Przedmiotem wynalazku jest srodek zawierajacy odtrutke przeciw herbicydom pirolidonowym.Herbicydem jest zwiazek kontrolujacy lub mody¬ fikujacy wzrost roslin, np. przez zabijanie, opóznia¬ nie rozwoju, defoliacje, odwadnianie, regulowanie, hamowanie lub stymulowanie wzrostu, tworzenie rozlogów lub karlowacenie roslin. Termin „roslina" dotyczy wszystkich fizycznych czesci rosliny, w tym nasion, sadzonek, mlodych drzewek, korzeni, bulw, lodyg, pni, listowia i owoców. „Wsrost rosliny" obejmuje wszelkie fazy wzrostu, od kielkowania ziarna do naturalnego lub spowodowanego zakon¬ czenia zycia.Herbicydy sa zwykle stosowane do zwalczania lub topienia szkodliwych chwastów. Sa sprzeda¬ wane w duzych ilosciach, poniewaz wykazano, ze zwalczanie chwastów zwieksza plony i zmniejsza koszty zbioru.Najpopularniejsze sposoby stosowania herbicydów to: wprowadzanie do gleby przed zasiewem, wpro¬ wadzanie na umieszczone w bruzdach nasiona i na przylegla glebe, nanoszenie na glebe po wysianiu nasion, a przed ich wykielkowaniem i nanoszenie na glebe i rosliny po wykielkowaniu nasion.Wytwórca herbicydu zwykle podaje zalecany za¬ kres dawki i stezenia, obliczone tak, by osiagnac maksymalny stopien zwalczania chwastów. Zakres dawki zmienia sie od okolo 0,0112 do 56 kg/ha, a zwykle wynosi od 0,112 do 28 kg/ha. Termin „sku¬ teczna chwastobójcza ilosc" oznacza taka ilosc 10 15 20 25 30 2 zwiazku herbicydowego, która zapewnia kontrole lub modyfikacje wzrostu roslin. Ilosc ta zalezy od szeregu parametrów, w tym wrazliwosci danego chwastu i czynników ekonomicznych.Najwazniejszym czynnikiem wplywajacym na u- zytecznosc danego herbicydu jest jego selektywne dzialanie wobec roslin uprawnych. W pewnych przypadkach rosliny uprawne sa podatne na dziala¬ nie herbicydu. Ponadto, pewne zwiazki herbicydo¬ we sa fitotoksyczne wobec pewnych gatunków chwastów, natomiast nde oddzialuja na inne Herbicyd jest skuteczny, gdy powoduje minimalne uszkodzenia (korzystnie zadnych uszkodzen) roslin uprawnych, przy maksymalnym niszczeniu chwas¬ tów wystepujacych obok roslin uprawnych.W zaleznosci od stosowanego preparatu, herbicy¬ dowe zwiazki pirolidonowe wchodzace w sklad srodka wedlug wynalazku wywieraja jedno z dwóch róznych oddzialywan na rosliny i chwasty. W przy¬ padku stosowania zwiazku pirolidonowego w po¬ staci koncentratu do emulgowania nastepuje od¬ barwienie rosliny uprawnej we wczesnych stadiach jej wzrostu. Odbarwienie powodowane jest utrata pigmentacji rosliny i przejawia sie zólknieniem jej lisci.Gdy zwiazek pirolidonowy jest formulowany ja¬ ko mikrokapsulka. odbarwienie roslin ulega znacz¬ nemu zmniejszeniu, jednakze zmniejsza sie równiez stopien zwalczania chwastów.W celu zachowania korzystnych aspektów stoso- 135 092135 092 wania herbicydu, tj. maksymalnego stopnia zwal¬ czania chwastów i zminimalizowania uszkodzen ro¬ slin uprawnych, opracowano szereg odtrutek prze¬ ciwko substancjom * herbicydowym. Odtrutki te o- graniczaja lub eliminuja uszkodzanie roslin upraw¬ nych, utrzymujac lub zwiekszajac niszczacy wplyw herbicydu na chwasty; patrz np. opisy patentowe Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 3 959 304, 4 021224 i 4 021229 oraz belgijski opis patentowy nr 846 894.Dokladny mechanizm, w jaki odtrutka ogranicza herbicydowe uszkodzenia roslin nie zostal dotych¬ czas ustalony. Odtrutka moze byc lekiem, srod¬ kiem wspóloddzialujacym, czynnikiem ochraniaja¬ cym lub antagonista. W niniejszym opisie „odtrut¬ ka" oznacza zwiazek wywolujacy selektywnosc her¬ bicydowa, tj. ograniczajacy lub znoszacy fitotoksy¬ cznosc herbicydu wobec roslin uprawnych, przy zachowaniu fitotoksycznosci wobec chwastów. Ter¬ min „skuteczna ilosc odtrutki" oznacza taka ilosc odtrutki, która przeciwdziala fitotoksycznosci herbi¬ cydu wobec rosliny uprawnej.Obecnie stwiedzono, ze efektywnymi odtrutkami na uszkodzenia róznych roslin uprawnych przez herbicydy pirolidonowe sa: 2,2-dwuchloro-N-etylo- -N-benzyloacetamid o wzorze 1, N-p-chlorofenylo- karbamiriian 2,2,2-trójfluoroetylu o wzorze 2, N,N- -dwuallilo-dwuchloroacetamid o wzorze 3 i 2,2,5- -trójmetylo-N-/dwuchloroacetylu/-oksazolina o wzo¬ rze 4.Przedmiotem wynalazku jest dwuskladnikowy uklad herbicydowy, obejmujacy (a) herbicydowo skuteczna ilosc zwiazku pirolidonowego o ogólnym wzorze 5, w którym X oznacza atom wodoru, atom chloru lub grupe metylowa, Y oznacza atom wodo¬ ru, chloru lub bromu, Z oznacza atom chloru lub bromu, R oznacza atom wodoru, grupe alkilowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe acetylowa, atom chlo¬ ru, bromu, fluoru lub jodu, grupe trójfluoromety- lowa, nitrowa, cyjanowa, alkoksylowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe alkilotio o 1 do 4 atomach wegla, alkilosulfinylowa o 1 do 4 atomach wegla, alkisulfonylowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe trójfluorometylotio, trójfluorornetylosulfinylowa, trójfluorometylosulfonylowa, pieciofluoropropiona- midowa lub 3-metyIoureidowa, Ri oznacza atom wodoru, grupe alkilowa o 1 do 4 atomach wegla, atom chloru lub grupe trójfluorornetylowa, a R2 oznacza grupe alkilowa o 1 do 4 atomach wegla lub atom wodoru; oraz (b) niefitotoksyczna odtrut¬ ke, skuteczna