Wynalazek dotyczy aparatów do roz¬ lewania cieczy, w których wydawanie pew¬ nej ilosci odmierzonej cieczy odbywa sie zapomoca calkowitego zanurzenia w tej cieczy nurnika, którego objetosc odpowia¬ da tej wlasnie ilosci. Zanurzanie nurnika odbywa sie pod poziom cieczy, otrzymywa¬ ny przy procesie przelewania zapomoca rurki przelewowej, przyczem proces ten po- lega na doprowadzeniu cieczy do wysokosci otworu wyplywowego, przez który wydaje sie odmierzona ilosc cieczy; rurka przele¬ wowa jest ze swej strony zaopatrzona w kurek wielodrogowy, który z jednej stro¬ ny reguluje doplyw cieczy, dalej wyrów¬ nanie przelewu, a wreszcie odplyw cieczy wypartej przez kurek. Zanurzanie i ruj- chy nurnika uzaleznione sa od obrotów kurka zgodnie z odpowiednim ciaglym o- biegiem kolowym cieczy, który znowu za¬ lezy od ruchu pompy, czyli od systemu za¬ silania ciecza urzadzenia.Ulepszenia zastosowane w aparacie do rozlewania cieczy maja na celu z jednej strony zapobieganie oddawaniu cieczy do¬ póty, dopóki nie zostanie zapewnione wy¬ równanie poczatkowe, t. j. dopóki ciecz nie wzniesie sie ponad poziom wyrównawczy i przez przelew znowu nie osiagnie tego samego poziomu, z drugiej zas strony nie- przerywanie tego wydawania, dopóki cala ilosc cieczy, odpowiadajaca objetosci nurni¬ ka, nie zostanie wydana.Ulepszenia te zapobiegaja niewlasciwe-mu wydawaniu cieczy Oraz umozliwiaja ^ samoczynne pobieranie jej ponowne po ¦"' wznówienirf "•niezbednych do tego warun¬ ków. Umozliwiaja one równiez samoczyn¬ ne ustalenie w aparacie dobrych warun¬ ków ruchu. Wreszcie, nie powodujac nie¬ bezpieczenstwa calkowitego wydawania cieczy, umozliwiaja normalne rozlozenie okresów wydawania oraz unikniecie przerw w odplywie wydawanej cieczy.Prócz tego w praktycznem wykonaniu poszczególnych czesci aparatu rozlewni- czego zastosowano równiez ulepszenia, aby ulatwic wymiane dzwonów bez nowego na¬ stawiania narzadów rozdzielczych.Na rysunku przedstawiono przyklad wykonania urzadzenia wedlug wynalazku oraz szczególy tego urzadzenia.Fig. I przedstawia czesciowy przekrój i rzut pionowy calego aparatu rozlewni- czego, fig, II — czesciowy przekrój piono¬ wy tegoz urzadzenia, obrócony o 90°, przy- czem, aby ulatwic zrozumienie rysunków, pominieto kilka czesci aparatu; fig, III przedstawia przekrój pionowy kurka i je¬ go stozka wzdluz linji X—X fig. IV; fig.IV — przekrój poziomy wymienionego kur¬ ka wzdluz linji y—y w celu uwidocznie¬ nia polaczenia tego kurka z przewodami doprowadzajacemi i odprawadzaj acemi ciecz. Fig V przedstawia osobny widok boczny stozka kurkowego; fig, VI — prze¬ krój srodkowy przez ten stozek wedlug linji z—z (fig. VIII), Fig, VII — osobny wi¬ dok kurka w przekroju pionowym sredni¬ cowym, wedlug linji x—x (fig, IV), fig.VIII — kurek w widoku zgóry; fig, IX — pionowy przekrój srednicowy wedlug linji A—B (fig. X) nurnika i jego nosnika, fig.X — rzut poziomy odpowiedni do fig. IX, fig. XI — widok plyty, umocowanej od spodu na wale stozka kurkowego. Fig, XII przedstawia rzut poziomy plyty w celu u- widocznienia naciec, wykonanych na jej obwodzie i w czesci cylindrycznej, sluza¬ cych do pomieszczenia zapadek. Fig. XIII przedstawia w przekroju i czesciowo w wi¬ doku pionowym urzadzenie napedne do tarczy licznika, fig. XIV — widok czolowy tej tarczy. Fig. XV przedstawia przekrój pionowy zaworu bezpieczenstwa do calko¬ witego wylewania ilosci cieczy, wypartej przez nurnika, przyczem zawór ten wlaczo¬ ny jest miedzy kurek rozdzielczy i rure wy¬ dajaca (wypustowa), Rozlewnik cieczy zawiera pompe 1, wprawiana w ruch zapomoca walu korbo¬ wego 2; pompa ta przez rure 3 ze zbiornika (cysterny) wsysa ciecz przeznaczona do wydawania i przesyla ja przez rure 4 do zbiornika górnego 5, zamknietego u góry pokrywa 6. W srodku tego zbiornika znaj¬ duje sie rura 7 do wprowadzania liny sznu¬ rowej lub metalowej 8, powodujacej piono¬ we ruchy nurnika 9 (fig. IX). Lina polaczo¬ na jest z nurnikiem zapomoca czesci stoz¬ kowej 10, zaopatrzonej w sztabiki 11 nie¬ wielkiej objetosci, przymocowane