Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia nowych pochodnych kwasu monowego, wyka¬ zujacych czynnosc przeciwbakteryjna w stosunku do pewnych organizmów Gram^dodatnich i Gram- -ujemnych, zwlaszcza Haemophilis influenzae i Neisseria gonorrhoeae oraz wysoka czynnosc prze¬ ciwniykoplazmatyczna. Powyzsze zwiazki nadaja sie do stosowania w leczeniu zakazen bakteryj¬ nych przenoszonych droga plciowa, zwlaszcza w leczeniu zapalenia oskrzeli i chorób wenerycznych u ludzi.Rzezaczke od wielu lat leczy sie rutynowo an¬ tybiotykami penicylinowymi. Jednakze pewne szczepy gonokoków sa mniej wrazliwe na peni¬ cyliny, a stopien takiej odpornosci stale wzrasta, co wymaga zwiekszenia stosowanych dawek an¬ tybiotyków. Ponadto przedstawiono doniesienia o wystepowaniu szczepów wytwarzajacych penicyli- naze i w zwiazku z tym wysoce odpornych na pe¬ nicyline. W British Medical Journal (1976) na stronie 963 stwierdza sie ze obecnie perspektywy leczenia rzezaczki radykalnie pogorszyly sie, gdyz stwierdzono istnienie szczepów calkowicie opor¬ nych, zawdzieczajacych swa odpornosc wytwarza¬ niu penicylinazy, enzymu niszczacego penicyline, znajdowanego u wielu innych bakterii.Obecnie stwierdzono, ze pewna klasa zwiazków wykazuje wysoka czynnosc w stosunku do wielu organizmów, w tym N, gonorrhoeae, a poniewaz zwiazki te nie sa pokrewne antybiotykom typu 0-laJktamowego (t. j. penicylinom i cefalospory- nom), nie ulegaja one dzialaniu penicylinazy.Kwas pseudomonowy o wzorze 1 opisany jest w brytyjskim opisie patentowym nr 1395 907 ja- 5 ko zwiazek wykazujacy czynnosc przeciwbakteryj¬ na. Obecnie stwierdzono, ze uklad karboksyallilo- wy kwasu pseudomonowego mozna estryfikowac innymi rodnikami, uzyskujac pochodne estrowe, które równiez wykazuja czynnosc przeciwbakte- 10 ryjna.Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia zwiazków o wzorze 2, w którym R oznacza atom wodoru, grupe Ci_io alkilowa, benzylowa, C1_9 alikoksykarbonylo Ci_io alkilowa, fenylowa, 15 fenylowa podstawiona w pozycji para grupa al- koksy Ci_6 karbonylowa, pirydylowa, kumarylo- wa, a-alkoksy Ci_6 karbonylobenzylowa, alkoksy Ci_6 karibonylocykloheksylowa, C2-6 alkenyIowa, Ca-e alkinylowa, alkoksy Ci_& karbonyloalkenylo- 20 wa, 1-karbamoilometylowa lub 2,3-epoksypropylo- wa. ) Zwiazek o wzorze 2 zawiera trójpodstawiony uklad podwójnego wiazania i w zwiazku z tym moze wystepowac w postaci E (naturalnej) lub 25 z (izo). Nalezy rozumiec, ze w zakres wynalazku wchodzi sposób wytwarzania obu izomerów geo¬ metrycznych, jak równiez ich mieszanin. Izomery E zwiazków o wzorze 2, w których R jest rodni¬ kiem estrowym sa korzystniejsze, poniewaz wyka- 30 zuja wyzsza czynnosc. 117 3113 117 311 4 Zwiazek o wzorze 2, w którym R jest atomem wodoru, a podwójne wiazanie jest w konfiguracji E nazywa sie w niniejszym opisie „kwasem mo- nowym". Odpowiedni izomer Z jest nazywany „kwasem izomonowym". Przyjmuje sie, ze kwas monowy ma absolutna stereochemie przedstawio¬ na wzorem 3 (we wzorze przedstawiono numera¬ cje pierscienia czterowodoropiranowego).Wedlug wynalazku, zwiazek o wzorze 2, w któ¬ rym R ma wyzej podane znaczenie, uzyskuje sie przez reakcje zwiazku o wzorze 4, w którym gru¬ py hydroksylowe sa ewentualnie chronione gru¬ pami sililowymi, ze zwiazkiem o wzorze 5, w którym Q oznacza grupe o wzorze 6 lub grupe o wzorze 7, w których Ra, Rb i Re sa takie same lub rózne i oznaczaja grupe Cis alkilowa, arylo- wa lub aryloalkilowa, a Rx ma to samo znacze¬ nie, co R lub oznacza gjrupe ochronna grupy kar¬ boksylowej taka, jak grupa 2,2,2-trójchloroetylo- wa, fenylowa, pieciocnlorofenylowa, benzylowa, Ill-rzed.butylowa