Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych analogów soli efedrynowej 7-okso¬ prostacykliny o wzorze ogólnym 1, w którym A, R1, B, R2 i R3, X oraz R4 maja wyzej podane znaczenie, polegajacy na tym, ze zwiazek o wzorze ogólnym 2, w którym R6 oznacza atom wodoru albo grupe C2-5 alkanoilowa, a R1, R2, R3, R4, A, B oraz X maja wyzej podane znacznie rozpuszcza sie korzystnie w polarnym rozpuszczalniku, usuwa sie hydrolitycznie ewentualnie obecne grupy ochronne, podstawników R5 i/albo R6 i do roztworu dodaje sie, w temperaturze — 20-50°C, optycznie czynna albo racemiczna efedryne, otrzymujac krystaliczny zwiazek o wzorze ogólnym 1.Wytwarzanie soli prowadzi sie ewentualnie w polarnym rozpuszczalniku, np. w alkoholach, szczególnie w etanolu, estrach, jak octanie etylu, w eterach, np. eterze dietylowym lub acetonie, albo w dimetyloformamidzie, korzystnie w temperaturze pokojowej. Optycznie czynna albo race¬ miczna efedryne stosuje sie korzystnie w ilosci 1,05-5,0, zwlaszcza 1,1 równowaznika. Krystalizacje prowadzi sie ewentualnie bezposrednio w tak otrzymanej mieszaninie albo ewentualnie postepuje sie tak, ze roztwór traktuje sie rozpuszczalnikiem, który zle rozpuszcza sól efedryny, a mianowicie takim, jak alifatyczne weglowodory, korzystnie pentan, heksan, cykloheksan, aromatyczne weg¬ lowodory, np. benzen, toluen lub ksylen, chlorowane weglowodory, np. chloroform, tetrachlorek wegla itd. i potem krystalizuje.Do wytwarzania zwiazków o wzorze ogólnym 1 nie musza byc stosowane oczyszczone substancje wyjsciowe o wzorze ogólnym 2, w którym R5 i R6 oznaczaja atom wodoru, a inne symbole maja wyzej podane znaczenie. Jezeli jako substancje wyjsciowa stosuje sie zwiazki o wzorze ogólnym 2, w którym R5 oznacza grupe Ci-4-alkilowa, R6 oznacza atom wodoru, grupe C2-5 alkanoilowa, a inne podstawiniki maja wyzej podane znaczenie, postepuje sie ewentualnie takze w inny sposób, ze w razie potrzeby powyzsza grupe zabezpieczajaca R6 usuwa sie wedlug opisanych w literaturze znanych metod hydrolitycznie za pomoca zasady, korzystnie weglanem metalu alkali¬ cznego, a zwlaszcza weglanem potasu, w bezwodnych warunkach albo w obecnosci wody w rozpuszczalniku, korzystnie w alkoholu, zwlaszcza w bezwodnym metanolu i potem w razie potrzeby, to znaczy, gdy R5 nie oznacza atomu wodoru, grupe R5 hydrolizuje sie metodami148 718 3 znanymi opisanymi w literaturze, za pomoca zasady, korzystnie wodorotlenkami metali alkali¬ cznych, zwlaszcza wodorotlenkiem sodu, w rozpuszczalniku mieszajacym sie z woda, korzystnie w alkoholach, zwlaszcza w metanolu, w obecnosci wody. Tak orzymana mieszanine reakcyjna zakwasza sie do wartosci pH 3-6 nieorganicznym kwasem, korzystnie kwasem solnym, kwasem siarkowym, kwasem fosforowym albo wodorosiarczanem sodu. Takutworzony bezwodny roztwór zwiazku o wzorze ogólnym 2 wprowadza sie bez oczyszczania do reakcji tworzenia soli; ten etap sposobu przeprowadza sie w opisany wyzej sposób.Stosowane jako substancja wyjsciowa zwiazki o wzorze ogólnym 2, sa znane, J. Med. Chem. 25, 105 (1982); opis patentowy Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 330 553; europejskie zglosze¬ nie patentowe nr 163905.