do nur¬ nika.Skoro ciecz, tloczona przez pompe / do zbiornika, osiagnie najwyzszy punkt ru¬ ry 12, której wylot umieszczony jest w zbiorniku, moze ona przez rure powrócic do zbiornika. W dolnej czesci zbiornika znajduje sie wylot 13 rury 14, przez któ¬ ry ciecz dostaje sie do kurka 15 ze stoz¬ kiem. Nurnik 9 moze sie poruszac w kie¬ runku pionowym w naczyniu lub dzwonie szklanym 16, gdzie w sposób widoczny od¬ bywaja sie zjawiska przelewania i wypie¬ rania.Dzwon 16 odpowiedniej wysokosci spo¬ czywa na dnie 17, przyczem zastosowane tu jest uszczelnienie 18, zas górny koniec tego dzwonu zamkniety jest pokrywa meta¬ lowa 19. W pokrywie tej znajduje sie o- twór przepustowy dla kabla 8; pokrywa u- mocowana jest na dzwonie zapomoca we¬ wnetrznej krawedzi metalowego cylin¬ drycznego plaszcza 20, zaopatrzonego w otwór 21; wysokosc tego plaszcza jest tak dobrana, ze polaczenie go z dnem 17 za-pómóca nienafysowanych srub powoduje docisniecie dzwonu 16 do materjalu u- szczelniajacego.Pokrywa 19 nie siega do dna górnego zbiornika i jak zbiornik wykazuje óiia od¬ powiedni ksztalt, aby móc pomiescic cze¬ sci 10, 11 przy koncu skoku, laczace kabel 8 z nurnikiem, przyczem nie jest koniecz¬ na nadmierna wysokosc dzwonu 16 i in¬ nych czesci.Aby umozliwic odchylenia (zmiany) w wysokosci dzwonu bez koniecznosci zmie¬ niania dlugosci rur 4, 12 i 14 podczas wy¬ miany dzwonu 16 albo przy dopinaniu (do¬ ciaganiu) plaszcza cylindrycznego 20, z drugiej zas strony, aby calkowicie unieza¬ leznic dociaganie (dosrubowanie), zbiornik 5 umieszczony jest na slupach 22, opie¬ rajacych sie o dno 17.' Slupki te utrzymuja dno zbiornika 5 w zupelnej niezaleznosci od pokrywy 19 i plaszcza cylindrycznego 20, pozostawiajac miedzy niem a temi cze¬ sciami dostatecznie wolna przestrzen.W srodku dna umieszczona jest rura 13, której wylot znajduje sie przy srodkowem wydrazeniu kurka 15. Wysokosc rury jest przytem tak dobrana, ze wspólsrodkowo umieszczony nurnik 9 calkowicie moze sie opuszczac ponizej plaszczyzny przelewu, uwarunkowanej przez górny wylot rury 23.Dno 17 spoczywa na cylindrycznym lulb pryzmatycznym walcu 24 z metalu, Walec ten sklada sie z jednej czesci lub jest roz- czlonowany na swej dlugosci. Zawiera on odpowiednie drzwiczki i wlazy oraz chro¬ ni czesci aparatu, przyczem jednoczesnie laczy aparat z podstawa 24a, zaglebiona w ziemi.Kran 15 (fig. I — VI) umocowany jest pod dnem 17 i zaopatrzony w otwory bocz¬ ne 32, 33, 34, poprzez które rura srodkowa 23 kolejno moze sie laczyc ze zbiornikiem 5 zapomoca rury 14, z drugiej zas strony z cysterna (zbiornikiem) w celu odprowa¬ dzenia przelewu (przelanej ilosci cieczy) zapomoca rur 25 i 26, umieszczonych np. w rurze 12, a wreszcie z otworem Wypu- stowym 34 zapomoca rury 27. To kolejne przylaczanie odbywa sie zapomoca nasta¬ wiania otworów bocznych 32, 33, 34 na¬ przeciwko otworu 35 obracalnego kurko¬ wego stozka 29.Wnetrze stozka kurkowego 29 zmniej¬ szone jest zapomoca czesci stozkowej z za¬ okraglonym , wierzcholkiem; czesc ta jest wkladana albo tez wykonana z jednej sztuki ze stozkiem. Wkladka ta moze miec równiez wszelki inny ksztalt nieprzeszka- dzajacy odplywowi cieczy. Zmniejszenie przestrzeni wewnetrznej ma na celu zmniej - szenie ilosci cieczy w komorze utworzonej przez rure przelewowa 23 i stozek 29. Fak¬ tycznie, gdyby ta ilosc cieczy byla dosta¬ tecznie duza, odplyw jej przed opisanem ponizej polozeniem zamkniecia móglby byc niedostateczny tak, ze wysokosc jej ponad tlokiem 6, 7 wystarczalaby do wprawienia go w ruch nawet bez cofniecia nadmiaru cieczy, doplywajacej z dzwonu.Otwory w scianach kranu 15 oraz w stozku 29 sa tak dobrane, zeby podczas ó- twarcia kranu ciecz odplywala calkowicie.Specjalna wlasciwoscia kurka rozdziel¬ czego jest otwór dodatkowy 31, urzadzony wpoblizu doplywu 32; nieznaczne przesu¬ niecie kurka wystarcza do polaczenia te¬ go otworu z doplywem 32, skoro otwór 35 gniazda 29 zacznie sie ustawiac naprze¬ ciwko otworu wypustowego przelewu. O- twór 31 umieszczony jest dosc wysoko, aby przy dojsciu otworu 35 nie zostal od¬ sloniety.Otwór 31 komunikuje sie z doplywem. 