Uprawniony z patentu: Mitsui Petrochemical Industries Ltd., Tokio (Ja¬ ponia) Sposób wytwarzania wlókna karbikowanego Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania wlókna karbikowanego.Jest rzecza znana, ze wlókna karbikowane na przyklad w wyniku ogrzewania w stanie odpreze¬ nia mozna wytwarzac przez wytlaczanie w stanie stopionym dwóch róznych skladników polimerycz- nych przez pojedyncza dysze w ten sposób ze sklad¬ niki te ulozone sa acentrycznie we wlóknie i na- stepe rozciaganie uzyskanego wlókna.Karbikowanie lub potencjalna zdolnosc karbiko- wania sie wlókien wytworzonych w ten sposób wy¬ nika z róznej charakterystyki kurczliwosci obu skladników. Jesli skladniki maja rózny charakter chemiczny, wówczas zapewnia to zwykle dobra charakterystyke skarbikowania, natomiast oba skladniki wykazuja wysoce niepozadana tendencje do oddzielania sie jeden od drugiego. Gdy oba skladniki ponmeryczne sa tego samego typu, wów¬ czas problem oddzielania sie ich jest mniejszy, lecz trudne lub wrecz niemozliwe jest uzyskanie odpo¬ wiedniej charakterystyki skarbikowania. Zapropo¬ nowano poprawienie charakterystyki skarbikowania przez wprowadzenie odpowiednich dodatków do jednego ze skladników, lecz jest to niezadawala- jace miedzy innymi dlatego, ze wymaga stosowania dwóch wytlaczarek do stopionego polimeru. Zapro¬ ponowano równiez wytlaczanie wlókien dwuskla¬ dnikowych z dwóch strumieni polimeru uzyskanych z jednego materialu polimerycznego z tym, ze jed¬ na czesc dluzszy czas przebywala w aparacie do wytwarzania wlókien. Okazalo sie to jednak nie¬ praktyczne, poniewaz róznica w czasach przebywa¬ nia obu strumieni musi byc bardzo duza, jezli uzys¬ kane wlókno ma posiadac odpowiednia charaktery¬ styke skarbikowania.Stwierdzono niespodziewanie, ze mieszanie pew¬ nych zwiazków fosforu z polipropylenem i nastep¬ ne poddanie polimerów odpowiedniej obróbce ter¬ micznej w stanie stopionym powoduje zmiane wlas¬ nosci polimeru (na przyklad ciezar czastkowy, roz¬ klad ciezaru czasteczkowego, wlasnosci stereospe- cyficzne, stopien krystalicznosci lub dwójlomnosc.Wlasnosci te zostaja podczas obróbki cieplnej zmie¬ nione w ten sposób, ze w konsekwencji mozliwe jest uzyskanie wlókna zlozonego ze stopionej mie¬ szaniny praktycznie stosowanymi sposobami, w któ¬ rych rózne porcje mieszaniny poddaje sie róznej obróbce cieplnej i wytlacza nastepnie w postaci wlókna.Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania wlókna karbikowanego ze stopionej mieszaniny po¬ lipropylenu zawierajacej co najmnij 90% molo¬ wych propylenu i 0,05—5°/o, korzystnie 0,07—3% wagowych jednego lub kilku zwiazków fosforu o wzorze przedstawionym na rysunku, w którym R, R" i R", takie same lub rózne, oznaczaja atom wo¬ doru lub grupe alkilowa o 6—17 atomach wegla, taka jak grupa laurylowa, stearylowa, oktylowa i 2-etyloheksylowa, przy czym co najmniej dwa z 8069880698 3 4 podstawników R, R' i