lub sililowa, po czym usuwa sie grupy sililowe chroniace grupy hydroksylowe w lagodnym kwasnym srodowisku oraz usuwa sie grupy chroniace grupy karboksylowe w srodowi¬ sku obojetnym.Reakcje prowadzi sie w obojetnym rozpuszczal¬ niku, jak dwumetyloformamid, heksan, benzen, czterowodorofuran, w temperaturze od okolo 10°C do okolo 100°C, korzystnie w atmosferze obojet¬ nego gazu, takiego jak azot. W takich warunkach reakcja przebiega latwo, w czasie od kilku minut do kilku godzin, a produkt mozna wyodrebnic jakimkolwiek z konwencjonalnych sposobów, np. przez odparowanie rozpuszczalnika lub wytrace¬ nie z roztworu nierozpuszczalnikiem, z nastepnym odsaczeniem. W wielu przypadkach reakcje moz¬ na przeprowadzic w srodowisku, w którym pro¬ dukt jest nierozpuszczalny, a produkt wyodrebnic przez saczenie. Produkt mozna oczyscic na drodze chromatografii lub krystalizacji.Nizej podano dane biologiczne, uzyskane po przebadaniu dzialania zwiazku o wzorze 2 w po¬ równaniu z danymi uzyskanymi dla kwasu pseu¬ domonowego.Surowice wiazace: ester etylowy i ester mety¬ lowy kwasu monowego wiaze ludzka surowice pro¬ teinowa tylko w 30%, podczas gdy kwas pseudo- monowy w 95%. W zwiazku z tak wysokim stop¬ niem wiazania, aktywnosc antybakteryjna kwasu pseudomonowego jest w obecnosci surowicy w sposób znaczacy obnizona, natomiast nie ma to wplywu na aktywnosc estru etylowego i metylo¬ wego kwasu monowego, jak to przedstawiono w tablicy 1.Poziom we krwi: poziom we krwi estrów ety¬ lowego i metylowego kwasu monowego oraz kwa¬ su pseudomonowego badano u gryzoni, psów, malp amerykanskich i swin. W wiekszosci przy¬ padków, ester etylowy i metylowy kwasu mono¬ wego powoduje, ze ich poziom we krwi jest wyz¬ szy i dluzej sie utrzymuje niz w przypadku kwa¬ su monowego. U myszy, z powodu gwaltownej deaktywacji metabolizmu nie stwierdzono zadne¬ go poziomu kwasu pseudomonowego przy poda¬ waniu doustnym. Poziom we krwi trzech zwiaz¬ ków, po ich doustnym zastosowaniu u myszy po¬ dano w tablicy 2, a u malp w tablicy 3.Otrzymywane sposobem wedlug wynalazku zwia¬ zki o wlasciwosciach antybiotyku mozna stosowac w medycynie lub weterynarii poprzygotowaniu ich jakimkolwiek dogodnym sposobem, analogicznym do sposobów formowania innych antybiotyków.Kompozycje farmaceutyczne, zawieraja zwiazek o wzorze 2 lacznie z farmaceutycznym nosnikiem lub wypelniaczem.Kompozycje mozna formowac do podawania ja¬ kakolwiek droga, zaleznie od leczonej choroby.Kompozycje moga miec postac tabletek, kapsulek, proszków, granulek, drazetek lub preparatów cie¬ klych, jak doustne lub sterylne, pozajelitowe roz¬ twory i zawiesiny.Tabletki i kapsulki do podawania doustnego mo¬ ga zawierac dawki jednostkowe skladnika czyn¬ nego konwencjonalne wypelniacze, jak czynniki wiazace, np. syrop, gume arabska, zelatyne, sor¬ bit, tragakant lub poliwinylopirolidon, laktoze, sa¬ charoze, skrobie kukurydziana, fosforan wapnia lub glicyne, czynniki smarne, np. stearynian mag¬ io 15 20 25 abli surov mona Lg/ml) ,0 ,0 55 60 65 Tablica 1 Stopien wiazania z surowica ludzka i wplyw surowicy na aktywnosc dla estru etylowego i mety¬ lowego kwasu monowego oraz kwasu pseudomonowego Zwiazek ester etylowy kwasu mono¬ wego ester metylowy kwasu mono¬ wego (kwas pseudo- monowy % wiaza¬ nia z suro¬ wica ludz¬ ka 30 30 95 Aktywnosc (fig/ml) S. aureus Oxford 0 | 50 * 0,5 1,0 0,12 0,5 1,0 1,0 w obecnosci O*/* lub 50*/i surowicy ludzkiej S. aureus Russell 0 | 50 0,5 2,5 0,25 0,5 2,5 5,0 Str. pyogenes CN 10 0 | 50 1,0 5,0 0,05 2,5 10 0,5117 311 5 6 Tablica 2 Poziom we krwi u myszy po zastosowaniu doustnym w