32 cieczy zapomoca podluznego rowka 36 odpowiedniej wysokosci i szerokosci, znaj¬ dujacego sie w zewnetrznej scianie stozka.Dalej przez kanal 37 otwór ten laczy sie z pionowa rura 38 (fig. I i II), która prze¬ nika przez dno 17 i rure 9a w nurniku 9, a której wylot znajduje sie ponad górnym otworem rury przelewowej 23 w szklanym dzwonie 16. i I — 3 —Skoro komora 36 polaczy otwór 31 z ó- twórem doplywowym, ciecz doprowadzona do zbiornika 5 przez rure 14 dostaje sie prze rure 38 do dzwonu 16. Jednoczesnie otwór 35 stozka 29 zaczyna odslaniac o- twór 33 przelewu i podczas malego ulam¬ ka obrotu nastepuje doplyw cieczy przez rure 28, odplyw przelanej cieczy przez ru¬ re 23 i otwór 35, 33, co wobec malych roz¬ miarów otworu 31 w stosunku do otworów 35 i 33 odbywa sie znacznie predzej niz doplyw cieczy przez kanal 38.Stozek kurkowy 29 posiada w srodku wal 39, polaczony zapomoca tulei 40 i dwóch prostopadle wzgledem siebie usta¬ wionych klinów 42 z pionowym walem 41.Kliny posiadaja w plaszczyznie pionowej pewna wolna przestrzen, skutkiem czego mozliwe sa latwe odchylenia w prostolinij- nem przedluzeniu walów 39 i 41, jak rów¬ niez swobodne wyciaganie luzu w kurku 15 przez wznoszenie stozka 29 w miare zuzy¬ cia- Podnoszenie to odbywa sie tu pod dzia¬ laniem sprezyny 43, ulozyskówanej mie¬ dzy dnem stozka a pokrywa 44, przyczem pokrywa ta opiera sie o dno kurka 15.Jak widac z fig. I i II na wale 44 osa¬ dzony jest tryb sruby 45 napedzany przez slimak 46, zaklinowany na wale poziomym 47. Ten ostatni wprawia w ruch jeszcze in¬ ny tryb srubowy 48, naklinówany na wal poziomy 49 razem z tarcza noskowa 50.Tryby 45 i 48 obracaja sie z ta sama szyb¬ koscia, zas tarcza 50 jednoczesnie ze stoz¬ kiem 29 wykonywa jeden obrót.Po obwodzie tarczy noskowej 50 stacza sie krazek 51, umocowany na dzwigni 51a, zas do dzwigni dochodzi koniec kabla 8, poprowadzonego przez krazek 5b. Obrót tarczy 50 okresla ruch pionowy nurnika 9 w ten sposób, iz po skonczonem wpuszcza¬ niu cieczy nurnik znajduje sie w swem po¬ lozeniu najwyzszem i pozostaje w tern po¬ lozeniu podczas wyrównywania, a przed wydawaniem cieczy znowu powraca do po¬ lozenia dolnego, poczem w ciagu calego wydawania cieczy pozostaje w tern poloze¬ niu. Zjawiska te powtarzaja sie stale w tej samej kolejnosci przy kazdym obrocie stozka kurkowego 29, obracajacego sie sta¬ le w jednym kierunku.Wal 47 napedzany jest przez kolo try¬ bowe 52, na które nalozony jest lancuch 2a; ten ostatni obejmuje jeszcze dalsze kola trybowe 53 na wale pompy 2.Kolo to polaczone jest z tarcza 54, ob¬ racajaca sie luzno na wale 47, nieprzesu- wajaca sie jednak w kierunku osiowym. O tarcze 54 opiera sie podobna tarcza 55, ustawiona prostopadle wzgledem walu 47 i przesuwalna na nim osiowo. Sprezyna spi¬ ralna 56 naciagnieta na wal 47 opiera sie z jednej strony o odsade 57, z drugiej zas dociska tarcze 55 do tarczy 54, przyczem miedzy obiema tarczami znajduja sie je¬ szcze kulki 58. Kulki te znajduja sie w wydrazeniach tarczy 54, których glebokosc przewyzsza promien kulek tak, iz stale sa one zabierane przez te tarcze. Wystajace odcinki kuliste wchodza w miseczkowate wydrazenia tarczy 55. Wglebienia te sa plytsze niz promien kuli. Dalej sprezyna 7 stara sie ublizyc tarcze 54 i 55, a poniewaz tarcza 55 ustawiona jest pionowo wzgle¬ dem walu 47, wiec kulki 58 podczas obro¬ tu walu daza do wyskoczenia z tarczy 55 oraz do osiowego przesuniecia przytem tej tarczy, a tern samem do scisniecia sprezy¬ ny 56.Przy odpowiednio dobranem napieciu sprezyny tarcza 54 napedza tarcze 55, a tern samem i wal 47. Skoro wal 47 zostanie zatrzymany, to kulki 55 wyskakuja z wgle¬ bien tarczy i zamiast dzialania sprzeglowe¬ go miedzy obiema tarczami, nastepuje tyl¬ ko toczenie sie kulek po czolowej po¬ wierzchni tarczy, az kulki te trafia znowu do wiglebien tarczy 55. Skoro wal 47 i tar¬ cza 55 zostana zwolnione, obie tarcze sprzegaja sie znowu i wal 47 