Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 02.09.1974 Opis patentowy opublikowano: 10.03.1975 76750 KI. 22a, 67/00 MKP C09b 67/00 Twórcy wynalazku: Kazimierz Bujala, Henryk Golec, Miroslaw Gralinski, Jan Jedrzejewski, Franciszek Kacprzak,* Ryszard Salagacki Uprawniony z patentu tymczasowego: Osrodek Badawczo-Rozwojowy Przemyslu Barwników, Zgierz (Polska) Srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny Przedmiotpm wynalazku jest srodek barwiacy do barv/ienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welnianych na kolor bordo.Dotychczas wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestrowych i welnianych barwiono metoda dwukapielowa lub jednokapielowa, dwustopniowa przy uzyciu barwników zawiesinowych i barwników kwasowych.Stosowane dotychczas barwniki zawiesinowe barwia skladnik poliestrowy wyrobu, natomiast nie zabarwia¬ ja skladnika welnianego.Stosowane do barwienia skladnika welnianego mieszanki wlókienniczej barwniki kwasowe musza charakte¬ ryzowac sie wysokimi wskaznikami odpornosciowymi wybarwien, a mianowicie: na swiatlo 5°, na wode 4-5°, na pranie 4°, na pot 4° na tarcie 4°, przy czym 8° dla swiatla, a 5° dla pozostalych trwalosci oznacza odpornosc najwyzsza. Ze wzgledu na ograniczona ilosc barwników z grupy zawiesinowych i barwników do welny spelniaja¬ cych stawiane powyzej wymagania, praktycznie uniemozliwione jest stosowanie metody jednokapielowej. Dodat¬ kowym mankamentem jest trudnosc uzyskania jednolicie i równomiernie zabarwionych obydwu rodzajów wlókien w wyrobie wlókienniczym bedacym mieszanka wlókien o róznych wlasciwosciach fizykochemicznych.Celem wynalazku jest równoczesne, jednolite zabarwienie wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny metoda jednokapielowa, jednostopniowa, na kolor bordo o wysokich wartosciach uzytkowych wybar¬ wien i niezmienionych wlasnosciach fizykochemicznych wlókien.Cel ten osiagnieto barwiac wyroby z wlókien mieszanych poliestrowo-welnianych srodkiem barwiacym wedlug wynalazku zawierajacym: 3-17 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 1, w którym V oznacza atom wodoru lub atom chloru lub atom bromu, Z oznacza grupe nitrowa, X oznacza grupe alkilowa CnH2n+l dfc n oznaczajacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe acetylowa, Y oznacza grupe hydroksyetylowa lub grupe cyjanoetylowa, 37-62 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 2, w którym X oznacza grupe alkoksylowa zawierajaca od 1 do 7 atomów wegla w lancuchu oraz ewentualnie zawierajaca grupe wodorotlenowa lub grupe cyjanowa na koncu lancucha, wzglednie grupe2 76 750 aryloksylowa, najkorzystniej fenyloksylowa, zawierajaca w pierscieniu jeden lub wiecej atomów chloru lub innych podstawników elektroujemnych, Y oznacza atom wodoru, lub grupe nitrowa, lub grupe cyjanowa, Z oznacza grupe aminowa lub grupe wodorotlenowa, 3—14 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 3, w którym X1 oznacza grupe aminowa lub grupe metyioaminowa, lub grupe fenyloaminowa, X2 oznacza grupe wodorotlenowa lub grupe aminowa, lub grupe fenyloaminowa, X3 oznacza atom wodoru lub grupe wodorotlenowa, X4 oznacza atom wodoralub grupe aminowa, lub grupe wodorotlenowa Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom wodoru lub atom bromu lu^ grupe hydroksyfenylowa lub grupe metoksyfenylo- wa, lub ich wzajemne mieszaniny oraz 20-38 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 4, w którym Me oznacza atom chromu lub atom kobaltu, A oznacza metal alkaliczny X1 oznacza atom tlenu lub rodnik grupy karboksylowej X2, oznacza atom tlenu lub grupe iminowa, Y1 jest równe lub rózne od Y2 i oznacza atom-chloruilub grupe sulfonamidowa, lub grupe alkilosulfonamidowa, lub grupe nitrowa lub grupe metoksylowa, lub grupe etoksylowa, lub grupe metylowa, Z1 jest równe lub rózne od Z2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru, lub grupe sulfonamidowa, lub grupe alkilosulfonamidowa, lub grupe nitrowa, lub grupe metoksylowa, lub grupe etoksylowa, lub grupe metylowa, n oznacza liczbe calkowita 1 lub 2, W1 jest równe lub rózne od W2 i oznacza atom wodoru lub atom chloru lub grupe nitrowa lub grupe metylowa, B1 jest równe lub rózne od B2 i oznacza reszte skladnika biernego posiadajaca zdolnosc sprzegania w pozyqi orto do grupy X dla zwiazków szeregu benzenu, naftalenu lub pirazolu, lub reszte skladnika biernego posiadajaca zdolnosc sprzegania dzieki obecnosci w czasteczce reaktywnego ukladu alifatycznego, przy czym dobór podstawników: W, Y i Z winien byc taki, zeby w czasteczce