R' oznaczaja takie grupy alkilowe, Y, i Y" takie same lub rózne oznaczaja atom tlenu lub siarki, zas n jest liczba 0 lub 1 oraz korzystnie zawierajaca 0,05—0,5% wagowych mydel i 0,01—0,5°/o wagowych stabilizatorów. Korzystne sa zwiazki o wzorze przedstawionym na rysunku, w którym jeden z podstawników R, Rr i R" oznacza grupe alkilowa zdefiniowana powyzej, polaczona z atomem fosforu poprzez atom tlenu, a co naj¬ mniej jeden z tych podstawników oznacza grupe alkilowa polaczona z atomem fosforu poprzez atom siarki. Stopiona mieszanine o skladzie wyzej poda¬ nym poddaje siejprzed wytlaczaniem obróbce ter¬ micznej , w. postapi dwóch strumieni w ten sposób, ze kazdy strumien obrabia sie w innej temperaturze i/lub czasie, a nastepnie jednoczesnie wytlacza sie oba strumienie mieszaniny przez dysze otrzymujac wlókno zlozone, w ktprym poszczególne czesci mie¬ szaniny ulozone sa acentrycznie, rozciaga sie je korzystnie, ze stopniem rozciagu 2—10 w tempera¬ turze 60—150°C i ogrzewa sie w podwyzszonej tem¬ peraturze, korzystnie w temperaturze 90—180°C w stanie odprezenia lub oslabionego naprezenia.Polimer propylenu moze byc homopolimerem propylenu lub wyzej okreslonym kopolimerem typu stosowanego zwykle do wytwarzania wlókien. Po¬ limery te w dalszym ciagu opisu dla uproszczenia beda nazywane polipropylenem. Korzystnymi poli¬ propylenami sa polimery o lepkosci granicznej 0,5—3,0 w temperaturze 135°C oraz wskazniku izo- taktycznosci co najmniej 80 (pozostalosc po eks¬ trakcji n-heptanem).Stwierdzono, ze inne zwiazki fosforu podobne do zwiazków zdefiniowanych powyzej nie daja takie¬ go samego efektu. I tak, fosforyny lub fosforany, w których wszystkie grupy alkilowe polaczone sa z atomem fosforu poprzez atom tlenu oraz tiofosfo- ryny i tiofosforany, w których wszystkie grupy alkilowe polaczone sa z atomem fosforu poprzez atom siarki, nie wywieraja tego samego korzystne¬ go wplywu. Szczególnymi przykladami odpowied¬ nich zwiazków fosforu sa zwiazki typu P(SR) (SR') (OR") na przyklad fosforyny: SS-dwulaurylo- -O-laurylu, SS-dwulaurylo-O-stearylu lub -0-2- etyloheksylu, SS-dwuoktylo-O-laurylu, SS-dwuary- lo-O-2-etylohyksylu, kwasny fosforyn dwutiolaurylu; zwiazki typu P(SR) (OR') (OR"), na przyklad: fosfo¬ ryny S-laurylo-O, O-dwulaurylu lub -0,0-dwu-2- etyloheksylu, fosforyn S-oktylo-0,0-dwulaurylu, kwasny fosforyn S-laurylo-O-laurylu, fosforyn S- -kaprylo-0,0-dwupalmitylu i fosforyn S-palmitylo- -O,0-dwupalmitylu; fosforyn S-aryloalkil0-O,O- -dwupalmitylu. Zwiazki typu 0=P(SR) (SR') (OR") lub S=P(SR) (SR') SS-dwulaurylo-O-laurylu, fosforan S,S-dwulaurylo- -O-stearylu, fosforan SS-dwuoktylo-O-laurylu, fos¬ foran S,S-dwulaurylo-0-2-etyloheksylu, tiofosforan S,S-dwulaurylo-0-laurylu, tiofosforan S,S-dwupal- mitylo-O-palmitylu; zwiazki typu (S) 0=P(SR) (OR') (OR") na przyklad fosforan S-laurylo-0,0- -dwulaurylu, fosforan S-laurylo-0,0-dwu-2-etylo- heksylu, fosforan