znowu sie obraca, w przeciwnym razie kulki po¬ nownie wychodza z zaglebien, a sruba 54 — 4 —obraca sie dalej luzno razem z pompa 1, podczas gdy pozostaly mechanizm pozo¬ staje w spoczynku i nie podlega zadnemu naciskowi stycznemu, poniewaz kulki 58 tocza sie.Urzadzenie to jest dlatego konieczne, zeby pompa mogla pompowac dalej, gdy zespól kurka, tarczy i nurnika musi pozo¬ stawac w spoczynku, badzto pod dziala¬ niem urzadzen zabezpieczajacych, wpra¬ wianych w ruch w celu wlasciwego wyda¬ wania przy braku nadmiaru cieczy, badz tez skutkiem tego, ze ciecz przeznaczona do wydania faktycznie zostala wydana.Na pionowym wale 41 (fig. I, II, XI i XII) zaklinowana jest tarcza 59, która na swej powierzchni plaszczowej 72 wykazu¬ je rozmaite odpowiedniej wysokosci otwo¬ ry 60, 61, zas na obwodzie otwór 62; otwo¬ ry te sa tak umieszczone, ze wpadajace w nie opisane ponizej zatworki trtrzymuja wal 41, a wraz z nim i stozek kurka w od¬ powiednich polozeniach, odpowiadajacych poczatkowi i koncowi zjawiska wyrówny¬ wania oraz koncowi wydawania cieczy.Zatworki te moga byc wprawiane w ruch np. zapomoca nastepujacych urza¬ dzen.Rura 25, ustawiona na plaszczu cylin¬ drycznym 63, konczy sie w komorze 63a ze scianami cylindrycznemi; w komorze tej znajduja sie otwory 54, komunikujace sie przez przestrzen pierscieniowa 65 z wylotem 666 rury 26, konczacej sie w cy¬ sternie.W komorze 63a przesuwa sie tlok 67, którego drazek 67a laczy sie z dzwignia, wprawiajaca w ruch zatworki 69 i 71, u- mieszczone przeciwlegle na wale 41. Za¬ tworki znajduja sie na róznej wysokosci i moga wpadac do otworów 60, 61 tarczy 59 albo tez slizgac sie po jej scianie ze¬ wnetrznej. Zatworek 69 za posrednictwem preta kolankowego 70 laczy sie z zatwor- kiem 71, a sprezyna 72 dociska do czesci 69, 70, 71 do walu 41, aby podniesc tlok 67. Otwory 64 zostaja zamkniete, skoro za¬ tworek 69 wpadnie do otworów 60.Sprezyna 72 jest obciazona w tym celu, zeby tlok 67 poruszal sie tylko nadól, a zatworek tylko na prawo, skoro wystajace ponad nim zwierciadlo cieczy osiagnie wy¬ sokosc, lezaca miedzy pewnemi granicami ponad dnem stozka.Pojemnosc rury 25 i plaszcza cylin¬ drycznego 63 ponad tlokiem 67 miedzy wspomniana wyzej wysokoscia poziomu cieczy i w polozeniu otwartem otworów 64 jest tak dobrana, zeby pojemnosc rury 23 oraz stozka 29 razem przewazala. O- twory przeznaczone do pomieszczenia za- tworków sa tak rozmieszczone, ze otwory 64 zostaja oswobodzone, gdy zatworek 69 przylega do otworu tarczy, zeby ciecz nie mogla pozostawac w cylindrze 63 miedzy dwoma kolejno po sobie nastepujacemi przelewami. Skoro zatworek 71 spocznie na obwodzie 73 tarczy, otwory 64 sa calko¬ wicie otwarte. Gdy otwór 60 ustawi sie naprzeciwko zatwbrka 69, to w rurze 25 ani w cylindrze 63 niema cieczy. Wtedy sprezyna 72 wciska zatworek w rowek 74, lezacy pod otworem 60 i w tej chwili spre¬ zyna ta pozwala na podniesienie sie stozka w celu zamkniecia otworów 64. Zaraz po¬ tem otwór 35 stozka 29 zaczyna odslaniac otwór 33, skutkiem czego obie rury 23 i 25 zostaja polaczone. Jednoczesnie zlobek o* krezny 36 przez kanal 31 i przelot 32 la¬ czy rure 28 z rura 14 i doprowadza ciecz ze zbiornika 56.Moga sie tu wogóle zdarzyc nastepuja¬ ce przypadki. 1) Z jakiegokolwiek powodu pompa mo¬ ze zawiesc, a poniewaz zbiornik 5 jest pu¬ sty, wiec do stozka 29 ani do rury 23 ciecz nie wejdzie; wymienione narzady pozosta¬ na prózne, nic równiez nie doplywa do ru¬ ry 25 i cylindra 63; tlok 67 wznosi sie i zatworek 69 zapada w otwór 60, skutkiem czego caly zespól: kurek, tarcza (noskowa) i nurnik zostaja zatrzymane, natomiast — 5 —pompa 1 dziala. W tern polozeniu zbiornik 5 komunikuje sie z rura 38. 