barwnika wystepowaly co najmniej dwie grupy ulatwiajace rozpuszczalnosc barwnika w wodzie, najkorzystniej grupy sulfonamidowe lub alkilosulfonamidowe.Oprócz substancji barwiacych, srodek barwiacy wedlug wynalazku ewentualnie zawiera niewielkie ilosci znanych srodków dyspergujacych, zwilzajacych oraz nastawiajacych, takich jak: dekstryna, sól kuchenna, szescio- metafosforan sodowy, soda, które to srodki nie maja zadnego wplywu na sposób barwienia i wlasciwosci uzytkowe wybarwien.Barwniki o wzorach ogólnych 1, 2 i 3, których podstawniki zostaly omówione powyzej zabarwiaja wlókno poliestrowe, natomiast wlókno welniane barwnik o wzorze ogólnym 1 zabarwia na kolor czerwony w sposób nietrwaly (brudzi), dajac na tym wlóknie odpornosci wybarwien: na swiatlo 3°, na wode 2—3°; na pranie 2° na pot 2°, na tarcie 2°, barwnik o wzorze ogólnym 2 barwi nietrwale welne na kolor czerwony, dajac wybarwienia oodpornosciach: na swiatlo 3° na wode 3°, na pranie 2—3°, na pot 2—3°, na tarcie 2—3°, natomiast barwnik o wzorze ogólnym 3 barwi nietrwale welne na kolor niebieski dajac wybarwienia o odpornosciach: na swiatlo 2°, na wode 2-3°,na pranie-2°, na pot 2° na tarcie 2°. Barwnik o wzorze ogólnym 4, którego podstawniki zostaly podane powyzej barwi welne, ale dotychczas nie byl stosowany do barwnienia wyrobów z wlókien mieszanych poliester-welna z uwagi na zbyt niskie trwalosci uzytkowe zabarwionych wlókien: na swiatlo 5°, na wode 4°, na pranie 3-4°, na pot 4°, na tarcie 3°.Nieoczekiwanie okazalo sie, ze srodek barwiacy , zawierajacy jako komponenty odpowiednio dobrane ilosciowo barwniki o wzorach ogólnych 1, 2, 3 i 4 zabarwia trwale wyroby wlókiennicze z mieszanek poliester- -welna, na jednolity kolor bordo, a wartosci uzytkowe wybarwien srodkiem znacznie przewyzszaja wartosci uzyskane skladnikami preparatu, gdyz wynosza: na swiatlo 6°, na wode 4-5°, na pranie 4°, na pot 4—5°, na tarcie 4°. Powyzsze nieoczekiwane efekty techniczne (trwalosci uzytkowe wybarwien preparatem), nie wynikaja z wlasciwosci technicznych poszczególnych komponentów i wskazuja na synergizm dzialania skladników srodka.Srodkiem barwiacym wedlug wynalazku barwi sie wyroby z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny metoda jednokapielowa jednostopniowa w wodnej kapieli farbiarskiej o krotnosci 40 :1 w stosunku do ciezaru wlókna w temperaturze wrzenia z dodatkiem orto lub parafenylofenolu jako przenosnika wciagu okolo 1,5 godziny lub w kapieli wodnej o krotnosci 10 :1 w temperaturze 105—115°C z dodatkiem aldehydu mrówkowego w ciagu ok. 1 godz. Nastepnie zabarwione wyroby na kolor bordo pierze sie i plucze wedlug znanych metod.Barwiac srodkiem wedlug wynalazku otrzymuje sie równomiernie zabarwione na kolor bordo wyroby wlókiennicze z wlókien mieszanych poliester-welna, odznaczajace sie wysokimi odpornosciami uzytkowymi zwlaszcza na swiatlo 6°, na tarcie 4°, na czynniki mokre 4—5° i na obróbke termiczna jak prasowanie, plisowanie oraz charakteryzujace sie niezmienionymi wlasnosciami fizykochemicznymi wlókien. Ponadto okaza¬ lo sie, ze stosujac srodek barwiacy wedlug wynalazku uzyskuje sie dobre krycie nierównomiernosci materialo¬ wych oraz wyeliminowanie niekorzystnego efektu polysku wlasciwego wlóknom poliestrowym.Srodek wedlug wynalazku zabarwia w sposób równomierny i trwaly takie mieszanki welny i poliestru, w których zawartosc skladnika poliestrowego siega 70%, a zatem jest znacznie wyzsza niz spotyka sie to w konwencjonalnych mieszankach wlókienniczych o skladzie 55% wlókna poliestrowego i 45% wlókna wel¬ nianego. Barwienie srodkiem wedlug wynalazku skraca czas barwienia wyrobów z wlókien mieszanych poliester-78 760 3 -welna i nie naraza wlókien welnianych na dlugotrwale operacje we wrzacej kapieli farbiarskiej. Ponizej podano przyklad sporzadzenia srodka wedlug wynalazku.Przyklad. 10 czesci wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 5, miesza sie z 50 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 6, z 10 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 7 oraz z 30 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barwnik o wzorze 8. Calosc uciera sie i homogenizuje na przystosowanych do tego urzadzeniach. Otrzymany srodek barwiacy stosuje sie do barwienia metoda jednokapielowa jednoetapowa na kolor bordo wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny. Uzyskane wybarwienia odznaczaja sie dobra równomiernoscia wybarwienia i wysokimi wskaznikami odpornosci uzytkowych szczególnie na swiatlo 6°, na wode 4—5°, na pranie 4°, na pot 4—5°, na tarcie 4°. PL