S-oktylo-0,0-dwulaurylu, tiofos¬ foran S-laurylo-0,0-dwupalmitylu, tiofosforan S- -palmitylo-0,0-dwulaurylu i tiofosforan S-aryloal- kilo-0,0-dwukaprylu. Te zwiazki fosforu mozna zastosowac pojedynczo lub tez w mieszaninie. Moz¬ na je równiez stosowac w postaci produktów re¬ akcji, na przyklad trójhalogenek fosforu mozna pod¬ dac reakcji z merkaptanem alkilu w ilosci 1—2 5 moli na mol trójhalogenku w obecnosci katalizatora typu aminy i dalej po traktowaniu alkoholem uzys¬ kany produkt mozna mieszac z polipropylenem.Mieszanine fosforynów i fosforanów z polipropy¬ lenem mozna uzyskac w znany sposób przed apara- io tern do wytlaczania lub w samym aparacie. W nie¬ których przypadkach tiofosforyny moga czesciowo przechodzic w tiofosforany w temperaturze topnie¬ nia polipropylenu, lecz nie ma to wiekszego zna¬ czenia, poniewaz reakcja ta prowadzi do powstawa- 15 nia fosforanów * zdefiniowanych uprzednio. Ogólnie biorac korzystne jest wprowadzenie innych sklad¬ ników do stopionej mieszaniny, na przyklad stabi¬ lizatorów fenolowych, stabilizatorów typu estrów alkilowych, kwasów tiokarboksylowych, czynników 20 absorbujacych promieniowanie nadfioletowe, czyn¬ ników ulatwiajacych barwienie itd., które korzyst¬ nie stosuje sie w ilosci nieprzekraczajacej 1% wa¬ gowego. Mozna równiez dodawac pigmenty w celu zabarwienia otrzymanego wlókna. Mieszanina za- 25 wiera korzystnie 0,05—0,5% wagowych mydel takich jak stearynian wapnia lub cynku, albo znany sta¬ bilizator typu epoksydowego oraz 0,01 do 0,5%. wa¬ gowych znanych stabilizatorów, w szczególnosci afeso-(3,5-dwu-III-rzed.butylo-4-hydroksywodorocy- 30 namoilooksymetylo)-metanu, 2,6-dwu-III-rzed.-bu- tyloparakrezolu lub siarczek propionianu laurylo- wego.Polipropylen zmieszany ze zwiazkiem fosforu ogrzewa sie zwykle do temperatury 190—330°C, 35 na przyklad w konwencjonalnym aparacie wytla¬ czajacym typu srubowego. Stopiona mieszanina moze byc poddana obróbce cieplnej w pojedynczym strumieniu w oddzielnych porcjach, które sa pod¬ dane róznej obróbce cieplnej lub jako dwa od- 40 dzielne strumienie zywicy poddane dwu róznym typom obróbki cieplnej. Dla wygody w opisie be¬ dzie mowa ogólnie o dwóch róznych strumieniach polimeru, nawet jesli dotyczy to dwóch róznych czesci tego samego strumienia. Obróbka cieplna 45 jakiej poddaje sie dwa strumienie polimeru musi oczywiscie byc dostatecznie rózna, aby zapewnic odpowiednia charakterystyke skarbikowania konco¬ wego produktu. Róznice te spowodowane sa rózny¬ mi czynnikami jak na przyklad iloscia dodatków 5o zawartych w polimerze. Ogólnie biorac róznica tem¬ peratury nie powinna przekraczac 100°C lub tez stosunek czasów przebywania w obszarze obróbki termicznej obu strumieni nie powinien przekraczac stosunku 30 : 1. Korzystne temperatury i czasy prze- 55 bywania dwóch strumieni stopionych zywic dobiera sie z zakresu okreslonego ponizszymi wzorami em¬ pirycznymi.Tj—T2^100, korzystnie —15^Ti—T2^100 tj/t^O, korzystnie 0,l^yt2^30 60 oraz log t1/t2^0,01477(T1—T2) +0,0738, w których T^ i t2 oznaczaja odpowiednia temperatu¬ re (°C) i czas przebywania (min) jednego strumienia zywicy, zas T2 i t2 odpowiednio temperature i czas 65 przebywania drugiego strumienia zywicy. Szcze-5 80698 6 golnie korzystne jest dobranie róznicy temperatur Ti—T2 w zakresie 5—50°C i stosunku czasów prze¬ bywania t^ w zakresie 5—20 minut. Ilosciowy sto¬ sunek tych dwóch strumieni mozna wybrac z za¬ kresu dogodnego do uzycia obu skladników we wlóknie zlozonym, na przyklad 1 : 0,1 — 1: 10 wa¬ gowo, korzystnie 1 : 0,25 — 1:4, a najkorzystniej 1: 1.Oba strumienie sa nastepnie laczone w jeden zwarty strumien i przedzone jako wlókno zlozone dwuskladnikowe zgodnie z wynalazkiem. Róznie dobrane porcje materialu wyjsciowego mozna wy¬ tlaczac jeden obok drugiego lub tez jako acentrycz- ne strumieni typu „rdzen i otoczka". Przy prze¬ dzeniu ze stopu struktury i konfiguracje nawoju oraz dyszy przedzalniczej nie sa szczególnie istotne i dowolny z konwencjonalnie stosowanych sposobów przedzenia wlókien karbikowanych moze byc zasto¬ sowany, na przyklad opisany w opisie patentowym Stanów Zjednoczonych Ameryki nr 2936482. Korzy¬ stne temperatury dyszy w procesie przedzenia ze stopu tego typu zlozonych wlókien zawieraja sie w granicach 200—330°C. Jesli temperatura ta jest nizsza od 200°C wówczas stwarza to pewne trud¬ nosci w operacji przedzenia, natomiast powyzej 330°C powazne problemy powoduje rozklad ter¬ miczny polimeru.Polaczony stopiony strumien zywicy jest prze- dzony na przyklad do powietrza lub gazu obojetne¬ go jak azot, a nastepnie zestala sie i jest nawijany na szpule. Mozna równiez zastosowac cylinder grzejny ponizej dyszy przedzalniczej w celu opóz¬ nienia zestalania sie stopionego strumienia poli¬ meru. Wlókno zlozone poddaje sie nastepnie roz¬ ciaganiu znanymi sposobami, na przyklad miedzy dwoma parami rolek z: dodatkowa pomoca paleczki rozciagajacej, goracej plyty lub tez mokrej lub suchej kapieli. Korzystnie jest przeprowadzac roz¬ ciaganie ze stopniem rozciagu 2—10, zwlaszcza 3—7 w temperaturze 60—150°C, zwlaszcza 90—150°C.Zamiast rozciagania jednostopniowego mozna za¬ stosowac wielostopniowe rozciaganie. Podobnie mo¬ zliwe jest poddanie zestalonego zlozonego wlókna przedzonego ze stopu bezposredniemu rozciaganiu, bez nawijania go na szpule, metoda znana jako przedzenie bezposrednie.Zwykle rozciaganie prowadzi sie bezposrednio po przedzeniu ze stopu, lecz w niektórych przy¬ padkach korzystnie jest wlókna przedzone ze stopu utrzymywac przez okres od 1 dnia do 1 tygodnia w temperaturze od temperatury pokojowej do 100°C przed rozciaganiem w celu poprawienia cha- rakterystki skarbikowania.Rozciagane wlókna w niektórych przypadkach wykazuja skarbikowanie bezposrednio po odjeciu naprezenia, lecz szczególnie korzystne jest uzyska¬ nie skarbikowania