2) Zbiornik 5 nie byl pusty. Ciecz przez rure 23 dostala sie do dzwonu 16, jednakze z jakiegokolwiek powodu (zbyt duza szybkosc obrotu, niedostateczna pra¬ ca pompy i t. d.) poziom cieczy w dzwonie nie przekroczyl górnego brzegu rury 23.Skoro dzieki obrotowi tarczy 50 zatworek 69 znajdzie sie przed rowkiem 74 i wpad¬ nie wen, wtedy otwory 64 zamykaja sie przez podsuw tloka 67 pod naciskiem spre¬ zyny 72a. Zanim zatworek 69 wpadnie do otworu, ciecz zawarta w rurze 23 i stozku 29 wyplywa przez otwór 35, zaczynajac odslaniac otwór 33, nastepnie ciecz ta do¬ staje sie do rury 25 i cylindra 63, jednakze slup cieczy nie jest dosc wysoki, aby po¬ ruszyc tlok przeciw uciskowi sprezyny i zatworek 69 wpada znowu do otworu 60, aby zamknac mechanizm, jak wyzej.Jesli skutkiem obracania sie pompy 1, które odbywa sie dzieki wyzej opisanemu samoczynnemu sprzeganiu, ciecz dostanie sie do zbiornika 5, to w obu tych przypad¬ kach ciecz ta ze zbiornika 5 prowadzona przez 32, 31, 37, 38 do dzwonu 16 dosiega górnego brzegu rury 23, poczem przez 35, 33 dostaje sie do 23, 29, 25. Jesli zostanie osiagniety dostatecznie wysoki poziom cie¬ czy, aby uruchomic tlok 67, to tlok ten po¬ suwa sie nadól, uwalnia zatworek 69 z o- tworu 60 i sciska sprezyne 72. Ruch kurka tarczy noskowej i nurnika rozpoczyna sie znowu, a poniewaz zlobek okrezny 36 nie la,czy sie juz z kanalem 31, wiec przez rure 38 ciecz juz doplywa.•Nadmiar cieczy odplywa przez rurke przelewowa 23, stozek 29, otwory 35, 33, rure 25 i otwory 64.Zatworek 69, przesuniety ponad otwór 60, nie zachodzi don nawet wtedy, gdy cy¬ linder 63 jest prózny. 3) Warunki zasilania sa normalne, gdy poziom cieczy dosiega otworu przelewowe¬ go i wziwsi sie poza wierzcholek rury 23, Skoro otwór 35 zacznie odslaniac otwór 33, zatworek 69, tkwiacy w zlobku 74, zostaje odciagniety na prawo przez ruch tloka ku dolowi (poniewaz slup cieczy przekracza wierzcholek rury 25} otwory 64 zostaja odsloniete i zatworek 71 staje naprzeciw¬ ko sciany 73 tarczy 57. Zatworek 69 nie wpada do otworu 60. W miare trwania ru¬ chu, przelewana ciecz przechodzi przez otwór 33, szeroko odsloniety przez otwór 35 i splywa przez rure 25 i otwory 64, Gdy otwory 35 i 33 juz nie sa otwarte, moga sie zdarzyc dwa przypadki.I-o. Jesli ruch uregulowany jest normal¬ nie, to przelewanie jest juz skonczone, ru¬ ry 23 i 25, jak równiez stozek 29 sa puste, tlok 67 jest wzniesiony, zatworek 69 opie¬ ra sie o cylindryczna sciane 73, a zatwo¬ rek 71 nie wpada w wykrój 75 i moze sie nie zahaczac w otworze 61; & zatem za¬ mkniecie nastepuje bez zatrzymania me¬ chanizmu: kurka — tarczy noskowej — nurnika. 2-o. To samo nastepuje w chwili, gdy wykrój staje przed zatworkiem 71, poziom cieczy w rurze 25 lezy ponizej dna stozka i ma wysokosc niedostateczna do scisnie¬ cia sprezyny 72.W obu tych przypadkach przy zamknie¬ ciu przelewu rura 23 i stozek 29 sa prózne, skoro okna 33 i 35 przestana sie pokrywac. 4) Skoro przy zamykaniu okna 33 przez otwór 35 w rurze 25 znajduje sie jeszcze dostateczny slup cieczy do scisniecia spre¬ zyny 72 i docisniecia zatworka 71 pod dzialaniem tloka walu, to wymieniony za¬ tworek wpada w wykrój 75 i jesli w chwili calkowitego przerwania doplywu cisnienie sie nie zmniejszy, aby spowodowac zetknie¬ cie zatworka 69 z plaszczem cylindrycz¬ nym 73 i zwolnic zatworek 71, to ten o- statni wpada do otworu 61 i zamyka ruch mechanizmu: kurka — tarczy noskowej — nurnika. Ruch ten wznawia sie dopiero wtedy, gdy skutkiem przelewania sie w dalszym ciagu przez niedomkniecie okna 6 —33 i 35 poziom cieczy w rurze 25 opadnie ponizej wartosci, czyli wysokosci, powodu¬ jacej scisniecie sprezyny 72. Skutkiem tego uwalnia sie zatworek 71, a poniewaz w tej chwili stozek i rura 23 sa wolne, wiec ruch zaczyna sie znowu, a otwór 36 zasuwa sie znowu na otwór 33, aby za¬ mknac przelew.Dlatego tez w dzwonie 16 przed faza wpuszczania nie mozna przejsc przez prze¬ lew 23, stozek 29, otwór 35, rury 34, 27, 28 do fazy wydawania, dopóki przelanie nie odbylo sie we wlasciwy sposób, t. j. dopóki nie zostalo zaczete lub skonczone.Krazek obrotowy 59 (fig. XI i XII) po¬ siada na obwodzie otwór 62 z umieszczo¬ nym przed nim wykrojem 76, o który mo¬ ze uderzac zatworek 77. Ten ostatni oto¬ czony jest spiralna sprezyna 78, zapobie¬ gajaca jego wpadnieciu do otworu 62 i wy¬ kroju 76.Sprezyna 78 dociska