Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie syn¬ chronizujace, w szczególnosci do skrzyn biegów pojazdów mechanicznych, w którym rozciety piers¬ cien synchronizujacy znajduje sie pod wplywem dzialania wspomagajacego pierscieniowego rozcie¬ tego elementu blokujacego, usytuowanego pomie¬ dzy pierscieniem synchronizujacym i piasta przy¬ naleznego don czlonu sprzegajacego.Znane sa urzadzenia synchronizujace wymie¬ nionego rodzaju np. z niemieckiego opisu publi¬ kacyjnego nr 1919 294, w którym element blo¬ kujacy jest utworzony przez rozciety pierscien przyjmujacy przesuwny zderzak pomiedzy swymi koncami, oparty za posrednictwem czlonu ksztal¬ towego zaopatrzonego w rodzaj wystepów i znaj¬ dujacego sie naprzeciw jednego z konców piers¬ cienia, w wycieciu korpusu sprzegajacego prze¬ laczanego kola zebatego. Wspólpracujace z czlo¬ nem ksztaltowym przeciwplaszczyzny wyciecia moga przy tym byc róznie uksztaltowane, odpo¬ wiednio do pozadanej wielkosci sily blokujacej i przywracajacej stan pierwotny. Szczególnie wa¬ dliwe przy tego rodzaju elemencie blokujacym okazalo sie czeste pekanie tego elementu w ob¬ szarze czlonu ksztaltowego. Prócz tego wytwarza¬ nie takich elementów blokujacych wymaga znacz¬ nych nakladów.Dalej znane sa np. synchronizacyjne urzadzenia z francuskiego opisu patentowego nr 1585 353, w szczególnosci dla najnizszego przelozenia przeklad¬ ni, w których rowkowane i sprezynujace pierscie¬ nie synchronizacyjne znajduja sie pod dzialaniem czlonów podnoszacych efekt wspomagania, które sa umieszczone pomiedzy pierscieniem synchroni- zacyjnym i piasta czlonu" sprzegajacego przelacza¬ nego kola zebatego i wspólpracuja z dwuramien- nym kamieniem slizgowym zaopatrzonym w nosek wchodzacy w wyciecie pierscienia slizgowego, którego jedno ramie wspólpracuje z wezlem za- io pierajacym a drugie za posrednictwem czlonu sprezynujacego opiera sie na nosku czlonu sprze¬ gajacego, przy czym czlon sprezynujacy tworzy sprezyna naciskowa nasadzona na pogrubiony ko¬ niec ramienia kamienia slizgowego i utrzymywa- na w polozeniu stycznym w wycieciu piasty czlo¬ nu sprzegajacego.Szczególnie wadliwe okazalo sie to obok wy¬ sokich kosztów wytwarzania to, ze sprezyna do¬ ciskowa dziala w kierunku stycznym na kamien slizgowy tak, iz jest on wypychany na zewnatrz, co powoduje jego czeste zakleszczanie sie. Dalsza wada sa wysokie koszty montazu niezbednego przy wymianie sprezyny dociskowej.Celem wynalazku jest unikniecie wymienionych wad i opracowanie urzadzenia synchronizacyjnego dla najnizszego przelozenia przekladni biegów, które mialoby przy wlaczaniu pierwszego biegu stojacego pojazdu tak duza elastyczna sile przy¬ wracajaca z pominieciem dodatkowych czlonów sprezynujacych w przebiegu synchronizacji, ze 92 6333 92 633 4 wyzwolenie elementu blokujacego wspomaga sie w wystarczajacej mierze, a przy redukcji prze¬ kladni do pierwszego biegu element blokujacy wspiera dzialanie wspomagajace pierscienia syn¬ chronizacyjnego podobnie jak w urzadzeniach synchronizujacych pozostale biegi na tyle, iz mo¬ zliwe jest latwe i szybkie zalaczenie biegu.Wedlug wynalazku zadanie to rozwiazano w ten sposób, ze element blokujacy w czasie pro¬ cesu synchronizacji opiera sie na zderzaku wcho¬ dzacym w