Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania nowych estrów kwasu 4-chlorowco-3-ketoandrosteno- 4-karbotiolowego-17j3 o wzorze 1, w którym X1 oznacza atom fluoru lub chloru, X2 oznacza atom fluoru, chloru lub wodoru, R oznacza grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla, R1 oznacza grupe alkanoilowa o 2—6 atomach wegla gdy R2 oznacza grupe metylowa w polozeniu a lub 0, wzglednie podstawniki OR1 i R2 tworza wspólnie grupe izopropylidenodwuoksy, a linia ciagla i linia przerywana miedzy atomami wegla w pozycjach 1 i 2 ozna¬ czaja, ze miedzy tymi atomami znajduje sie wiazanie pojedyncze lub podwójne.Zwiazki o wzorze 1 maja wlasciwosci przeciwzapalne i moga stanowic substancje czynne leków nadajacych sie do podawania ssakom.Znane sa kwasy 3-ketoandrosteno-4-karboksylowe-17j8 które w pozycji 9 podstawione sa atomem chloru lub fluoru, a w pozycji 11 grupa ketonowa, hydroksylowa lub atomem chloru (patrz np. opis patentowy Stanów Zjedn. Ameryki nr 3828080).Wiadomo ponadto, ze kwasy 3-ketoandrosteno-4-karboksylowe-17j8 moga byc podstawione atomem fluoru zarówno w pozycji 9a, jak i 6a (patrz np. opisy patentowe Stanów Zjedn. Ameryki nr 3636010 i 4093721).Z opisu patentowego Stanów Zjedn. Ameryki nr 3989686 wiadomo równiez, ze steroidy o wzorze 3, w którym R1 oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, R2 oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, R3 oznacza atom wodoru lub gdy R2 oznacza atom wodoru, R3 oznacza grupe alkoksylowa o 1—6 atomach wegla, grupe alkilowa o 1-5 atomach wegla, grupe tiocyjanianowa lub atom chlorowca, R4 oznacza atom wodoru lub grupe metylowa, a R5 oznacza grupe alkilowa o 1—6 atomach wegla, ewentualnie podstawiona atomem chlorowca lub grupa o wzorze NR6R7, w którym R6 i R7 sa jednakowe lub rózne i oznaczaja grupy alkilowe o 1—6 atomach wegla, badz tez R° i R7 razem z atomem azotu tworza grupe morfolinowa, tiomorfolinowa lub morfolinowa podstawio¬ na grupa alkilowa o 1—6 atomach wegla. Liniami przerywanymi w pierscieniu ,,A" zaznaczono polozenie po¬ dwójnych wiazan. Zwiazki takie sa uzytecznymi srodkami znieczulajacymi.Do znanych zwiazków nalezy równiez ester metylowy kwasu 3/3- acetoksyallotiolocholanowego oraz ester metylowy kwasu 3/3-acetoksyetiolocholanowego-5 (Helv. Chem.Acta, 29, 684-92 (1946).2 118567 Zgodnie z wynalazkiem nowe zwiazki o wzorze 1 wytwarza sie poddajac zwiazek o wzorze 2, w którym X1, X2, Rl, R2 i linia ciagla i przerywana maja wyzej podane znaczenie lub jego reaktywna pochodna, reakcji z odpowiednia zasadowa sola zwiazku o wzorze RSH, w którym R ma wyzej podane znaczenie.Jedna z grup zwiazków wytwarzanych sposobem wedlug wynalazku sa zwiazki o wzorze 1, w którym X1 oznacza atom fluoru lub chloru, X2 oznacza atom fluoru lub wodoru, R oznacza grupe alkilowa o 1-6 atomach wegla, R1 oznacza grupe alkanoilowa o 2-6 atomach wegla w przypadku, gdy R2 oznacza grupe metylowa w polozeniu a lub 0, X1 oznacza atom fluoru, X2 oznacza atom wodoru lub