zatworek 77 do srodka ukosnie ustawionej blony 79 odpo¬ wiedniego ksztaltu, a blona ta wpuszczona jest w sciane boczna komory 80, komuni¬ kujacej sie z rura 27.Oporek 81, lezacy naprzeciwko zatwor- ka 77 i przecinajacy wpoprzek komore 80, ogranicza od wewnatrz wygiecie blony pod dzialaniem sprezyny 78.Poniewaz rura 27 ma z jednej strony dostateczna wysokosc, z drugiej zas, po¬ niewaz sprezyna 78 jest dostatecznie ob¬ ciazona, wiec przy pewnym stanie cieczy w rurze 27 wygieta skutkiem tego blona przesunie zatworek 77, który wejdzie w wykrój 76, skad nastepnie wpada w otwór 62 i zatrzymuje ruch obrotowy krazka, a zatem i calego mechanizmu: kurka — tar¬ czy noskowej nurnika.W chwili, gdy otwór 35 po otwarciu o- tworu 34 znowu go zamknie, zatworek 77 moze wpasc do otworu 62. Gdyby nastepnie z jakiegokolwiek powodu w rurze 27 ciecz siegala wyzszego poziomu, niz poziom po¬ trzebny do wprawiania w dzialanie spre¬ zyny 78, to blona wygielaby sie, coby spo¬ wodowalo przesuniecie sie zatworka 77 do otworu 62, skutkiem czego mechanizm: ku¬ rek — tarcza noskowa — nurnik — zo¬ stalby zatrzymany.Ruch obrotowy wzmacnia sie dopiero po osiagnieciu odpowiedniej wyspkosci przez ciecz, przeznaczona do wydania. W tej chwili nawet czesc cieczy wypartej przez nurnik 9 i odprowadzonej przez rure 23 i stozek 29 nie pozostalaby w stozku i ten, w celu rozpoczecia nowego wydawa¬ nia, móglby sie zamknac, przyczem powyz¬ sze zjawisko calkowicie byloby uskutecz¬ nione.Blona 79 moze miec postac plytki sfa¬ lowanej wspólsrodkowo, przyczem jej punkt srodkowy moze wykazac zgrubienie, aby uniknac wygiecia oraz, aby przysto¬ sowac ja calkowicie do dzialajacego na nia normalnego cisnienia. Blona ta mo¬ glaby miec równiez okragle dno oraz byc wykonana w postaci miecha wyciaganego.Moze ona byc z metalu, gumy zwyklej lub wulkanizowanej, cienkiej gumy twardej, celuloidu, bakelitu, celulozy lub wszelkie¬ go innego materjalu, odpornego na dzia¬ lanie cieczy, przeznaczonej do wydawania.Blona ta moze dzialac na zatworek 77 (fig.I) albo na wszelki inny mechanizm, prze¬ noszacy ruch.Jak widac z fig. I, II, IX i X nurnik i czesci jeigo zawieszenia wykonane sa jak nizej.Lina 8 przymocowana jest do nurnika 9 zapomoca haka lOa albo zapomoca stoz¬ kowatej czesci 10, która przy lOb jest wy¬ krojona, aby umozliwic przepuszczenie ru¬ ry 38. Prócz tego na obwodzie posiada ona trzy cylindryczne prety // o malej obje¬ tosci, wsrubowane w zgrubienia Ha nur¬ nika, Ten ostatni zaopatrzony jest w pu¬ lap i dno, przymocowane zapomoca przy- pojenia lub zlutowania. Calosc stanowi pu¬ ste cialo cyrkulacyjne z przepustem po¬ srodku. Pulap sklada sie z cienkiego stlp- — 7 —czonego metalu, natomiast dno sklada sie z materjalu grubszego, dzialajacego jako ba¬ last. Objetosc otrzymana przez zlaczenie poszczególnych czesci nurnika jest zawsze tylko przyblizona, poniewaz jednak obje¬ tosc nurnika musi byc zupelnie scisle od¬ mierzona, wiec mozna w tym celu zastoso¬ wac oba urzadzenia opisane ponizej, W tym celu dno nurnika zaopatrzone jest od spodu w cylindryczne obrzeze 9c, wspólsrodkowe wzgledem otworu central¬ nego 9a; przekrój tego obrzeza wykazuje dokladnie znana powierzchnie, która er trzymuje sie przez obróbke do okreslonych rozmiarów. Mierzy sie róznice objetosci po zlozeniu czesci nurnika i poniewaz róznica ta przy wyrobie moze byc zawsze dodatnia, a przekrój obrzeza 9c jest znany, wiec wy¬ starczy wysokosc jego tak zmniejszyc, ze¬ by osiagnac dokladnie objetosc zadana.Poniewaz jednak mimo wszystko moga wystepowac jeszcze pewne male bledy, wiec dno nurnika zaopatrzone jest w we- srubowany korek 9d, przez którego nie¬ znaczne od- albo dosrubowanie mozna o- siagnac zadana poprawke. W celu prze¬ prowadzenia rury 38 przez nurnik 9 przy- pojona jest don albo przylutowana oby¬ dwoma koncami tuleja 40.Licznik przedstawiony na fig. II, XIII, XIV wprawiany jest w dzialanie przez wal 49 tarczy noskowej 50. Na wale tym zakli¬ nowana jest tarcza kolista 86, zawierajaca wykrój 87 odpowiedniego ksztaltu i