Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza* nia nowych 7a-podstawionych estradioli o ogól¬ nym wzorze 1, w którym Rt oznacza atom wodo¬ ru, rodnik acylowy, alkilowy, cykloalkilowy, za¬ wierajaca tlen nasycona grupe heterocykliczna f lub reszte kwasu sulfonowego, Rj i Rj oznaczaja atomy wodoru lub rodniki acylowe a R4 oznacza rodnik etynylowy lub chloroetynylowy. Do rodników acylowych zaliczaja sie rodniki farmakologicznie dopuszczalnych kwasów. Korzy- w stnymi kwasami sa organiczne kwasy karboksylo¬ we o 1—15 atomach wegla, nalezace do szeregu alifatycznego, cykloalifatycznego, aromatycznego, aromatyczno-alifatycznego lub heterocyklicznego. Kwasy te moga takze byc nasycone i/lub wielo- zasadowe i/lub podstawione w znany sposób. Przykladami tych podstawników sa grupy alkilo¬ we, hydroksylowe, alkoksylowe, keto lub amino¬ we. Do omawianych kwasów zalicza sie np. kwas mrówkowy, octowy, prop-kwiowy, maslowy, izo- maslowy, walerianowy, izowalerianowy, kaprono- wy, enantowy, kaprylowy, pelargonowy, kapryno¬ wy, undecylowy, laurynowy, tridecylowy, miry- stynowy, pentadecylowy, trójmetylooctowy, dwu- etylooctowy, III-rz.butylooctowy, cyklopentylooc- towy, cykloheskankarboksylowy, fenylooctowy, fenoksyoctowy, mono-, dwu- i trójchlorooctowy, aminooctowy, dwuetyloaminooctowy, piperydyno- octowy, morfolinooctowy, mlekowy, bursztynowy, lf adypinowy, benzoesowy, nikotynowy, izonikoty- nowy lub furanokarboksylowy-2« Jako alkilowe rodniki Rt wystepuja korzystnie nizsze rodniki alkilowe o 1—& atomach wegla, ewentualnie w znany sposób podstawione lub rozgalezione. Przykladami takich podstawników sa atomy chlorowca lub nizsze grupy alkoksylo¬ we. Szczególnie korzystne sa grupy metylowa i etylowe. Jako grupy cykloalkilowe wchodza w rachube np. takie grupy o 3—8 atomach wegla, a z nich korzystna jest grupa cyklopentylowa. Do nasyconych, zawierajacych tlen grup hete¬ rocyklicznych zaliczaja sie takie grupy, które wy¬ wodza sie ze zwiazków heterocyklicznych o co najmniej jednym atomie tlenu w pierscieniu i które w pierscieniu zawierajacym tlen sa wy¬ czerpujaco uodpornione, takie jak grupa cztero- wodorofurylowa i czterowodoropiranylowa, ko- korzystnie czterowodoropiranylowa. Jako reszty kwasów sulfonowych Rt wystepuja reszty alifatycznych, cykloalifatycznych i aroma¬ tycznych kwasów sulfonowych o 1—15 atomach wegla oraz kwasów aminosulfonowych, które ewentualnie zawieraja dalsze podstawniki. Ali¬ fatyczne kwasy sulfonowe zawieraja korzystnie 1—6 atomów wegla i moga byc podstawione np. chlorowcem, takim jak chlor. Do alifatycznych kwasów sulfonowych zalicza sie np. kwas meta- nosulfonowy, etanosulfonowy, |l-chloroetanosul- 103 989103 989 fonowy, propajtiasaiilfonoiwy, izopiroipanosulfonowy lub butanosulfonowy. Odpowiednimi jako cyklo- alifatyczne kwasy sulfonowe sa przede wszystkim kwasy cyklopentanosulfonowy i cykloheksanosul- fonowy. Aromatycznymi kwasami sulfonowymi sa korzystnie kwasy: lDenzenosulfonowy, p-tolu- enosulfonowy i p-chlorobenzenosulfonowy. Jako