Przedmiotem wynalazkujest sposób wytwarzania cienkiej stalowej blachy krzemowej o teksturze niezorien¬ towanej.Ze wzgledu na ich bardzo korzystne wlasnosci magnetyczne blachy krzemowe sa szeroko stosowane do wytwarzania elementów rdzeni magnetycznych do maszyn elektrycznych takich jak silniki, generatory, transfor¬ matory i tym podobne. Tekorzystne wlasnosci magnetyczne, a mianowicie wysoka przenikalnosc magnetyczna, wysoki opór elektryczny i niskie straty na histereze oznaczaja zmniejszenie strat wynikajacych z niepozadanego przetworzenia energii elektrycznej na cieplna i dzieki temu pozwalaja na wykonanie urzadzen elektrycznych o wiekszej mocy i sprawnosci Blachy krzemowe dziela sie na blachy nieorientowane i orientowane. Blachy krzemowe orientowane wytwarzane sa przy starannym zachowaniu skladu i parametrów procesu, tak ze ponad 90% ziaren wtórnej rekrystalizacji ma ukierunowanie (110) i [001] jak podano w opisie patentowym Stanów Zjedn. Am. nr 2867558.Dzieki tak korzystnemu orientowaniu ziaren, wlasnosci magnetyczne tych blach stalowych sa znacznie wyzsze w kierunku równoleglym do kierunku walcowania w porównaniu z pozostalymi kierunkami Dzieki tej anizotropii wlasnosci magnetycznych, stale te sa szczególnie przydatne jako material na rdzenie do stacjonarnych urzadzen magnetycznych, takich jak transformatory rozdzielcze, poniewaz rdzen noze byc tak wykonany, ze wykorzystane w nim beda wszystkie zalety jakie daje kierunkowy rozklad wlasnosci magnetycznych.W przypadku wirujacych maszyn elektrycznych takich jak silniki i generatory rozklad wlasnosci magne¬ tycznych musi byc zasadniczo jednakowy we wszystkich kierunkach i dlatego blachy stalowe orientowane nie sa stosowane.Dla tych zastosowan wytwarza sie blachy stalowe nieorientowane, optymalizujac przypadkowy kierunek ziaren przez dokladna kontrole parametrów procesu wytwarzania i tym samym optymalizuje sie izotropie wla¬ snosci magnetycznych. Stal krzemowa nieorientowana ma mikrostrukture rekrystalizacji pierwotnej, mniejszy wymiar ziarna i slaba teksture w porównaniu ze stala krzemowa orientowana. Ze wzgledu na przypadkowa orientacje ziaren wlasnosci magnetyczne blachy stalowej nieorientowanej nie sa tak dobre w kierunku walcowa¬ nia, jak w przypadku stali o teksturze orientowanej, zwlaszcza przy duzych gestosciach strumienia.2 119096 W urzadzeniach elektrycznych takich jak transformatory obciazeniowe lub transformatory o rdzeniach w ksztalcie I, E lub U istotne jest aby wlasnosci magnetyczne byly dobre zarówno w kierunku walcowaniajak i w kierunku do mego prostopadlym.Dlatego w transformatorach tych stosuje sie nieorientowane blachy krzemowe. Nie mniej wielu producen¬ tów takich transformatorów unika stali o wlasnosciach magnetycznych calkowicie izotropowych/Zadaja oni blach majacych nieco lepsze wlasnosci magnetyczne w kierunku walcowania lub w kierunku glównego strumienia magnetycznego. Poniewaz walcowanie stali na zimno sprzyja ukierunowaniu ziaren wzdluz linii walcowania, to zgodnie z opisem patentowym Stanów Zjedn. Am. nr 32Q3839 calkowicie równomierny rozklad wlasnosci magnetycznych nie jest osiagalny w wyrobach