz), 7,27 (d, J = 8,2 Hz), razem 1H, 7,94 (d, J = 8,2 Hz), 7,95 (d, J = 8,2 Hz), razem 2H;

^BC NMR (CDCb) δ 25,2, 29,3, 36,0, 37,4, 51,9, 56,0, 59,5, 101,8, 101,9, 105,5, 127,9,

128,0, 128,5, 128,6, 129,6, 129,7, 146,9, 147,5, 147,9, 148,0, 167,1, 167,2;

IR (CHCl3) 3025,2954,1716,1656,1610,1437,1284,1112 cm’¹; NS (FD) m/z 220 (M+).

Przykład VIII. 4-[2-(2-Amino-4-keto-1H-4,7-dihydropirolo[2,3-d]-pirymidynylo5)etylo]benzoesan metylu.

Do 1,10 g (5,0 mmola) 1-metoksy-4-(4-karboksymetylofenylo)-1-butenu, wytworzonego w przykładzie VII, w 10 ml acetonitrylu dodano 10 ml wody. Uzyskaną mieszaninę ochłodzono do 5°C i dodano do niej 0,80 g (1,0 równoważnik) bromu. Po dodaniu 0,63 g (5,0 mmola)

2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidyny mieszaninę mieszano i ogrzewano do 80°C. Po 40 minutach mieszaninę ochłodzono do temperatury pokojowej i dodano do niej 20 ml wody. Powstałą zawiesinę doprowadzono do pH 6 przy użyciu 5n roztworu wodorotlenku sodowego. Osad odsączono, przemyto wodą i wysuszono w 50°C pod ciśnieniem 1,33 kPa. Otrzymano 1,44 g produktu z wydajnością 92%.

Przykład IX.4i-[2-(2-Ammo-4-keto-1H-4,7-dihydiopiiolo[2,3-d]pirymidynylo-5)etylo]benzoilo-L-glutaminiandwuetylu.

Do 300 mg (0,766 mmola) N-4-(1-metoksy-1-butenrlo-4)benzoilo-L-glutaminianu dwuetylu, 3,0 ml acetonitrylu i 3,0 ml wody, podczas mieszania w temperaturze pokojowej, dodano 122 mg (0,766 mmola) bromu w 1 ml acetonitrylu. Do tego roztworu dodano 188 mg (2,3 mmola) octanu sodowego i 0,97 ml (0,77 mmola) 2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidyny. Uzyskaną mieszaninę ogrzewano do 60°C przez 18 godzin, po czym ją ochłodzono i zatężono pod próżnią. Pozostałość roztarto z wodą (2x5 ml), zdekantowano ciecz, dodano 5 ml etanolu i 440 mg (2,3 mmola) jednowodzianu kwasu p-toluenosulfonowego. Mieszaninę ogrzewano w temperaturze wrzenia pod chłodnicą zwrotną przez 20 minut, po czym ją ochłodzono do temperatury pokojowej i przesączono. Osad przemyto etanolem (2x5 ml) i wysuszono. Otrzymano p-toluenosulfonian związku tytułowego.

173 738

Ο ^HX^u^tT^CH2'^(CH2)nCH2_®^_C0R

Η₂Ν ν Η

Wzór 1

Wzór 2

YyCH₂-(CH₂)_n -CH₂ -θ- COR

R²-(CH₂)_n-CH₂4AJ-C0R Wzór Λ

R⁸0

H

R⁹0' ch₂-ch₂

Wzór 5

O hn₂c*hch₂ch₂c-or¹'

C-OR¹'

II

O

Wzór 6

R-CH=CH-CH₂-(CH₂)_n-CH₂-(-A

COR

Wzór 7

Departament Wydawnictw UP RP. Nakład 90 egz.

Cena 2,00 zł

Claims

Zastrzeżenia patentowe

1. Sposób wytwarzania pochodnych pirolo[2,3-d]pirymidyny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupę NHC*^(COOR¹)CH2CH2COOR¹ lub OR¹, przy czym każdy z symboli R^l niezależnie oznacza atom wodoru albo grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, atom węgla oznaczony gwiazdką ma konfigurację L, n oznacza 0 lub 1, a grupa A o wzorze 2 oznacza ewentualnie podstawioną grupę arylową, a także soli tych związków, znamienny tym, że
2,4-dwuamino-6-hydroksypirymidynę poddaje się reakcji z chlorowcoaldehydem o ogólnym wzorze 3, w którym Y oznacza atom bromu, chloru lub jodu, a grupa o wzorze 2, R i n mają wyżej podane znaczenie, po czym ewentualnie przeprowadza się powstały związek o wzorze 1 w jego sól.

2. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się związek o wzorze 3, w którym R oznacza OR¹, R1 oznacza atom wodoru lub grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, n oznacza 0, a grupa A o wzorze 2 stanowi 1,4-fenylen.
3. Sposób według zastrz. 2, znamienny tym, że stosuje się związek o wzorze 3, w którym

Y oznacza atom chloru lub bromu.
4. Sposób według zastrz. 1, znamienny tym, że stosuje się związek o wzorze 3, w którym R oznacza NHC*H(COOR¹)CH2CH2COOR1, R1 oznacza atom wodoru lub grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, n oznacza 0, a grupa o wzorze 2 stanowi 1,4-fenylen.
5. Sposób według zastrz. 4, znamienny tym, że stosuje się związek o zorze 3, w którym

Y oznacza atom chloru lub bromu.
6. Sposób wytwarzania pochodnych pirolo[2,3-d]-pirymidyny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupę o wzorze NHC*H(COOR¹)CH2CH2COOR¹ lub OR1 przy czym każdy z symboli R1 niezależnie oznacza atom wodoru albo taką samą lub różną grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, atom węgla oznaczony gwiazdką ma konfigurację L, n oznacza 0 lub 1, a grupa A o wzorze 2 oznacza ewentualnie podstawioną grupę arylową, a także soli tych związków, znamienny tym, że środek chlorowcujący poddaje się reakcji ze związkiem o ogólnym wzorze 4, w którym R, grupa A o wzorze 2 i n mają wyżej podane znaczenie, a R² oznacza grupę OHC-CH2-CH2 albo grupę o wzorze R³-CH=CH-CH2 lub grupę o wzorze 5, przy czym R³oznacza grupę o wzorze OR⁴, w którym R⁴ oznacza grupę zabezpieczajacą grupę hydroksylową, grupę o wzorze OCOR3, w którym R⁵ oznacza Cr-Cć-alkil, fenyl, benzyl lub C3-C6-cykloalkil, albo grupę o wzorze NRĆN⁷, w którym R⁶ i R⁷ niezależnie oznaczają Ct-Cć-alkil lub C3-C6-cykloalkil albo razem z atomem azotu i ewentualnie atomem tlenu tworzą 5- lub 6-członową nasyconą grupę jednopierścieniową ewentualnie podstawioną 1 lub 2 podstawnikami wybranymi z grupy obejmującej C1-C4-alkil i C1-C4-alkoksyl, a R⁸i R⁹ niezależnie oznaczają C1-C4alkil albo razem z atomami tlenu tworzą 5- lub 6-członową nasyconą grupę jednopierścieniową ewentualnie podstawioną 1 lub 2 podstawnikami wybranymi z grupy obejmującej hydroksyl, C1-C4-alkil i C1-C4-alkoksyl i powstały związek pośredni poddaje się reakcji z 2,4-dwuamino6-hydroksypirymidyną, po czym ewentualnie przeprowadza się powstały związek o wzorze 1 w jego sól.
7. Sposób według zastrz. 6, znamienny tym, że stosuje się związek o wzorze 4, w którym R oznacza OR¹, R1 oznacza atom wodoru lub grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, R² oznacza grupę o wzorze R3-CH=CH-CH2, r3 oznacza OR4, r4 oznacza grupę zabezpieczającą grupę hydroksylową, n oznacza 0, a grupa o wzorze 2 stanowi 1,4-fenylen.
8. Sposób według zastrz. 7, znamienny tym, że jako środek chlorowcujący stosuje się brom lub chlor.
9. Sposób według zastrz. 6, znamienny tym, że stosuje się związek o wzorze 4, w którym R oznacza NHC H(COOR^b)CH2CH2COOR¹, R1 oznacza atom wodoru lub grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, r2 oznacza r3-CH=CH-CH2, r3 oznacza OR⁴, R^ oznacza grupę zabezpieczającą grupę hydroksylową, n oznacza 0, a grupa o wzorze 2 stanowi 1,4-fenylen.