ilosc zwiazku o wzorze 1, 2, 3 lub 4.Korzystnymi przykladami realizacji wynalazku sa dwuskladnikowe uklady herbicydowe, zawierajace jako skladnik (a) herbicydowo skuteczna ilosc 1-m- -trójfluorometylofenylo-3-chloro-4-chlorometylopi- rolidonu-2, N-m-cyj anofenylo-3-chloro-4-chlorome- tylopirolidonu-2 lub 3-chloro-4-chlorometylo-N-/3- -trójfluorometylo-4-fluorofenylo/pirolidonu-2 oraz jako skladnik (b) niefitotoksyczna odtrutke — sku¬ teczna ilosc N,N-dwuallilodwuchloroacetamidu, 2,2- -dwuchloro-N-etylo-N-benzyloacetamidu, 2,2,5-trój- metylo-N-dwuchloroacetylooksyzoliny lub N-p-chlo- rofenylokarbaminianu 2,2,2-trójfluoroetylu.Niepozadany wzrost chwastów, przy równoczes¬ nym ograniczeniu herbicydowych uszkodzen roslin uprawnych przez herbicyd pirolidonowy, kontrolu¬ je sie nanoszac na miejsca, w których kontrola ta jest pozadana, kompozycje zawierajaca (a) herbicy- 5 dowo skuteczna ilosc zwiazku pirolidonowego o ogólnym wzorze 5, w którym wszystkie symbole maja wyzej podane znaczenie, oraz (b) niefitoto¬ ksyczna odtrutke — skuteczna ilosc zwiazku o wzo¬ rze 1, 2, 3 lub 4. 10 Miejscem, w którym pozadana jest selektywnosc herbicydowa moze byc gleba, nasiona, sadzonki i rosliny.Pirolidonowe zwiazki o ogólnym wzorze 5 wy¬ twarza sie sposobami przedstawionymi w opisie 15 patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 4 110 105. 2,2-dwuchloro-N-etylo-N-benzyloacetamid o wzo¬ rze 1 otrzymuje sde nastepujacym s&osobem: do naczynia reakcyjnego wprowadza sie 114,2 g (0,105 20 mola) N-etyloaminy, 4,0 g (0,1 mola) wodorotlenku sodu, 50 ml wody i 100 ml chlorku metylenu. Do oziebionej suchym lodem mieszaniny o powyzszym skladzie w ciagu 3 minut wkrapla sie 14,7 g chlor¬ ku 2,2-dwuchloroacetylu. Przerywa sie oziebianie 25 i kontynuuje mieszanie przez dalszych 18 minut.Po rozdzieleniu faz, faze organiczna mieszaniny re¬ akcyjnej przemywa sie dwukrotnie rozcienczonym kwasem solnym i dwukrotnie 5% weglanem sodu, po czym suszy sie nad siarczanem magnezu i od- 30 parowuje pod cisnieniem zmniejszonym za pomoca pompki wodnej, otrzymujac 21,9 g 2,2-dwuchloro- -N-etylo-N-benzyloacetamidu (pozostala ciecz) nD8ft= 1,3449. Strukture zwiazku potwierdza spektro¬ skopia w podczerwieni. 35 N-p-chlorofenylokarbaminian 2,2,2-trójfluoroetylu o wzorze 2 otrzymuje sie nastepujaca metoda: 2,5 g (0,025 mola) 2,2,2-trójfluoroetanolu, 25 ml trójchlo- rometanu, 3,8 g (0,025 mola) izocyjanianu p-chloro- fenylu, 3 krople trójetyloaminy i 1 krople dwula- 40 urynianu dwubutylocyny miesza sie w ciagu 15 minut w temperaturze pokojowej, w ciagu 2 go¬ dzin utrzymuje we wrzeniu pod chlodnica zwrot¬ na, oziebia i odparowuje. Otrzymuje sie 6,1 g N-p- -chlorofenylokarbaminianu 2,2,2-trójfluoroetylu; 45 temperatura topnienia 54—57°C. Strukture potwier¬ dza spektroskopia w podczerwieni.N,N-dwuallilo-dwuchloroacetamid o wzorze 3 o- trzymuje sie nastepujaca metoda: 3,7 g (0,025 mo¬ la) chlorku dwuchloroacetylu rozpuszcza sie w 100 5° ml dwuchlorometanu i w kapieli z lodem oziebia do temperatury 5°C. Powoli dodaje sie 4,9 g (0,05 mola) dwualliloaminy, utrzymujac temperature oko¬ lo 10°C. Calosc miesza sie w temperaturze pokojo¬ wej przez 4 godziny, przemywa dwukrotnie woda, 55 suszy nad siarczanem magnezu, przesacza i odpa¬ rowuje rozpuszczalnik. Otrzymuje sie 4,0 g N,N- -dwuallilo-dwuchloroacetamidu; nD8a=1,4990. Struk¬ ture otrzymanego produktu potwierdza spektro¬ skopia w podczerwieni i spektroskopia magnetycz- 60 nego rezonansu jadrowego. 2,2,5-trójmetylo-3 n/dwuchloroacetylo/-oksazoline o wzorze 4 otrzymuje sie sposobem przedstawionym w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ame¬ ryki nr 3 959 304. 65 Przyklad I. Podstawowy roztwór odpówied-135092 5 (T niego zwiazku pirolidonowego sporzadzono przez rozcienczenie odpowiedniej ilosci herbicydu w wo¬ dzie lub mieszaninie acetonu i wody. Przyklady skladu roztworu i stosowanych dawek zestawiono w tablicy 1. • wage oznacza sie w mg preparatu 2E herbicydu, tj. zawierajacego substancje czynna w ilosci 0,256 kg na litr cieklego preparatu, * Odtrutki o czystosci technicznej.** IF = nanoszenie odtrutki powierzchniowo do bruzdy.We wszystkich przypadkach herbicyd nanoszono na powierzchnie gleby po wysianiu nasion, a przed wykielkowaniem roslin. Herbicyd rozpyla sie na glebe w postaci mieszaniny sporzadzonej w zbior¬ niku, w mieszaninie z odtrutka lub bez, po nanie¬ sieniu odtrutki na powierzchnie gleby przed wzej- sciem roslin, po naniesieniu do gleby przed za¬ siewem lub do bruzdy.Roztwory podstawowe wyzej wymienionych od¬ trutek o zadatiym stezeniu, sporzadzono przez roz¬ cienczenie odpowiedniej ilosci zwiazku acetonem lub mieszanina aceton — woda. Przykladowe skla¬ dy roztworów, dawek i sposobów stosowania zesta¬ wiono w tablicy 2.Roztwory odtrutek nanoszono na glebe powierz¬ chniowo do bruzdy, do gleby przed zasiewem ro¬ slin lub na powierzchnie przed wykielkowaniem roslin, za pomoca rozpylenia lub przy uzyciu stolu do liniowego opryskiwania.W przypadku podawania do bruzdy, z kazdej „powierzchni*4 usuwano 473 cm8 gleby zawierajacej uprzednio wprowadzony herbicyd, zachowujac ja.Po wyrównaniu i uformowaniu bruzd, na glebo¬ kosc 1,27 cm wprowadzano nasiona roslin upraw¬ nych i chwastów. Za pomoca drewnianej przegro¬ dy kazda powierzchnie dzielono na dwie równe czesci. Po jednej stronie przegrody na bezposred¬ nio eksponowane nasiona i glebe natryskiwano roz¬ twór podstawowy odtrutki. Nastepnie na calej po¬ wierzchni nasiona przykrywano uprzednio usunieta gleba. Nie poddana dzialaniu odtrutki czesc po¬ wierzchni porównywano, by zaobserwowac róznice, które wskazywalyby na przemieszczanie sie odtrut¬ ki w glebie. ** powierzchnia pojemnika ma wymiary 15,1X24,1 cm. l kg/ha odpowiada okolo 4 kg/powierzchnie.