walcowanych na zimno.Zgodnie z tym nawet blachy krzemowe klasyfikowane jako blachy nieorientowane charakteryzuja sie pew¬ nym stopniem ukierunkowania struktury i maja nieco podwyzszone wlasnosci magnetyczne w kierunu walcowa¬ nia.Znane jest wytwarzanie calkowicie walcowanej blachy krzemowej nieorientowanej, jednym z trzech sposo¬ bów. Najszerzej stosowany sposób wytwarzania zaklada walcowanie na goraco wlewka stalowego zawierajacego okolo 3% krzemu do grubosci posredniej, wytrawianie tasmy walcowanej na goraco, walcowanie na zimno do grubosci koncowej, wyzarzanie, w celu odweglania i rekrystalizacji oraz koncowe wyzarzanie w wysokiej tempe¬ raturze, w celu wytworzenia korzystnych wlasnosci magnetycznych. Pozostale dwa sposoby sa zasadniczo takie same, z wyjatkiem tego, ze wjednym z nich tasme walcowana na zimno poddaje sie walcowaniu gladzacemu ze zgniotem od 2-do 5% miedzy dwiema koncowymi operacjami wyzarzania, a w drugim z nich walcowana na goraco tasme normalizuje sie i wytrawia przed walcowaniem na zimno wjednej operacji, do grubosci koncowej.Dotychczas mozna bylo bez trudu spelnic zyczenia producentów zadajacych nieorientowanych blach krzemowych, majacych nieco wyzsze wlasnosci magnetyczne w kierunku walcowania. Obecnie jednak zada sie minimalnej przenikalnosci magnetycznej w kierunku walcowania. Obecnie jednak zada sie minimalnej przeni- kalnosci magnetycznej w kierunku walcowania przy zachowaniu normalnych strat rdzenia, jest to szczególnie trudne do osiagniecia zwlaszcza przy mniejszych grubosciach blachy takich jak 0,35 mm. Oczywiscie blachy orientowane spelniaja warunek przenikalnosci w kierunku walcowania, lecz koszt ich wytwarzania jest zbyt wysoki dla takich zastosowan.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu wytwarzania calkowicie przewalcowanej blachy ze stali krze¬ mowej majacej szczególnie dobre wlasnosci magnetyczne w kierunku walcowania, zwlaszcza blachy stalowej o grubosci 0,35 mm i wlasnosciach elektrycznych M—19 majacej dobra przenikalnosc przy wysokiej gestosci strumienia.Cel ten osiagnieto przez opracowanie sposobu wytwarzania cienkiej, stalowej blachy krzemowej o teksturze niezorientowanej polegajacego na tym, ze odlewa sie wlewek o skladzie 2—3,5% krzemu, 0,3—0,45% aluminium, 0—0,007 siarki, reszta zelazo i przypadkowe zanieczyszczenia, walcuje sie wlewek na goraco, do grubosci odpo¬ wiadajacej grubosci tasmy, wytrawia sie przewalcowana na goraco tasme, walcuje sie na zimno do grubosci koncowej, w dwóch operacjach miedzy którymi stosuje sie posrednie wyzarzanie w temperaturze 1153—1253 K oraz przeprowadza sie wyzarzanie koncowe w wysokiej temperaturze.Istota wynalazku polega na tym, ze w drugiej operacji walcowania na zimno stosuje sie zgniot równy 50 do 60%: Jakkolwiek sposób ten jest szczególnie przydatny do wytwarzania blachy o grubosci 0,35 mm i wla¬ snosciach elektrycznych M—19 wedlug AISI lub lepszych, to sposób ten moze byc równiez stosowany do innych stali wfedlug AISI jak M—22, M—27 i M—36 dla których wymagania pod wzgledem wlasnosci magnetycznych sa mniejsze w porównaniu z M—19. Sposób nie jest ograniczony równiez do grubosci 0,35 