Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do uruchomiania zapomoca monet me¬ chanizmu zegarowego liczników. Urzadze¬ nie to wyróznia sie tern, ze kanal do mo¬ net moze przechodzic wpoprzek mechani¬ zmu zegarowego, wobec czego skrzynka zegara moze miec wymiary normalne, na¬ wet wtedy, gdy urzadzenie wedlug wyna¬ lazku jest dostosowane do monet duzych.Urzadzenie wedlug wynalazku mozna dostosowac do monet rozmaitej wielkosci zapomoca zwyczajnego przestawienia scia¬ nek kanalu monetowego, dzieki czemu fa¬ bryka moze wyrabiac jeden tylko typ, nor¬ malizowany odpowiednio do monet najbar¬ dziej uzywanych, zas sprzedawca moze nastawic je w kazdym poszczególnym przy¬ padku na wielkosc tej monety, jaka ma byc uzywana. Monety wszelkiej innej wiel¬ kosci badzto nie beda wchodzily do kana¬ lu, badz beda przezen przelatywaly, nie sprowadzajac dzialania mechanizmu ze¬ garowego.Urzadzenie posiada jeszcze te zalete, ze dzwignia przytrzymujaca monety w ka¬ nale nie naciska, jak dotychczas, na brzeg monety dolnej, lecz podpiera te monete, która wobec tego lezy swobodnie na niej.Szczelina wpustowa do monet miesci sie w mysl wynalazku w sciance tylnej skrzynki zegara, przyczem koniec jej znaj¬ duje sie zboku kanalu monetowego, nie zas, jak dotychczas, na jego koncu górnym, przyczem kanal ten mo/na nastawiac w o-bu kierunkach zapomoca jednej czynnosci odpowiednio do grubosci monety oraz jej srednicy.Oprócz tego doswiadczenia wykazaly, ze liczniki dotychczas slosowane mozna uruchomiac równiez w sposób niedozwolo¬ ny zapomoca np, wprowadzania drutu lub innego podobnego przedmiotu przez szcze¬ line na zewnetrznej sciance licznika, uru¬ chomiajac w ten sposób zegar bez wrzuce¬ nia monety.Wynalazek niniejszy usuwa ten brak, dzieki zastosowaniu zapory, wspóldziala¬ jacej z mechanizmem .zegarowym tak, ii. gdy igla lub inne narzedzie zostanie wpro¬ wadzone do kanalu monetowego, wówczas zapora zapobiega niezawodnie uruchomie¬ niu mechanizmu zegarowego.Forma wykonania wynalazku jest uwi¬ doczniona dla przykladu na zalaczonych rysunkach, przyczem fig, 1 przedstawia widok od strony wpustowej zespolu czesci ruchomych i nieruchomych do wprawiania w ruch i zatrzymywania zegara, fig, 2 wskazuje tenze uklad od strony lewej, fi£. 3 — od strony prawej, fig, 4 — widok u- kladu zgóry, fig, 5 wskazuje przekrój po¬ przeczny ukladu podlug linji V — V na fig. 1, fig. 6 — przekrój poprzeczny podlug linji VI — VI na fig, 1, fig, 7 — widok perspektywiczny, fig, 8 — przekrój pozio¬ my odmiennej formy wykonania, która od¬ powiada budowie wedlug fig. 5, fig, 9 wskazuje perspektywiczny widok kanalu do monet, fig. 10 — przekrój szczeliny do monet oraz górnej czesci kanalu do monet i wreszcie fig. 11 wskazuje odmienne wy¬ konanie ukladu przedstawionego na fig, 10, Na zalaczonym rysunku mechanizm ze¬ garowy nie jest uwidoczniony, poniewaz nie wchodzi on w zakres niniejszego wy¬ nalazku.Cyfra 1 oznacza plytke, na której spo¬ czywa caly mechanizm. Strona zagieta 2 plytki tej stanowi jedna z nieruchomych scianek kanalu na monety; w sciance 2 o- sadzona jest tak, ze obraca sie na czopie 3 dzwignia 4, 5. Koniec górny dzwigni tej jest obciazany badzto przeciwwaga 32, o- znaczona na fig. 1 i 2 lin ja przerywana, badz slaba sprezyna. Przeciwwaga 32 za¬ pobiega uruchomianiu zwalniajacego urza¬ dzenia mechanizmu zegarowego, gdy zegar jest wstrzymany. W dzwigni tkwi trzpien 6, wspóldzialajacy z koncem drugiej dzwi¬ gni dwuramiennej 7, 8, dzialajacej dlugiem swem ramieniem 8 w sposób znany na kól¬ ko mechanizmu zegarowego, wskutek czego jezeli ramie 4, 5 zostanie