kwasy aminosulfonowe stosuje sie np. N,N-dwu- podstawione kwasy aminosulfonowe, przy czym oba podstawniki stanowia rodniki alikilowe o 1—6 atomach wegla lub ewentualnie przedzie¬ lone heteroatomem, takim jak atom azotu, tlenu lub siarki, grupy alkilenowe o 4—6 atomach we¬ gla. Sa to np. kwas N,N-dwumetyloaminosulfono- wy, N,N-dwuetyloaminosulfonowy, N,N-bis/fJ-chlo- roetylo/-aminosulfonowy, N,N-dwuizobutyloami- nosulfonowy, pirolidynosulfonowy, piperydynosul- fonowy, piperazynosulfonowy, N-metylopiperazy- nosulfonowy i morfolinosulfonowy. Zwiazki wytworzone sposobem wedlug wyna¬ lazku wykazuja korzystna zdysocjowana czyn¬ nosc farmakologiczna. Ze wzgledu na silne dzia¬ lanie waginotropowe i slabe dzialanie uterotro- powe sa one korzystne w leczeniu kobiet po za¬ niku miesiaczki. I tak moga te zwiazki byc sto- sowane do leczenia objawów braku estrogeno- wego, w których nalezy unikac osrodkowo stero¬ wanego dzialania na macice, lecz dzialanie na pochwe jest potrzebne. Zwiazki wytworzone spo¬ sobem wedlug wynalazku moga byc takze stoso- wane jako produkty posrednie przy wytwarzaniu cennych farmakologicznie steroidów. Korzystna dysocjacja estrogenna daje sie stwierdzic np. w tescie kwasu sjalinowego na myszach zarówno po podaniu doustnym jak i podskórnym. I tak zwiazki wytworzone sposo¬ bem wedlug wynalazku, co na przykladzie 17a^yinylo-l,3,5/10/-es1irationo-3,7a, 17|J-it/riolu przedstawiono w podanej nizej tablicy, wykazu¬ ja iloraz dysocjacyjny wyraznie przewyzszajacy substancje standartowe, takie jak estradiol i 17 Tablica Zwiazek estradiol 17a-etynyloestradiol 17a-etynylo-l,3,5,-/10/-estratieno-3,7a,17p- -triol Wartosc progowa (mg) doustnie 0,05—0,K o,oi 0,031 Relatywna czynnosc wagino- tropowa 1 9,1 0,898' utero- tropowa 1 ,9 0,099 Iloraz dysocjacyjmy doustnie 1 . 0,9. 9,1 | "Test kwasu sjalinowego przeprowadza sie w sposób omówiony nizej. Myszy poddaje sie Wycieciu jajników. Od 10 dnia po kastracji zwie¬ rzeta otrzymuja raz dziennie w ciagu 3 dni do¬ ustnie substancje badana. W czwartym dniu zwierzeta usmierca sie. Pochwe i macice wypre- parowuje sie i w celu hydrolizy wazy w probów¬ ce szklanej. Oznaczanie kwasu sjalinowego na¬ stepuje wedlug Syennerholn^a [Biochem. Biophys. Acta 24 (1957) 604]. Okresla sie zalezny od dawki wzrost ciezaru organów pochwy i macicy oraz spadek zawartosci kwasu sjalinowego, z których ustala sie relatywna moc dzialania badanych substancji w porównaniu z substancja standar¬ towa — estradiolem. Z wartosci czynnosci rela¬ tywnych tworzy sie iloraz, stanowiacy stopien dy¬ socjacyjny Q. Dla zwiazku standardowego — estra¬ diolu stopien Q wynosi 1. Zwiazki o stopniu Q wiekszym od 1 sa relatywnie waginotropowe a o stopniu Q mniejszym od 1 sa relatywnie ute- rotropowe. Podane w tablicy wartosci progowe okreslono na szczurach iw próbie AllennDoisy. Wytworzone sposobem wedlug wynalazku 7ct- -podstawione estradiole o ogólnym wzorze 1 sa stosowane jako substancje czynne leków. Sporzadzanie specyfików leczniczych