mm lecz moze byc stosowany do blach grubszych lub cienszych.Wyniki osiagniete za pomoca sposobu wedlug wynalazku sa uwidocznione na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia wykres ilustrujacy srednie straty w kierunku walcowania przy indukcji 1,5 T dla stali wytwarzanej sposobem wedlug wynalazku, bedace funkcja wielkosci zgniotu w drugim walcowaniu na zimno, fig. 2 — wykres ilustrujacy srednia, w kierunku walcowania, przenikalnosc w zmiennym polu przy indukcji 1,5 T dla stali wytwo¬ rzonej sposobem wedlug wynalazku, bedacej funkcja wartosci zgniotu w drugim walcowaniu na zimno, fig. 3 — wykres wplywu temperatury pierwszej obróbki cieplnej po przewalcowaniu na zimno do grubosci posredniej oraz wplyw temperatury obróbki cieplnej na straty na calej dlugosci rdzenia przy indukcji 1,5 T dla stali calkowicie przewalcowanej, fig. 4 — wykres wplywu temperatury pierwszej obróbki cieplnej po przewalcowaniu na zimno do grubosci posredniej, na koncowa przenikalnosc w kierunku walcowania przy indukcji 1,5 T.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w korzystnych przykladach wykonania opisanych ponizej.Przyklad I. Uformowano wlewek zawierajacy 2,0 do 3,5% krzemu 0,30 do 0,45% aluminium i nie wiecej niz 0,007% siarki. Zawartosc aluminium byla znacznie wyzsza a zawartosc siarki znacznie nizsza119096 3 w porównaniu z ogólnie stosowanymi dla uzyskania wysokiego stopnia zorientowania tekstury i dobrych wla¬ snosci magnetycznych orientowanych stali krzemowych. Reszte stanowilo zelazo i zwykle zanieczyszczenia to jest: miedz 0,20% maksimum nikiel 0,10% maks. chrom 0,10% maks. molibden 0,30% maks. cyna 0,025% maks. azot zwykle od 0,004 do 0,008% Zgodnie z przykladem wedlug wynalazku wlewek o wyzej okreslonym skladzie nagrzano do temperatury w zakresie 1453-1493 K i walcowano na goraco w znany sposób do grubosci blachy walcowanej, to jest 1,8 do 2,3 mm. Zwykle temperatura koncowa walcowania wynosi okolo 1143 K lub miesci sie w zakresie 1083—1218 K a temperatura zwijania okolo 878 K lub w zakresie 783-943 K. Zgodnie ze stosowana praktyka stal walcowana na goraco nalezy wytrawic przed walcowaniem na zimno, w celu usuniecia zendry z jej powierzchni.Po walcowaniu na goraco i wytrawieniu stal mozna walcowac na zimno bez potrzeby stosowania obróbki normalizujacej. Jednakze w miejsce walcowania stali na zimno do grubosci koncowej w jednej operacji zgodnie ze znanym dotychczas sposobem, sposób wedlug niniejszego wynalazku wymaga dwukrotnego walcowania z po¬ srednim normalizowaniem. Dwukrotne walcowanie na zimno musi byc tak rozlozone aby w drugim walcowaniu, po wykonaniu posredniego wyzarzania, osiagnac koncowa grubosc z krytycznym gniotem 50 do 60%. Odpo¬ wiednio do tego wartosc zgniotu w pierwszym walcowaniu na zimno bedzie zalezna od grubosci tasmy prze wal¬ cowanej na goraco i zadanej grubosci koncowej i powinna byc taka aby w drugim walcowaniu na zimno wartosc zgniotu wynosila 50 do 60%. Wyzarzanie posrednie miedzy operacjami walcowania na zimno jest korzystnie ciaglym wyzarzaniem w atmosferze ochronnej. Jednakze mozna stosowac równiez posrednia obróbke normalizu¬ jaca. Poniewaz