ilosci 50 mg/kg Zwiazek ester etylowy kwasu mono- wego ester metylowy kwasu mono- wego kwas pseudo- monowy* 5 7,1 10,4 — Stezenie w fig/ml 10 4,8 9,3 <0,5 20 3,2 8,8 <0,5 w minutach po zastosowaniu 30 2,2 5,3 <0,5 60 1,2 2,5 <0,5 120 <0,4 <0,6 <0,5 • 240 <0,4 <0,6 <0,5 1 * poziom nie wykrywalny Tablica 3 Poziom we krwi u malp amerykanskich po zastosowaniu doustnym w ilosci 50 mg/kg Zwiazek ester etylowy kwasu mono- wego ester metylowy kwasu mono- wego kwas pseudo- 1 monowy Stezenie w jig/ml w minutach po zastosowaniu 10 36,5 15 20,4 31,0 13,7 30 19,5 21,8 7,2 60 12,2 14,1 1,8 120 4,0 9,8 0,1 240 0,3 1,6 <0,1 360 <0,8 <0,1 1 nezu, talk, glikol polietylenowy lub krzemionke, czynniki dezintegrujace, jak skrobia ziemniaczana lub dopuszczalne czynniki zwilzajace, jak laury- losiarczan sodu. Tabletki moga byc powlekane spo¬ sobami dobrze znanymi w praktyce farmaceuty¬ cznej.Ciekle preparaty doustne moga miec postac np. wodnych lub oleistych zawiesin, roztworów, emul¬ sji, syropów lub eliksirów lub produktu suche¬ go, przed uzyciem rozpuszczanego w wodzie lub innym odpowiednim nosniku. Takie ciekle pre¬ paraty moga zawierac konwencjonalne dodatki, jak czynniki zawiesinowotwórcze, np. sorbit, sy¬ rop, metyloceluloze, syrop glukozowy, zelatyne, hydroksyetyloceluloze, karboksymetyloceluloze, zel stearynianu glinu lub uwodornione oleje jadalne, czynniki emulgujace np. lecytyne, monooleinian sorbitanu lub gume arabska, nosniki niewodne (które moga obejmowac oleje jadalne), np. olej migdalowy, frakcjonowany olej kokosowy, estry oleiste, jak gliceryny glikolu propylenowego lub alkoholu etylowego, srodki konserwujace, np. es¬ ter metylowy lub propylowy kwasu p-hydroksy- benzoesowego lub kwas sorbowy i, jezeli to jest równiez pozadane, konwencjonalne czynniki za¬ pachowe lub barwiace.Czopki beda zawierac konwencjonalne podsta¬ wy czopków, jak maslo kakaowe lub inne glice¬ rydy.Do stosowania pozajelitowego sporzadza sie cie¬ kle dawki jednostkowe zwiazku czynnego i ste¬ rylnego nosnika, korzystnie wody. Zaleznie od nosnika i stezenia, zwiazek moze byc w nosniku zawieszony lub rozpuszczony. Przy sporzadzaniu roztworów zwiazek mozna rozpuscic w wodzie i sterylizowac przez saczenie, przed rozlaniem do odpowiednich fiolek lub ampulek i zamknieciem. 49 Korzystnie w nosniku mozna rozpuscic takie do¬ datki, jak czynniki znieczulajace miejscowo, srod¬ ki konserwujace i bufory. Dla zwiekszenia trwa¬ losci, po rozlaniu do ampulek kompozycje mozna liofilizowac. Ampulke z suchym, liofilizowanym 50 proszkiem zatapia sie, a przed uzyciem preparat ponownie rozpuszcza w wodzie. Pozajelitowe za¬ wiesiny sporzadza sie w zasadniczo taki sam spo¬ sób, z tym, ze zwiazek zawiesza sie w nosniku, a nie rozpuszcza, a sterylizacji nie mozna doko- 55 nywac przez saczenie. Zwiazek mozna sterylizo¬ wac przez wystawienie na dzialanie tlenku etyle¬ nu, przed zawieszeniem go w sterylnym nosniku.Korzystnie, dla ulatwienia równomiernego roz¬ prowadzenia zwiazku do kompozycji dodaje sie oo do srodka powierzchniowo czynnego lub zwilza¬ jacego.Kompozycje moga zawierac, zaleznie od sposo¬ bu podawania, 0,1—99 korzystnie 10—60*/t wago¬ wych skladnika czynnego. W przypadku kompo- 05 zycji, zawierajacych dawki jednostkowe, ilosc117 311 7 8 skladnika czynnego wynosi korzystnie — 50—500 mg. Dawki stosowane w leczeniu doroslych ludzi wynosza korzystnie 100—3000 mg dziennie, np. 1500 mg dziennie, zaleznie od drogi i czestotliwo¬ sci podawania.Wynalazek jest ilustrowany ponizszymi przy¬ kladami.Przyklad I. Wytwarzanie estru etylowego kwasu 