na drodze obróbki cieplnej wló¬ kien w warunkach odprezenia, szczególnie w tem¬ peraturze 90—180°C, na przyklad w ogrzanym po¬ wietrzu, parze wodnej lub goracej wodzie. Taka obróbke mozna zastosowac przy mieszaniu wlókien z innymi wlóknami lub po tkaniu lub wykonywa¬ niu dzianin.Wynalazek ilustruja zalaczone rysunki, na których fig. 1 i fig. 2 przedstawiaja schematycznie aparaty do wykonywania sposobu, zas fig. 3 i 4 przedsta¬ wiaja przekroje poprzeczne zlozonych wlókien otrzy¬ manych ze skladników I i II, które mozna otrzy¬ mac sposobem wedlug wynalazku, fig. 5 i 8 przed- 5 stawiaja przyklady aparatów, które mozna wyko¬ rzystac do oddzialywania na rózne czesci pojedyn¬ czego strumienia stopionego polimeru w celu za¬ stosowania róznej obróbki cieplnej, a fig. 6 przed¬ stawia przekrój poprzeczny aparatu z fig. 5 wzdluz 10 linii A—A' zas fig. 8 — przekrój poprzeczny apa¬ ratu z fiig. 7 wzdluz linii B—B'.Na fig. 5—8, K oznacza grzejnik (podgrzewacz), zas L oznacza dysze przedzalnicza. Na fig. 5 i 6 M oznacza zbiornik zywicy, zas N droge strumie- 15 nia. Na fig. 7 i 8 P oznacza wkladke o ksztalcie cygara do rozdzielania strumienia. Temperature tego cygara mozna w dowolny sposób wyregulowac sto¬ sujac czynnik grzejny lub chlodzacy nie pokazany na rysunkach. 20 W aparacie przedstawionym na fig. 1, polipro¬ pylen zmieszany ze zwiazkiem fosforu wprowadza sie do urzadzenia wytlaczajacego B poprzez lej zasypowy A i po jego stopieniu zostaje on wpro¬ wadzony do pompy trybikowej' za pomoca urzadze- 25 nia srubowego C. Urzadzenie wytlaczajace ogrzewa sie zwykle do temperatury 190—330°C, polimer zostaje stopiony w czasie przesuwania sie przez urzadzenie wytlaczajace i jest wprowadzany do pompy trybikowej pod zwiekszonym cisnieniem. 30 Pompa trybikowa D sluzy do przetlaczania sto¬ pionego polimeru przez dysze przedzalnicza (filiere) ze stala szybkoscia. Chociaz pompy takie sa pow¬ szechnie stosowane, jej stosowanie nie jest koniecz¬ ne. Jesli opory przeplywu strumienia polimeru 35 przez kanal E i F nie sa jednakowe, wówczas mozna zastosowac oddzielne pompy trybikowe na wejsciu do kazdego z tych kanalów. Zalózmy, ze kanaly E i F umieszczone sa w jednym bloku utrzymywanym w temperaturze 200—300°C. Te pod- l0 wyzszona temperature uzyskac mozna za pomoca podgrzewacza H, który moze byc umieszczony w bloku, badz tez ogrzewanie mozna prowadzic z zewnatrz. Czynnikiem grzejacym moze byc para wodna. Kanal E posiada wiekszy przekrój po- l5 przeczny niz kanal F, tak, ze czas przebywania sto¬ pionego polipropylenu w nim jest dluzszy niz w kanale F. W takim wariancie stosunek czasu prze¬ bywania to jest czas przebywania w kanale E(tx) do czasu przebywania w kanale F(t2) utrzymywany o jest w wyzej podanym zakresie, natomiast tempera¬ tura w obu kanalach jest taka sama. Strumienie polipropylenu przechodzacego przez oba kanaly lacza sie w dyszy przedzalniczej G i sa z niej wy¬ prowadzane. Budowa takiej szczególnej dyszy prze- 5 dzalniczej moze byc taka, ze tworzy ona strumien zlozony z acentrycznego rdzenia jednego typu sklad¬ nika i otoczki z drugiego, jak przedstawiono to na rysunku (fig. 3), lub tez ze tworzy ona zlaczone biegnace obok siebie skladniki w jednym strumie- 0 niu jak przedstawiono na fig. 4. Uprzedzone zlozone wlókno zostaje zestalone, a nastepnie rozciagane pomiedzy dwoma parami rolek H i J, a nastepnie poddane obróbce cieplnej w stanie nienaprezonym w lazni J w celu wytworzenia karbików.- Na fig. 2 kanaly E i F strumienia polimeru7 80698 8 umieszczone sa w dwóch niezaleznych blokach tak, ze zarówno czas przebywania jak i temperatury obu istrumieni moga byc niezaleznie regulowane.W takim przypadku mozliwe jest zastosowanie jednej lub dwóch pomp trybikowych, badz tez nie- 5 stosowanie zadnej z nich, podobnie jak wspomniano o tym w wariancie pierwszym (fig. 1). Jesli kanaly E i F zbudowane sa w ten sposób, ze nie ma róznic w czasach przebywania obu strumieni, wówczas ich temperatury sa tak dobrane, aby zapewnic od- io powiednia róznice temperatur ze wspomnianego wczesniej zakresu.W przypadku zastosowania ukladu pojedynczego strumienia polimeru, ksztalt kanalu moze byc taki jak przedstawiono na fig. 5 lub fig. 7 dla przeply- 15 wu polimeru miedzy pompa D i dysza G, zamiast kanalu E i F przedstawionych ma fig. 1 i fig. 2.Wlókna otrzymane sposobem wedlug wynalazku sa szczególnie cenne dla otrzymywania tkanin o- dziezowych. 20 Sposób wedlug wynalazku blizej ilustruja przy¬ klady I—XIII oraz przyklady porównawcze C-I do C-IV, które przedstawiono w tablicach 1, 2 i 3.W kazdym z przykladów najpierw sporzadzano stopiona mieszanine zawierajaca polimer, którym byl polipropylen we wszystkich przykladach z wy¬ jatkiem przykladu X, w którym zastosowano kopo¬ limer etylenu i propylenu zawierajacy 4°/o molowe etylenu o lepkosci granicznej j(r|) oraz wskaznikach izotaktycznosci przedstawionych w tablicy 1 wraz 30 ze wskazanymi w tablicy ilosciami (% wagowe) dodatków oznaczonych literami od A do P. Litery te oznaczaly nastepujace dodatki: A. cztero-(3,5-dwu-III-rzed. butylo-4-hydroksywo- 35 dorocynamoilooksymetylo)-metan, B. 2,6-dwu-III-rzed.butylo-p-krezol, C. stearynian wapnia, D. fosforyn S,S-dwulauryl0-O-laurylu, 40 E. foisforyn S,S-dwulaurylo-0-stearylu, F. fosforyn S,S-dwulauryl0-O-heksylu, G. fosforyn S-laurylo-0,0-dwulaurylu, H. siarczek propionianu laurylowego, I. kwasny fosforyn S,S-dwulaurylu, J. fosforan S,S-dwulaurylo-0-laurylu, 45 K. fosforan S-laurylo-0,0-dwulaurylu, L. krystaliczny produkt otrzymany opisanym po¬ nizej sposobem, M. fosforyn trójlauirylu, N. fosforyn S,S,S-trójlaurylu, 50 Q. fosforyn S,S-dwulauryl0-O-fenylu, P. stearynian cynku.Sposób przygotowania dodatku L. W przepluka¬ nej azotem kolbie o pojemnosci 500 ml umieszcza 55 siie 100 ml heptanu z rozpuszczonym w nim trój¬ chlorkiem fosforu w