normalizowanie wiaze sie z ochlodzeniem powietrzem, to oczywiscie konieczne jest wytrawianie stali po operacji normalizowania. W obu przypadkach obróbka posrednia, zarówno wyzarzanie jak i normalizowa¬ nie musza byc prowadzone w zakresie temperatur 1153-1253 K.Po przewalcowaniu na zimno, jak opisano powyzej, do koncowej grubosci, stal poddano wyzarzaniu odweglajacemu a nastepnie koncowemu wyzarzaniu w wysokiej temperaturze zgodnie z ogólnie przyjeta praktyka.Zwykle wyzarzanie odweglajace prowadzi sie w zakresie temperatur 1063—1089 K w wilgotnej atmosferze, to jest w punkcie rosy przy 294 K lub wyzszej i w atmosferze gazowej azotowo-wodorowej zawierajacej do okolo 60% wodoru. Koncowe wyzarzanie prowadzi sie w najwyzszych mozliwie temperaturach, zwykle 1228—1313 K w atmosferze ochronnej. Koncowe wyzarzanie jest równiez korzystnie wyzarzaniem ciaglym w atmosferze ochronnej zawierajacej azot i wodór, lecz przy punkcie rosy zwykle mniejszym od 266 K.Blachy krzemowe wykonane zgodnie ze sposobem wedlug wynalazku, zwlaszcza cienkie blachy, takie jak blacha o grubosci 0,35 mm maja znacznie lepsze wlasnosci w kierunku walcowania w porównaniu ze znanymi dotychczas nieorientowanymi blachami krzemowymi. Na przyklad wytwarzane dotychczas blachy krzemowe i klasy M—19 o grubosci 0,35 mm maja zwykle po calkowitym przewalcowaniu stratnosc przy indukcji 1,5 T, na calej dlugosci, to jest w kierunku walcowania od 2,98—3,20 W/kg i przenikalnosc w kierunku walcowania, przy indukcji 1,5 T, okolo 0,0025 H/m lub mniej.Blachy krzemowe przewalcowane sposobem wedlug wynalazku na grubosc 0,35 mm charakteryzuja sie przy indukcji 1,5 T stratnoscia 2,65-2,87 W/kg i przenikalnoscia przy indukqi 1,5 T, 0,00276-0,00440 H/m w kierunku walcowania. Dlatego tez, dzieki tym korzystnym wlasnosciom magnetycznym w kierunku walcowa¬ nia blachy krzemowe wykonane wedlug opisanego wyzej sposobu sa stosowane do budowy transformatorów przy pelnym wykorzystaniu doskonalych wlasnosci magnetycznych blachy w kierunkach maksymalnego nateze¬ nia strumienia.Dla zilustrowania unikalnych cech niniejszego wynalazku przeprowadzono szereg prób wskazujacych na krytyczny charakter drugiej operacji walcowania na zimno i temperature pierwszego ciaglego wyzarzania.Przyklad II. Testowane próbki wytwarzano laboratoryjnie wychodzac z odcinków tasmy o grubosci 2,15 mm pobranych ze zwoju stali walcowanej na goraco i wytrawianej klasy 775. Stal zawierala nastepujace domieszki w procentach wagowych: 0,039 C, 0,29 Mn, 0,013 P, 0,006 S, 3,08 Si, 0,38 Al, 0,02 Cu, 0,02 Ni, 0,02 Cr, 0,01 Mo, 0,007 N. Odcinki te przewalcowano na próbki o grubosci 0,35 mm stosujac dwukrotnie walco¬ wanie na zimno zgodnie z wynalazkiem. Przewalcowane na goraco próbki wytrawiono, w celu usuniecia tlenków z powierzchni a nastepnie przewalcowano na zimno do kilku posrednich grubosci podanych w tablicy 1 przy wartosciach zgniotu na zimno w zakresie od 73,8 do 44,7%. Nastepnie przewalcowana stal podano ciaglemu wyzarzaniu w temperaturze 1183—1258 K przy calkowitym czasie wyzarzania 180 s. Wyzarzanie prowadzone4 119096 w suchej atmosferze HNX zawierajacej okolo 15% wodoru. Nastepnie