Mimosrodowa przekladnia zebata mie¬ sci sie w podluznej skrzynce A (fig. 2), skladajacej sie z dwóch czesci, skreconych ze soba srubami. Skrzynka ta moze two¬ rzyc czesc (pedni lub tez moze byc usta¬ wiona na podstawie obrabiarki, wzglednie innego mechanizmu. Rysunek przedstawia wlasnie wymienione ostatnio zastosowa¬ nie wynalazku.W skrzynce A umieszczone sa dwa wa¬ ly B i C (fig. 2), zwiazane ze soba mimo¬ srodowa przekladnia zebata. Waly te wy¬ staja nazewnatrz skrzynki i sluza do przenoszenia napedu, mianowicie: jeden z walów (w tym przypadku C) przekazuje naped drugiemu B.Przy pewnej stalej ilcfsci obrotów pierwszego walu ilosc obrotów drugiego walu jest w pewnych granicach dowolnie zmienna. Zmiana stosunku ilosci obrotów uskutecznia sie recznie lub samoczynnie.Ostatnio wymieniony sposób zmiany ilosci obrotów walu napedzanego moze miec za¬ stosowanie tylko w razie zmiennego ob¬ ciazenia napedzanych maszyn lub pedni i pod tym warunkiem, ze walem napedzaja¬ cym bylby wal B, t. j. ten, na któyrm osa¬ dza sie sprzeglo 01dhem'a. Na rysunku fig. 1, 3, 4 i 5 przedstawiaja przekroje przekladni wzdluz limji a—a, b—b, c—c, d—d i e—e; fig. 2 — przekrój podluzny, a fig. 6 przedstawia przekrój podluzny mechanizmu nastawczego, % sluzacego do samoczynnej zmiany ilosci obrotów walu C wtedy, gdy walem napedzajacym jest wal B. W celu ulatwienia zrozumieniakonstrukcji i dzialania miniosrodowej prjzek|adini zebatejf nalezy rozpatrzec szczególowo mechanizm, laczacy waly B i C. Wal C konczy sie "glowica L, na której jest umocowanaotaroza G, wyposa¬ zona w czop F. Na czopie F osadzone jest zebate kolo D, które zazebia sie z uzebio¬ nym wiencem E (fig. 1, 2).Kolo D zespolone jest z jedna z tarcz ? sprzegla 01dhemlaf którego druga tar¬ cza Pn jest <*skdzoiiba na walfe Bi Na szkicu fig. 7 sa przedstawione kola D i E o pro¬ mieniach r i /?, których geometrycznie osie O i O, odpowiadaja osiom walów B i F lub C i F. Poniewaz czop F jest sprzezony z walem C tarcza G, wiec przy obracaniu tego walu kolo i) toczy sie po obwodzie uzebionego wienca E. Wobec tego, gdy wal C obróci sie o kat a kolo D, toczac sie bez poslizgu, obraca sie wokolo swej osi O, o kat p, przyczem /Ja = f3. Jedno¬ czesnie tarcza P„ obraca sie o kat ?. Prze¬ prowadzajac przez srodek O, lituje, rów¬ nolegla do AO, latwo przekonac sie moz¬ na ze kat NO, M = a, a kat #Oy £ = T czyli a -|- y = (J( lecz r p = /?a; wobec „ (R-r) y 7 fl-r czego —*- a = y, czyli — =— . t Jezeli n oznacza ilosc obrotów na minute walu C, a n, ilosc obrotów walu fi, to n, _ T _. _*/_ ^ — r — - —¦ czyli n r Z tego -wynika, ze przy stalem r sto¬ sunek nt: n zalezy od R. Wzór ten jest podstawa budowy przekladni wedlug wy¬ nalazku, w której R zmienia sie dowolnie w pewnych granicach, a przez to zmienia sie w tenze sposób n, : n.Stosownie do powyzszego teoretyczne¬ go uzasadnienia, przekladnia zebata, wy¬ konana w mysl wynalazku, sklada sie z zebatego kola D i uzebionego wienca E.Kolo D jest osadzone na czopie F, umoco¬ wanym w tarczy O- Wieftiec E, stale za¬ zebiony z kolem D, jest wstawiony luzno w cylindryczna oslone H. Oslona ta jest zaopatrzona na wydluzeniach Ht Ht w pól- cylindryczne zlobki, zapomoca których jest osadzona luzno na dwóch pozio¬ mych bokach kwadratu K, którego dwa pionowe boki sa wstawione luzno w wy¬ stepy Kx, tworzace calosc ze skrzyn¬ ka A. Prawy (fig. 2) cylindryczny ko¬ niec oslony H wklada sie luzno na tar¬ cze G, iktóra podhiznyrfi' zlobetm osadzona jest równiez luzno na glowicy L i utrzy¬ muje sie na niej w odpowiedniem poloze¬ niu. Przy odpowiedniem ustawieniu w sto¬ sunku do osi walu C tarcza G obraca sie mimosrodowo wzgledem tego walu, co po¬ ciaga za soba ruchy oslony H w dwóch, prostopadlych do siebie kierunkach w plaszczyznie, prostopadlej do osi walów B i C, to jest w plaiszyznie, równoleglej do kwadratu K.Wobec opisanego powyzej osadzenia o- silony H na kwadracie K oslona ta ruchu obrotowego wykonywac nie moze.Uzebiony wieniec E, wydluzony w for¬ mie cylindra, konczy sie na lewym koncu (fig. 2) kolem zapadkowem M, o zeby któ¬ rego opieraja sie zapadki N (fig. 2 i 4).Zapadki te sa osadzone na osiach N^ wsta¬ wionych