fluoru, a linia ciagla i przerywana pzfiacza podwójne wiazanie. Sposród tych zwiazków korzystnymi sa te zwiazki o wzorze 1, w którym podstawni¬ ki X1 i X2 oznaczaja atomy fluoru, R oznacza grupe metylowa, zas OR1 oznacza ugrupowanie octanowe lub propionianowe.Inna podgrupe zwiazków otrzymywanych sposobem wedlug wynalazku stanowia zwiazki o wzorze 1, w którym R oznacza grupe alkilowa o 1-6 atomach wegla, OR1 i R2 tworza razem grupe 16a, 170-izopropylide- nodwuoksy, X1 oznacza atom fluoru, zas X2 oznacza atom wodoru lub fluoru. Do tej podgrupy naleza równiez te zwiazki o wzorze 1, w którym R oznacza grupe metylowa lub etylowa, korzystnie metylowa. Wsród nich korzystnymi sa te zwiazki o wzorze 1, w którym kazdy z podstawników X1 i X2 oznacza atom fluoru.Termin „grupa alkilowa" stosowany w niniejszym opisie oznacza proste lub rozgalezione grupy alkilowe, takie jak grupa metylowa, etylowa, n-propylowa, izopropylowa, n-butylowa, izobutylowa, III-rz.-butyIowa, pen- tylowa, izopentylowa, n-heksylowa, itp.Termin ,,grupa alkanoilowa" oznacza grupe o wzorze R4-C=0, w którym R4 oznacza grupe alkilowa o 1—5 atomach wegla, np. grupe acetylowa, propionylowa, butyrylowa, walerylowa, kaproilowa, itp.Gdy we wzorze 1 podstawniki X1 i X2 oznaczaja atomy fluoru, R oznacza grupe metylowa, R1 oznacza grupe acetoksylowa, a R2 oznacza grupe metylowa w polozeniu a, to wówczas zwiazek taki bedzie nosil nazwe ester metylowy kwasu 17a- acetoksy-9a-fluoro-ll]3-hydroksy-4,6-a-dwufluoro-16a-metylo-3-keto-androstadieno- l,4-karbotiolowego-170. Jesli natomiast R oznacza atom wodoru, a podstawniki X1, X2, R1 i R2 maja niezmie¬ nione znaczenie, to wówczas zwiazek taki nosi nazwe kwas 17a-acetoksy-9a-fluoro- 110-hydroksy-4,6a-dwufluo- ro-16a- metylo-3- ketoandrostadieno-l,4-karbotiolowy-170.Zgodny z wynalazkiem sposób wytwarzania zwiazków o wzorze 1, polega na przemianie odpowiedniego kwasu androsteno-4-karboksylowego-170 (lub jego reaktywnej pochodnej) w odpowiedni ester kwasu karbotiolo- wego-170. Przemiane taka prowadzi sie poddajac odpowiedni kwas androsteno-4-karboksyIowy-170 (lub jego reaktywna pochodna) reakcji z molowym nadmiarem (od okolo 1,05 do okolo 5 równowazników molowych w stosunku do steroidu) odpowiedniej soli zasadowej zwiazku o wzorze RSH, w którym R oznacza odpowiednia grupe alkilowa np. soli metalu alkalicznego. Przykladowymi solami metali alkalicznych sa metylosiarczek sodo¬ wy, etylosiarczek sodowy, metylosiarczek potasowy, itp. Pochodna kwasu karboksylowego-170 mozna poddawac reakcji bezposrednio z sola metalu alkalicznego lub tez z sola wytwarzana in situ, poprzez zmieszanie wodorku metalu alkalicznego, takiego jak wodorek sodu lub potasu, z siarczkiem alkilowym. Reakcja tioestryfikacji prze¬ biega w temperaturze okolo 10—100°C (korzystnie w temperaturze pokojowej, okolo 20—25°C), w odpowied¬ nim, obojetnym rozpuszczalniku, takim jak dwumetyloformamid, dwuetyloformamid, dwumetyloacetamid, itp.Reaktywna pochodna kwasu karboksylowego-170 jest jego