wiel¬ kosci, w który moze wpadac kciuk 89 (np. w ksztalcie stozka scietego). Ksiuk jest o- sadzony na precie 88 z odsada 88a, który to pret pod dzialaniem sprezyny 90 moze sie przesuwac na prawo. Sprezyna ta o- piera sie przytem o wydrazone dno lozyska 91 preta 88. Normalnie pret ten ma dlu¬ gosc taka* iz opiera sie na krazku 93, przy czem sprezyna 90 jest scisnieta, a ksiuk 89 wyjety z wykroju, dzieki czemu krazek 86 i wal 49 moga sie obracac. Na krazku 93 osadzona jest. tarcza cyfrowa (zegaro¬ wa) 94, wykazujaca ilosc cieczy, przezna¬ czonej do wydania, zapómoca liczb, uka¬ zujacych sie w otworze 96, umieszczona ztylu za kadlubem aparatu 24.Jesli tarcza zegarowa stoi na 0, to na¬ ciecie 92 w krazku 93 pozwala na przesu¬ niecie preta 88 na prawo, a poniewaz po¬ lozenie zerowe dzieki budowie odpowiada przejsciu wykroju 87 przed ksiukiem 89, wiec nastepuje w ten sposób zaryglowanie, odpowiadajace polozeniu calkowitego za¬ mkniecia stozka kurkowego po wydaniu cieczy.Gdyby krazek 93 byl zaklinowany bez¬ posrednio na wale 49, to przy kazdym pel¬ nym obrocie nastapiloby zatrzymanie i tar¬ cza zegarowa wskazywalaby kazda wyda¬ na jednostke. W rzeczywistosci jednak tar¬ cza wykazuje wieksza ilosc wydawanych ilosci, odpowiadaj aca pewnej ilosci obie¬ gów calkowitych, np. 10 od 5 do 15, od 0 do 45.Liczby te umieszczone sa tylko na po¬ lowie obwodu. Odstep miedzy kazdemi dwiema cyframi równa sie 20-ej czesci ob¬ rotu lub w ogólnosci V2 n obrotów dla n liczb.Przed tarcza 94, na tej samej osi, znaj¬ duje sie równolegla do tarczy 94 tarcza 95, zaopatrzona w podzialke równiez na po¬ lowie obwodu, jednakze podzialka ta ma przeciwny kierunek katowy.Niepodzielona czesc tarczy 95 wykrojo¬ na jest na przestrzeni kata 180°, aby u- widocznic liczby przez otwór 97, umie¬ szczony symetrycznie wzgledem tarczy 94.Krazek 93 i tarcze 94, 95 osadzone sa na wale 98, umieszczonym na lozysku 99 podpory 91; wal 98 moze sie zarówno obra¬ cac, jak i przesuwac osiowo. Przenika on nawylot przez kadlub aparatu 24. Na wale tym naklinowana jest nasadka 100, która przesuwa na lewo sprezyna 101 na wale 8, opierajaca sie o kadlub aparatu 24. Od ze¬ wnatrz wal jest zaopatrzony w guzik 102.Prócz tego na wale 98, po drugiej stronie — 8 —tarczy, umocowana jest druga nasadka 103. Dzieki luzowi podluznemu, za¬ wartemu miedzy nasadkami 100 a 103, tarcze 95 mozna przesuwac na prawo, aby ja uwolnic od ucisku nasadki 100, gdy wal 98 zapomoca guzika zostanie prze¬ suniety w tym kierunku. Skoro ustanie dzialanie wyciagania wywierane na guzik, odsada 100, obciazona sprezyna 101, dazy do docisniecia tarczy 95 do tarczy 94. Tar¬ cza 95 moze sie wtedy swobodnie obrócic na wale 98 i jest tak obciazona, iz dzialanie sily ciezkosci nastawia ja zawsze do po¬ lozenia zerowego przed otworem 97, w którym ukazuja siqj ilosci juz wydane.Tarcza 95, obciazona sprezyna 101, normalnie jest polaczona z tarcza 94 za¬ pomoca szorstkiej tarczy podkladowej 95a ze slabo sliskiego materjalu, która jako za¬ warta miedzy obiema wymienionemi dosta¬ tecznie je zespala, tak iz jedna z tych tarcz przymusowo zabiera druga. Tarcza podkla¬ dowa moze byc przytem polaczona z tar¬ cza 95 albo 94, albo tez moze byc od nich niezalezna.Krazek 93 polaczony z tarcza 94 moze sie slizgac na wale 98, lecz nie moze sie na nim obracac. Skoro nasada 103, zabierana przez wal 98, oddali tarcze 95a od tarczy 94, krazek 94 zostaje odciagniety na pra¬ wo. W tym celu nalezy zastosowac zakli¬ nowanie 98a ze szczelina 986, mogace wy¬ kazywac odpowiedni luz podluzny.Piasta krazka jest zazebiona na po¬ wierzchni czolowej przy 104, a ilosc i roz¬ mieszczenie zebów odpowiada wzajemne¬ mu odstepowi cyfr tarczy 94, a wiec w da¬ nym przypadku zebów jest 20.Zeby te odpowiadaja identycznemu za¬ zebieniu na piascie 105, nasunietej na wal 98 i mogacej sie swobodnie obracac; sta¬ nowia one sprzeglo zebate.Piasta 105 wprawiana jest w obrót przez oba kola trybowe 106 i 107, a te b- statnie zapomoca trybu 108, umocowanego na wale 49 sa tak