*** PES = stosowanie powierzchniowe przed wykielko¬ waniem roslin.W kilku przypadkach odtrutke mieszano z gleba przed wysianiem nasion. Takie stosowanie nazywa sie wprowadzeniem przed zasiewem. Roztwory pod¬ stawowe odtrutek wprowadzano do gleby w ce¬ mentowym mieszalniku o pojemnosci 19 litrów, mieszajac w stosunku koniecznym dla uzyskania zadanej dawki. Glebe z odtrutka przenoszono na powierzchnie pojemnika, wyrównywano i formo¬ wano w bruzdy o glebokosci 1,27 cm. Nasiona wy¬ siewano w takiej ilosci, by w kazdym zabiegu uzys¬ kac dobre stanowiska. Nastepnie nasiona przykry¬ wano warstwa gleby z dodatkiem odtrutki.Pojemniki kontrolne zawieraly rosliny uprawne poddane jedynie dzialaniu herbicydu. Wszystkie pojemniki umieszczano na lawach w cieplarni, w której utrzymywano temperature w zakresie 21,1 do 32,2°C. Pojemniki nawadniano przez podlewa¬ nie, w takiej ilosci, by uzyskac dobry wzrost ro¬ slin.We wszystkich próbach stosowano glebe ilasto- npiaszozysta z dodatkiem po 50 czesci na milion (ppm) handlowego srodka grzybobójczego, N-[trój- chlorometylo/tio]-4-cyklohekseno-l,2-dwukarboksy- imidu i nawozu sztucznego 18—18—18, który za¬ wiera po 18tyo wagowych równowaznika azotu, pie¬ ciotlenku fosforu i tlenku potasu.Ocene uszkodzen przeprowadzano po uplywie czterech tygodni od naniesienia odtrutki. Skutecz- blic vowyc xbicy< woda (ml) 100 20 blici Istaw< pojem 0,30 1,50 2,67 2,67 40 45 50 55 60 65 Tablica 1 Nazwa herbicydu Sklad podstawowych roztworów herbicydu Dawka ilosc herbicydu (mg)* 1-m-trójfluorometylo- fenylo-3-chloro-4-chlo- rometylopirolidon-2 781 122 woda aceton ml (pojem- (ml) (ml) nik)** 100 20 kgyha 20 2,67 2,73 1,39 0,56 Antidotum* (mg) 95 95 60 300 Sklad Aceton (md) 15 15 feO 20 Tablica 2 Roztwory podstawowe odtrutek Dawka Woda ¦ (ml) ml/pojemnik — 0,30 — 1,50 20 2,67 20 2,67 kg/ha 1,11 5,656 1,11 5,656 Sposób nanoszenia IF** IF PES *** PES135 092 nosc dzialania odtrutki oznaczano przez wzrokowe porównanie uszkodzen roslin uprawnych w pojem¬ nikach badanych i w pojemnikach kontrolnych.Badania zmniejszenia uszkodzen herbicydowych przeprowadzono na sorgo, pszenicy, bawelnie, ryzu, jeczmieniu, kukurydzy i soi. Zwiazki badano rów¬ niez na róznych gatunkach chwastów, jak chwast- nica jednostronna (Echinochloa crusgalli), wlosnica (Setaria viridis), owdes gluchy (Avena fatua) i gor¬ czyca (Brassica spp.).Klucz do tablic ,3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 i 10 Herbicydy l-/m-trójfluorometylofenylo/-3-chloro-4-chloromety- lo-pirolidon-2 N-/m-cyjanofenylo/-3-chloro-4-chlorometylopiroli- don-2 Sposoby stosowania wprowadzanie odtrutki powierzchniowo do bruzdy (gleba poddawana nastepnie jedy¬ nie dzialaniu herbicydu), wprowadzanie odtrutki przed zasiewem, wprowadzenie herbicydu lub#odtrutki po¬ wierzchniowo przed wykielkowaniem ro¬ slin, mieszany w zbiorniku roztwór herbicydu i odtrutki . .IF PPI PES TM = 10 15 20 25 W przypadku niestosowania antidotum, w ko¬ lumnie „dawka odtrutki" pojawia sie slowo „brak".Przedstawione w tym wierszu wyniki oznaczaja procentowe uszkodzenia rosliny poddanej jedynie dzialaniu herbicydu, w podanej dawce.Podane dawki herbicydu i odtrutki wyrazono w kg/ha.Ocena uszkodzen Uszkodzenie roslin uprawnych (tablice 3, 5, 7 i 9) lub chwastów (tablice 4, 6, 8 i 10) wyrazono w %, przez porównanie z ogólnym stanem roslin nie u- szkodzonych. Uszkodzenie jest funkcja liczby uszko¬ dzonych roslin i stopnia uszkodzenia poszczegól¬ nych roslin. Oceny dokonano po uplywie 4 tygodni od podania herbicydu, samego lub lacznie z od¬ trutka.Gwiazdka (*) w tablicach 3, 5, 7 i 9 wskazuje, ze odtrutka w istotnym stopniu ogranicza uszko¬ dzenia roslin uprawnych spowodowane przez her¬ bicydy.Tablice 4, 6, 8 i 10 ukazuja, ze badane odtrutki nie oddzialywuja na chwasty, tj. ze uszkodzenie herbicydowe chwastów utrzymuje sie nawet w obecnosci odtrutki.Tablica 3 Skutecznosc odtrutki N-etylo-N-benzylodwuchloroacetamidu Herbicyd ——~- 1-m-trójfluoro- metylofenylo-3- chloro-4-chloro- metylopirolidon-2 .-.'¦.;¦.¦..