3-/3R,4R-dwuhydroksy-5S-/2S,3S-epoksy-5S- -hydroksy-4S-metyloheksy-10/-2y3,5,6-czterowodoro- piran^2S-ylo/-2metylopropeno-l-karboksy!lowego-l (ester etylowy kwasu monowego i ester etylowy kwasu izomonowego) a) Wytwarzanie 2S-acetonylo-3R,4R-dwuhydro- ksy-5S-/2S,3S-epoksy-5S-hydroksy-4-SHmetylohe- ksylo/-2,3,5,6-czterowodoropiranu (zwiazek o wzo¬ rze 8) Przez roztwór 0,514 g estru metylowego kwasu pseudomonowego w 8 ml metanolu z dwiema kro¬ plami pirydyny, utrzymywany w —78°C, przepu¬ szcza sie w ciagu 0,5 godziny ozonizowany tlen (zawartosc ozonu okolo 1%), do pojawienia sie niebieskiego zabarwienia. Nadmiar ozonu odpedza sie suchym azotem w —78°C. Z kolei dodaje sie 0,3 ml 80% fosforynu trójetylu i doprowadza mie¬ szanine reakcyjna do temperatury pokojowej, pod zmniejszonym cisnieniem odpedza sie rozpuszczal¬ nik, a pozostalosc poddaje chromatografii na 20 g zelu krzemionkowego.Elucje kolumny prowadzi sie mieszanina chloro- form-metanol (93:7) z szybkoscia 2 ml/min, otrzy¬ mujac 0,299 g zwiazku tytulowego o temperatu¬ rze topnienia 85—86°C (z chloroformu), [ + 11,9° (c 1,0, CHC13), y™" (CHCI3) 1708, 1112, 1080 i 1050 cm-1. b) Kondensacja ketonu o wzorze 8x z fosfono- octanem trójetylu, z ochrona grup wodorotleno¬ wych Do roztworu 0,1 g (0,35 mmola) 2-acetonylo-3,4- -dwuhydroksy-5-/2,3-epoksy-5-hydroksy-4-metylo- heksylo/-2,3,5,6-czterowodoropiranu w 1 ml czte¬ rowodorofuranu dodaje sie w 0°C 0,25 ml, (1 mmol) bistrójmetylosililoacetamidu i calosc miesza w ciagu 0,5 godziny w temperaturze pokojowej. Pod zmniejszonym cisnieniem, w temperaturze poko¬ jowej odpedza sie rozpuszczalnik, a pozostalosc rozpuszcza w 1 ml czterowodorofuranu do uzycia w nastepnej operacji.Do mieszanej zawiesiny 0,01 g (80% zawiesina w oleju) wodorku sodu w 2 ml czterowodorofura¬ nu, utrzymywanej w 0°C, pod azotem, wkrapla sie w ciagu 15 minut 0,075 g (0,33 mmola) fosfono- octanu trójetylu. Calosc miesza sie pod azotem, w temperaturze pokojowej, w ciagu godziny, po czym do utrzymywanej w 0°C mieszaniny reak¬ cyjnej wikrapla w ciagu 15 minut roztwór sililo- wanego 2-acetonylo-3,4-dwuhydroiksy-5-/5-hydrak- sy-2,3-epoksy-4-metyloheksylo/-2,3,5,6-czterowodo- ropiranu. Z kolei w ciagu 15 minut utrzymuje sie mieszanine w 60°C i wylewa do 3 g wody z lo¬ dem, zakwasza mieszanine do pH i dodatkiem eta¬ nolu utrzymuje jednorodnosc roztworu. Po uply¬ wie 2 minut dodaje sie 10 ml wodnego roztworu wodoroweglanu sodu, wysyca mieszanine chlor¬ kiem sodu i wyczerpujaco ekstrahuje eterem.Eterowy ekstrakt suszy sie i odparowuje, otrzy¬ mujac mieszanine, która w chromatografii cienko- 5 warstwowej wykazuje obecnosc pewnej ilosci ma¬ terialu wyjsciowego i dwóch produktów glównych.Preperatywna chromatografia cienkowarstwowa, z trzykrotnym rozwinieciem mieszanina chloroform- -metanol (93:7) rozdziela sie te produkty na dwa pasma, A (Rf=0,45) i B (Rf=0,40). Ekstrakcja pas¬ ma A 100 ml octanu etylu daje 0.021 izomeru z estru etylowego kwasu 3-/3,4^dwuhydroksy-5-/2,3- -epoksy-5-hydroksy-4-metyloheksylo/-2,3,5,6-czte- rowodoropiran-2-ylo/-2-metylopropano-l-karboksy- lowego-1, W 221 nm (e 9700), ?w (CHCI3) 1960, 1262, 1155, 1085 i 1060 cm-1, o H(CDC13) 5,93 (1H, m. —CH=), 4,25 (2H, q, J=7Hz, —COzCHCHa), 2,06 (3H, s wzór 9), 1,30 (3H, t, J=7Hz, —CH2CH2CH3), 1,25 (3H, d, J=7Hz, CH3CH) i 0,95 (3H, d, J=7Hz, CH3C), m/e (natezenie wzgledne) 372 (H+, 0,5), 354(1), 336(2), 327(2), 309(4), 291(9), 227(100), 224(69) i 209 (23) (znaleziono: C 61,85, H 9,20%, obliczono dla C19H32O7 C 61,25 H 8,65%).Ekstrakcja pasma B octanem etylu daje 0,669 g izomeru E estru etylowego kwasu 3-/3,4-dwuhy- droksy-5-/2,3-epoksy-5-hydroksy-4^metyloheksylo/- -2,3,5,6-czterowodoropiran-2-metylo-propeno-l-kar- boksylowego-1/ [ 220 nm (emoo), }w (CHCI3) 1705, 1650, 1155 i 1050 cm-1, 8H (CDCI3) 5,86 (1H, m, —CH=), 4,23 (2H, q, J=7Hz, —CO2CH2CH3), 2,70 ^2,90 (2H, m, wzór 10), 2,26 (3H, s, wzór 9), 1,30 (3H, t, J=7Hz, —C02CH2CH3), 1,25 (3H, d, J=7Hz, CH3CH) i 0,95 (3H, d, J=7Hz, CH3CH), m/e (natezenie wzgledne) 372 (M+, 2), 354(2), 336(3), 327(6), 291(6), 270(11), 264(13), 245(10), 244(10), 227(100), 224(30) i 209(35) (znaleziono M+ 372, 2150, wartosc obliczenia dla C19H32O7: M+ 372, 2148), Przyklad II. Ester etylowy kwasu monowe¬ go i ester etylowy kwasu izomonowego. Konden¬ sacja ketonu o wzorze 8 z fosfonooctanem trójety¬ lu, z ochrona grup wodorotlenowych.Do mieszanej zawiesiny 0,086 g wodorku sodu (80% zawiesina w oleju) w 2 ml czterowodorofu¬ ranu, utrzymywanego w0°C, pod azotem, w ciagu 15 minut wkrapla sie roztwór 1,09 ml fosfono- octanu trójetylu w 3 ml czterowodorofuranu. Ca¬ losc miesza sie pod azotem, w temperaturze poko¬ jowej, w ciagu godziny. Do utrzymywanej w 0°C mieszaniny reakcyjnej wkrapla sie w ciagu 15 mi¬ nut roztwór 0,271 g 2-acetonylo-3,4-dwuhydroksy- -5-/5-hydroksy-2,3-epoksy-4^metyloheksylo/-2,3,5,6- -czterowodoropiranu w 2 ml czterowodorofuranu.Z kolei mieszanine utrzymuje sie w ciagu 1,5 go¬ dziny w 60°C i wylewa do 20 ml wody z lodem.Roztwór wysyca sie chlorkiem sodu, oddziela war¬ stwe organiczna, a warstwe wodna przemywa oc¬ tanem etylu (2X30 ml). Polaczone ekstrakty or¬ ganiczne przemywa sie solanka (50 ml), suszy i odparowuje, otrzymujac olej, który saczy sie przez kolumne z zelem krzemionkowym (30 g).Elucja kolumny kolejno 2% metanolem w chlo¬ roformie (200 ml) 4% metanolem w chloroformie (300 ml) z szybkoscia 1,5 ml/minute daje 2 frakcje.Frakcja pierwsza jest zlozona mieszanina, której 15 20 25 30 35 40 45 50 55 CO117 311 9 10 dalej oczyszcza sie preparatywna chromatografia cienkowarstwowa (trzykrotne rozwiniecie 8% me¬ tanolem w chloroformie), otrzymujac 0,017 g izo¬ meru z estru etylowego kwasu 3-/3,4-dwuhydro- ksy-5-/2,3-e,polksy-5-hydroksy-4-metyloheksylo/- -2,3,5,6^czterowodoropiran-2-ylo/-2-metylo-propano- -l^karboksylowego-1 (estru etylowego kwasu izo- monowego).Frakcja druga jest okolo 85*/t czystosci (wyso¬ kocisnieniowa chromatografia cieczowa), a po o- czyszczeniu w drodze preparatywmej chromatogra¬ fii cienkowarstwowej (trzykrotne rozwiniecie 8°/t metanolem w chloroformie) uzyskuje sie z niej 0,047 g izomeru Estru etylowego kwasu 3-/3,4-dwu- hydroksy-5-/2,3-epoksy-5-hydroksy-4-metyloheksy- lo/-2,3,5,6-czterowodoropiran-2-ylo/-2Hmetyloprope- no-l-karboksylowego-1 (estru etylowego kwasu monowego).Przyklad III. Wytwarzanie estru metylowego kwasu 3-/3R,4R-dwuhydroksy-5S-/2S,3S-epoksy- -5S-hydroksy-4S-metyloheksylo/-2,3,5,6-czterowodo- ropiran-2S-ylo/-2-metylapropeno-l-karboksylowe- go-1 (ester metylowy kwasu monowego i ester metylowy kwasu izomonowego).Do utrzymywanego w temperaturze pokojowej roztworu 1,204 g 2-acetonylo-3,4-dwuhydroksy-5- -/2,3-epoksy-5-hydroksy-4nmetyloheksylo/-2,3,5,6- -czterowodoropiranu w 25 ml acetonitrylu dodaje sie 5,9 ml bis-trójmetylosililoacetamidu, po czym calosc miesza w temperaturze pokojowej w ciagu godziny. Pod zmniejszonym cisnieniem, w 40°C, odpedza sie rozpuszczalnik, a pozostalosc rozpusz¬ cza w 3 ml N,N-dwumetyloformaniidu, do uzycia w nastepnej operacji.Do utrzymywanej w 0°C, w atmosferze azotu, zawiesiny 0,45 g wodorku sodu (80P/o zawiesina w oleju) w 10 ml N,N-dwumetyloformamidu wkra- pla sie w ciagu 0,5 godziny roztwór 3 g fosfono- octanu trójmetylu w 10 ml N,N-dwumetylofor- mamidu. Calosc, utrzymywana w 0°C w atmo¬ sferze azotu, miesza sie w ciagu godziny. Z kolei w ciagu 0,5 godziny wkrapla sie roztwór sililowa- nego ketonu i kontynuuje mieszanie w ciagu 18 godzin w temperaturze pokojowej. Mieszanine re¬ akcyjna wylewa sie do nasyconej solanki (50 ml) i ekstrahuje octanem etylu (3X50 ml).Warstwe organiczna suszy sie i odparowuje, o- trzymujac olej, który rozpuszcza sie w 25 ml mie¬ szaniny dioksan-woda (4:1) i zadaje dwiema kro¬ plami 5 M kwasu solnego. Po uplywie 10 minut dodaje sie 20 ml wodnego roztworu wodorowegla¬ nu sodu i ekstrahuje mieszanine octanem etylu (3X30 ml).Warstwe organiczna suszy sie i odparowuje, o- trzymujac 1,2 g oleju, który poddaje sie chromato¬ grafii na 35 g zelu krzemionkowego. Elucja ko¬ lumny mieszanina chloroform-metanol (97:3) daje dwie frakcje. Frakcje pierwsza oczyszcza sie da¬ lej preparatywna chromatografia cienkowarstwo¬ wa (rozwijanie w ukladzie chloroform-metanol (92:8), uzyskujac 0,16 g estru metylowego kwasu izomerowego, izomeru Z, w postaci oleju: Xm« (EtOH) 222 nm (c 9600), jw (CHC13) 1695, 1645, 1220 (szerokie), 1155, 1100, 1080, i 1050 cm"1. Z frakcji drugiej uzyskuje sie 0,4 g estru metylo- 15 20 30 40 45 50 65 wego kwasu monowego, izomeru E, temperatura topnienia 121—122°C (z mieszaniny octan metylu- -heksan), [«]M —h,07c (c 1,5 CHC13), 3U« (EtOH) 221 (£ 14700) nm, jw (CHC15) 1710, 1645, 1435, 1220 (szeroki), 1155, 1110 i 1050 cm"1.Przyklad IV. Wytwarzanie kwasu monowego z ketonu o wzorze 8 w drodze kondensacji Wittiga a) Karboksymetylenofosfonian dwuetylu W 200 ml IN wodorotlenku sodu rozpuszcza sie 44,8 g fosfonooctanu trójetylu i miesza roztwór w ciagu nocy w temperaturze pokojowej. Rozcienczo¬ nym kwasem solnym doprowadza sie pH z war¬ tosci 9,0 do 1,0. Z kolei roztwór wysyca sie chlor¬ kiem sodu i ekstrahuje octanem etylu (3X100 ml).Ekstrakt przemywa sie nasycona solanka, suszy nad siarczanem magnezu i pod zmniejszonym cis¬ nieniem odparowuje do sucha, otrzymujac lepki, bezbarwny olej, który po oziebieniu do tempera¬ tury pokojowej krystalizuje w cialo stale barwy bialej (37,4 g, 96°/©).Chromatografia cienkowarstwowa w chloroformie, z wywolaniem parami jodu, wykazuje obecnosc jednego skladnika, o wartosci Rf=0,02 n 23 = = 1,3900, 5(CDC13) 9,33 (1H, s, CO2H), 4,07 (4H, ok¬ tet, Me—CHj—O—P, Jhh=6Hz, Jhp=8Hz), 2,88 (2H, d, P—CH2—G02H, Jhp=22Hz) i 9,25 (6H, t CH3—CH2, J=6Hz). Napromieniowanie przy 8 9,25 powoduje pojawienie sie dubletu przy 4,07, z JHp=3Hz. jw (film) 1730 (C=0, rozciagajace), 1230 (P—0, rozciagajace), 1170 (P=C, wibracyjne) cm—1.(Znaleziono: c 27,10, R 7,07, P 15,66ty», wartosci obliczone dla CeHiaPOs: C 36,74, H 6,69, P 15,79*/#). b) Kwas monowy Do roztworu 302 mg (1 mH) 2-acetonylo-3,4-dwu- hydroksy-5-/5-hydroksy-2,3-epoksy-4-metyloheksy- lo/-2,3,5,6-czterowodoropiranu w 6 ml suchego ce- tonitrylu dodaje sie 1,52 ml (6mM) N,0-fois-trój- metylosililoacetamidu. Roztwór miesza sie w cia¬ gu godziny w temperaturze pokojowej, po czym pod zmniejszonym cisnieniem w 40°C, odparowu¬ je do sucha. Oleista pozostalosc rozpuszcza sie w 6 ml suchego dwumetyloformamidu, do uzycia w nastepnej operacji.Do roztworu 392 mg (2mM) karboksymetyleno- fosfonianu dwumetylu w 5 ml suchego dwumety¬ loformamidu, utrzymywanego w 0°, pod suchym azotem, dodaje sie 114 mg (80»/© czystosci, 3,8 mM) wodorku sodu. Calosc miesza sie w 0°C w ciagu dalszych 2 godzin. Do powyzszej mieszaniny, u- trzymywanej w 0°C, pod azotem, dodaje sie roz¬ twór sililowanego ketonu, a otrzymana mieszanine reakcyjna miesza w ciagu nocy w temperaturze pokojowej.Z kolei odparowuje sie ja do sucha, a ciemna pozostalosc rozpuszcza w 