wszystkie próbki przewalcowano na gru¬ bosc koncowa 0,35 mm. Wielkosci zgniotu przy drugim walcowaniuzawarte byly w granicach 40—70%, zgodnie z tablica 1. Nastepnie stale odweglono do okolo 0,004% maksymalnej zawartosci wegla podczas ciaglego wyza¬ rzania przez 300 s w temperaturze 1073 K i w atmosferze o punkcie rosy 294 K, typu HNX zawierajacej 15% wodoru. Po tej obróbce wyzarzajacej próbki podano koncowej ciaglej obróbce wyzarzajacej przez 240 s w tem¬ peraturze 1283 K w suchej atmosferze HNX zawierajacej 15% wodoru. Próbki pocieto w paski o wymiarach 3 na 28 cm wedlug Epsteina i badano straty w rdzeniu i przenikalnosc przy indukq"i 1,5 T. Wyniki przedstawiono w tablicy 1. Dla celów porównawczych wykonano próbki w klasie M—19 stosujac znany sposób, to jest próbki te byly normalizowane w temperaturze 1183 K, wytrawiane, walcowane na zimno z tasmy, do grubosci koncowej 0,35 mm, a nastepnie odweglane i wyzarzane w wysokiej temperaturze w taki sam sposób, jak przy dwukrotnym walcowaniu na zimno próbki stali.Tablica 1 Wlasnosci magnetyczne * w kierunku walcowania stali calkowicie przewalcowanej Grubosc po pierwszym walcowaniu na zimno (mm) 0,560 0,610 0,675 0,750 0,845 0,965 1,130 1 0,0135 Zgniot w % na zimno pierwsze drugie Dwukrotne wal 73,8 71,5 68,6 65,1 60J 55,1 474 40 45 50 55 60 65 70 'orównawcze jednok i*.3 1 - 1 Pierwsze walc. w temp. 1183 K przy 1,5 T strat¬ nosc [W/kg] przeni¬ kalnosc w polu przemien.(H/m) cowanie na zimno 3,09 2,94 2,74 2,74 2,76 3,11 3,26 0,00223 0,00264 0,00337 0,00335 0,00338 0,00222 0,00192 rotne walcowanie na zii 3,47 | 0,00163 Pierwsze walc. w temp. 1253 K przy 1,5 T strat fW/kg) 3,00 2,82 2,76 2,74 2,74 2,89 3,02 nno - przeni- kalnosc w polu przemien.(H/m) 0,00245 0,00314 0,00305 0,00323 0,00333 0,00283 0,00250 - * Kazda z wartosci jest przecietna z dwu testów z wyjatkiem zgniotów 50,55 i 60%, a wyniki testów porównawczych sa przecietna z czterech pomiarów.** Próbki te byly normalizowane w temperaturze 1183K przed walcowaniem nazimno. ' ^ Powyzsze dane zostaly naniesione na wykres przedstawiajacy stratnosc i przenikalnosc przy indukcji 1,5 T w funkcji zgniotu w drugim walcowaniu (fig. 1 i 2). Wykresy sporzadzono dla operacji posredniego wyzarzania, przy 1183 K i 1253 K. Punkty wykresu reprezentuja srednia z dwu prób, za wyjatkiem zgniotów 50, 55 i 60%, które sa srednia z czterech prób. Z porównania obu wykresów mozna latwo stwierdzic ze zakres od 50 do 60% zgniotu przy drugim walcowaniu na zimno jest zakresem krytycznym dla osiagniecia optymalnych wlasnosci magnetycznych.Dla zilustrowania pozostalych istotnych cech ^wynalazku przedstawiono tablice 2 oraz fig. 3 i 4, które ilustruja wplyw temperatury pierwszego ciaglego wyzarzania na koncowe wlasnosci magnetyczne stali dwu¬ krotnie walcowanej na zimno. Uzyto tej samej stali co w poprzednim przykladzie. Przy kazdej z podanych temperatur próbki stali byly wygrzewane wciagu 180 s. Po koncowym walcowaniu na zimno i wyzarzaniu odweglajacym próbki poddano wyzarzaniu ciaglemu przez 240 s w temperaturze 1228K lub. 1283 K w suchej atmosferze HNX dla uzyskania koncowych wlasnosci magnetycznych.Jak widac