prowadzi sie w znany sposób, polegajacy na tym, ze sub¬ stancje czynne przeksztalca sie lacznie z rozpo¬ wszechnionymi w farmaceutyce galenowej sub¬ stancjami nosnikowymi, rozcienczalnikami, srod- 45 kami korygujacymi smak itp. do postaci prepa¬ ratów, takich jak tabletki, drazetki, kapsulki, roztwory i podobne. Stezenie substancji czynnej w takl sporzadzonych lekach jest zalezne od po¬ staci preparatu. I tak tabletki zawieraja korzy¬ stnie 0,01—10 mg, a roztwory do podawania po¬ zajelitowego zawieraja 0,1—20 mg substancji czynnej w 1 ml roztworu. Dozowanie leków, zawierajacych substancja czynna wytworzona sposobem wedlug wynalazku moze byc zmienne i uzaleznione od postaci poda¬ wanego preparatu oraz wybranej substancji czynnej. Nadto moze ono zmieniac sie stosownie do leczenia. Ogólnie zwiazki wytworzone sposo- 50 bem wedlug wynalazku podaje sie w stezeniu, które, moze dawac skuteczne wyniki, nie powo¬ dujac jakichkolwiek niekorzystnych lub szkodli¬ wych dzialan ubocznych. I tak np. nowe zwiaz¬ ki aplikuje sie w wielkosci dawki od okolo 55 0,02 mg do 20 mg, aczkolwiek mozna wprowadzac zmiany w niektórych przypadkach, tak ze stosuje sie wielkosc dawki wyzsza niz 20 mg, np. nie przekraczajaca 50 mg. Korzystnie stosuje sie dawke od okolo 0,05 mg do okolo 5 mg sub¬ stancji czynnej. Sposób wytwarzania nowych 7cc-podstawionych estradioli o ogólnym wzorze 1, w którym wszyst¬ kie symbole maja wyzej podane znaczenie, pole¬ ga wedlug wynalazku na tym, ze 17 o ogólnym wzorze 2, w którym Rt i R4 maja wy- 60103 989 zej podane znaczenie, poddaje sie fermentacji za pomoca hodowli grzybów z rodzajów Absidia, Aspergillus, Rhizopus, Pellicularia lub Diplodia, a nastepnie wolne grupy hydroksylowe w pozycji — 7 i 17 ewentualnie estryfikuje sie. 7a-hydroksylowe zwiazki o ogólnym wzorze 1 otrzymuje sie na drodze mikrobiologicznej z 17a- -R4-estradiolu o ogólnym wzorze 2. 7a-hydroksy- lowanie zachodzi za pomoca hodowli grzybów z rodzajów Absidia, Aspergillus, Rhizopus, Pelli¬ cularia i Diplodia. Odpowiednimi szczepami sa np.: Absidia orchidis (ATCC 8990), Aspergillus luchuensis (CBS),, Rhizopus nigricans (ATCC 6227b), Pellicularia fiilamentosa (ATCC 13 289), Di¬ plodia natalensis (ATCC 9055), Rhizopus oryzae (ATCC 4859), Rhftzopuis kazanercsiis (ATCC 8998), Rhizopus cohuii (ATCC 8996), Rhizopus shang- haiensis (ATCC 10 329), Rhizopus stolonifer (ATCC 404). Przeprowadzenie fermentacji nastepuje w ta¬ kich samych warunkach, jakie stosuje sie pod¬ czas znanych fermentacyjnych przeksztalcen ste¬ roidów za pomoca hodowli grzybów. Fermentacyj¬ ne hydroksylowanie zwiazków o ogólnym wzorze 3 korzystnie przeprowadza sie w zanurzonych ho¬ dowlach w warunkach aerobowych. W tym celu hoduje sie hodowle grzybów wobec napowietrze¬ nia w pozywce, która zawiera weglowodany, sub¬ stancje bialkowe, sole pokarmowe i substancje wzrostowe, potrzebne dla wzrostu grzybów. Po zakonczonym hodowaniu do hodowli dodaje sie substrat w postaci zawiesiny wodnej lub roztwo¬ ru w odpowiednim