- ¦ ¦'¦ ' J: Dawka 2 1,11 1,11 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 1,U 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 1,11 1,11 0,56 0,56 0,56 0,56 Dawka odtrutki ~ 3 brak 5,56 brak 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 5,56 brak brak 5,56 brak 1,11 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 1,11 Sposób nano¬ szenia 4 IF — IF IF IF PES PES PES IF IF PES PES IF — IF — IF IF — IF — IF — PES Sorgo 5 10 10 100 100 10 10 Procent uszkodzen Pszenica Bawelna 6 7 55 15 *40 15 100 50 50 55 15 *40 15 Ryz 8~~ 90 90 100 100 90 90 Jeczmien 9 80 80 100 100 80 ?75 Kuku¬ rydza 10 310 ?20 90 *40 ?35 65 no *15 *B0 55 *20 no 55 *20 *0 100 *50 90 *40 ?35 30 *20 65 no Soja 11 60 60 100 100 60 60135 092 10 ciag dalszy tablicy 3 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 1,11 1,11 0,56 0,56 1,39 1,39 0,84 0,84 2,22 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 PES PES — IF IF — PES PES — IF — IF — IF — 85 PES *40 70 60 30 120 60 60 45 45 60 60 60 100 100 60 10 *15 *20 55 *20 *10 55 *B5 *0 50 *20 65 *20 11 60 60 Tablica 4 Skutecznosc herbicydowa odtrutki: N-etylo-N-benzylo-dwuchloroacetamid Herbicyd Nazwa 1-m-trójfluorometylo- fenylo-3-chlorometylo- pirolidon-2 Dawka 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,84 0,84 Dawka odtrutki brak 1,11 5,56 brak Ul 2,22 brak 1,11 5,56 brak 1,11 5,56 brak 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 5,56 brak 5,56 brak 5,56 Sposób nanoszenia — IF IF — PES PES — IF IF —• PES PES — IF — IF IF —? PES PES PES — IF IF —i PES PES —i IF — PES i Chwastnica jednostron¬ na 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 ¦Yo uszkodzen Wlosnica 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Owies gluchy 90 90 90 90 90 90 Gorczyca 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 90 90 100 100135 092 11 12 Tablica 5 Skutecznosc odtrutki N-p-chlorofenylokarbaminianu 2,2,2-trójfluoroetylu Herbicyd Nazwa 1-m-trójfluorome- tylofenylo-3- -chloro-4-chloro- metylo-piroli- don-2 Dawka 1,39 1,39 1,11 1,11 0,56 0,56 1,39 1,39 0,56 0,56 1,11 1,11 0,56 0,56 1,11 1,11 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,84 0,84 0,84 0,84 0,84 0,84 0,84 0,84 1,11 1,11 H,ll 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 2,22 2,22 2,22 2,22 2,22 2,22 2,22 2,22 Dawka odtrutki brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak 5,56 brak Ml 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 Sposób nano¬ szenia IF — PES — IF — IF — IF — IF — IF — IF — IF — IF IF IF — PES/TM PES/TM PES/TM — IF IF IF PES/TM PES/TM PES/TM PES/TM — IF IF IF — PES/TM PES/TM PES/TM — IF IF IF — PES/TM PES/TM PES/TM Sorgo 85 120 90 *65 65 *55 100 100 100 100 Procent uszkodzen Pszenica Bawelna 100 *35 80 no 90 *35 100 100 100 100 10 *0 *0 *0 20 *10 *0 *0 20 *0 *0 ?0 35 ?25 *25 *20 35 no no *0 65 65 65 ?40 65 *30 *30 *30 70 *60 65 *50 55 *40 55 *40 Ryz 100 *85 85 *0 98 *<59 100 100 100 100 Jeczmien 100 *70 100 *90 100 100 100 100 Kuku¬ rydza 75 "65 65 65 85 ?60 85 *60 Soja 65 65 60 60 100 100 90 100ó . ... gl oh § 3 3 »§ i ID I 0 & iS ' £* o o ?? o Ol o o Ol o o Ol o o Ol O) o Ol O) o Ol O) h-» co co h^ co co 1—* H* h- H^ o o o o o Mn'WMn'OiHO'WO'WO'WO'010' g I 3^ I 33 l 3 I w I 3 I 3 I Ol Ol o o co •a *j oi oi o o o o ? * * * * i—' * O O OIOIOIOIOOOOOOI O O Od O) O O Ol Ol 2 fi) % fi) d fi) fi) a d -I 01 H Ul w o aa o s 5. o* fi) a fi) C-i o I a- N 2 o fi) er *d i a ^ 5'S-s a 2:5-3-? »3 SS MWMMMtOWMHHHMMMHH I 3 »-» n p i 2:2.3 o o 3_ a a tS *< ¦¦ 5T o fO fi o o o o o o o 000 00 00 "00 "bo 'bo *óo 'bo "bo "00 "01 "01 "01 "01 8 jin Js» j-* ff ,Oi j^ J-1 2* 01 tO j-» 2" jDi Js3 h- S "Ol lo'~h-» ja "Ol lo V* Qj "oi lo M B) W 1) H M OJ tO H- p- OJ fcO H- p^OJfcOl—p^OJfcOl-Lpe Ol M H O* "01 "to l-» o) ^ oj n h- ^ p1 i° ..H ? .w I5 „M & S* 1° J""1 ?? *Ol "tO 1-*"Ó3 "oilol-^ 0) ~Oi lo ^ 0) hd hd hd WWW h£ h^ h^ *j hu 31 hej ^ h^ 00000 0000 0000 hd hd hG WWW H H H 22§ 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 00 OlOlOlOlOlOlOlOlOOOO hrj ncj hej I 0000000 0000000 oooocooocococococo 00000 0000 0000 0000 o 000 d fi) I fi) O I-I CL O «-* 0) a 5 ?r p a w 2 n 55 CD O a er fi) o o •1 o o p 2 o O 3 g 0 3 ST W* a 2 ca 0 £ 9 s 3 n t-q 5" o » * c * £ a- M* » 2 ° 3 o;03 3" o « 2. v; £ a a o lr ») ca Cif to135 092 15 16 ciag dalszy tablicy 7 1 N-m-cyjanofe- nylo-3-chloro- -4-chloromety- lopirolidon-2 2 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 3 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 5,56 brak 0,56 1,11 brak 0,56 1,11 brak 0,28 0,56 1,11 4 PES — PES PES PES — PES PES — PPI PPI — PES/TM PES/TM — PES/TM PES/TM PES/TM 5 75 95 *60 *60 65 70 70 90 90 95 80 6 80 *50 70 60 *50 *50 7 1 30 30 40 30 40 40 10 70 65 *30 *35 *35 55 *40 *35 80 ?60 *70 55 *40 ?30 60 70 70 70 11 T a b 1 i c a 8 Skutecznosc herbicydowa Odtrutka: N-N-dwuallilodwuchloroacetamid Herbicyd Nazwa 1-m-trójfluoro- metylofenylo- -3-chlorometylo- pirolidon-2 -• ,:: N-m-cyjanoieny- lo-3-chloro-4- -chlorometylo- pirolidon-2 Dawka 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 0,56 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 Dawka odtrutki brak 5,56 brak 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 5,56 brak 1,11 2,22 5,56 brak 1,11 5,56 brak brak 0,28 0,56 1,11 Sposób nano¬ szenia IF — IF IF IF IF IF PES PES PES — PES PES — — PES/TM PES/TM PES/TM Chwast- nica jedno¬ stronna 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Wlosnica 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 100 Procent uszkodzen Owies gluchy 90 90 90 Gorczyca 100 100 100 SSSSSSS8SS-8 100 100 100 Sorgo japon¬ skie 90 80 100 90 100 Powój 80 aoo 100 100 100 Zaslaz 100 )100 100 100 100Herbicyd 135092 17 18 Tablica 9 Antidotowa skutecznosc 2,2,5-trójmetylo-3-/dwuchloroacetylo/-oksazolidonu