na fig. 3 i 4 najlepsze wlasnosci magnetyczne uzyskano dla temperatury pierwszego wyzarzania bliskiej 1203 K, jakkolwiek niska stratnosc i dobra przenikalnosc uzyskuje sie przy 1,5 T w zakresie temperatur 1183—1253 K. Wykresy wskazuja na to, ze wlasnosci polepszaja sie jeszcze bardziej, gdy koncowa temperatura wyzarzania wzrosnie od 1228 do 1283 K.119096 Tablica 2 5 Wlasnosci magnetyczne w kierunku walcowania stali calkowicie pizewalcowanej (kazda wartosc jest srednia z czterech testów) Pierwsze ciagle | wyzarzanie Temp.M 1073 J128 1183 1253 1073 1138 1183 1253 Czas W LOT Stratnosc Przenikal w polu [W/kg] przemiennym | [H/m] Koncowe wyzarzanie ciagle w temp. 180 180 180 180 1,342 1,305 1,128 1,147 0,01047 0,01039 0,01497 0,01467 Koncowe wyzarzanie ciagle w temp. 180 180 180 180 1,402 1,382 1,247 1,282 0,01154 0,01068 0,01359 0,01242 1,5 T Stratnosc [W/kg] 1283 K 3,333 3,113 2,517 2,605 j 1228K 3,355 3,267 2,759 2,848 Przenikal w polu przemiennym [H/m] 1 0,00210 0,00169 0,00425 0,00400 0,00198 0,00171 0,00374 0,00350 | Dla zilustrowania wyników osiaganych za pomoca urzadzen przemyslowych, przestawiono w ponizszej tablicy 3 wyniki uzyskane z badan blachy klasy M—19 wedlug AISI o grubosci 0,35 mm przewalcowanej sposo¬ bem wedlug wynalazku ze stali gatunku 775.T a b 1 i c a 3 Wlasnosci magnetyczne wedlug Epsteina blachy M-19 przewalcowanej na grubosc 0,35 mm < Nr zwoju 126021 126022 288709 126023 126024 126025 126026 126027 Stratnosc przy L Dwukrotne w 2,781 2,848 2,605 3,091 3,091 3,046 3,046 3,024 ' 1,5 T (W/kg) T jl/2Til/2L alcowanie na zimno (grubos 4,172 4,106 4,150 3,333 3,355 3,289 Jednokrotne walcowanie 3,929 3,907 3,885 3,907 3,819 3,488 3,466 3,466 3,444 3,400 Przenikalnosc przy 1,5 T (H/m) L T ?c posrednia 0,75 mm) 0,00279 0,00273 0,00339 ; na zimno 0,00126 0,00191 0,00180 0,00211 0,00187 0,000788 0,000791 0,000688 0,000888 0,000928 0,000919 0,000956 0,000898 l/2Ti 1/2L 0,00145 0,00146 0,00144 i 0,00125 0,00134 0,00125 0,00144 0,00126 | L - próbka wycieta wzdluz kierunku walcowania T - próbka wycieta poprzecznie do kierunku walcowania Przyklad III. Dwa ze zwojów podanych w tablicy 3 (zwój nr 126021 i 126022) byly zwojami handlowymi o skladzie 0,03% C, 0,28% Mn, 0,01% P, 0,003% S, 2,99% Si, 0,36% Al i 0,005% N. Przewalcowane na goraco i wytrawione zwoje zostaly przewalcowane na zimno do grubosci posredniej okolo 0,75 mm a nastepnie zostaly wyzarzone w temperaturze 1253 K w piecu przelotowym z trzonem rolkowym z predkoscia przesuwu 1 m/s. Zastosowano atmosfere azotu i 40 do 47% wodoru o wilgotnosci odpowiadajacej punktowi rosy 272—283 K. Nastepnie zwoje zostaly przewalcowane na zimno do grubosci 0,35 mm i szerokosci 135 mm w trzech przejsciach na walcarce rewersyjnej. Po drugim walcowaniu na zimno tasmy wyzarzono w piecu przepu¬ stowym w temperaturze 1073—1119 K z predkoscia przesuwu 0,75 m/s w atmosferze po 50% azotu i wodoru przy punkcie rosy 314-320 K. Koncowe wyzarzanie prowadzono w temperaturze 1313-1328 K z predkoscia przesuwu 1,3 m/s i w atmosferze azotowo-wodorowej zawierajacej 48 do 53% wodoru przy punkcie rosy 267—278 K. Ostatnie dwie operacje wyzarzania równiez