rozpuszczalniku, takim jak metanol, etanol, jednometylowy eter glikolu ety¬ lenowego, dwumetyloformamid lub sulfotleneK dwumetylowy, i poddaje sie calosc fermentacji az do zakonczenia reakcji. Przeksztalcenie substratu sledzi sie celowo na drodze chromatograficznej analizy cienkowarstwowej ekstraktów probier¬ czych. Jak w przypadku znanych mikrobiologicz¬ nych przeksztalcen steroidów, tak i w przypad¬ ku sposobu wedlug wynalazku optymalne steze¬ nie substratu i optymalny czas trwania fermen¬ tacji sa zalezne od specyfiki struktury substratu i od warunków fermentacji d musza byc okreslane za pomoca znanych fachowcom prób wstepnych. Po zakonczonej fermentacji wyodrebnia sie produkty fermentacji w znany sposób. Wyodreb¬ nianie mozna prowadzic w ten sposób, ze szarze fermentacyjna ekstrahuje sie polarnym, nie roz¬ puszczalnym w wodzie rozpuszczalnikiem, takim jak octan etylowy, octan butylowy lub metyloizo- butyloketon, ekstrakty zateza sie a tak otrzyma¬ ne produkty surowe ewentualnie oczyszcza sie na drodze chromatografii i/lub krystalizacji. Wolne grupy hydroksylowe mozna nastepnie eteryfiko- wac lub estryfikowac. Zestryfikowane lub zetery- fikowane grupy hydroksylowe mozna przeprowa¬ dzic w wolne grupy hydroksylowe. W celu estryfikacji stosuje sie sposoby rozpo¬ wszechnione w chemii steroidów. Poniewaz grupy hydroksylowe w polozeniach —3, —7 i —17 wy¬ kazuja rózna reaktywnosc, mozna grupy hydro¬ ksylowe estryfikowac stopniowo. W zaleznosci od doboru warunków reakcji otrzymuje sie zwiazki 3-monoacylowe, 3,7-dwuacylowe lub 3,7,17-trój- acylowe. Acylowanie w polozeniach —3 i —7 za¬ chodzi korzystnie za pomoca ukladu pirydyna (bezwodnik kwasowy lufo pidydyna) halogenek kwasowy w temperaturze pokojowej. Jezeli acy- lowanie w nizszych temperaturach przerwie sie po uplywie okolo 0,3—1 godziny, to otrzymuje sie zwiazek 3-monoacylowy, jesli natomiast acylowa- nie kontynuuje sie w ciagu kilku godzin, to two- rzy sie zwiazek 3,7-dwuacylowy. W celu acylowa- nia grup 17(J-hydroksylowych w 3,7-dwuacylanach dziala sie na steroid np. bezwodnikiem kwaso¬ wym w obecnosci mocnych kwasów, takich jak kwas p-toluenosulfonowy lub kwas nadchlorowy w temperaturze pokojowej, lub ukladem pirydy¬ na/bezwodnik kwasowy na cieplo. Metody te moz¬ na tez wykorzystac w celu przeprowadzenia wol¬ nych zwiazków trójhydroksylowych w trójacyla- ny. Z trójacylanów tych mozna na drodze ostroz- M nego zmydlania czesciowego uwolnic grupe 3-hy- droksylowa. Zwiazki, zeteryfikowane w polozeniu —3, moz¬ na nastepnie zestryfikowac w polozeniu —7 i —17 za pomoca kwasów karboksylowych. Przyklad I. (7a-hydroksylowanie mikrobio¬ logiczne). Kolibe stozkowa o pojemnosci 2 litrów, zawiera¬ jaca 500 ml roztworu pozywkowego, sterylizowa¬ nego w autoklawie w ciagu 30 minut w tempera- turze 120°C i skladajacego sie z 3% glikozy, 1% Corn steep 0,2% NaNO« 0,1% KHjjPO* • 0,2% KfHOP* 0,05 MgSOfc 0,002% FeS04 i 0,05% KC1, zaszczepia sie liofilowa hodowla Diplodia natalen¬ sis (ATCC9055) i wytrzasa w ciagu 72 gocJzin