173 738
10. Sposób według zas^t^z. 9, znamienny tym, ż.ejmk.oś.rodek chlorowcujący stosuje oię brom lub chlor.

Przedmiotom wynalazku jest sposób cytworzonio pochodnych pirulu[2,3-a]pirymiayny użytosznysh tako związki pośrednio w procesie wytwarzania terapeutycznie szynnysh ontyfoliondw opartych na pijolo[2,3-d]pijymidynie, przy czym niektóre z tych pochodnych są również użyteczne tako środki terapeutyczne.

Związki znane z działania ontyfelianowego są powszechnie uznanymi środkami chemioteropeutycznymi do leczenia raka. Jeden z takich środków, mothutrexato, jest obecnie jednym z najpowszechniej stosowanych leków przeciwrokowych, o wiele innych związków z grupy pochodnych kwasu foliowego zsyntetyzewano, zbadano i omówiono w literaturze chemicznej i medycznej. Związki te mają różne działanie wobec enzymów. W szczególności inhibitują one takie enzymy jak reduktaza aihyajofolianowa, syntetaza folianopoliglutaminianowa, formylotjansfejaza rybonukleotydoglicynomidowo i syntetaza tymidylonowa.

Ostatnio ujawniono szereg pochodnych kwasu 4-hydroksypijolo[2,3-d]pijymiayno-Lglutaminowego i wykazano, że są one szczególnie użyteczne jako leki ontyfolianowe (patrz np. publikacja europejskiego opisu patentowego nr 0434426).

5-Podstowione pochodne pirolo[2,3-d]pijymidyny o ogólnym wzorze 1, w którym R oznacza grupę o wzorze NHC H(COO^¹)CH2CH2COOR¹ lub OR¹, przy czym każdy z symboli Ri niezależnie oznacza atom wodoru lub taką samą lub różną grupę zabezpieczającą grupę karboksylową, atom węgla oznaczony gwiazdką ma konfigurację L, n oznacza 0 lub 1, a grupa A o wzorze 2 oznacza ewentualnie podstawioną grupę arylową, są użyteczne w procesie wytwarzania różnych środków terapeutycznych opartych na 5-podstawionych pochodnych pirolo[2,3-d]pijymidyny, względnie te związki, gdy R oznacza grupę o wzorze NhC H(COOR¹)CH2CH2COOR1 i każdy Ri oznacza atom wodoru, oraz ich sole są użyteczne jako środki terapeutyczne.

Związki o wzorze 1 istnieją w równowadze tautomejycznej z odpowiednimi 4-keto-3Hzwiązkami. Tę równowagę dla pierścieniowego układu pijulopijymidyny i numerację pozycji w tym układzie ilustruje schemat przedstawiony na rysunku.

Dla wygody wzór 1 przedstawia postać 4-keto-3H i w całym opisie stosowana jest odpowiednia nomenklatura. Należy jednak rozumieć, że obejmuje on również odpowiednią tautomeryczną postać 4-hydjoksy.

Określenie C[-C4-olkil dotyczy prostych lub rozgałęzionych łańcuchów alifatycznych o 1-4 atomach węgla, takich jak np. metyl, etyl, propyl, izopropyl, n-butyl, izobutyl, sec-butyl i t-butyl.

Określenie C1-C6-alkil dotyczy C1-C4-alkilu oraz prostych lub rozgałęzionych łańcuchów alifatycznych o 5 lub 6 atomach węgla i obejmuje np. n-pentyl, izofenyl, n-heksyl, izoheksyl, 3-metylopentyl, 2,3-dwumetylobutyl itp.