wyciecie piasty czlonu sprzegajacego, zakotwiczonym pomiedzy koncami pierscienia ele¬ mentu blokujacego. W urzadzeniach synchroni¬ zujacych dla najnizszego biegu okazalo sie przy tym szczególnie korzystne, gdy zderzak w kie¬ runku biegu opiera sie prostopadla powierzchnia do prostopadlej powierzchni bocznej wyciecia i w kierunku obiegu przeciwnym, plaszczyzna oporo¬ wa na prostopadlej powierzchni bocznej wyciecia.Powierzchnia oporowa moze byc uksztaltowana krzywoliniowo, lub jako powierzchnia plaska, u- kosna w stosunku do powierzchni bocznej wy¬ ciecia. Element blokujacy posiada w czesci luk o srodkowym promieniu i w pozostalych czesciach luki o promieniach ekscentrycznych w stosunku do pierwszej czesci. Wf urzadzeniach synchronizu¬ jacych dla pozostalych biegów okazalo sie szcze¬ gólnie korzystne, ze zderzak opiera sie w kierun¬ kach obiegu powierzchnia oporowa o prostopadla powierzchnie wyciecia. Powierzchnia oporowa ma postac krzywoliniowa lub powierzchni plaskiej, skosnej do prostopadlej powierzchni bocznej wy¬ ciecia.Zderzak w elemencie blokujacym dla wszystkich biegów jest najkorzystniej zakotwiony dzieki temu, ze element blokujacy ma w obszarze zde¬ rzaka na powierzchniach czolowych naprzeciw¬ legle promieniowe rowki, a zderzak po stronie zwróconej do wyciecia ma rowek przebiegajacy obwodowo i zebra ograniczajace rowek zderzaka wchodzace w rowki elementu blokujacego, lub przez to, ze zderzak ma czop po stronie zwróco¬ nej do wyciecia, który wchodzi do wyciecia do¬ wolnego ksztaltu usytuowanego pomiedzy powierz¬ chniami czolowymi elementu blokujacego.Zalety wynalazku polegaja w szczególnosci na tym, ze dzieki elementowi blokujacemu wedlug wynalazku we wspólpracy ze zderzakiem wcho¬ dzacym w wyciecie czlona sprzegajacego przy redukcji przelozenia do pierwszego biegu i wla¬ czaniu pozostalych biegów mozliwe jest osiagnie¬ cie latwego i szybkiego przelaczenia, a przy wla¬ czeniu pierwszego biegu przy zatrzymanym po¬ jezdzie unika sie skutecznie zawieszenia sie biegu bez obciazania elementu blokujacego w obszarze zderzaka silami powodujacymi jego niszczenie. Na skutek prostej budowy urzadzenie synchronizuja¬ ce wedlug wynalazku, w szczególnosci dla najniz¬ szego przelozenia ma duza pewnosc dzialania i lat¬ wosc montazu w stosunku do innych znanych roz¬ wiazan.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na przykladzie wykonania na rysunku na którym fig. 1 przedstawia przekrój czesciowy urzadzenia synchronizujacego dla pierwszego biegu skrzyni biegów pojazdu mechanicznego, fig. 2 — przekój wzdluz linii II—II oznaczonej na fig. 1. fig. 3 — element blokujacy w widoku bocznym, fig. 4 — widok z góry elementu wedlug fig. 3, fig. 5 — odmiane elementu blokujacego, fig. 6 — odmiane zderzaka, fig. 7 — czesciowy przekrój wzdluzny urzadzenia synchronizujacego dla wyzszych bie¬ gów przekladni w skrzyni biegów pojazdu mecha¬ nicznego, fig. 8 — przekrój urzadzenia wzdluz linii VII—VII oznaczonej na fig. 7, fig. 9 — przy¬ kladowa postac wykonania elementu blokujacego, fig. 10 — kolejna odmiane zderzaka, fig. 11 — kolejna odmiane elementu blokujacego, a fig. 12 kolejna odmiane zderzaka.Wycinki przekladni przedstawione na fig. 1 i' 2 stanowia kola zebate 2 i 3 obracajace sie swobod¬ nie na wale przekladni 1, ale nie przesuwne wzdluz. Kola zebate 2 i 3 sa w stalym zazebieniu z kolami zebatymi na dalszym wale przekladni i polaczone nieruchomo czlonami sprzegajacymi 4 i 5. Czlony sprzegajace 4, 5 daja sie sprzegac tuleja przelaczajaca 6 osadzona przesuwnie osiowo na wsporniku 7 dzwigara tulei przelaczajacej 8.Dzwigar tulei przelaczajacej 8 jest polaczony nie- obrotowo z walem przekladni 1 i ustalony osiowo pomiedzy tarczami zderzakowymi 9.Górne powierzchnie zebów 10 tulei przelacza¬ jacej 6 wspólpracuja z pierscieniami synchronizu¬ jacymi 11 i 12, osadzonymi z napieciem wstep- nym na tulei 13 czlonu sprzegajacego 4 ewentu¬ alnie 5 .przelaczonych kól zebatych 2, 3. Kazdy pierscien synchronizujacy 11, 12 jest zaopatrzony w powierzchnie centrujaca 14 i powierzchnie cier¬ na 15. Pomiedzy koncami 16 i 17 pierscienia syn- chronizujacego znajduje sie nosek 18 kamienia slizgowego 19, który jest umieszczony przesuwnie w kierunku obwodowym na tulei 13 czlonu sprze¬ gajacego. Pomiedzy tuleja 13 i powierzchnia wew¬ netrzna 20 pierscienia synchronizacyjnego 11 znaj- 40 duje sie element blokujacy 21 w postaci tasmy, której powierzchnia 22 wspólpracuje z pierscie¬ niem synchronizacyjnym 11. Element blokujacy 21 ma przeciwlegle do krzywoliniowej podstawy na powierzchniach czolowych promieniowe rowki 2$ *5 i 24, które wspólpracuja z zebrami 25 i 26 zderza¬ ka 27, przez to zderzak 27 opiera sie strona prze¬ ciwlegla do rowka 28 w wycieciu 29 korpusu sprzegla 45.Podczas przebiegu synchronizacji zderzak 27 50 opiera sie prostopadla plaszczyzna 30 na prosto¬ padlej plaszczyznie 31 wyciecia 29 ewentualnie ukosna powierzchnia 32 na prostopadlej powierz¬ chni 33 wyciecia 29. Przy wlaczeniu pierwszego biegu w zatrzymanym pojezdzie przy biegnacej 55 maszynie tuleja przelaczajaca 6 przesuwa sie osio¬ wo w stosunku do dzwigara tulei 8 i powierzchnie glów zebów przelaczajacych 10 wchodza we wspól¬ prace z powierzchnia cierna 15 pierscienia syn¬ chronizujacego 11, przez co pierscien ten zostaje 6° pociagniety w kierunku obrotów A. Nadbiegajacy koniec 17 pierscienia synchronizacyjnego naciska skutkiem tego kamien slizgowy w tym samym kierunku, takze element blokujacy 21 dziala na zderzak 27, który opiera sie prostopadla powierz- 65 chnia 31 o prostopadla powierzchnie wyciecia 29,\ 92 633 6 przez co lewa czesc elementu blokujacego 21 zos¬ taje zacisnieta.Przy tym przebiegu wystepuje ruch wzgledny pomiedzy powierzchnia wewnetrzna 20 pierscie¬ nia synchronizacyjnego i powierzchnia 22 elementu blokujacego 21 wraz z wynikla stad praca tarcia dzialajacy na pierscien synchronizacyjny w posta¬ ci promieniowej sily sciskania. Gdy osiaga sie synchronizm przez tarcie pomiedzy powierzchnia cierna 15 i tuleja przelaczajaca 6 z jednej, a ele¬ mentem blokujacym 21 i powierzchnia wewnetrz¬ na 20 pierscienia synchronizacyjnego 11 z drugiej strony, pierscien synchronizacyjny 11 odpreza sie.Tym samym tuleja przelaczajaca 6 moze byc prze¬ sunieta poprzez pierscien synchronizacyjny 11 i wprowadzona w styk z czlonem sprzegajacym 4 co konczy przebieg przelaczania.Przy obnizaniu biegu z drugiego na pierwszy tuleja przelaczajaca 6 porusza sie osiowo w sto¬ sunku do dzwigara tulei 8 w prawo, a powierz¬ chnia glów