w tem- peraturze 30°C na wstrzasarce obrotowej. Za po¬ moca tej hodowli wstepnej zaszczepia sie nastep¬ nie fermentator o pojemnosci 20 litrów, napelnio¬ ny 15 litrami sterylizowanej w temperaturze 121°C pod cisnieniem 1,1 atn pozywki o takim samym skladzie, jak hodowla wstepna. Po dodaniu siliko¬ nu SH jako srodka przeciwpieniacego, prowadzi sie kielkowanie w temperaturze 29°C wobec na¬ powietrzania [10 litrów na minute], mieszania (220 obrotów na minute) pod cisnieniem 0,7 atmosfer nadcisnieniowych w ciagu 24 godzin. 1 litr brze¬ czki hodowlanej w warunkach sterylnych przenosi sie do 14 litrów pozywki o jednakowym skladzie, sterylizowanej jak wyzej, i hoduje w identycznych warunkach. Po uplywie 12 godzin dodaje sie ste- rylnie przesaczony roztwór 3 g etynyloestradiolu w 100 ml sulfotlenku dwumetylcwego. Przebieg przemiany sledzi sie na drodze chroma¬ tograficznej analizy cienkowarstwowej ekstrak¬ tów metyloizobutyloketonowych z próbek pobra- 55 nych z fermatora. Po calkowitym przeksztalceniu (45 godzinny czas zetkniecia) miesza sie zawar¬ tosc fermentatora dwukrotnie z porcjami po 10 litrów metyloizobutyloketonu a ekstrakt odparo¬ wuje sie pod próznia na lazni o temperaturze M 50°C. Pozostalosc w celu usuniecia srodka prze¬ ciwpieniacego, rozpuszcza sie w metanolu, olej si¬ likonowy oddziela sie w rozdzielaczu, a nastep¬ nie roztwór saczy sie poprzez saczek karbowany i ponownie odparowuje do sucha. Otrzymany jako 05 pozostalosc produkt surowcowy rozpuszcza sie w103 989 chlorku metylenu i w celu oczyszczenia chroma¬ tografuje na kolumnie z zelem krzemionkowym za pomoca zróznicowanego ukladu rozpuszczalni¬ kowego chlorek metylehu-chlorek metylenu/ace¬ ton. Po krystalizacji octanu etylenowego wykazu¬ je bialy l7a-etynylo-l,3,5/10/-e5tratrien-otriol-3,7a,l7p temperature topnienia 234—235°C (z rozkladem). Analiza elementarna wykazuje sklad sumarycz¬ ny C20H24O3 i ciezar czasteczkowy 312,4. Przyklad II. 500 mg 17«a-etynylo-l,3,5/10/- -estratrienotriolu-3,7a,17p rozpuszcza sie w 10 ml pirydyny, dodaje 0,5 ml bezwodnika octowego i chlodzac w lodzie miesza sie w ciagu 20 mirut. Nastepnie roztwór mieszajac rozprowadza sie w 100 ml ochlodzonego 8% kwasu siarkowego a wy¬ tracony osad przemywa sie do odczynu obojetnego. Po suszeniu przekrystalizowuje sie z ukladu eter/heksan, otrzymujac czysty 3-acetoksy-17 nyio-l,3,5/10/-estratrienodiol-7a,17p o temperaturze topnienia 133—135°C. Przyklad III. Roztwór 100 mg 17a-etynylo- -l,3,5/10/-estratriienotriolu-3,7a,17p w 5 ml octanu zadaje sie w temperaturze pokojowej kolejno 1 ml bezwodnika octowego i 1 kropla kwasu nad¬ chlorowego (70%). Po uplywie 3 minut dodaje sie jedna krople pirydyny, przemywa nasyconym roz¬ tworem chlorku sodowego, suszy i odparowuje, otrzymujac 78 mg 3,7a,17p-trójacetoksy-17a-etyny- lo-l,3,5/10/-estratienu w postaci amorficznej sub¬ stancji, która w nadfiolecie (metanol) wykazuje: 8215 = 9760 8261 = 541 8267= 715 8274 = 696 Przyklad IV. Do roztworu 150 mg 17a-ety- nylo-l,3,5/10/-estratrienotriolu-3,7a,17j} w 