Procent uszkodzen • Nazwa Dawka Dawka Sposób antido- nano- Kuku- tum szenia Sorgo Pszenica Bawelna Ryz Jeczmien rydza Soja 1-m-trójfluoro- metylofenylo- -3-chloro-4- -chlorometylo- pirolidon-2 N-m-cyjanofe- nylo-3-chloro- -4-chlorome- tylopirolidon-2 0,56 0,56 0,56 1,11 1,11 1,11 1,11 1,11 Ul brak — 1,11 IF 5,56 IF brak 0,56 1,11 brak 0,56 1,11 PPI PPI PE&TM PEStTM 95 *50 ?50 65 60 80 80 *50 *50 60 50 50 30 20 40 30 30 60 90 *35 *40 80 *60 *60 55 *30 50 Tablica 10 Skutecznosc herbicydowa Odtrutka: 2,2,5-trójmetylo-3-/dwuchloroacetylo/oksazolidon Herbicyd Nazwa 1-m-trófluorometylofe- nylo-3-chlorometylo- pirolidon-2 N-m-cyjanofenylo-3- -chloro-4-chlorometylo- pirolidon-2 Dawka 0,56 0,56 0,56 0,56 1,11 1,11 1,11 1,11 Dawka odtrutki brak 0,28 0,56 1,11 brak 0,28 0,56 1,11 Sposób nanoszenia ; PES/TM PESi/TM PES/TM —» PES/TM PES/TM PES./TM Chwast- nica jedno¬ stronna 100 100 100 100 100 100 100 100 Procent usszkodzen Wlosnica 100 100 100 100 100 100 100 100 Sorgo japon¬ skie 100 100 100 100 85 90 90 100 Powój 70 50 100 80 90 70 70 100 Zaslaz 100 100 100 100 100 100 100 100 Przyklad IL Próby polowe 2,2,5-trójmetylo- -3-/dwuchloroacetylo/-oksazoliny.Przygotowano poletka szerokosci 1,8 m i dlu¬ gosci 9 m. Nasiona wysiano na poletkach, przy uzyciu siewnika, na glebokosc od 1,9 do 3,8 cm, w zaleiiiosci od gatunku rosliny. Poletka poddano dzialaniu samego herbicydu lub kompozycji her¬ bicydu i odtrutki.Zabieg przeprowadzono z traktora, kalibrowanego na wydajnosc 233,8 litra na hektar. Ilosc roztwo¬ ru przypadajaca na poletko wynosila 0,39 litra.Uzyte preparaty herbicydu i antidotum zawieraly 0,237 kg substancji herczynnej w litrze.Ilosc preparatu herbicydu i odtrutki wymagana na poletko mozna obliczyc jak nastepuje: Ilosc preparatu do zabiegu = AXBXC, gdzie: A — dawka w kg skladnika czynnego na hektar, B — litrów preparatu na kg substancji czynnej, C — powierzchnia poletka w ha.Przykladowo, w przypadku nanoszenia herbicy¬ du w ilosci 1,35 kg * preparatu/ha oblicza sie jak nastepuje: Ilosc preparatu = 0,35X4,23X0,00162 = 0,0024 litra. Ta ilosc preparatu odmierza sie i rozciencza woda do 0,39 litra. Roztwór herbicydu nanosi sie w ilosci odpowiadajacej 2,338 litra na hektar. 40 45 50 55 60 W przpadku równoczesnego nanoszenia herbicy¬ du i odtrutki oba skladniki odmierzano oddzielnie i nastepnie mieszano. Polaczone roztwory rozcien¬ czano woda do 0y39 litra. Kazde poletko opryski¬ wano tylko jeden raz.Klucz do tablic 11, 12, 13 i 14.Herbicyd = l-m-trójfluorometylofenylo-3-chloro- -4-chlorometylo-pirolidon-2.Odtrutka = 2,2,5-trójmetyló-3-dwuchloroacetylo- oksazolina.Dawki herbicydu i odtrutki podano w kg na hektar.Uszkodzenia roslin uprawnych (fitotoksycznosc) mierzono ilosciowo, jako zakres uszkodzen i zakres odbarwienia. Pomiarów dokonano w 4—5 tygodni po wykielkowaniu.Zakres odbarwienia odnosi sie do liczby roslin wykazujacych objawy odbarwienia w populacji roslin, niezaleznie od stopnia tego odbarwienia. W przypadku dwóch odbarwionych roslin w popula¬ cji 10 zakres odbarwienia wynosi 20°/o. m Stopien odbarwienia jest miara jego intensyw¬ nosci. Jesl; to stosunek powierzchni odbarwionego liscia do sumarycznej powierzchni lisci rosliny, wy¬ razony w procentach.Procentowy stopien zwalczania chwastów okresla135092 19 sie porównujac uszkodzenia chwastów na polet¬ kach poddanych zabiegowi z uszkodzeniami chwas¬ tów na poletkach kontrolnych (nie poddanych za¬ biegowi). Uszkodzenie jest funkcja liczby roslin uszkodzonych i zakresu uszkodzenia kazdej rosliny.Odczytów kontroli chwastów i fitotoksycznosci do¬ konuje sie tego samego dnia.Tablica 11 przedstawia wplyw wywierany na rosliny uprawne przez odtrutke w mieszaninie z herbicydem, przygotowanych w postaci koncentratu do emulgowania. Badanymi roslinami uprawnymi byJo 15 odmian kukurydzy. Odmiany te maja w tablicy 11 nastepujace symbole: A = Cargill 924 B = Cargill 967 C = Dekalb XL—25A D = Dekalb XL—55A E Dekalb XL—72B F = Dekalb XL—729(F2) G H PAG SX—17A PAÓ SX—189 I = PAG SX—249 J = Northrup King PX—79 K = Northrup King PX—95 L = Northrup King PX—707 M = Pioneer 3541 N =Pioneer 3183 O = Trojan T—1189 Tablica 12 przedstawia wplyw wywierany na chwasty przez odtrutke w mieszaninie z herbicy¬ dem, w postaci koncentratu do emulgowania.Chwasty maja w tablicy 12 nastepujace symbole: AA = Echinochloa crusgalli (chwastnica jedno¬ stronna) 10 15 20 25 30 20 BB = Eragrostis diffusa CC ~ Erichloa gracilis (wlosówka) DD = Portulaca oleracea (portulaka pospolita) EE = Convolvulus arvensis (powój polny) FF = Amaranthus spp. (szarlat) GG = Chenopodium spp. (komosa biala) HH = Tribulus terrastris.Tablica 13 przedstawia wplyw wywierany na rosliny uprawne przez odtrutki w mieszaninie z herbicydem, w postaci mikrokapsulek. Badanymi roslinami uprawnymi byly jeczmien, owies i psze¬ nica.Tablica 14 przedstawia wplyw wywierany na chwasty przez odtrutke w mieszaninie z herbicy¬ dem, w postaci mikrokapsulek. Cztery z chwastów wysiano, maja one w tablicy nastepujace symbo¬ le: II = Panicum Fasciculation JJ = Panicum miliaceum KK = Avena faitiua (owies gluchy) LL = Setaria viridis (wlosnica zielona) m Pozostalych 8 chwastów przedstawionych w ta¬ blicy 14 nie wysiewano. Maja one w tablicy na¬ stepujace symbole: MM = Portulaca oleracea (portulaka) NN = Amaranthus spp (szarlat) OO = Calandrinia ciliata PP = Chenopodium spp. (komosa biala) RR = Poa spp.SS = Echinochloa crusgalli (chwastnica jedno¬ stronna) TT ¦= Echinochloa colonum.Tablica 11 Wplyw wywierany na rosliny uprawne przez 2,2,5-itrójmetylo-JN-idwuicMoroacetylo- -oksazoline w mieszaninie z l^m^trójfluorometylofenylo-l3-chiloro-4-chloax)metylo-pi- roliidonemn2, w postaci koncentratu do emulgowania Dawka herbicy¬ du Dawka odtrutki A B Stopien uszkodzen (°/o) E F G H I K M N 0,37 0,37 0,56 0,56 0,56 — 0,56 30* 14 46 31 20 6 38 21 13 4 29 19 20 8 35 20 19 7 44 28 19 9 34 21 11 3 * 23 11 15 6 25 13 16 5 30 10 6 2 16 6 5 2 14 10 3 2 9 6 9 4 28 20 8 4 26 18 14 8 38 21 * wartosc przecietna z czterech powtórzen T a b 1 i c a 12 Wplyw wywierany na chwasty przez 2,2,5-trójmetylo^N-dwuchloroacetylooksazoline w mieszaninie z lrm-trójfluorometylofenylo-3-chloro-4-chlorometylo-pirolidonem-2 w postaci koncentratu do emulgowania Dawka herbicydu 0,3? 0,37 0,56 0,56 Dawka odtrutki — 0,56 — 0,56 AA 76* 85 85 85 BB 92 90 95 93 CC 92 91 95 97 Stopien uszkodzen (%) DD 97 99 99 99 EE 30 10 25 11 FF 98 99 98 99 GG 98 99 98 99 HH 86 84 95 93 • wartosc przecietna z czterech powtórzen135 092 21 22 T a b 1 i c a 13 Wplyw wywierany na rosliny uprawne przez 2,2,5-trójmetylo-N-dwuchloroacetylo- -oksazoline w mieszaninie z 1-m-trójfluorometylofenylo-3-chloro-4-chlorometylo-pi- rolidonem-2 w postaci mikrokapsulek Dawka herbicydu 0,23 0,23 0,23 0,28 0,28 0,28 0,37 0,37 0,37 Dawka odtrutki 0,56 Ml — 0,56 Ml — 0,56 1,11 jeczmien 1* 5 5 3 5 5 4 5 8 Stopien uszkodzen (°/o) owies 1 3 4 3 5 5 4 5 5 pszenica 1 1 3 1 1 3 3 1 3 * wartosc przecietna z czterech powtórzen Tablica 14 Wplyw wywierany na chwasty przez 2,2,5-trójmetylo-N-dwuchloroacetylooksazoline w mieszaninie z l-m-trójfluotometylofenylo-3-chloro-4-chlorometylo-pirolidonem-2, w opstaci mikrokapsulek Dawka herbicydu 0,23 0,23 0,23 0,28 0,28 0,28 0,367 0,367 0,367 Dawka odtrutki 0,56 1,11 — 0,56 1,11 — 0,56 1,11 II 33* 68 78 53 95 99 58 96 99 JJ 40 58 85 53 99 99 53 97 99 KK 5 10 15 5 10 10 10 18 23 Stopien zwalczania chwastów (°/o) LL 58 60 80 75 87 99 70 99 99 MM 90 90 95 93 95 05 98 98 98 NN 85 90 95 90 95 95 98 98 98 OO 93 95 95 98 98 98 98 98 98 PP 85 85 90 90 95 97 95 95 98 QQ 85 95 95 90 98 98 98 98 98 RR 80 93 95 85 95 95 90 98 98 SS • 63 90 95 85 95 97 95 98 98 TT 70 73 75 75 80 83 90 90 93 • wartosc przecietna z czterech powtórzen Przyklad III. Próby polowe 3-chloro-4-chlo- rometylo-N-/3-trójfluorometylo-4-fluorofenylo/piro- lidonu-2 W ponizszych badaniach uzyto 3-chloro-4-chloro- metylo-N-/3-trójfluorometylo-4-fluorofenylo/-piroli- don-2 jako herbicyd oraz 2,2-dwuchloro-N-etylo- -N-benzyloacetamid (oznaczony dalej symbolem A—1) o wzorze 1 i 2,2,5-trójmetylo-N-dwuchloro- acetylooksaizoline (A—2) o wzorze 4 jako odtrutiki.Roztwory podstawowe 3-chloro-4-chlorometylo- -N-/3-trójfluorometylo-4-fluorofenylo/pirolidonu-2 przyrzadzono rozcienczajac zadane ilosci zwiazku acetonem. Np. 30 mg zwiazku pirolidonowego roz¬ puszczono w 20 ml acetonu otrzymujac roztwór podstawowy o takim stezeniu, ze w 2 ml objetosci odpowiadaja dawce 0,84 kg/ha przy nanoszeniu na powierzchnie gleby przed wykielkowaniem, a 50 mg zwiazku pirolidonowego rozpuszczono w 20 ml.acetonu, otrzymujac roztwór podstawowy o ta¬ kim stezeniu, ze 2 ml objetosci odpowiadaja dawce 1,40 kg/ha przy nanoszeniu na powierzchnie gleby przed wykielkowaniem nasion.Roztwory podstawowe odtrutek równiez przy¬ rzadza sie przez rozcienczenie acetonem tak, ze po rozpuszczeniu 66 ml zwiazku w 10 ml acetonu otrzymuje sie irozitwór o takim stezeniu, ze 1,5 ml 40 45 50 55 60 65 objetosci odpowiada dawce 5,6 kg/ha przy nano¬ szeniu droga rozpylania na polowie powienzchni pojemnika. Po rozcienczeniu 100 ml odtrutki w 10 ml acetonu otrzymuje sie roztwór podstawowy o takim stezeniu, ze 2 ml objetosci odpowiada za¬ danej dawce nanoszenia w wysokosci 5,6 kg/lha.Wszystkie próby prowadzono z uzyciem gleby ilasto- piaszczystej, z dodatkiem 50 czesci na mi¬ lion (ppm) dostepnego handlowo srodka grzybobój¬ czego cis/N[/trójchlorometylo/tio]-4-cyklohekseno- -1,2-dwukarboksyimidu/ oraz 50 czesci nawozu sztu¬ cznego.Do prób uzyto aluminiowych pojemników o wy¬ miarach 15,1X24,1X7,6 cm. Po wyrównaniu po¬ wierzchni gleby i wykonaniu rowków, na glebo¬ kosci 1,27 cm wysiano nasiona nastepujacych ga¬ tunków roslin: Odmiany kukurydzy (Zea mays): XL 55A XL 25A Pioneer 3780 Gatunki chwastów: Chwastnica jednostronna (Echinochloa crusgalli) Stosowane oznaczenia: powój wysoki (Ipomea purpurea) Cn55a Cn25a 3780 WG AMG23 135 092 24 sorgo (Sorghum bicdor) SHC sesbania i(Sesfoania sp.) SEiS Przy nanoszeniu srodka do bruzd (IF) z kazde¬ go pojemnika usuwano porcje gleby objetosci 475 cm8. Kazdy pojemnik podzielono na 2 czesci drew¬ niana przegródka. Roztwór podstawowy antidotum rozpylano bezposrednio na odsloniete nasiona i gle¬ be w otwartej bruzdzie po jednej stronie prze¬ grody. Nastepnie na calej powierzchni pojemników przykryto nasiona uprzednio usunieta warstwa gleby. W czesci pojemnika, na która nie naniesiono odtrutki, znajdowalo sie pól rzadka z kukurydza 55a, pól rzadka z chwastnica jednostronna, pól rzadka z kukurydza 25a, pól rzadka z sesbania i pól rzadka z kukurydza Pioneer 3780, w wyzej po¬ danej kolejnosci. W czesci pojemnika, na która naniesiono odtrutki, znajdowalo sie po pól rzadka kazdej z wyzej wymienionych odmian kukurydzy oraz po pól rzadka sorgo i powoju wysokiego. Rze¬ dy z wysianymi chwastami znajdowaly sie pomie¬ dzy rzedami z kukurydza. 