ilosci 0,2 mola i dodaje sie przez wkraplacz 0,4 mola markaptanu laurylowego stale mieszajac zawartosc kolby, a potem 0,4 mola trójetyloaminy rozpuszczonej w 100 ml heptanu, 60 równiez energicznie mieszajac. Temperatura mie¬ szaniny wzrasta do 45°C. Zawartosc kolby miesza sie dalej w ciagu okolo 90 minut, utrzymujac tem¬ perature 45°C. Nastepnie dodaje sie 0,2 mola alko¬ holu laurylowego i kontynuuje mieszanie! mechanicz- 65 me przez okres 1 godziny. Nastepnie podnosi sie tem¬ perature mieszaniny do 80°C i miesza .mechanicznie w ciagu 30 minut. Po ochlodzeniu mieszaniny od¬ sacza sie chlorowodorek trójetyloaminy i oddesty- lowuje heptarL Do pozostalosci dodaje sie duza ilosc acetonu w temperaturze —10 do +5°C. Otrzy¬ many w ten sposób osad odsacza sie i przemywa wielokrotnie zimnym acetonem w celu usuniecia nieprzereagowanego markaptanu i alkoholi. Po wy¬ suszeniu otrzymano 75 g krystalicznego produktu pozbawionego zapachu.Stopione mieszaniny przedstawione w tablicy 1 wytlaczano w postaci zlozonych wlókien, a nastep¬ nie wlókna te rozciagano i odprezano w warunkach podanych w tablicy 2. I tak w przykladzie I i II mieszanina przechodzila przez dwa kanaly E i F zgodnie z fig. 1 utrzymywane we wskazanej tem¬ peraturze, przy czym oba strumienie byly zasad¬ niczo tej samej wielkosci, a czasy ich przebywania w kanalach grzejnych byly takie jak przedstawio¬ no w tablicy. Oba strumienie zlaczono i przedzono wlókno z otrzymanego stopu poprzez dysze G (zgodnie z fig. 1), która miala 1 mm srednicy i 4 mm dlugosci oraz pracowala we wskazanej tempera¬ turze. Wlókno zlozone nawijano na szpule z przed¬ stawiona w tablicy szybkoscia i wlókno rozciagano w warunkach stopnia rozciagu i temperaturze su¬ chej lazni przedstawionej w tablicy. Na koniec roz¬ ciagniete wlókno obrabiano cieplnie w stanie nie- naprezonym przez okres czasu i w temperaturze wskazanej w tablicy. Podobnie postepowano w przy¬ kladach III—XI oraz w przykladach od C-I do C-IV, z wyjatkiem tego, ze stosowano kanaly E i F takie jak przedstawiono na fig. 2. W przykladach III, V i VII—XI wlókno magazynowano w termo¬ stacie w temperaturze 30°C przez okres 24 godzin po nawinieciu na szpule, a nastepnie poddawano rozciaganiu. Podobnie w przykladzie XII zastoso¬ wano podobny sposób postepowania z tym wyjat¬ kiem, ze stopiona mieszanina przechodzila przez aparat typu przedstawionego na fig. 2, przy czym sredni czas przebywania wzdluz strony zaopatrzonej w zbiornik M wynosil 2 minuty, natomiast czas przebywania strumienia przechodzacego bezposred¬ nio wynosil 1 minute. Temperatura bloku wynosila 270°C. W przykladzie tym wlókno wytlaczane bylo z szybkoscia 300 m/minute, lecz nie bylo nawijane na szpule przed rozciaganiem. Podobnie w przy¬ kladzie XIII zastosowano ten sam sposób postepo¬ wania z tym, ze stopiona mieszanina przechodzila przez aparat typu przedstawionego na fig. 7, zas temperatura zewnetrznej