Wykryto, ze mozna wytwarzac srodki o znakomitych wlasnosciach garbujacych, jezeli produkty otrzymane dzialaniem ste¬ zonego kwasu siarkowego na fenol albo po¬ chodne fenolu kondensuje sie w obecnosci mocznika z formaldehydem w silnym roz- czynie kwasu siarkowego przy podwyzszo¬ nej temperaturze. Kondensacja sulfokwa- sów fenoli z formaldehydem przy tempe¬ raturze kapieli wodnej bez obecnosci mocz¬ nika daje zywice nierozpuszczalne w wo¬ dzie i alkaljach, gdy natomiast w obecno¬ sci mocznika w tych samych warunkach powstaja produkty garbujace i latwo roz¬ puszczalne w alkaljach.Z drugiej strony usilowano juz konden- sowac fenole z formaldehydem w obecno¬ sci mocznika, stosujac jednak bardzo male ilosci kwasów, wobec czego otrzymywano produkty sztuczne stale, zupelnie nieroz¬ puszczalne w wodzie i alkaljach, które nie nadawaly sie wcale do garbowania.Nowe garbniki, otrzymywane w posta¬ ci latwo rozpuszczalnych soli, garbuja w rozczynie slabo kwasnym zwierzeca su¬ rówke na pelna i miekka skóre koloru ja¬ snego, jakiej zapomoca nabywanych w handlu sztucznych garbników dotychczas nie mozna bylo otrzymac. Wykazuja one ogólnie znane reakcje srodków garbuja¬ cych, jak np. stracanie kleju, stracanie barwników zasadowych, wypadanie ble¬ kitnego osadu dzialaniem chlorku zelazo* wego. Posiadaja tez w znacznym stopniu zdolnosc obciazania jedwabiu. W porów¬ naniu do znanych syntetycznych garbni-ków skóra wyprawiona zapomoca powyz¬ szy^. ^<^kój/v* J^y^?¥J^ znakomita od¬ pornie *lfii: iwferuor Twyzsze garbniki moga byc tez stosowane z korzyscia razem z lnnemi srodkami garbuj acemi lub nie- garbujacemi do wypraw kombinowanych.W samym procesie wytwarzania za¬ miast! mocznika moga byc stosowane tez materjaly wydzielajace mocznik, jak cya- namidy metaliczne, np. azotniak, jak rów¬ niez namiastki formaldehydu. Poza tern wytworzone: uprzednio produkty konden¬ sacyjne z formaldehydu i mocznika moga byc kondensowane z sulfokwasami fenoli i formaldehydem.Nastepujace przyklady wyjasniaja spo¬ sób dzialania.Przyklad I. .20 czesci fenolu albo kre¬ zolu i 20 czesci stezonego kwasu siarko¬ wego nagrzewa sie przez pewien czas do 100—110°C, dopóki produkt nie wykaze dobrej rozpuszczalnosci w wodzie. Na¬ stepnie rozciencza sie go 15 czesciami wo¬ dy i po ochlodzeniu do 25°C dodaje 10 cze¬ sci mocznika, a po dalszych 10 minutach dolewa dosyc szybko 15 czesci formalde¬ hydu 30%-owego. Nastepnie, mieszajac do¬ brze, rozczyn nagrzewa sie w ciagu godzi¬ ny do 8&—90°C i zobojetnia lugiem sodo¬ wym az do otrzymania rozpuszczalnosci przy rozcienczeniu woda. Gesty plyn, pra¬ wie bezbarwny, moze byc stosowany po rozcienczeniu woda do garbowania i daje sniezno biala, pelna i miekka skóre. Przez dodanie kwasu mineralnego do rozczynu garbujacego wypada bialy osad.Przyklad II. 20 czesci sproszkowanej rezorcyny miesza sie z 20 czesciami ste¬ zonego kwasu siarkowego i nagrzewa do 80°C, az do calkowitego rozpuszczenia sie rezorcyny. Nastepnie roztwór rozciencza sie 15 