odchylone z po¬ lozenia wskazanego na fig. 2, to obraca o- no ramie 8 z polozenia wskazanego linja- mi pelnemi w polozenie oznaczone na fig, 4 linjami przerywanemi. Na drugiem ra¬ mieniu 5 dzwigni 4, 5 iest umocowana na parze lapek 9 plytka 10, nastawiana w kierunku poprzecznym, zaopatrzona w za¬ giety brzeg 11 i stanowiaca ruchoma scian¬ ke kanalu do monet, przechodzaca równo¬ legle wzgledem nieruchomej plytki 2. Po¬ niewaz plytka 10 nie posiada otworów na sruby 12 lecz zaopatrzona jest w podluz¬ ne szczeliny, wiec mozna ja wraz z zagie¬ ciem // ustawiac w wiekszej lub mniejszej odleglosci od scianki 2 kanalu, zaleznie od grubosci monety.Zamiast przesuwania plytki 10 na lap¬ kach 9 ramienia 5, w celu zmiany odstepu pomiedzy nieruchoma scianka podluzna 2 a ruchoma podluzna scianka // kanalu do monet, mozna osiagnac ten sam rezultat w odmienny sposób tak, iz plytke 10 u~ mieszcza sie nieruchomo na ramieniu 4, r*, zas ramie to osadza sie na czopie obroto¬ wym 3 tak, iz mozna je przestawiac, W celu dostosowania wielkosci kanalu do róznych srednic monet mozna zastoso¬ wac srodki nastepujace.Plytka 10 ogranicza waska scianke ka¬ nalu do monet, natomiast druga waska scianke kanalu tego tworzy zagiety brzeg — 2 —13 plytki 14, przykreconej do nieruchomej scianki 2, iprzyczem plytke 14 mozna na¬ stawiac, wskutek czego odleglosc plytki 10 do zagiecia 13 powieksza sie lub zmniej¬ sza. Oprócz tego na ruchomej plytce 11 miesci sie oporck 37.m Wreszcie plytka 11 zaopatrzona jest w wykrój 15, którego znaczenie zostanie objasnione ponizej.W plytce 1 osadzona jest u dolu os 16 (czop obrotowy), na której obraca s!e kólko zebate 17, napedzane zapomoca me¬ chanizmu zegarowego; na tej samej osi spoczywa polaczona z niem na stale i za¬ opatrzona w wyciecie 18 tarcza wymienna 19, wspóldzialajaca z dzwignia kolankowa 20, 21 osadzona na osi 22 umieszczonej ru¬ chomo w lozysku plytki 1 i w belecz- ce 23.Na osi 22 jest osadzona na stale druga dzwignia dwuramienna 24, 25 zapadajaca wygietem ramieniem 24 w wykrój 15 scianki ruchomej 11 kanalu; ramie to slu¬ zy do przytrzymywania monety zapasowej, podczas gdy drugie ramie 25 odchyla sie swym równiez zagietym koncem lub wydlu¬ zeniem 26 pod wskazany kanal i moze zatrzymywac monete czynna. Sprezyna 27 utrzymuje ramie 20 w ten sposób, by mo¬ glo ono wspóldzialac z tarcza 19. Tarcza ta moze byc zamieniona na inna tarcze o kilku wykrojach w zaleznosci od tego, Jo ilu terminów uskutecznia?ia wplat w po¬ szczególnym okresie ma byc dostosowany licznik.Urzadzenie dziala w sposób nastepu¬ jacy.Po dostosowaniu kanalu monetowego do odpowiedniej okreslonej grubosci monet zapomoca nastawienia plytki 10 na lap¬ kach 9, zas plytki 14 — odpowiednio do srednicy monety, urzadzenie jest gotowe do uzytku.Czesci zajmuja wtedy polozenie we¬ dlug fig. 1 i 2, przyczem ramie 8 jest wów¬ czas obrócone wstecz i polaczone w tern polozeniu z kolem mechanizmu zegarowe¬ go, zatrzymujac ruch tego ostatniego,.Nastepnie monete wpuszcza sie do szczeliny 28, pomiedzy wygieta naze- wnatrz czescia 29 nieruchomej scianki ka¬ nalu 2 a odpowiednia czescia 30 scianki ruchomej 11. Kiedy moneta w|padnie do kanalu, dzwignia 4, 5 obróci sie w przeci¬ wlegle polozenie skrajne, bowiem wrzuco¬ na moneta spadajac naciska na te strone plytki 10, która obrócona jest do kanalu, wywoluje nacisk na dzwignie i odchyla ja nazewnatrz w kierunku strzalki na fig. 2, wskutek czego czop 6 obióci ramie 8 do przeciwleglego polozenia skrajnego, ozna¬ czonego linjami przerywanemi na fig. 4, poczem mechanizm zegarowy zostaje zwol¬ niony i zaczyna sie