3 ml pi¬ rydyny dodaje sie 1 ml bezwodnika octowego i po¬ zostawia calosc w ciagu 16 godzin w temperatu¬ rze pokojowej. Szarze, po dodaniu cykloheksanu lub czterochlorku wegla, odparowuje sie do su¬ cha. Pozostalosc rozpuszcza sie w octanie etylo¬ wym i przemywa woda. Po suszeniu i odparowa¬ niu otrzymuje sie 120 mg surowego produktu, który oczyszcza sie na drodze chromatografii war¬ stwowej, otrzymujac 110 mg 3,7a-dwuacetoksy- -17a-etynyló-l,3,5,/10/-estratrienolu-17{i o tempera¬ turze topnienia 165—166°C. Przyklad V. Ogrzewajac rozpuszcza sie 200 mg 17a-etynylo-l,3,5/10y-estratrienotriolu- 3,7 pentylu, po czym dodaje sie 200 mg weglanu po¬ tasowego i ogrzewa w ciagu 12 godzin w tempe¬ raturze wrzenia w atmosferze azotu. Nastepnie szarze wprowadza sie do zakwaszonej kwasem octowym wody z lodem i ekstrahuje chlorkiem metylenu. Warstwe organiczna przemywa sie do odczynu obojetnego, suszy i odparowuje. Surowy produkt (150 mig) oczyszcza sie na drodze chroma¬ tografii warstwowej, otrzymujac 110 mg 17a-ety- nylO-3-cyklopentylO'ksy-l,3,5/10/-estratrienodiolu- -7 Przyklad VI. Roztwór 350 mg 17 -cyklopentyloksy-l,3,5/10/-estratrienodiolu-7a,17p w 5 ml octanu etylowego zadaje sie 1 ml bezwod¬ nika octowego (i 1 kroplakwasu nadchlorowego (70%) i miesza sie w ciagu 3 minut w temperaturze po- kojcwej. Nastepnie dodaje sie 0,5 ml pirydyny i odparowuje. Otrzymuje sie 310 mg 7a,17p-dwuace- toksy-17aeitynylo-3-cykL',ipentyloksy-l,3,5/10/-estra- ttfienu w postaci amorficznej substancji, która w nadfiolecie (metanol) wykazuje: 8222= 9060; 8227 = 8730; es74 = 1460; 8280 = 1920; 8288 = 1770. Przyklad VII. 500 mig 17a-etynylo-l,3,5/10/- -estratrienotrioki-3,7a,17p rozpuszcza sie w 10 ml pirydyny, doda/je sie 1 ml bezwodnika maslowego i miesza sie w ciagu 60 minut w temperaturze pokojowej. Nastepnie roztwór ten mieszajac roz¬ prowadza sie w 100 ml ochlodzonego 8% kwasu siarkowego a stracony osad przemywa sie do od- czynu obojetnego. Osad po osuszeniu przekrystali¬ zowuje sie z ukladem eter/heksan, otrzymujac czysty 3-butyryloksy-17a-etynylo-l,3,5/lÓ/-estratrie- nodiol-7a,lTp o temperaturze topnienia 130—131 °C. Przyklad VIII. 500 mg 17a-etynylo-l,3,5/10/- -es.tratrienotriolu-3,7a,17|3 rozpuszcza sie w 10 ml pirydyny, dodaje sie 3 ml bezwodnika maslowego i miesza sie w ciagu 72 godzin w temperaturze pokojowej. Nastepnie roztwór ten mieszajac roz¬ prowadza sie w 100 ml ochlodzonego 8% kwasu siarkowego a stracony osad przemywa sie do od¬ czynu obojetnego. W celu dalszego oczyszczenia produkt chromatografuje sie w kolumnie z zelem krzemionkowym i przekrystalizowuje sie z ukla¬ du eter/heksan. Czysty 3,7 etynylo-l,3,5/10/-estratrienol-17p wykazuje tempe¬ rature topnienia 132,5—133°C. Przyklad IX. Do roztworu 450 mg 3-aceto- ksy-17a-etynylo-l,3,5/10/-estratrienodiolu-7a,17p w ml absolutnego benzenu dodaje sie w tempera- 40 turze pokojowej 7 ml trójetyloaminy, a energicznie mieszajac dodaje sie 1,4 ml chlorku kwasu izopro- panosulfonowego i miesza sie w ciagu 48 godzin w temperaturze pokojowej. Nastepnie szarze wy¬ lewa sie na lód i ekstrahuje substancje eterem. 