2 ml odpowiedniego roztworu podstawowego her¬ bicydu wymieszanego w zbiorniku z 2 ml acetonu w celu bardziej równomiernego rozpylania, rozpy¬ lono na calej powierzchni pojemnika. Takiego sa- 10 20 25 roslin, zwiazki mieszano w zbiorniku i nanoszono na obsiana i wyrównana powierzchnie pojemników (PES/TM).Wszystkie pojemniki umieszczono w cieplarni, w której utrzymywano temperature 21—32°C i pod¬ lewano woda w ilosci koniecznej do zapewnienia dobrego wzrostu roslin.Stopien uszkodzen okreslano w trzy tygodnie po wysiewie i naniesieniu zwiazków. Skutecznosc dzialania odtrutek okreslano porównujac wizualnie stopien uszkodzen w badanych pojemnikach w po¬ równaniu ze stopniem uszkodzen w pojemnikach podanych jedynie dzialaniu herbicydem.W tablicy 15 zestawiono wyniki powyzszych prób. Jak wynika z przedstawionych tam danych, wprowadzenie odtrutek zarówno IF, jak i PES/TM, powodowalo spadek stopnia uszkodzen wszystkich trzech odmian kukurydzy. Ogólnie, skutecznosc her¬ bicydowa zwiazku pirolidonowego zostaje zacho¬ wana przy wprowadzeniu do srodka odtrutki.Wyniki. Stosowanie kompozycji herbicydów pi- rolidonowych i odtrutek skutecznie zmniejszalo herbicydowe uszkodzenia róznych roslin uprawnych.Stosowanie odtrutek nie zmniejszalo herbicydowych uszkodzen chwastów.Tablica 15 Skutecznosc dzialania chwastobójczego i odtru/tki Nanoszona dawka herbicydu (kg^ha) 0,84 PES 0,84 PES 0,84 PES/TM 0,84 PES 0,84 PES/TM 1,12 PES 1,12 PES 1,12 PES 1,12 PES/TM 1,12 PES 1,12 PES/TM 1,40 PES 1,40 PES 1,40 PES 1,40 PES/TM 1,40 PES 1,40 PES/TM 1,68 PES 1,68 PES 1,68 PES 1,68 PES/TM 1,68 PES 1,68 PES/TM Rodzaj odtrutki _ A—1 A—1 A—2 A—2 — —.A—1 A—1 A—2 A—2 — — A—1 A—1 A—2 A—2 — — A—1 A—1 A—2 A—2 Nanoszona dawka odtrutki (kg/ha) 5,6 IF 5,6 PES/TM 5,6 IF 5,6 PES/TM — — — • — 5,6 IF 5,6 PES/TM 5,6 IF 5,6 PES/TM — — — — 5,6 IF 5,6 PES/TM 5,6 IF 5,6 PES/TM — — — — 5,6 IF 5,6 PES/TM 5,6 IF 5,6 PES/TM Kuku¬ rydza Cn55A 30 0 10 0 15 30 45 0 20 0 15 40 50 10 20 0 25 50 50 0 30 10 25 Chwasty WG AMG 70 70 80 70 70 90 90 80 90 70 90 98 95 80 100 90 100 100 100 90 100 85 100 60 20 65 20 60 75 80 25 75 20 80 85 100 25 90 30 65 100 100 25 90 20 100 Kuku¬ rydza Cn25A 30 0 5 0 10 35 40 0 10 0 0 35 35 0 0 15 10 40 45 10 10 .10 15 Chwasty SES SHC 20 20 20 30 15 20 20 20 25 20 20 20 35 85 35 35 3f 45 100 100 100 100 100 50 35 60 30 60 90 84 25 90 20 90 98 85 15 95 10 100 95 100 20 100 20 100 Kuku¬ rydza 3780 40 0 10 0 10 40 C0 10 10 0 20 40 35 10 10 0 20 45 50 0 30 10 25 mego roztworu herbicydu uzyto do rozpylenia na powierzchnie pojemników, w których nie nanoszono antidotum. rPrzy równoczesnym nanoszeniu odtrutek i herbi¬ cydu na powierzchnie gleby przed wykielkowaniem 2,2,5-trójmetylo-N-dwuchloroacetylo-oksazolina wykazala dobre dzialanie odtruwajace wobec her¬ bicydowego l-m-trójfluorometylofenylo-3-chloro-4- -chlorometylo-pirolidonu-2. W przypadku stosowa¬ nia herbicydu w postaci koncentratu do emulgowa-135 092 25 26 nia, odtrutka zmniejsza odbarwienie roslin upraw¬ nych, zachowujac wlasciwosci chwastobójcze (ta¬ blice 13 i 14), Preparaty/Preparat powstaje w wyniku nadania zwiazkowi chwastobójczemu postaci, która moze byc stosowana bezposrednio na rosliny uprawne i chwasty. Postac preparatu nadaje sie samej od¬ trutce lub kompozycji herbicydu i odtrutce. Celem wytwarzania preparatu jest naniesienie, dogodnym sposobem* skladnika aktywnego na miejsce, w któ¬ rym zadana jest selektywnosc herbicydowa. „Miej¬ scem" moze byc gleba, nasiona, sadzonki lub rosli¬ ny.Preparatami sa zwykle proszki do opylania, pro¬ szki higroskopijne, granulki, roztwory i koncen¬ traty do emulgowania.Proszkami do opylania sa swobodnie plynace kompozycje proszkowe zawierajace substancje czynna osadzona na czastkowym nosniku. Wielkosc czastek nosnika wynosi zwykle 30 do 50 |nm. Przy¬ kladami odpowiednich nosników sa talk, bentonit, ziemia okrzemkowa i pirofilit. Preparat zawiera zwykle do 50% substancji aktywnej. Proszki do opylania moga byc nanoszone za pomoca rozpyla¬ cza wysiegnikowego, recznego i z samolotów.Proszkami zwilzalnymi sa dobrze rozdrobnione kompozycje skladajace sie z rozdrobnionego nosni¬ ka zaimpregnowanego dodatkiem substancji aktyw¬ nej i dodatkowo zawierajace jedna lub kilka sub¬ stancji powierzchniowo czynnych. Substancja po¬ wierzchniowo czynna sprzyja szybkiej dyspersji proszku w cieklym srodowisku, z wytworzeniem trwalej zawiesiny nadajacej sie do opryskiwan.Stosowac mozna róznorodne substancje powierzch¬ niowo czynne, np. dlugolancuchowe alkohole tlusz¬ czowe i sole metali alkalicznych siarczanowanych alkoholi tluszczowych; sole kwasu sulfonowego; estry dlugolancuchowych kwasów tluszczowych i alkohole wielowodorottlenowe, w których grupy hy¬ droksylowe sa