napedzane, ze przy kaz¬ dym obrocie wymienionego walu piasta 105, krazek 93 i tarcza 94 wykonuja ^/^o obrotu albo % n obrotu, jesli tarcza wy¬ kazuje n liczb.Licznik dziala w sposób nastepujacy.Przypuszczalnie, ze wlasnie zostalo za¬ konczone wydanie jednej porcji cieczy i pret 88 zapadl w wykrój 92 krazka 93.Ksiuk 89 znajduje sie wtedy w wykroju 87 krazka 86 i zamyka mechanizm. W tej chwili za okienkiem 96 na tarczy 94 zjawia sie 0, podczas gdy tarcza 95 zb. okienkiem 97 wykazuje liczbe odpowiadajaca po¬ przednio wydanej ilosci cieczy. Majac np. 15 1 cieczy, co odpowiada trzem calkowitym obiegom mechanizmu rozlewniczego: ku¬ rek — tarcza noskowa — nurnik, ciagnac jednoczesnie za guzik i obracajac go, prze¬ suwa sie wal 98. Skutkiem tego najprzód przesuwa sie tarcza 95 na prawo, a ponie¬ waz tarcza podkladkowa 95 nie jest obec¬ nie juz dociskana przez nasade 100 do tarczy 94, wiec sie uwalnia i natychmiast pod dzialaniem obciazenia obraca sie, a w otworze 97 ukazuje sie 0 jej po dzialki.Przy dalszym obrocie krazek 93, niosa¬ cy tarcze 94, zostaje równiez zabrany i skutkiem powrotu tej tarczy wychodzi z wykroju 92; zeby 104 uwalniaja zeby pia¬ sty 105, skutkiem czego wal 98 i guzik 102 moga sie obrócic, zeby liczba 15 ukazala sie w otworze 96. Po pozostawieniu na¬ stepnie w spokoju guzika i osi, sprezyna 101 cisnie zpowrotem na nasade 100, powo¬ dujac w ten sposób sprzezenie tarczy pod- kladkowej 95a z tarcza 94 i krazkiem 93, przyczem piasta 105 sprzega sie z zebami 104.Jednoczesnie z tarcza 94 obrócil sie równiez wykrój 92. Gdy wal 98 i tarcza 93 pod dzialaniem sprezyny 101 wracaja na prawo, pret 88 ulega naciskowi powrotne¬ mu i ksiuk 89 wychodzacy z wykroju 87 uwalnia krazek 86 i caly mechanizm roz- lewniczy.Przy pierwszym obrocie walu 49 ksiuk — 989 nie wchodzi do wykroju 87, dlatego, ze pret 88 nie lezy naprzeciwko wykroju 92, który w poczatku o 3 wykroje czyli o 1/20 obrotu zostal przesuniety. Dopiero po trzecim obrocie nastepuje .zamkniecie, skó¬ ro wal 49 wykonal trzy obroty i wydal 15 1 cieczy. Tarcza z krazkiem 93 wykonala równiez 3/20 obrotu. A zatem zadane 15 1 zostalo wydane i wydawanie samoczynne wstrzymane.Aparat uwalnia sie przy przygotowaniu do wydania nowej porcji, której wielkosc oznaczona jest liczba, ukazujaca sie w o- tworze 96.Aby w tego rodzaju aparatach do roz¬ lewania i odmierzania cieczy przyspieszyc jej wydawanie przy urzadzeniu dwóch o- biegów jednego ponad drugim, tak jednak, zeby wyplyw przez rury 28 przymusowo byl calkowity (jak widac z fig. XV) przy kazdym cyklu obiegowym, wlacza sie mie¬ dzy te rure a waz wypustowy 85 zbiornik posredni 84, który na jednej lub na dwóch przeciwleglych sciankach zaopatrzony jest w otwory szklane 84a w celu kontrolowa¬ nia wyplywu cieczy. Ze zbiornika tego ciecz doprowadzona przez rure 27 moze szybko odplywac, dzieki czemu unika sie zatrzymania mechanizmu: kurka — tarczy noskowej — nurnika, w przypadku, gdyby waz wykazywal zbyt mala wydajnosc ped¬ na. Skutkiem tego ciecz w zbiorniku 84 da¬ zy dalej do wypustu, podczas rozpoczecia nowego cyklu obiegowego. Nastepna porcja zastaje zbiornik 84 zupelnie albo mniej wiecej pusty. Jesli jest on pelny, to ciecz wyparta przez nurnik 9 w nastepnym cy¬ klu obiegowym pozostaje w rurze 27 i po¬ nad nia. W tej chwili zaczyna dzialac za¬ wór bezpieczenstwa S, powodujac zatrzy¬ manie mechanizmu: kurka — tarczy nosko¬ wej — nurnika, az do chwili, gdy rura 27 zostanie dostatecznie oprózniona, aby w stozku kurkowym 29 nie bylo cieczy.Jesli zbiornikowi 84 nadac odpowied¬ nia pojemnosc, to mozna osiagnac uregu¬ lowany i równomierny wyplyw cieczy przez dysze wypustowa 85a weza 85, bez koniecz¬ nosci zatrzymywania sie miedzy poszcze- gólnemi cyklami obiegowemi i przy znacz¬ nie zwiekszonej przecietnej szybkosci wy¬ dawania.W urzadzeniu wedlug fig. XV zbiornik 84 przylaczony jest do rur 28 zaworu bez¬ pieczenstwa zapomoca krzywki 28a.Krzywka i zbiornik sa tak urzadzone, ze nie zatrzymuja cieczy odplywajacej ze zwykle wezszej rury odplywowej. PL