Pierwszenstwo: 14.09.1970 (P. 143188) Zgloszenie ogloszono: 01.10.1974 Opis patentowy opublikowano: 15.04.1975 76 752 KI. 22a, 67/00 MKP C09b 67/00 CZYiLLNIA Twórcywynalazku: Kazimierz Bujala, Henryk Golec, Miroslaw Gralinski, Jan Jedrzejewski, Franciszek Kacprzak, Ryszard Salagacki Uprawniony z patentu tymczasowego: Osrodek Badawczo-Rozwojowy Przemyslu Barwników, Zgierz (Polska) Srodek barwiacy wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny . Przedmiotem wynalazku jest srodek do barwienia metoda jednokapielowa wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny na kolor czerwony.Dotychczas wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny barwiono na kolor czer¬ wony metoda dwukapielowa lub jednokapielowa, dwustopniowa przy uzyciu barwników zawiesinowych zabar¬ wiajacych wylacznie skladnik poliestrowy, anie zabarwiajacych wlókna welnianego, oraz barwników kwaso¬ wych zabarwiajacych welne o wysokich wskaznikach odpornosci: na swiatlo 5°, na wode 4-5°, na pranie 4°, na pot 4°, na tarcie 4°, w skali osmiostopniowej dla swiatla i pieciostopniowej dla innych odpornosci, przy czym 8° lub 5° oznacza odpornosc najwyzsza.Stosowanie metody jednokapielowej przy uzyciu indywidualnych barwników o wlasciwosciach podanych powyzej praktycznie uniemozliwia uzyskanie jednolitego zabarwnienia na mieszance wlókienniczej poliester-wel- na, ze wzgledu na ograniczona ilosc barwników z grupy zawiesinowych i barwników do welny spelniajacych stawiane wyzej podane wymagania.Wedlug wynalazku srodek barwiacy wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny zawiera: 55-85 czesci wagowe technicznego barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym X oznacza grupe alkoksylowa za-\ wierajaca od 1 do 7 atomów wegla w lancuchu, ewentualnie zawierajaca grupe wodorotlenowa lub grupe cyjano-" wa na koncu lancucha, wzglednie grupe aryloksylowa, najkorzystniej fenyloksylowa, zawierajaca w pierscieniu jeden lub wiecej atomów chloru lub innych podstawników elektroujemnych,Y oznacza atom wodoru, lub grupe nitrowa, lub grupe nitrozowa, lub grupe cyjanowa, Z oznacza grupe aminowa lub grupe wodorotlenowa oraz 15-45 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 2, w którym C oznacza reszte skladnika czynnego szeregu benzenowego posiadajaca w czasteczce podstawniki jak grupe metylowa, sulfonanilidowa, sul- fonamidowa, nitrowa, metoksylowa, etoksylowa, atom chlrowca np. reszte 2-toluidyny lub 2-sulfonanilido- ¦4-toluidyny, B natomiast oznacza reszte skladnika biernego szeregu naftalenowego posiadajaca w czasteczce podstawniki jak grupe hydroksylowa, acetyloaminowa, benzenosulfonyloaminowa, 4-toluenosulfonyloaminowa oraz jedna lub dwie grupy sulfonowe w postaci soli sodowych, np. reszte kwasu l-hydroksynaftaleno4-sulfono- wego, kwasu l-hydroksynaftaleno-5-sulfonowego lub kwasu l-/N-acetylo/-arnino-8-hydroksynaftaleno-3,6-dwu- sulfonowegp.2 76 752 Oprócz substancji barwiacych, barwniki techniczne zawieraja ewentualnie niewielkie ilosci znanych srod¬ ków dyspergujacych, zwilzajacych, wypelniajacych np. dekstryna, szesciometafosforan sodowy, sól kuchenna, soda, które to srodki nie maja zadnego wplywu na jakosc i wlasciwosci uzytkowe wybawienia wykonanego srodkiem barwiacym wedlug wynalazku.Barwnik o wzorze ogólnym 1, którego podstawniki zostaly podane powyzej, zabarwia wlókno