wolne, podstawione na koncach lan¬ cucha glikole polietylenowe o stosunkowo dlugim lancuchu. Liste substancji powierzchniowo czyn¬ nych odpowiednich do stosowania w preparatach rolniczych mozna znalezc w podreczniku Wade Van Valkenburg, Pesticide Formulations (Marcel Dekker, Inc., N.Y., 1975) na stronach 79—84.Granulki zawieraja substancje czynna naniesio¬ na na rozdrobnionym obojetnym nosniku o czast¬ kach srednicy okolo 1 do 2 mm. Granulki mozna wytwarzac przez natryskiwanie roztworu substan¬ cji czynnej w lotnym rozpuszczalniku na granu¬ lowany nosnik. Przykladami nosników odpowied¬ nich do wytwarzania granulek sa glinki, wermi¬ kulit, trociny i granulowany wegiel.Koncentraty do emulgowania skladaja sie z ole¬ jowego roztworu substancji czynnej z dodatkiem czynnika emulgujacego. Przed uzyciem koncentrat rozciencza sie woda, otrzymujac emulsje kropelek oleju. Jako emulgatory stosuje sie zwykle miesza nine anionowych i' niejonowych substancji powie¬ rzchniowo czynnych. Do emulgowalnego koncen¬ tratu mozna dodawac inne dodatki, takie jak czyn¬ niki zawiesinotwórcze i zageszczajace.Granulki i koncentraty do emulgowania sa szcze¬ gólnie dogodnymi postaciami srodka wedlug wyna¬ lazku.Gdy substancje aktywna stanowi kompozycja od¬ trutki i herbicydu, to zawartosc odtrutki w kompo- 5 zycji wynosi od 0,001 do 30 czesci wagowych na 1 czesc wagowa herbicydu.Preparaty, oprócz czynnika formulowanego i no¬ snika, zawieraja zwykle szereg dodatków. Naleza do nich skladniki obojetne, nosniki rozcienczajace, 10 rozpuszczalniki organiczne, woda, emulsja oleju w wodzie i wody w oleju, nosniki proszków i gra¬ nulek oraz- powierzchniowo czynne czynniki zwil¬ zajace, dyspergujace i emulgujace. Dodawac mozna równiez nawozy sztuczne, np. azotan amonu, mo- 15 cznik i superfosfat, jak równiez czynniki ulatwia¬ jace ukorzenianie i wzrost, np. kompost, nawóz na¬ turalny, próchnice i piasek.Odtrutki i kompozycje herbicydu i odtrutka we¬ dlug wynalazku mozna nanosic na rosliny przez 20 dodanie srodka do wody irygacyjnej doprowadza¬ nej na poddawane zabiegowi pola. Ten sposób po¬ dawania umozliwia penetracje kompozycji do gleby z absorbowana woda.Substancje aktywne mozna równiez wprowadzac 25 do gleby w postaci roztworu w odpowiednim roz¬ puszczalniku. Czesto stosowanymi w tych prepa¬ ratach rozpuszczalnikami sa nafta, olej opalowy, ksylen, frakcje ropy naftowej o zakresie tempera¬ tur wrzenia wyzszym od temperatury wrzenia ksy- 30 lenu i aromatyczne frakcje naftowe bogate w me- tylowane pochodne naftalenu. Roztwory ciekle, po¬ dobnie jak proszki, mozna nanosic przez rozpyle¬ nie z rozpylaczy wysiegnikowych, recznych i z sa¬ molotów. 35 Zastrzezenia patentowe 1. Srodek zawierajacy odtrutke przeciw herbicy- 40 dom pirolidonowym, znamienny tym, ze zawiera (a) herbicydowo skuteczna ilosc zwiazku pirolido- nowego o wzorze 5, w którym X oznacza atom wodoru, atom chloru lub grupe metylowa, Y ozna¬ cza atom wodoru, chloru lub bromu, Z oznacza 45 atom chloru lub bromu, R oznacza atom wodoru, grupe alkilowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe ace- tylowa, atom chloru, bromu, fluoru lub jodu, gru¬ pe trójfluorometylowa, nitrowa, cyjanowa, alko- ksylowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe alkilotio 60 ol do 4 atomach wegla, grupe alkilosulfinylowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe alkilosulfonylowa o 1 do 4 atomach wegla, grupe trójfluorometylotio, trójfluorometylosulfinyIowa, trójfluorometylosulfo- nylowa, pieciofluoropropionamidowa lub 3-metylo- 55 ureidowa, Ri oznacza atom wodoru, grupe alkilowa o 1 do 4 atomach wegla, atom chloru lub grupe trójfluorometylowa, a R2 oznacza grupe alkilowa o 1 do 4 atomach wegla lub atom wodoru; oraz (b) niefitoitoksyczna, odtrutke zwiazek o wzorze 60 l, 2, 3 lub4. / 2. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera herbicydowo skuteczna ilosc 1-m-trójfluo- rometylofenylo-3-chloro-4-chlorometylopirolidonu-2 oraz niefitotoksyczna, i odtrutke — skuteczna ilosc 65 N,N-dwuallilodwuchloroacetamidu, 2,2-dwuchloro-135 092 27 -N-benzyloacetamidu, 2,2,5-trójmetylo-N-dwuchlo- roacetylooksazoliny lub N-p-chlorofenylokarbami- nianu 2,2,2-trójfluoroetylu. 3. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera herbicydowo skuteczna ilosc N-m-cyjano- fenylo-3-chloro-4-chlorometylopirolidonu-2 oraz niefitotoksyczna, i odtrutke — skuteczna ilosc N,N- -dwuallilodwuchloroacetamidu, 2,2-dwuchloro-N- -etylo-NHbenzyloacetamddu, 2,2,5-fcrójmetylo-N-dwu- 28 10 chloroacetylo-oksazoliny lub Nnp^chlorofenylokar- baminianu 2,2y2-itrójfluoroetylu. 4. Srodek wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze zawiera herbicydowo skuteczna ilosc 3-chloro-4- -chlorometylo-N-/3-trójfluorometylo-4-fluorofeny- lo/-pirolidonu-2 oraz niefitotoksyczna, i odtrutke — skuteczna ilosc N,N-dwuallilodwuchloroacetamidu, 2,2-dwuchloro-N-etylo-N-benzyloacetamidu, 2,2,5- -trójmetylo-N-dwuchloroacetylooksazoliny lub N- -p-chlorofenylokarbaminianu 2,2,2-trójfluoroetylu. 9 PPs Wzon ó Wzór 2 9l? /CH?-CH-CH2 H-C-C-N\ Z_ _ CHp CH-CH^ Wzór 3 Cl 9 9 CHjrCH-CH3 h-c c-nCc_0 mór4 CH3 CH3 Z-CH- K * Vizór5 Drukarnia Narodowa, Zaklad Nr 6, 433/87 Cena 130 zl PL