poruszac. Wrzucona moneta nie moze przeleciec przez kanalr lecz w dolnym koncu jeigo zostaje zatrzy¬ mana zagietym koncem 26 ramienia 25.Mechanizm zegarowy bedzie poruszal sie dotad, dopóki nie obróci kólka zebatego, a wiec i tarczy 19 o tyle, ze wykroje 18 doj¬ dzie do ramienia 20, poczem ramie to za¬ pada pod wplywem sprezyny 27 w wy¬ krój, wówczas usuwa sie ramie zaporowe 26 z kanalu, wskutek czego moneta mie¬ szczaca sie na niem moze wpasc do odpo¬ wiedniego zbiornika; ramie 24 wchodzi je¬ dnoczesnie w wykrój 15 i przytrzymuje nastepna monete, wobec czego nie moze ona zajac miejsca monety czynnej, ramie dzwigni 21 dotyka oporka 37 i zapobiega powrotowi dzwigni 5 w polozenie pier¬ wotne. Tymczasem zegar porusza sie da¬ lej i drugi brzeg wykroju odsadza sto¬ pniowo ramie dzwigni kolankowej 21 od oporka 31\ a ramie dzwigni 5 powraca pod dzialaniem sprezyny 31 w polozenie wedlug fig. 1, wskutek czego ramie 8 zno¬ wu zatrzyma mechanizm zegarowy. JezeH zas przed zatrzymaniem zegara do kana¬ lu wpadnie moneta nastepna, to dopóki dzwignia 20 pozostaje w wykroju 18, mo- - 3 —neta ta opiera sie na ramieniu 24, gdy zas dzwignia 20 zostanie odchylona nadól, a wiec gdy zwalnia wykrój 15, moneta spa¬ da dalej, dopóki nie oprze sie na ramie¬ niu 26, przyczem zegar nie zostanie za¬ trzymany, lecz porusza sie dalej, ponie¬ waz dzwignia 5 nie moze odchylic* sie wstecz.Opisano juz powyzej sposób nastawia¬ nia mechanizmu monetowego na okreslona grubosc i okreslona srednice danej mone¬ ty. W celu zabezpieczenia mechanizmu ze¬ garowego od uruchomiania zapomoca mo¬ net o srednicy mniejszej od szerokosci ka¬ nalu, ramie 26 winno byc pozestawiane bocznie, wskutek czego odleglosc strony wewnetrznej plytki 10 do najblizszego brzegu tego ramienia 26 zmienia sie tak, iz moneta o srednicy mniejszej, od sredni¬ cy monety odpowiadajacej kanalowi, mo¬ ze przeleciec przez kanal bez zatrzymania sie na ramieniu 26, natomiast moneta wla¬ sciwa zostaje tutaj zatrzymana. Nastawia¬ nie tego ramienia mozna uskuteczniac w sposób najrozmaitszy, tak np. mostek srodkowy 33 sklada sie z dwóch czesci przestawianych jedna wzgledem drugiej, oprócz tego ramie poziome 25 dzwigni 26 daje sie nastawiac w sposób podobny, dzieki czemu mozna nastawic odleglosc tej dzwigni 26 od odgietego konca ramie¬ nia 24, gdyz odleglosc ta winna odpowia¬ dac dokladnie okreslonej srednicy mone¬ ty. W ten sposób nastawienie szerokosci kanalu dla monet o srednicy innej jest za¬ lezne- od przestawienia ramienia 25. Za- miast przestawiac ramie 25 razem ze srodkowa czescia 33 w dwóch kierunkach mozna w razie potrzeby stosowac ramiona rózne) wielkosci zaleznie od róznej wiel¬ kosci monet. Aby brzeg górny 35 plytlu 10 zabezpieczyc od niewlasciwego poru¬ szania z zewnatrz, zastosowano trzpien 36, który chroni wskazany brzeg górny; w dotychczas uzywanych mechanizmach tego rodzaju plytke 10 mozna poruszac naprzód i w ten sposób uruchomiac zegar np. zapomoca drutu. W razie zastosowania wskazanego trzpienia 36 koniec drutu na¬ ciska tylko ten trzpien, bez moznosci jed¬ nak oddzialywania na brzeg górny 35.Dla zapobiezenia z jednej strony wy¬ ciaganiu monety z kanalu, do którego zo¬ stala ona wprowadzona, oraz uruchomii- niu z drugiej strony mechanizmu zegaro¬ wego zapomoca drutu (co moze nastapic, gdy urzadzenie nie posiada trzpienia 36, zas na brzeg 35 wywierac nacisk drutem), mozna zastosowac mechanizm przedsta¬ wiony na fig. 4. Zawiera on ramie zaporo¬ we 40, umieszczone poza szczelina mone¬ towa 39 scianki 38, dajace sie przesuwac bocznie i pozostajace pod dzialaniem spre¬ zyny. Sprezyna srubowa 41 przyciska wskazane ramie normalnie do otworu m- netowego i zapobiega wyciaganiu przez szczeline 39 monet, znajdujacych sie vv kanale 28. Moneta wprowadzona przez szczeline 39 pada na pochyla strone przednia ramienia zaporowego 40 i przy¬ ciska go bocznie do sprezyny 41. Wszelkie próby uruchomienia zegara, kiedy ostat¬ nia wrzucona moneta wpadla juz do szu¬ fladki umieszczonej pod kanalem mone¬ towym (na rysunku nieoznaczonej), np. zapomoca wprowadzenia drutu lub przed¬ miotu podobnego przez szczeline 39 wdól do kanalu monetowego, sa niemozliwe, po¬ niewaz brzeg wewnetrzny ramienia 40 u- stawi sie poza krawedzia przednia zagie¬ cia 30, zapobiegajac wskutek tego obroto¬ wi dzwigni 4, 5, dzieki czemu mechanizii zegarowy nie moze byc zwolniony dotad, dopóki wskazana dzwignia 40 jest za¬ sunieta.W odmianie formy wykonania me¬ chanizmu wedlug fig. 8, do strony ze¬ wnetrznej nieruchomej plytki 2 przykre¬ cony jest jeden bok 42 szyny korytkowej, drugi zas jej bok 43 prowadzony jest na — A —zebach 44 wzdluz ruchomej scianki 11 szczeliny; zeby te wystaja z odpowiednich wykrojów krótkiej strony zagietej szyny 42, 43 (fig. 9), Mechanizm ten mozna nastawiac w za¬ leznosci od srednicy monet tak, ze szyna korytkowa 42, 46, 43 przesuwa sie wzdluz plytki 11, wówczas odleglosc pomiedzy strona tylna 46 wskazanej szyny korytko¬ wej a odgietym brzegiem dzwigni 5 moz¬ na dowolnie regulowac.Bok 42 szyny znajduje sie zewnatrz scianki 2 i przez wsuniecie podkladek 47 pomiedzy scianke a bok 42 scianka 2 przy¬ sunie sie do plytki 11, co pozwoli regulo¬ wac szerokosc kanalu, a zatem nastawiac mechanizm na rózna grubosc monet.Oczywiscie, mozna regulowac odstep pokrecaniem srub 48 Jub zastosowaniem wiekszej lub mniejszej ilosci podkladek, zaleznie od grubosci monet.Druga plytka 11 prowadzona jest* za- pomoca czesci 45 w kierunku pionowym w wykrojach scianki 46, zas w kierunku poziomym zapomoca malych wystepów 19 czesci 45, które wystaja z odpowiednich otworów nieruchomej plytki L Aby zapobiec moznosci uruchomiania zegara zapomoca wprowadzenia drutu lub innego podobnego przedmiotu zastosowa¬ no urzadzenie, którego odmienna forme wykonania przedstawia fig, 10* Scianka 38 skrzynki zegara zaopatrzona jest w otwór do monet 39* Pod nim biegnie ka¬ nal, ograniczony nieruchoma scianka 2 i ruchoma scianka 11. Kólko 51 zegara moze wspóldzialac z ramieniem zaporo- wem 52, osadzonem i obracanem na czo¬ pie 53; ramie to tworzy czesc dzwigni ko¬ lankowej, zaopatrzonej na drugiem ra¬ mieniu 54 w zagieta plytke 55, zakrywa¬ jaca kanal pod szczelina 39 do monet.Jezeli do szczeliny 39 wprowadzic drut, ostrze noza lub inny przedmiot 56 W celu uruchomienia zegara, to drut ted uderzy o plytke 55 i odsunie ja nabok (na rysunku na prawo), wskutek czego dzwi¬ gnia 54, 52 obróci sie w kierunku strzalki a, wywolujac nacisniecie ramienia zaporo* wego 52 na kólko 51, dzieki czemu kólko to zostanie zatrzymane. Wprowadzeniem wiec obcego przedmiotu do kanalu nie mozna wywolac dzialania, podobnego do dzialania monet, wrzucanych w szczeli¬ ne 39.Na fig, 11 przedstawiono odmienna forme wykonania tego mechanizmu. Od¬ miana polega na tern, ze ramie 54 pola¬ czone jest z suwakiem 57, umieszczonym na skrzynce zegara i zakrywajacym szcze¬ line 39 do monet. Dla wprowadzenia mo¬ nety nalezy plytke 57 przesunac wbok (na fig. 11 na prawo), wskutek czego otwór 58 plytki 57 utworzy przedluzenie otworu monetowego. Tylko w tern poloze¬ niu mozna wpuscic monete, lecz wów¬ czas ramie zaporowe 52 bedzie jednocze¬ snie naciskac kólko zegara, unieruchomia- jac go. PL