45 Warstwe eterowa przemywa sie, suszy i odparo¬ wuje a surowy produkt oczyszcza sie na dredz-? chromatografii gradientowej. Otrzymuje sie 250 mg 17a-etynylo-3-acetoksy-7a-izopropylos'ulfo- nyloksy-l,3^5/10/-eistratienolu-'17p. 50 Przyklad X. Roztwór 350 mg 17a-etynyIo- l,3,5/10/-estratrienotriolu-3,7a,17p w 35 ml abso¬ lutnego benzenu energicznie mieszajac w tempe¬ raturze pokojowej zadaje sie 2 ml chlorku kwa¬ su izopropanosulfonowego. Calosc miesza sie w w ciagu 38 godzin w temperaturze pokojowej, nastep¬ nie wylewa na lód i ekstrahuje eterem. Warstwe eterowa przemywa sie woda, suszy i odparowuje. Surowy produkt oczyszcza sie na drodze chroma¬ tografii gradientowej, otrzymujac 125 mg 17a-ety- 60 nylo-3,7a-bis-izopropylosulfonyloksy-l,3,5/10/-estra- trienolu-17jJ. Przyklad XI. a) Roztwór 350 mig 3,7a-dwu- acetoksy-17a-etynylo-l,3,5/10/-estratrienolu-17p w ml absolutnego benzenu zadaje sie 20 mg kwa- 65 SIU p-toluenosulfonowego i 1 ml dwuwodoropira-9 103 989 nu. Calosc miesza sie w ciagu nocy w temperatu¬ rze pokojowej, rozciencza eterem, przemywa roz¬ tworem wodoroweglanu sodowego i woda do od¬ czynu obojetnego i odparowuje. Otrzymuje sie 300 mg 3,7a-dwuacetoksy-17a-etynylo-17j}-cztero- wodoropiranyloksy-l,3,5/10/-eistratrienu. b) 250 mg 3,7a-dwuacetoksy-17a-etynylo-17p-czte- rowodóropiranyloksy-1,3,5/10/-estratrienu rozpusz¬ cza sie w 10 ml metanolu, do roztworu dodaje sie 200 mg weglanu potasowego w 2 ml wody i ogrzewa w atmosferze azotu w ciagu 1,5 godzi¬ ny w temperaturze wrzenia. Nastepnie szarze wprowadza sie do wody z lodem a substancje or¬ ganiczna estrahuje sie eterem. Po przemyciu wo¬ da, suszeniu i odparowaniu otrzymuje sie 180 mg 17a-etynylo-17p-czterowodoropiranyloksy-l,3,5/10/- -estratrienodiol-3,7a, c) Do roztworu 230 mg 17a-etynylo-17|J-cztero- wodoropiranyloksy-l,3,5/10/-estratrienodiolu-3,7a w ml pirydyny chlodzac w lodzie dodaje sie w atmosferze azotu 0,5 ml chlorku kwasu metamo- sulfonowego i miesza w oiagu 48 godzip w atmo¬ sferze azotu w temperaturze okolo 4°C. Nastepnie szarze dodaje sie do wody z lodem, osad odsacza sie i rozpuszcza go w chlorku metylenu. Po prze¬ myciu woda, suszeniu i odparowaniu otrzymuje sie 200 mg 17a-etynylo-3,7a-biiSJmetylosulfonylo- ksy-17{J^zterowodoropiranyloksy-l,3,5/10/-estratrien w postaci surowego produktu, który mozna stoso¬ wac w dalszej reakcji pominawszy oczyszczanie. Przyklad XII. Roztwór 200 mg 17a-etynyIo- -3,7aHbis-metyloBulfonylokisy^l7p-czterotwodoropira- nyloksy-l,3,5/10/-estratrienu w 5 ml metanolu za¬ daje sie roztworem 500 mg kwasu szczawiowego w 2 ml wody i ogrzewa w ciagu 0,5 godziny w tem¬ peraturze wrzenia. Nastepnie szarze dodaje sie do wody z lodem i ekstrahuje substancje orga¬ niczna chlorkiem metylenu. Po przemyciu woda, suszeniu i odparowaniu otrzymuje sie 17a-etyny- lo-3,7-bis-metylosulfonylokisy-l,3,5/10/-estratrieniol- -170. PL PL PL PL PL PL PL