chlorek, a korzystniej bezwodnik mieszany, taki jak ester dwualkilofosforanowy tego kwasu otrzymany w reakcji chlorofosforanu dwualkilu o 1-4 atomach wegla w rodnikach alkilowych (np. chlorofosforanu dwuetylu) z odpowiednim kwasem karboksyIowym-170, która prowadzi sie w obojetnym rozpuszczalniku takim jak czterowodorofuran, w atmosferze gazu obojetnego (azot) i w temperaturze okolo 10-50°C, korzystnie okolo 20-25°C.Zwiazki o wzorze 1 sa uzytecznymi srodkami stosowanymi do lagodzenia stanów zapalnych u ssaków, a scislej biorac sa one srodkami uzytecznymi przy likwidowaniu objawów stanów zapalnych przy chorobach skórnych, poddajacych sie leczeniu kortykosteroidami. Wstepne badania aktywnosci przeciwzapalnej przeprowa¬ dzono w sposób podany przez S.W. McKonzie i R.B. Stoughtona w ,,Method for Comparing Percutaneous Absor- ption of Steroids", Arch. Dermat., 86, 608 (1962) lub stosujac modyfikacje tej metody.Ogólnie, stany zapalne u ssaków, zwlaszcza u ludzi, likwiduje sie podajac cierpiacym ssakom terapeutyczna ilosc nowych steroidów o wzorze 1, to znaczy taka ilosc, która powoduje poprawe stanu zdrowia. Na miejsca chore korzystnie jest stosowac steroid w postaci odpowiednio przygotowanego preparatu farmakologicznego, co zostanie omówione w dalszej czesci opisu. Efektywnie dzialajaca ilosc zwiazku zalezy od warunków i rodzaju osobnika poddawanego leczeniu i wynosi od 0,001 do 10% wagowych, a korzystnie od 0,01 do 1% wagowego substancji czynnej w przeliczeniu na mase preparatu. Takie ilosci zwiazku sa terapeutycznie skuteczne, nie dajac jednoczesnie skutków ubocznych, to znaczy sa one wystarczajace do zlikwidowania stanów zapalnych lecz nie tak duze, aby wywolac u pacjenta niepozadane skutki.118 567 3 Zwiazki o wzorze 1 wykazuja nie tylko dzialanie przeciwzapalne lecz charakteryzuja sie równiez niska aktywnoscia ogólnoustrojowa, co stwierdzono w badaniach laboratoryjnych. Dzieki temu mozliwe jest stosowa¬ nie tych zwiazków w ilosciach dzialajacych skutecznie, bez obawy wywolania zbyt duzych efektów ubocznych na pozostale czesci organizmu.Z nowych steroidów o wzorze 1 mozna wytwarzac srodki lecznicze o dzialaniu przeciwzapalnym, miesza¬ jac te zwiazki z odpowiednimi znanymi zarobkami. Z reguly efektywna ilosc steroidu wynosi okolo 0,001 do okolo 0,001 do okolo 10% wagowych. Pozostala czesc preparatu stanowi co najmniej jedna zaróbka w ilosci od okolo 90 do okolo 99,999% wagowych, która moze takze zawierac farmaceutycznie dopuszczalny rozpuszczal¬ nik, jak równiez inne farmaceutycznie dopuszczalne substancje dodatkowe.Farmaceutycznie dopuszczalnym rozpuszczalnikiem jest taki zwiazek, który w zasadzie jest nietoksyczny i nie powoduje podraznien, i który mozna bez wiekszych trudnosci stosowac przy wytwarzaniu takich typowych preparatów farmaceutycznych jak proszki, kremy, masci, plyny, zele, pianki, czopki, aerozole, roztwory, itp.Szczególnie korzystnymi rozpuszczalnikami sa woda, gliceryna, weglan propylenu oraz glikole, takie jak