czesciami wody i ochladza do 25°C.W powyzszej temperaturze dodaje sie 8 czesci mocznika i nastepnie dolewa szyb¬ ko 14 czesci formaldehydu 30% -owego.Powstajacy przejsciowo osad rozpuszcza sie znów calkowicie przy podgrzewaniu.Roztwór nagrzewa sie jeszcze raz przez godzine do 80—95°C i zapomoca lugu so¬ dowego doprowadza do zwykle uzywanej slabo kwasnej reakcji. Otrzymana plynna, gesta zólta mase mozna rozcienczyc woda i stosowac jako plyn garbarski.Przyklad III. 100 czesci krezolu i 100 czesci stezonego kwasu siarkowego nagrze¬ wa sie, dopóki produkt reakcyjny nie wy¬ kaze rozpuszczalnosci w wodzie; nastepnie ochladza sie do 25°C i, dobrze mieszajac, dodaje rozczynu, który otrzymuje sie w ten sposób, ze 200 czesci azotniaku z 400 czesciami wody gotuje sie w ciagu 20 mi¬ nut, filtruje, dodaje kwasu siarkowego, od¬ lacza wydzielony siarczan wapniowy i ste¬ za przez odparowanie do 150 czesci. Przy dodawaniu tego, na nowo odfiltrowanego od stracanego siarczanu wapniowego roz¬ czynu temperatura kondensacji winna nie przekraczac 40°C. Po 10 minutach dodaje sie, dobrze mieszajac, 60 czesci formalde¬ hydu 30%-owego; nastepnie ponownie na¬ grzewa sie w ciagu 15 minut do 80—95°C.Stracony produkt reakcji jest nierozpu¬ szczalny, przy dodaniu zas lugu alkalicz¬ nego znów sie rozpuszcza. Wolny kwas mineralny w| przewaznej czesci zobojetnia sie, az do osiagniecia calkowitej rozpu¬ szczalnosci w wodzie, i jezeli to jest poza¬ dane, ponownie odfiltrowuje wydzielony gips. Produkt wykazuje bardzo silne zdol¬ nosci stracania kleju; przy dodaniu kwasu mineralnego wypada bialy osad.Przyklad IV. 10 czesci kwasu salicy¬ lowego i 20 czesci stezonego kwasu siar¬ kowego nagrzewa sie do 120—130°C tak dlugo, az masa reakcyjna staje sie dobrze rozpuszczalna w wodzie. Nastepnie po do¬ daniu 10 czesci wody ochladza sie ja do 40—50°C. Do wydzielonej gestej papki krystalicznej dodaje sie 5 czesci mocznika i 7 czesci formaldehydu 30%-owego; na¬ stepnie ponownie nagrzewa sie w ciagu 30 minut do 110—120°C i zobojetnia lugiem — 2 —sodowym az do rozpuszczalnosci jej w wo¬ dzie. Produkt latwo jest rozpuszczalny w wodzie, a przez dodanie roztworu kleju straca sie jako gesty bialy osad.Przyklad V. 20 czesci fenolu albo kre¬ zolu z 20 czesciami kwasu siarkowego na¬ grzewa sie az do rozpuszczalnosci w wo¬ dzie; nastepnie dodaje sie 2 czesci wody i ochladza do 30^C. Potem ostroznie kropla¬ mi dodaje sie 4,5 czesci formaldehydu 30% -owego, przyczem temperatura winna nie przekraczac 30^0. Po dodaniu wszyst¬ kiego formaldehydu dodaje sie jeszcze 8 czesci wody oraz sproszkowany produkt kondensacyjny, jaki otrzymuje sie z 10 czesci mocznika i 10,6 czesci formaldehy¬ du z 2 czesciami kwasu siarkowego (1:5 wody). Temperature wtedy podwyzsza sie stopniowo do 85—900|C, dopóki przy do¬ brem mieszaniu glówna ilosc bialego pro¬ duktu kondensacyjnego, nierozpuszczalne¬ go w przewaznej czesci rozpuszczalników, nie rozpusci sie. Wkoncu zobojetnia sie go w zwykly sposób. PL PL