poliestrowe na kolor czerwony, ale dotychczas aie byl stosowany do barwienia wyrobów wlókienniczych z wlókien miesza¬ nych poliester-welna, poniewaz barwi welne w indywidualnym barwieniu w sposób nietrwaly i w innym odcie¬ niu niz wlókno poliestrowe, dajac odpornosci wybarwien na wlóknie: na swiatlo 3°, wode 3° na pranie 2°, na pot 2°, na tarcie 2°.Natomiast barwnik o wzorze ogólnym 2, którego podstawniki zostaly podane powyzej barwi wlókno welniane na kolor czerwony, ale dotychczas nie byl stosowany do barwnienia welny w mieszance poliester-wel¬ na, z uwagi na zbyt niskie trwalosci uzytkowe zabarwionych wlókien, a mianowicie na swiatlo 4—5°, na wode 2°, na pranie 3°, na pot 2°, na tarcie 2°.Odpowiedni dobór ilosciowy barwników w srodek barwiacy wedlug wynalazku umozliwil równomierne zabarwienie obydwu rodzajów wlókien wjednej kapieli barwiacej w jednakowym odcieniu oraz otrzymanie zabarwionych wyrobów wlókienniczych poliestrowo-welnianych o wysokich wartosciach uzytkowych: na swiat¬ lo 5-6°, na wode 4-5°, na pranie 4°, na pot 4-5°, na tarcie 4°, Barwniki o wzorach ogólnych 1 i 2 w których znaczenie podstawników zostalo podane powyzej, charak¬ teryzuja sie dobra odpornoscia na dzialanie przenosników w kapieli barwiacej w temperaturze 100°C oraz nie ulegaja rozkladowi w kapieli barwiacej o temperaturze 105-115°C w obecnosci aldehydu mrówkowego.Srodkiem wedlug wynalazku barwi sie wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny na kolor czerwony metoda jednokapielowa, jednostopniowa w wodnej kapieli farbiarskiej o krotnosci 40 : 1 w stosunku do ciezaru wyrobu, w temperaturze wrzenia z dodatkiem przenosnika w ciagu 1,5 godziny lub w kapieli wodnej o krotnosci 10 : 1 w temperaturze 105—115°C z dodatkiem aldehydu mrówkowego, wciagu okolo 1 godziny.Nastepnie barwione wyroby na kolor czerwony pierze sie i plucze wedlug znanych metod. Otrzymuje sie równomiernie zabarwione wyroby wlókiennicze z wlókien mieszanych poliester-welna w kolorze czerwonym odznaczajace sie nieoczekiwanie wysokimi odpornosciami uzytkowymi zwlaszcza na swiatlo 5—6°, na tarcic 4°, na czynniki mokre (woda) 4—5°, na pranie 4°, na pot 4—5° na tarcie 4° i na obróbke termiczna 4—5° oraz charakteryzujace sie niezmienionymi wlasnosciami fizykochemicznymi wlókien poliestrowych i welny.Ponadto okazalo sie, ze stosujac do barwienia metoda jednokapielowa srodek wedlug wynalazku uzyskuje sie dobre krycie nierównomiernosci materialowych oraz wyeliminowanie niekorzystnego polysku wlasciwego wlóknom poliestrowym. Srodkiem wedlug wynalazku zabarwia sie w sposób równomierny i trwaly nie tylko konwencjonalne mieszanki wlókiennicze o skladzie 55% wlókna poliestrowego i 45% wlókna welnianego, ale równiez takie mieszanki, w których zawartosc wlókna poliestrowego siega 70%.Ponizej podano przyklad sporzadzenia srodka do barwienia wedlug wynalazku.Przyklad: 70 czesci wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 3 miesza sie z 30 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 4, calosc uciera sie i homogenizuje na przystosowanych do tego celu urzadzeniach.Otrzymanym produktem barwi sie metoda jednokapielowa jednostopniowa wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny na kolor czerwony. Wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia i wysokimi wskaznikami odpornsci uzytkowych wyrobu. PL