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku nowe zwiazki mozna stosowac z powodzeniem do oczyszczania analogów 7-okso-PGl2; przez traktowanie kwasami przeprowadza sie je w wolny kwas albo przez dzialanie zasadami w odpowiednia sól.Nizej przedstawiona jest skutecznosc zwiazków wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku.Farmakologiczny profil zwiazków o wzorze ogólnym 1, wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku jest taki sam, jak prostacykliny, przy czym ich skutecznosc odpowiada aktywnosci innych postaci odpowiednich analogów 7-okso-PGl2, jak wolny kwas, sól sodowa.Oznaczanie in vitro dzialania hamujacego agregacje plytek krwi przez 7-okso-16, 17, 18, 19, 20-pentanor-15 cyklopentylo-PGl2 wobec ADP (adenozynodwufosforaa) /2 //M/daje wartosc IC50 0,003 nmoli/ml zarówno dla znanej soli sodowej, jak tez dla soli efedrynowej, wytwarzanej sposobem wedlug wynalazku (na ludzkim osoczu wzbogaconym w plytki krwi; mierzono metoda Born'a). Podobne wartosci otrzymuje sie takze dla wlasciwosci hemodynamicznych.U kotów przy dozylnym podaniu w postaci bolus znana sól sodowa wykazuje dzialanie obnizajace cisnienie tetnicze krwi 21,2/i/kg, 40,3 nmoli/kg; odpowiednie wartosci wytwarzanej sposobm wedlug wynalazku soli efedrytynowej wynosza 29.0/y/kg, 42,5 nmoli/kg (ED50).Na podstawie podwyzszonych wyników mozna stwierdzic, ze zwiazki o wzorze ogólnym 1 wykazuja w takich samych dawkach dzialanie farmakologiczne takie, jak inne sole.Obok podwyzszonych dzialan zwiazki o wzorze ogólnym 1 hamuja u szczurów w przewodzie pokarmowym wydzielanie kwasu zoladkowego i wywieraja dzialanie ochronne na komórki, to znaczy redukuja liczbe i lagodza wrzody, wywolane przez alkohol, stresy oraz indometacyne.U psa w przypadku niewydolnosci serca zwiazki o wzorze ogólnym 1 obnizaja zuzycie tlenu serca, przez co hamuje sie powstawanie dusznicowych ataków wzglednie lagodzi sie nasilenie ataków.Wedlugprób przeprowadzonych na watrobie szczurów zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku eliminuja uszkodzenia wywolane tetrachlorkiem wegla wzglednie zapobiegaja tworze¬ niu sie uszkodzen.Odpowiednio do powyzszego profilu farmakologicznegozwiazki o wzorze ogólnym 1, wytwa¬ rzane sposobem wedlug wynalazku mozna uzywac z powodzeniem we wszystkich dziedzinach terapeutycznych, gdzie stosowano dotychczas sol sodowa prostacykliny, wzglednie znane sole 7-okso-prostacykliny. Zwiazki o wzorze ogólnym 1 przy pozaustrojowych krazeniach sa zdolne do zmniejszania agregacji plytek krwi.Zwiazki wytwarzane sposobem wedlug wynalazku mozna poza tym stosowac skutecznie do zapobiegania dalszym chorobom, jak chorobom obwodowych naczyn krwionosnych, w zawale serca do lagodzenia nasilenia ataku i przez to do obnizenia stopnia umieralnosci. Nadaja sie one poza tym w przypadku pewnych chorób dusznicowych do zmniejszenia