propyle- nodiol-1,2 (czyli glikol propylenowy), propylenodiol-1,3, glikol polietylenowy o ciezarze czasteczkowym od 100 do 10000, glikol dwupropylenowy, itp. oraz ich mieszaniny.Kremy do stosowania miejscowego maja postac pólstalej emulsji oleju w wodzie lub wody w oleju. Podsta¬ wa kremu jest z definicji emulsja bedaca ukladem dwufazowym, w którym jedna z cieczy (np. tluszcz lub olej) stanowi faze rozproszona w niewielkiej objetosci drugiej cieczy (np. glikol—faza wodna jako rozpuszczalnik), która mozna stosowac jako podstawowy rozpuszczalnik nowych steroidów. Preparaty w postaci kremów moga zawierac alkohole alifatyczne, srodki powierzchniowo-czynne, oleje mineralne lub wazeline oraz inne typowe srodki pomocnicze, takie jak srodki zapobiegajace utlenianiu, srodki przeciwbakteryjne lub srodki wspomagajace.Dzialanie farmakologiczne zwiazków o wzorze 1 potwierdzaja wyniki nastepujacych badan.A. Dawka L5 0 Szesciu myszom szczepu Swiss — Webster, kazda o wadze okolo 25 g, zaszczepiono podskórnie, roztwór estru metylowego kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-llj8- hydroksy-16u-metylo-3-keto-17a- n-propionyloksyandrostadie- no-1,4- karbotiolbwego-17j3 w karborne toksycelulozie o stezeniu 10 ml/kg. Stosowana dawka wynosila 25 mg/kg lub okolo 0,625 mg w odniesieniu do jednej myszy. Przez okres 21 dni codziennie obserwowano smiertelnosc wsród myszy. Nie stwierdzono zadnej niezywej myszy. Dawka LDS0 wynosi zatem powyzej 25 mg/kg.B. Aktywnosc biologiczna — dzialanie przeciwzapalne.Omówiono wyniki badan otrzymane po miejscowym zastosowaniu zwiazku o wzorze 1 o dzialaniu prze¬ ciwzapalnym (ester kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-llj3- hydroksy-16a-metylo-17a- propionyloksyandrostadieno-1,4- karbotiolowego-170 (w porównaniu z acetonidem fluocinolonu). Skutecznosc przeciwdzialania stanom zapalnym okreslono po miejscowym zastosowaniu kazdego ze zwiazków, stosujac zmodyfikowana próbe Stoughtona/- McKenzie na zwezenie naczyn u ludzi, opisana przez V.A. Place i innych w Arch. Dermat. 101, 531—537 (1970).Osmiu normalnym, doroslym ludziom zastosowano miejscowe w 4 punktach na obydwu przedramionach alkoholowe roztwory kazdego ze zwiazków o stezeniach 1 x 10"5 i 1 x 10"6 g/ml otrzymujac w ten sposób ogólem 64 miejsca testowe dla kazdego zwiazku w poszczególnych seriach (32 miejsca dla kazdego stezenia).Przy pomocy gumowej pieczatki powleczonej smarem silikonowym zaznaczono na przedramionach pacjentów siatke obszarów badanych i na kazdy kwadrat o wymiarach 7x7 mm nanoszono po 10 mikrolitrów kazdego roztworu. Po wyschnieciu preparatów na miejsca te nalozono opatrunek o nazwie Saran, zalepiajac jego brzegi tasma. Po uplywie 18 godzin opatrunek zdjeto. Po uplywie 24 godzin od zastosowania zwiazków dwóch niezaleznych obserwatorów stwierdzalo wizualnie obecnosc lub brak objawów zwezenia naczyn, wyrazajac to liczba miejsc wykazujacych objawy (zwezenie naczyn) i podajac w procentach ilosc takich miejsc w stosunku do calkowitej