w pryzmatycznego ksztaltu suwa¬ ki O. Suwaki te moga przesuwac sie w nieruchomych kierownicach Ox i zapomo¬ ca kierowniczych wystepów ze zlobkami Ou sa sprzezone luzno z obwodem zapad¬ kowego kola M. Wystepy 0., sa wstawio¬ ne w suwaki O, wskutek czego uzaleznia¬ ja ruch tych isuwaków w kierownicach O od ruchu oslony H. Zebate kolo D tworzy jedna calosc z tarcza P sprzegla 01dhem'a i laczy sie zapomoca srodkowej tarczy Px z krancowa tarcza Fti tegoz sprzegla, osa¬ dzona na wale B. Przeniesienie napedu z walu G na wal B odbywa sie w nastepuja¬ cy isposób: glowica L, obracajac sie dooko¬ la walu C, obraca tarcze G wraz z czopem F, przez co kolo D toczy feie po uzebionymwiencu E. Jezeli geometryczna os tego wienca tworzy przedluzenie osi walu C, to oslona H wraz z wiencem E hie zmie¬ niaja swego polozenia wzgledem skrzynki A.* W tym przypadku przy oznaczeniu promierni kól E i D przez R i r, a ilosci ob¬ rotów walów C i fl przez n-i n19 nr : n = = — . Jezeli zas geometryczna os wienca E zostanie przesunieta wzgledem osi walu G, to tarcza G obraca sie mimo- srodowo wzgledem walu C, zmuszajac o- slone H, a wraz z nia i wieniec E do wy¬ konywania ruchu w dwóch prostopadlych do siebie kierunkach. Jednak wieniec E nie moze podzielac calkowicie ruchu oslo¬ ny H, poniewaz stosunek n^ do n pozosta¬ walby wtedy, przy zmiennych rozstepach osi, niezmienny. Zapobiega temu kolo za¬ padkowe Af, wspóldzialajace z zapadkami N, umocowanemi na suwakach O. Podczas ruchu oslony H zapadki N obracaja wie¬ niec E w kierunku odwrotnym do ruchu oslony, co przez stosowny obrót kola D wokolo osi F zabezpiecza nalezyty stosu¬ nek n1 : n przy róznych rozstepach osi walu G i wienca E.Poniewaz srodki kola D i wienca E znajduja sie stale na jednej linji, przeci¬ najacej os walu C, zazebienie D—E pozo¬ staje scisle prawidlowe przy róznych roz¬ stepach osi walu C i wienca E. Wobec te¬ go przy rozsunietych osiach wytwarza sie inny stosunek przekladni. Kolo D toczy sie po obwodzie urojonego kola o promie¬ niu Rl9 wiekszym od R. Wtedy n„ : n = Ri — r • i j • j^i R-r = jest odmienny od -— = ¦¦ r nr Poniewaz mechanizm nastawczy prze¬ kladni zapewnia dowolna, w pewnych granicach, zmiane rozstepu osi walu C i wienca E, stosunek ilosci obrotów walu C i B zmienia sie równiez dowolnie i przy- tem w sposób ciagly.Mechanizm nastawczy przekladni slu¬ zy do zmiany rozstepu osi walu C h wien¬ ca E, czyli czopa F, oraz utrzymywania te¬ go rozstepu podczas ten zawiera zebate kólko czolowe R, za¬ zebiajace sie z zebnica S, przymocowana do tarczy G. Kólko i? jest osadzone na walku T, który) miesci sie luzno w wydra¬ zeniu walu C. Przy obracaniu.- kólka R zmienia sie rozstep osi walu C i wienca E.Walek T, na którego kwadratowym koncu miesci sie kólko R, jest wyposazony w prostokatne nagwintowanie i obraca sie w zaleznosci od przesuniecia wzdluz walu C lozyska Y wraz ze sprzeglem U.Wal C posiada w zgrabionym swym koncu podluzna szczeline m m, w która wkladaja sie wystepy ro-zcietego poziomo sprzegla U (fig. 2 i 5), Wystepy te-sa na¬ gwintowane stosownie do gwintu walka T i, po wstawieniu w szczeline m—m; obej¬ muja gwint tego walka. Zlozone ze soba czesci sprzegla U sa ujete pierscieniem X, umieszczonym w ruchomem (w kierunku podluznym) lozysku Y. Lozysko to prze¬ suwa sie zapomoca korby wzdluz walka T, wskutek czego walek ten obraca kólko R w te lub inna strone, zmieniajac tern roz¬ step osi. Przesuniecie sprzegla U moze byc uskutecznione recznie (fig. 2 i 5) lub samoczynnie (fig. 6). Powyzej zostalo juz wskazane, ze samoczynna zmiana stosun¬ ku ilosci obrotów walów B i C moze miec zastosowanie tylko przy zmiennem obcia¬ zeniu walu napedzanego, którym powinien byc wal C.Sprezyna A^ (fig. 6) oblicza sie tak, aby przy najmniejszem obciazeniu walu C byla najmniej scisnieta. Wtedy rozstep osi czopa F i walu C jest najmniejszy. Przy zwiekszaniu sie obciazenia walu C zwiek¬ sza sie równiez nacisk na zeby wienca E, co powoduje zwiekszenie sie rozstepu wzmiankowanych osi, czyli ilosci obrotów walu, do chwili, w której przeciwdzialanie sprezyny nie zrównowazy skladowej naci- — 3 —siku na zeby wienca E wzdluz linji C F. PL