zebów przelaczajacych 10 rozpoczynaja wspólprace z powierzchnia cierna 15 pierscienia synchronizujacego 12, przez co pierscien synchro¬ nizacyjny zostaje zabrany w kierunku obrotów B.Nadbiegajacy koniec 16 pierscienia synchronizu¬ jacego 12 naciska przez to na kamien slizgowy 19 w tym samym kierunku, tak, ze element bloku¬ jacy 21 oddzialuje na zderzak 27, który opiera sie ukosna powierzchnia 32 na prostopadlej po¬ wierzchni 33 wyciecia 29, przez co prawa czesc elementu blokujacego 21 jest mocniej dociskana do powierzchni wewnetrznej 20 pierscienia syn¬ chronizacyjnego 11, niz lewa, przy czym sila tarcia pomiedzy elementem blokujacym 21 i powierz¬ chnia wewnetrzna 20 pierscienia Synchronizacyj¬ nego 11, jest wieksza niz przy wlaczaniu pierwsze¬ go biegu synchronizacyjnego, przy stojacym pojez¬ dzie. Dalszy przebieg wlaczania jest taki sam.Na fig. 3 i 5 przedstawiono szczególnie korzystne uksztaltowanie elementów blokujacych. Element blokujacy 21 wedlug fig. 3 ma w obszarze F luk o promieniu R usytuowanym srodkowo, a w obsza¬ rze F luk o promieniu R ekscentryczny do obszaru E. Srodek zapierajacy 21a ma w obszarze C luk o promieniu R, usytuowany srodkowo, a w obszarach D luki o promieniu Rlf ekscentrycznym do obszaru C. Na fgi. 6 przedstawiono inny przyklad wyko¬ nania zderzaka. Zderzak ten 27 ma zamiast ukos-, chni 32, powierzchnie krzywoliniowa 34.Wycinki przekladni, przedstawione na fig. 7 i 8, odpowiadaja w zasadzie wycinkom wedlug fig. 1 i 2, róznia sie jedynie uksztaltowaniem elementów blokujacych 35 i zderzaków 36, zmienionym dla urzadzen synchronizacji pozostalych biegów. Ele¬ ment blokujacy 55 jest wycietym pierscieniem kolowym o promieniu R. W przebiegu synchro¬ nizacji opiera sie on o zderzak 36, w kierunku A o powierzchnie krzywoliniowa 37, powierzchnie prostopadla 30, a w kierunku B, o krzywoliniowa powierzchnie 38, prostopadla powierzchnie 33, co powoduje, ze zapieranie w obu kierunkach obro¬ tów fest tej samej wielkosci. Przebieg przelacza¬ nia jest tego rodzaju, jak w przykladzie wedlug fig. 1 i 2.Na fig. 10 przedstawiono inny przyklad wyko¬ nania zderzaka. Zderzak 36a ma zamiast krzywo¬ liniowych powierzchni 37 i 38 proste powierzchnie 39 i 40, przebiegajace skosnie do powierzchni pro¬ stopadlych 30 i 33.Urzadzenie synchronizujace, uwidocznione na fig. 7 i 8, nie jest ograniczone, w zastosowaniu elementu blokujacego do elementu 35. Mozna w nim stosowac np. element blokujacy 21a wedlug fig. 5.Element blokujacy 41 wedlug fig. 11 ma wycie¬ cie 42 o dowolnym ksztalcie, które korzystnie jest wykonane jako okragly otwór. Do tego wyciecia 42 wchodzi czop zderzaka 44, przez co zderzak 44 jest polaczony z elementem blokujacym 41. Czop 43 jest ksztaltowo dopasowany do wyciecia 42.Czop 43 i zebra 25 i 26 maja ograniczona wyso¬ kosc, aby w czasie synchronizacji nie stykaly sie z wewnetrzna powierzchnia pierscienia synchro¬ nizujacego. Zastosowanie czopa na zderzaku nie ogranicza sie do rodzaju zderzaka wedlug fig. 12, lecz moze byc zrealizowane we wszystkich przed¬ stawionych zderzakach. Zakotwienie zderzaka nie ogranicza sie do przedstawionych wykonan, tak, ze jest mozliwe np. kotwienie zderzaka tylko w jednym rowku, po jednej stronie czolowej ele¬ mentu blokujacego. PL