prowadzone byly w piecu z trzonem rolkowym. Zwój tasmy nr 288709 zostal wybrany z innej serii zwojów handlowych. Sklad stopowy tej tasmy byl nastepujacy: 0,032% C, 0,29% Mn, 0,007% P, 0,004% S, 2,93% Si, 0,42% Al i 0,007% N. Zwój ten zostal przerobiony w ten6 119096 sam sposób jak poprzednie, z wyjatkiem tego, ze temperatura pierwszego wyzarzenia ciaglego wynosila 1228—1253 K. Ponadto przewalcowano zgodnie z powszechnie stosowana praktyka wjednej operacji walcowania na zimno piec zwojów tasm pochodzacych z tej samej serii produkcyjnej co pierwsze dwie tasmy na wyrób M—19 o grubosci 0,35 mm.Z powyzszej tablicy wynika, ze sposób wedlug wynalazku zapewnia uzyskanie blachy o grubosci 0,35 mm majacej stratnosc w kierunku walcowania przy indukcji 1,5 T ponizej 2,87 W/kg oraz przenikalnosc magnetyczna znacznie powyzej 0,00251 H/m.Poprawe wlasnosci magnetycznych przy dwukrotnym walcowaniu na zimno w porównaniu z walcowaniem jednokrotnym przypisuje sie bardziej korzystnej strukturze krystolograficznej, mozna to stwierdzic na podstawie róznicy w natezeniach promieniowania rentgenowskiego odchylonego w plaszczyznach krystalograficznych równoleglych do plaszczyzny walcowania. Jakkolwiek stwierdzono, w tych stalach zasadniczo niewielkie ukie¬ runkowanie struktury, to jedyna z glównych róznic miedzy stalami walcowanymi na zimno dwukrotnie ijedno¬ krotnie jest duza objetosc frakcji (222) ziaren usytuowanych równolegle do plaszczyzny blachy walcowanej jednokrotnie. Podczas gdy wzgledna gestosc plaszczyzn (222) stali dwukrotnie walcowanej na zimno byla 1,1 do 1,5 razy wyzsza od gestosci statystycznej, to jest piec razy wyzsza dla stali walcowanej jednokrotnie. Ogólnie orientacja (222) lub (111) nie jest orientacja korzystna dla blach elektrycznych. Zaobserwowano równiez nie¬ wielkie lecz wyrazne róznice w natezeniu promieniowania odbitego w plaszczyznach (110) i (200) miedzy bla¬ chami walcowanymi zgodnie z opisanymi wyzej sposobami.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania cienkiej, stalowej blachy krzemowej o teksturze niezorientowanej, polegajacy na tym, ze odlewa sie wlewek o skladzie 2-3,5% krzemu, 0,3-0,45% aluminium, 0—0,007% siarki, reszta zelazo i przy¬ padkowe zanieczyszczenia, walcuje sie wlewek na goraco, do grubosci odpowiadajacej grubosci tasmy, wytrawia sie przewalcowana na goraco tasme, walcuje sie tasma na zimno do grubosci koncowej w dwóch operacjach, miedzy którymi stosuje sie posrednie wyzarzanie w temperaturze 1153—1253 K, oraz przeprowadza sie wyzarza¬ nie koncowe w wysokiej temperaturze, znamienny tym, ze w drugiej operacji walcowania na zimno stosuje sie zgniot równy 50—60%.119 096 t j»p ^ U ¦U /^(7 1.40 L30 120 UO 40 45 50 55 FIG. I 60 65 70 * proeen/oeA 30 FIS 2 93 *? s/ieMfosc zgnlof* u pn*c**toc/119 096 I* 1.50 t40 1.50 l.tO C/O Obróbka cieplna ***\ V- —' # temperaturze wttfc tÓOO $16 tsoo $7f iroc 92T Temperofoo *ocmr 932 *C tl ur ^ J il r 9O00 4000*~ 5O00 *xx\- 000 06rv6Jco aep/ra # femperofcr** A? ^ <&vAijo_£*&hpL_ # te/*yo*ro/0rze SS4mC 1500 Jeipra/tfnp moo 8lt 1700 ieoo°F $&0C FIG. 4 Pracownia Poligraficzna UP PRL. Naklad 100 cgz.Cena 100 zl PL