ilosci miejsc testowych. Intensywnosc objawów oznaczono na skali 0, 1, 2, zgodnie z która cyfra ,,2" oznacza najintensywniejsza reakcje. W sposób opisany we wspomnianym powyzej artykule Place'a i innych spo¬ rzadzono na podstawie obu wyników wykresy we wspólrzednych: ilosc dozowana-reakcja.C. Próby czynnosciowe grasicy.Stosujac ten sam zwiazek przeprowadzono próby czynnosciowe grasicy porównujac wyniki ze wzorcem hydrokortyzonowym. Zwiazek stosowano w postaci zawiesiny o co najmniej trzech stezeniach, stosujac jako nosnik sodowa pochodna karboksymetylocelulozy. Przez trzy kolejne dni zwierzetom wstrzykiwano podskórnie po 0,5 ml zawiesiny badanego zwiazku. Po uplywie 4 godzin od ostatniego szczepienia szczury usmiercano, usuwano ich gruczoly grasicy i wazono je. Na podstawie ciezaru gruczolów sporzadzano w znany sposób wykres reakcji na zastosowana dawke w zaleznosci od tej dawki. Badany zwiazek nie wykazywal zadnej aktywnosci w zakresie dawek hydrokortyzonu (stanowiacego wzorzec) i na tej podstawie uznano go za zwiazek nieaktywny (o sile dzialania mniejszej niz 2 x hydrokortyzon).4 118 567 Wyniki tych testów wskazuja, ze przy stosowaniu miejscowym badany zwiazek charakteryzuje sie dobrym dzialaniem przeciwzapalnym (0,15 aktywnosci adetonidu fluocinolonu), wykazuja jednoczesnie w próbach czynnosciowych grasicy niewielka aktywnosc (mniej niz 2 x hydrokortyzon). Badany zwiazek wykazuje zatem dobre wlasciwosci terapeutyczne z uwagi na to, ze pozadana efektywnosc uzyskuje sie bez niekorzystnych ogólnoustrojowych efektów obocznych.Podobne wlasciwosci terapeutyczne wykazuja inne zwiazki o wzorze 1.Przyklad I. W naczyniu reakcyjnym umieszczono 60 mg kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-l lj3-hydroksy- 16a-metylo-3-keto-17a- propionyloksyandrostadieno-1,4 - karboksylowego-170 (wytworzonego w sposób omó¬ wiony w punkcie A), 8 ml czterowodorofuranu i 0,2 ml trójetyloaminy. Calosc mieszano w temperaturze poko¬ jowej w atmosferze azotu i dodano 240 mg chlorofosforanu dwuetylu [(C2HsO)2P(0)CJj w 8 ml czterowodoro¬ furanu. Calosc mieszano nastepnie w atmosferze azotu w temperaturze pokojowej w ciagu 6 godzin, po czym dodano 0,04 ml trójetyloaminy, a nastepnie 0,05 g chlorofosforanu dwuetylu w 3 ml czterowodorofuranu. Roz¬ twór mieszano w ciagu 17,5 godzin, po czym wytracony osad odsaczono i przemyto 10 ml czterowodorofuranu.Do przesaczu dodano 2,05 ml roztworu zawierajacego 20 ml dwuetyloformamidu 0,758 g 57% roztworu wodor¬ ku sodowego i 0,8 g siarczku metylu i calosc mieszano wciagu 5,5 godzin, dodajac jednoczesnie jeszcze 1 ml roztworu dwumetyloformamidu z wodorkiem sodu i siarczkiem metylu.Mieszanine reakcyjna wlano do 200 ml octanu etylu, przemyto najpierw dwukrotnie 200 ml wody, a naste¬ pnie solanka, wysuszono nad siarczanem sodu, przesaczono, zas rozpuszczalnik odparowano w wyparce obroto¬ wej, uzyskujac surowy produkt, z którego po rekrystalizacji z mieszaniny acetonu z heksanem otrzymano ester metylowy kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-l 10-hydroksy-16a-metylo-3-keto-17a-propionyloksyandrostadienu- 1,4-kar- botiolowego-170 o temperaturze topnienia 287,5-290°C.Przyklad U. Postepujac zasadniczo • w sposób omówiony w przykladzie I, lecz stosujac kwas 4,6a,9a-tiójfluoro-l 1/3- hydroksy-16a,17a-izopropylidenodwuoksy- 3-ketoandrostadieno*l,4-karboksylowy-17/3, zamiast kwasu 4,6a,9a-trójfluoro- ll|3-hydroksy-16a- metylo-3-keto-17a-propionyloksyandrostadieno- 1,4-karbo- ksyIowego-170 wytworzyc mozna ester metylowy kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-l 1/3- hydroksy-16a,l7a- izopropylide- nodwuoksy-3-ketoandrostadieno-l,4- karbotiolowego-170 o temperaturze topnienia 284-287°C.Przyklad HI. Postepujac w zasadzie w sposób omówiony w przykladzie 1, lecz stosujacjako zwiazek wyjsciowy odpowiedni steroid podstawiony grupa metylowa w pozycji 160 zamiast steroidu zawierajacego grupe metylowa w pozycji 16a wytworzyc mozna ester metylowy kwasu 17a-kaproiloksy-4,9a-dwufluoro-ll/3- hydro- ksy-l6j3-metylo- 3-ketoandrostadieno-l,4-karbotiolowego -17(3 o temperaturze topnienia 164-166°C oraz inne estry alkilowe kwasu karbotiolowego-17/3, podstawione w pozycji 1 la grupa alkanóiloksylowa.Przyklad TV. Roztwór zawierajacy 25 mg tris/trójfehylofosfino/ chlororodu w 6 ml benzenu i 15 ml etanolu mieszano w atmosferze wodoru w ciagu 60 minut. Do roztworu dodano 250 mg estru metylowego kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-llj3- hydroksy-16a-metylo-3-keto- 17a-propionyloksyandrostadieno- l,4-karbotiolowego-17j3 i calosc mieszano w atmosferze wodoru, w temperaturze pokojowej i pod cisnieniem atmosferycznym. Po wysyceniu wodorem roztwór odparowano do sucha, a pozostalosc przeniesiono do mieszaniny eteru,naftowego i chlorku metylenu. Po przepuszczeniu przez kolumne chromatograficzna wypelniona zelem krzemionkowym otrzymano jako czysty produkt ester metylowy kwasu 4,6a,9a-trójfluoro-l 1/3-hydroksy- l6a-metylo-3-keto-17a- propionyloksy androsteno-4-karbotiolowego-17j3 o temperaturze topnienia 248-249°C.Zastrzezenie patentowe Sposób wytwarzania nowych estrów kwasu 4-chlorowco-3-ketoandFOsteno-4-karbotiolowego-17/3 o wzorze 1, w którym X1 oznacza atom fluoru lub chloru, X2 oznacza atom-fluoru, chloru lub wodoru, R oznacza grupe alkilowa o 1-6 atomach wegla, R1 oznacza grupe alkanoilowa o 2—6 atomach wegla, gdy R2 oznacza grupe metylowa w polozeniu a lub j8, wzglednie podstawniki OR1 i R2 tworza wspólnie grupe izopropylidenodwuoksy, a linia ciagla i linia przerywana miedzy atomami wegla w pozycjach 1 i 2 oznaczaja, ze miedzy tymi atomami znajduje Sie wiazanie pojedyncze lub podwójne, znamienny ty m, ze zwiazek o wzorze 2, w którym X1, X2, R1, R2 i linia ciagla i przerywana maja wyzej podane znaczenie lub odpowiednia reaktywna pochodna tego zwiazku poddaje sie reakcji z odpowiednia zasadowa sola zwiazku o wzorze RSH, w którym R ma wyzej podane znaczenie. i-:'.- ,. v.118 567 Wzór 1 C-OH *1 X2 Wzór 2 Wzór 3 PL PL PL PL PL