liczby i lagodzenia ataków.Rózne dalsze dzialania ochronne komórek zwiazków o wzorze ogólnym 1 mozna wykorzystac do leczenia i zapobiegania zoladkowo-jelitowych chorób wrzodowych oraz ostrych, przewleklych uszkodzen watroby.W przypadku chorób guzowych zwiazki o wzorze ogólnym 1 podnosza stopien przezycia na podstawie dzialan hamujacych przerzuty.Wytwarzane sposobem wedlug wynalazku zwiazki o wzorze ogólnym 1 stosuje sie w postaci preparatów farmaceutycznych, które moga zawierac jeden albo kilka z tych zwiazków oraz odpowiednie, obojetne, stale albo ciekle nosniki farmaceutyczne.4 148 718 Zwiazki o wzorze ogólnym 1 mozna przeprowadzac i konfekcjonowac w postaci np. tabletek, kapsulek, cieklych preparatów albo innych form stosowanych w lecznictwie. Preparaty farmaceu¬ tyczne zawieraja zwykle farmaceutyczne nosniki, napelniacze, srodki wiazace itd. Obok zwiazku o wzorze ogólnym 1 preparaty farmaceutyczne moga zawierac dalsze substancje czynne. Preparaty farmaceutyczne wytwarza sie znanymi metodami przemyslu farmaceutycznego. Mozna je podawac dozylnie, podskórnie albo doustnie (zoladkowo-jelitowo). Odpowiednia do stosowania dawka zalezy od wielu czynników, np. wieku, ciezaru i plci pacjentów, charkateru i zaawansowania choroby oraz innych, i wynosi na ogól okolo 0,0001 — okolo 10 mg/kg.Ponizsze przyklady objasniaja blizej sposób wedlug wynalazku, nie ograniczajacjego zakresu.Przyklad I. Wytwarzanie soli (-)-efedrynowej 7-okso-PGl2 o wzorze ogólnym 1, w którym A = grupa trans-winylenowa; R1 = H; B = X = wiazanie walencyjne, a R4 = grupa n-pentylow. 1,83 g (5,0 milimoli) 7-okso-PGl2 o wzorze ogólnym 2, w którym R1 = R5 = R6 = H; A = grupa trans-winylenow: B = X = wiazanie walencyjne; R4 = grupa n-pentylowa, rozpuszcza sie w 15 ml bezwodnego octanu etylu, po czym przy mieszaniu dodaje sie 0,825 g (5,0 milimoli) (-)-efedryny albo roztwór tej zasady w 5 ml bezwodnego octanu etylu. Calosc miesza sie w ciagu godziny i nastepnie odstawia na 10-12 godzin do lodówki. Wytracony produkt odsacza sie, przemywa zimna mieszanina heksanu i octanu etylu (3:1), po czym suszy. Tak otrzymuje sie 1,86 g zwiazku wymienionego w tytule o temperaturze topnienia 121°C.Chromatografia cienkowarstwowa: po zakwaszeniu, w postaci wolnego kwasu Rf= 0,34 (benzen: dioksan: kwas octowy = 20:10:1). 1HNMR (metanol d4): 5,55 (2H, m); 5,31 (1H, t); 5,10 (2H m); 4,00 (2H, m).Przyklad II. Wytwarzanie soli (-)-efedrynowej 7-okso-16,17,18,19,20-pentanor-15-cyklo- pentylo-PGl2 o wzorze ogólnym 1, w którym A = grupa trans-winelenowa; R1 = H; B = X = wia¬ zanie walencyjne, a R4 = grupa cyklopentylowa.Do roztworu 467 mg (1 milimol) estru metylowego 7-okso-11,15-diacetylo-16,17,18,19,20- pentanor-15-cyklopentylo-PGl2 o wzorze ogólnym 2, w którym R5 = grupa metylowa; R6 = grupa acetylowa, a inne podstawiniki maja znaczenie podane w tytule tego przykladu, w 25 ml metanolu dodaje sie metanolowy roztwór metanolu sodu (0,5 ml; 0,5 milimola; 1 M). Calosc miesza sie przez godzin w temperaturze pokojowej i czesciowo