sciany kanalu wynosila 310°C, natomiast temperatura „cygara" P wynosila 250°C. Czas przebywania dla czesci strumienia sty¬ kajacej sie z „cygarem" P wynosil 1 minute, zas czas przebywania strumienia stykajacego sie z zew¬ netrzna sciana wynosil 1,2 minuty.Wlasnosci wlókien karbikowanych, wytworzonych sposobami opisanymi w powyzszych przykladach, przedstawiono w tablicy 3. Zauwazyc nalezy, ze gestosc karbikowania we wlóknach otrzymanych w przykladach od I do XIII, odpowiadajacych spo¬ sobowi wedlug wynalazku jest zasadniczo wyzsza niz w przypadku przykladów porównawczych C-I do C-IV.80698 Tablica 1 10 Przy¬ klad nr I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII C-I C-II C-IIl C-IV Polipropy¬ len Ti 2,4 2,1 2,4 1,8 2,8 1,8 2,4 1,3 2,4 3,0* 2,4 2,4 2,4 2,4 2,4 2,4 2,4 wska¬ znik izota- ktycz- nosci 96 97 96 97 89 97 96 97 96 85 96 96 96 96 96 96 96 % wagowy A 0,2 0,2 0,2 - 0,5 - 0,2 - — 0,2 — 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 0,2 B 0,3 — 0,3 0,2 — 0,2 - 0,2 0,2 — 0,2 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 0,3 C 0,1 0,2 0,1 — 0,1 — 0,2 - 0,1 0,2 0,2 0,1 0,1 0,1 — 0,1 0,1 D 0,4 - — — — — — — 0,2 0,4 — 0,4 0,4 — — E 0,2 — - — ¦ — — — — — — F 0,4 — — — — — — — — G - 0,5 — 0,5 — — - — — H — - 0,2 — — — — — — I - — 0,1 — — — — — — J - — — — 0,4 — 0,2 — — — K — — - — — 0,2 — — " L — - — — — - 0,4 - — M — — — — — — - 0,1 - N — - — — — - — - 0,2 O — — — - — — — — - 0,4 P - — - — — 0,1 — | — — - * Kopolimer etylenowopropylenowy uprzednio zdefiniowany.Tablica 2 Nr przy¬ kladu I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII C-I-IV Fig. 1 Fig. 1 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 2 Fig. 5 Fig. 7-8 Fig. 2 Stosunek strumienia i : i i : i 8 : 2 i : i 8 : 2 i : i i : i i : i i : i . i : i i : i — — i : i Czas prze¬ bywania min E 15 15 1 1 1 1 15 6 1 1,5 1,5 — — 1 F 1 1 2 1 2 1,2 1 1 1 1 1 — - 1 Temperatu¬ ra obróbki °C E 270 270 290 240 290 300 260 250 290 270 290 — — 290 F 270 270 250 270 250 240 265 220 250 240 250 — - 250 Temp. dyszy °C 280 280 270 260 270 300 270 270 270 270 270 — - 280 Szybkosc nawijania m/min 300 300 300 350 300 350 300 300 300 300 300 300 300 300 Rozciaganie sto¬ sunek 6 5 5 5 5 CJI CJI CJI CJI 5 5 5 CJI 6 temp °C 135 140 135 135 135 135 135 135 135 135 135 130 135 135 O prezenie czas min. 1 1 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 1 1 1 temp.°C 135 130 135 135 135 135 135 135 135 135 135 1 135 140 13511 80698 12 Tablica 3 Nr przy¬ kladu I II III IV V VI VII VIII IX X XI XII XIII C-I C-II Liczba karbików na 25 cm wlókna 87 84 78 79 95 85 80 86 95 85 92 87 89 21 32 C-III 64 C-IV 60 Napre¬ zenie 5,15 5,99 4,80 6,23 4,57 6,23 5,16 6,12 4,84 4,12 5,2 i 5,17 4,92 5,15 5,45 4,80 5,34 Wydlu¬ zenie % 48,5 54,5 45,1 42,8 55,6 42,8 45,5 1 46,3 52,1 59,6 52,3 50,6 52,1 44,3 52,3 44,1 53,9 Modul elastycz¬ nosci 94 94 95 93 i 90 93 93 94 94 89 94 91 93 72 76 92 82 PL PL