10 ml wody i 10 ml eta¬ nolu, doprowadzajac pH roztworu do 1,8. Po 5 minutach w temperaturze pokojowej roztwór roz¬ ciencza sie 15 ml wody wysyconej chlorkiem sodu i ekstrahuje octanem etylu (4X10 ml). Ekstrakt przemywa sie solanka, suszy nad siarczanem mag¬ nezu, przesacza i pod zmniejszonym cisnieniem od¬ parowuje do sucha, otrzymujac kwas monowy.Próbke otrzymanej mieszaniny oleju rozpuszcza sie w octanie etylu i zadaje dwuazotanem, prze-11 117 311 12 prowadzajac w ten sposób kwas monowy w jego ester metylowy. Obecnosc tego estru potwierdza sie czterema analitycznymi porównaniami z czy¬ stym estrem metylowym kwasu monowego, w drodze wysokocisnieniowej chromatografii cieczo¬ wej.Przyklad V. Wytwarzanie estru benzylowego kwasu 4-/3R, 4R-dwuhydroksy-5S-/2S,3S-epoksy- -5S-hydroksy-4S-metyloheksylo/-2,3,5,6-czterowodo- ropiran-2S-ylo/-2-metylopropeno-lE-karboksylowe- go-1 (ester benzylowy kwasu monowego) Do roztworu 0,604 g (2mM) 2-acetonylo-3,4-dwu- hydroksy-6-/a,3-epoksy-5-hydroksy-4-metyloheksy- lo/-2,3,5,6Hczterowodoropiranu w 10 ml suchego acetonitrylu dodaje sie 3 ml bis-trójmetylsililoace- tamidu,a calosc miesza w ciagu godziny w tem¬ peraturze pokojowej. Pod zmniejszonym cisnie¬ niem, w 40°C, odpedza sie rozpuszczalnik, a pozo¬ stalosc rozpuszcza w 5 ml dwumetyloformamidu, do uzycia w nastepnej operacji.Do zawiesiny 0,240 g (80P/t zawiesina w oleju, 8mM) wodorku sodu w 5 ml suchego dwumetylo¬ formamidu, utrzymywanej w 0°C, pod azotem, wkrapla sie 2,30 g (8mM) benzoksykarbonylome- tylenofosfonianu dwumetyJu. Utrzymywany pod azotem, w temperaturze pokojowej roztwór mie¬ sza sie w ciagu godziny. Z kolei w 0°C, pod azo¬ tem, wkrapla sie w ciagu 0,5 godziny roztwór si- lilowanego ketonu i kontynuuje mieszanie w cia¬ gu 18 godzin w temperaturze pokojowej. Roztwór odparowuje sie do sucha, a pozostaly olej barwy zóltej rozpuszcza w octanie etylu, przemywa so¬ lanka i odparowuje do oleju, który rozpuszcza sie w 10 ml mieszaniny dioksan-woda (4:1); do roztworu dodaje sie stezonego kwasu solnego do pH 1,5 i miesza w ciagu 10 minut w temperatu¬ rze pokojowej.Nastepnie dodaje sie nadmiar roztworu wodo¬ roweglanu sodu i ekstrahuje mieszanine octanem etylu. Ekstrakt przemywa sie solanka, suszy nad siarczanem magnezu, saczy i odparowuje do oleju (1,615 g). Powyzszy olej poddaje sie chromatogra¬ fii na zelu krzemionkowym (40 g), eluujac gra¬ dientem metanol/chloroform l°/o do aP/t. Frakcje zawierajace czysty ester benzylowy kwasu mono¬ wego (czystosc wykazana wysokocisnieniowa chro¬ matografia cieczowa i chromatografia cienkowar¬ stwowa) laczy sie i odparowuje do oleju (0,150 g). [a]20 5,0° (c, 1,0 CHC13), W (EtOH) 219 nm (« 14000), w (CHCI3) 3400 (szeroki, grupy CH), 1710 (szeroki, grupy C=0), 1645 cm"1, 8IKCDCI3) 7,26 (5H, s, rodnik fenylowy), 5,75 (1H, s. CH=C), 5,08 (2H, s, PhCH2), 2,70 (2H, m, wzór 11), 2,18 (3H, s), C(CH3)=C, 1,17 (3H, d, J=7Hz, CH—CH3) i 0,88 (3H, d, J=7Hz, CH—CH3), m/e 506 (M+), 488, 444, 91 (znaleziono: M=434, 229970, wartosc obliczona dla C24H34C7: 434, 230435).Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wytwarzania nowych pochodnych kwa¬ su monowego w ogólnym wzorze 2, w którym R oz¬ nacza atom wodoru, grupe Ci_10 alkilowa, benzy¬ lowa, Ci_6 alkoksykarbonylo Q_io alkilowa, feny- Iowa, fenylowa podstawiona w pozycji para grupa alkoksy Ci_e karbonylowa, pirydylowa, kumarylo- wa, a-alkoksy Ci_8 karbonylobenzylowa, alkoksy Ci_6 karbonyilocykloheksylowa, C^-e aikenylowa, 5 CV-6 afljkinylowa, alkoksy Ci_e karbonyloalkenylo- wa, lkarbamoilometylowa lub 2,3-epoksypropylo- wa, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze 4, pod¬ daje sie reakcji ze zwiazkiem o wzrze 5, w któ¬ rym *Q oznacza grupe o wzorze 6 lub grupe o 10 wzorze 7, w których Ra, Rb i Re sa takie same lub rózne i oznaczaja grupe Ci_6 alkilowa, ary- lowa lub aryloalkilowa, a Rx ma to samo znacze¬ nie, co R. 2. Sposób wytwarzania nowych pochodnych kwasu monowego o ogólnym wzorze 2, w którym R oznacza atom wodoru, grupe Ci_io alkilowa, benzylowa, Ci_e alkoksykarbonylo Ci_io alkilowa, fenylowa, fenylowa podstawiona w pozycji para grupa alkoksy Ci-s karbonylowa, pirydylowa, ku- marylowa, a-alkoksy Ci_6 karbonylobenzylowa, al¬ koksy Ci-s karbonylocykloheksylowa, C2-6 aike¬ nylowa, C2-6 alkinylowa, alkoksy Ci-g karbonylo- alkenylowa, l^karbamoilometylowa lub 2,3-epoksy- propylowa, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze 4, w którym grupe hydroksylowa chroni sie przez reakcje z czynnikiem sililujacym, poddaje sie re¬ akcji ze zwiazkiem o wzorze 5, w którym Q oz¬ nacza grupe o wzorze 6 lub grupe o wzorze 7, w których Ra, Rb i Rc sa takie same lub rózne i oznaczaja grupe Ci_6 alkilowa, aryIowa lub ary- iodkilowa, a Rx ma to samo znaczenie, co R, a nastepnie usuwa sie grupe sililowa chroniaca gru¬ pe hydroksylowa w slabo kwasnym srodowisku. 35 3. Sposób wytwarzania nowych pochodnych kwasu monowego o ogólnym wzorze 2, w którym R oznacza atom wodoru, grupe Ci_i0 alkilowa, benzylowa, Ci_6 alkoksykarbonylo Ci_io alkilowa, fenylowa, fenylowa podstawiona w pozycji para 40 grupa alkoksy Ci_6 karbonylowa, pirydylowa, ku- marylowa, a-alkoksy Ci_6 karbonylobenzylowa, alkoksy Ci_6 karbonylocykloheksylowa, C2-6 aike¬ nylowa, Ci_6 alkinylowa, alkoksy Ci_e karbonylo- alkenylowa, 1-karbamoilometylowa lub 2,3-epoksy- 45 propylowa, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze 4, poddaje sie reakcji ze zwiazkiem o wzorze 5, w którym Q oznacza grupe o wzorze 6 lub gru¬ pe o wzorze 7, w których Ra, Rb i Rc sa takie same lub rózne i oznaczaja grupe Ci_6 alkilowa, 50 arylowa lub aryioalkilowa, a Rx oznacza grupe ochronna grupy karboksylowej taka jak grupa 2,2,2-trójchloroetylowa, fenylowa, pentachlorofeny- lowa, benzylowa, III-rzed.butylowa lub sililowa, która usuwa sie nastepnie w srodowisku obojet- 55 nym. 4. Sposób wytwarzania nowych pochodnych kwasu monowego o ogólnym wzorze 2, w którym R oznacza atom wodoru, grupe Ci—10 alkilowa, benzylowa, Ci_e alkoksykarbonylo Ci—1* alkilowa, 60 fenylowa, fenylowa podstawiona w pozycji para grupa alkoksy Ci-s karbonylowa, pirydylowa, ku- marylowa, a-alkoksy Ci_6 karbonylobenzylowa, al¬ koksy Ci-s karbonylocykloheksylowa, C3-6 aike¬ nylowa, Cj__6 alkinylowa, alkoksy Ci_e karbonylo- « aikenylowa, 1-karbamoilometylowa lub 2,3-epoksy-117 311 13 propylowa, znamienny tym, ze zwiazek o wzorze 4, w którym grupe hydroksylowa chroni sie przez reakcje z czynnikiem sililujacym, poddaje sie re¬ akcji ze zwiazkiem o wzorze 5, w którym Q ozna¬ cza grupe o wzorze 6 lub grupe o wzorze 7, w których Ra, Rb i Re sa takie same lub rózne i oznaczaja grupe Ci_6 alkilowa, arylowa lub ary- 14 loalkilowa, a Rx oznacza grupe ochronna grupy karboksylowej taka, jak grupa 2,2,2-trójchloroety- lowa, fenylowa, pentachlorofenylowa, benzylowa, Illrzed.^butylowa lub sililowa, która usuwa sie nastepnie w srodowisku obojetnym, po czym usu¬ wa sie sililowa grupe chroniaca grupe hydroksy¬ lowa w slabo kwasnym srodowisku.OH CH3 H\^Y^Y^C^(CH2)8C02H CH3VN^-"'A---0 CK.OH ch3^o5^° OH ° WZÓR 1 WZÓR U CHjC=CHCCLR WZÓR 2 Q - CH - C02Rx WZÓR 5 WZÓR 3 a \ll Rb0/ WZÓR 6 R\ WZÓR 7 -ca—ctj- . oh CH3 HOvXY,CH2COCH3 WZÓR 10 WZÓR 8 Cb3 \ c= WZÓR 9 CJH CH \/ O WZÓR 11 PL PL PL PL PL PL PL