zateza. Do pozostalosci dodaje sie 3,5 ml 1 M roztworu wodorotlenku sodu i calosc miesza przez godzine w temperaturze 40°C. Metanol usuwa sie pod zmniejszonym cisnieniem, pozostalosc rozpuszcza w 30 ml wody i przemywa dwa razy eterem stosujac po 5 ml. Fazy eterowe odrzuca sie, wodna warstwe zakwasza do pH 6 1 n roztwo¬ rem wodorsiarczanu sodu i ekstrahuje dwa razy octanem etylu stosujac po 20 ml. Wartosc pH wodnej fazy ustawia sie na 4 1 N roztworem wodorosiarczanu sodu. Roztwór ekstrahuje sie znowu dwa razy octanem etylu stosujac po 20 ml. Polaczone fazy octanu etylu ekstrahuje sie dwa razy nasyconym roztworem chlorku sodu stosujac po 10 ml, miesza przez okolo 30 minut nad siarcza¬ nem magnezu, saczy i przesacz zateza pod zmniejszonym cisnieniem do okolo 5 ml. Do roztworu dodaje sie 171 mg (0,93 mola) (-)-efedryny. Mieszanine odstawia sie na 24 godziny i krystalizuje za pomoca mieszaniny heksanu i octanu etylu. Tak otrzymuje sie 113 mg zwiazku wymienionego w tytule w postaci bialych krysztalów o temperaturze topnienia 115-120°C.Chromatografia cienkowarstwowa: po zakwaszeniu, w postaci wolnego kwasu Rf=0,30 (benzen: dioksan: kwas octowy = 20:10:1) UV:^max= 288 mm, lg£ = 3,890.Przyklad III. Wytwarzanie soli (-)-efedrynowej 7-okso-13,14-didehydro-16,17,18,19,20- pentanor-15-cykloheksylo-PGl2 o wzorze ogólnym 1, w którym A = -C=C-; R1 = H; B = X = wia¬ zanie walencyjne; R = grupa cykloheksylowa.Do roztworu 500mg (1,1 milimoli) estru rrjetylowego 7-okso-13,14-didehydro-ll,15-diace- tylo-16,17,18,19,20-pentanor-15-cykloheksylo-PGl2 o wzorze ogólnym 2, w którym A = -C=C-; R1=H; B = X = wiazanie walencjne; R4 = grupa cykloheksylowa, R5 = CH3; R6 = grupa acety¬ lowa, w 50 ml metanolu dodaje sie metanolowy roztwór metanolanu sodu (0,5 ml; 0,5 milimola; 1 M). Mieszanine reakcyjna odstawia sie na godzine, po czym usuwa metanol pod zmniejszonym cisnieniem. Pozostalosc miesza sie przez godzine w temperaturze 40°C z 4 ml roztworu wodorot¬ lenku sodu. Mieszanine reakcyjna przerabia sie w sposób opisany w przykladzie II.148 718 5 ~~ Przy tworzeniu soli stosuje sie 180 mg (0,98 milimola) (-)-efedryny.Tworzeniesoli prowadzi sie w sposób, opisany w przykladzie II. Tak otrzymuje sie 218 mg zwiazku wymienionego w tytule w postaci bialych krysztalów o temperaturze topnienia 125-128°C.Chromatografia cienkowarstwowa: po zakwaszeniu w postaci wolnego kwasu Rf = 0,30 (ben¬ zen : dioksan: kwas octów = 20:10:1).Przyklad IV. Wytwarzanie soli (-)efedrynowej 7-okso-PGl2 o wzorze ogólnym 1, w któ¬ rym A = grupa trans-winylenowa; R1 = H; B = X = wiazanie walencyjne; R4 = grupa n-pentylowa. 