Określenie grupa arylowa, którą stanowi grupa A o wzorze 2 we wzorach 1, 3, 4 i 6, obejmuje 5- lub 6-członowe grupy aromatyczne, w tym grupy heterocykliczne zawierające do 3 heteroatomów (np. N, O i b), takie jak np. fenyl, a zwłaszcza 1,4-fenylen, tienyl, pirydyl, furyl itp. Takie grupy arylowe mogą być ewentualnie podstawione 1 lub 2 podstawnikami z grupy obejmującej atom chlorowca, hydroksyl, C1-C4-alkil i Cl-C4-alroksyl, oprócz obecnego podstawnika COR. Korzystnie grupa A o wzorze 2jest inna niż niopodstawiony 1,4-fenylen i zawiera jeden dodatkowy podstawnik w pozycji 2 względem pozycji 1, w której znajduje się grupa COR.

Określenie C1 -C4-alkoksy1 dotyczy grup alkilowych o 1 -4 atomach węgla przyłączonych poprzez mostek tlenowy, takich jak np. metoksyl, etoksyl, n-propoksyl, izopropoksyl itp.

Określenie atom chlorowca oznacza atom bromu, chloru, fluoru lub jodu.

Określenie C3-C6-cykloalril oznacza nasyconą pierścieniową grupę węglowodorową o

3-6 atomach węgla, taką jOk np. cyklopentyl lub cykloheksyl.

173 738

Grupa R¹ zabezpieczająca grupę karboksylową, gdy R¹ ma znaczenie inne niż atom wodoru, i grupa R⁴ zabezpieczająca grupę hydroksylową stanowią grupy, które na ogół nie są obecne w końcowych związkach terapeutycznych, lecz są wprowadzane podczas pewnego etapu procesu syntezy dla zabezpieczenia grupy, która w przeciwnym wypadku mogłaby reagować podczas przekształceń chemicznych, po czym są usuwane. Ponieważ związki zawierające jedną lub większą liczbę grup zabezpieczających są ważne główniejako związki pośrednie (jakkolwiek niektóre z zabezpieczonych pochodnych również wykazują działanie biologiczne), ich dokładna budowa nie jest istotna. Liczne reakcje tworzenia i usuwania takich grup zabezpieczających są opisane w licznych standardowych publikacjach, np. Protective Groups in Organic Chemistry, Rozdział 3 (pod red. McOmie, Plenum Press, 1973); Green, Protective Groups in Organic Synthesis, Rozdział 2 (John Wiley, 1981) oraz Schrooder i Lubke, The Peptides, Vol. I (Academic Press, 1965).

Grupy karboksylowe mogą być zabezpieczone jako grupy estrowe, przy czym grupa zabezpieczająca daje się selektywnie usuwać w wystarczająco łagodnych warunkach tak by nie uszkodzić żądanej struktury cząsteczki. W przypadku zabezpieczania grupy karboksylowej odpowiednie są rozgałęzione estry C1-C6-alkilowe, takie jak ester t-butylowy, i estry podstawione a) C1-C4-alkoksylem, takie jak ester 1-metoksyetylowy, etoksyetylowy itp., b) grupą C1-C6alkilotio, takie jak ester metylotiometylowy, 1-etylotioetylowy itp., c) atomem chlorowca, takie jak ester 2,2,2-trójchloroetylowy, 2-bromoetylowy, 2-jodoetoksykarbonylowy itp., d) 1-3 grupami fenylowymi, z których każda może być ewentualnie podstawiona 1,2 lub 3-podstawnikami, takimi jak C1-C6-alkil, C1-C.4-alkok.syl, hydroksyl, atom chlorowca i grupa nitrowa, takie jak ester 4-nitrobenzylowy, albo e) grupą aroilową, takąjak fenacyl. Gdy występuje więcej niż jedna grupa zabezpieczająca grupę karboksylową, każda grupa zabezpieczająca może być taka sama lub inna. Korzystnie wszystkie grupy zabezpieczające są jednakowe. Korzystnymi grupami zabezpieczającymi są grupy tworzące estry C1-C6-alkilowe, takie jak ester metylowy lub etylowy.

Do korzystnych grup zabezpieczających grupę hydroksylową należą grupy tworzące etery, takie jak etery C1-C4-alkilowe, eter fenylowy i eter sililowy. Szczególnie użytecznymi grupami tworzącymi etery sililowe są np. grupy tworzące eter trójizopropylosililowy, trójmetylosililowy, trójetylosililowy, i t-butylodwumetylosililowy (patrz np. E.W. Colvin, Silicon Reagents m Organie Synthesis, Academic Press, 1988).