1,1 g (2,9 milimola) estru metylowego 7-okso-PGl2 o wzorze ogólnym 2, w któym R5 = grupa metylowa, R6 = H, a inne symbole maja znaczenie, podane w tytule tego przykladu, rozpuszcza sie w mieszaninie zlozonej z 10 ml metanolu i 8 ml 1 N roztworu wodorotlenku sodu. Calosc miesza sie przez 3 godziny w temperaturze pokojowej, po czym usuwa metanol pod zmniejszonym cisnieniem.Pozostalosc rozpuszcza sie w 50 ml wody i przemywa dwa razy eterm stosujac po 10 ml. Faze wodna zakwasza sie w temperaturze 0°C do pH 4 1 N roztworem wodorsiarczanu sodu i ekstrahuje trzy razy octanem etylu, stosujac kazdorazowo 50 ml. Polaczone fazy octanu etylu przemywa sie dwa razy nasyconym roztworem chlorku sodu, stosujac kazdorazowo 20 ml. Potem suszy sie siarczan sodu i saczy. Przysacza zateza sie do okolo 5-10 ml. Pozostalosc zadaje sie 462 mg (2,8 milimoli) (-)-efedryny. Mieszanine reakcyjna odstawia sie na 24 godziny i krystalizuje za pomoca mieszaniny heksanu i octanu etylu. Otrzymuje sie 958 mg zwiazku wymienionego w tytule. Stale fizyczne produktu sa calkowicie identyczne ze stalymi zwiazku, wytworzonego wedlug przykladu I.PrzykladV. Wytwarzenie soli (-)-efedrynowej 7-okso-16,16-dimetyo-PGl2 o wzorze ogól¬ nym 1, w którym A = grupa trans-winylenowa; R1 =H; B = -CR2R3; X = wiazanie walencyjne; R2 = R3 = CH3; R4 = grupa n-pentylowa. 608 mg (1,5 milimoli) estru metylowego 7-okso-16,16-dimetylo-PGl2 o wzorze ogólnym 2, w którym R5 = CH3; R6 = H, a dalsze symbole maja znaczenie podane w tytule tego przykladu, rozpuszcza sie w mieszaninie zlozonej z 8 ml metanolu i 7 ml 1 N roztworu wodorotlenku sodu, po czym hydrolizuje mieszanine reakcyjna przez godzine w temperaturze 40°C. Mieszanine reakcyjna przerabia sie w sposób opisany w przykladzie IV. Przy tworzeniu soli stosuje sie 231 mg (1,4 milimoli) (-)-efedryny. Krystalizacje prowadzi sie z octnu etylu. Takotrzymuje sie 420 mg zwiazku wymienionego w tytule w postaci bialych krysztalów o temperaturze topnienia 113-117°C, UV:/\- max = 290 nm, lge = 3,885.Chromatografia cienkowarstwowa: po zakwaszeniu, w postaci wlnego kwasu Rf = 0,48 (ben¬ zen : dioksan: kwas octowy = 20:10:1).Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych soli efedrynowych 7-okso-prostacykliny o wzorze ogólnym 1, w którym A oznacza grupe -(CH2)2-, cis albo trans -CH=CH-, lub -C=C, R1 oznacza grupe Ci-4-alkilowa lub atom wodoru, B oznacza wiazanie chemiczne albo grupe -CR2R3, a R2 i R3 oznaczaja atom wodoru albo grupe Ci-4-alkilowa, X oznacza wiazanie chemiczne, atom tlenu albo grupe -CH2-, R4 oznacza grupe Ci-6-alkilowa albo grupe C4-7-cykloalkilowa, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze ogólnym 2, w którym R5 oznacza atom wodoru albo grupe Ci-4-alkilowa, R6 oznacza atom wodoru albo grupe C2-5-alkanoilowa, a R1, R2, R3, R4, A, B oraz X maja wyzej podane znaczenie rozpuszcza sie, korzystnie w polarnym rozpuszczalniku, wsuwa sie hydrolity- cznie ewentualnie obecne grupy ochronne podstawników R5 i/albo R6 i do roztworu dodaje sie, w temperaturze od -20°C do +50°C, optycznie czynna albo racemiczna efedryne. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze stosuje sie optycznie czynna albo racemiczna efedryne w ilosci 1,05-5,0 równowazników, korzystnie do 1,1 równowaznika.148 718 OOH • C6H5- CHlOHKHCHg NHCH3 'A, HO R1 R<5(f -R* WZCfR 2 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 egz.Cena 400 zl PL PL PL PL PL PL PL PL PL