Pierwszenstwo: 76748 KI. 22a, 67/00 MKP C09b 67/00 Zgloszenie ogloszono: 01.10.1974 Opis patentowy opublikowano: 15.04.1975 CZYTELNIA Urzedu Patentowego hkM| l»«*iipBli«| iw\ Twórcywynalazku: Kazimierz Bujala, Henryk Golec, Miroslaw Gralinski, Jan Jedrzejewski, Franciszek Kacprzak, Ryszard Salagackj Uprawniony z patentu tymczasowego: Osrodek Badawczo-Rozwojowy Przemyslu Barwników, Zgierz (Polska) Srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny Przedmiotem wynalazku jest srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny na kolor szkarlatny.Dotychczas wyroby wlókiennicze z mieszaniny wlókien poliestrowych i welnianych barwiono na kolor szkarlatny metoda dwukapielowa lub jednokapielpwa, dwustopniowa przy uzyciu barwników zawiesinowych zabarwiajacych wylacznie skladnik poliestrowy wyrobu, a nie zabarwiajacych wlókno welniane, oraz barwników kwasowych zabarwiajacych welne, które to barwniki zabarwiaja welne o wysokich wskaznikach odpornosci: na swiatlo 5°, na wode 4—5°, pranie 4°, pot 4°, na tarcie 4°, w skali osmiostopniowej dla swiatla i pieciostopniowej dla innych odpornosci, przy czym 8° lub 5° oznacza odpornosc najwyzsza.Wedlug wynalazku srodek barwiacy do barwienia wyrobów z mieszaniny wlókien poliestrowych i welny zawiera: 35—65 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze - ogólnym 1, w którym V oznacza atom wodoru lub atom bromu lub atom chloru, Z oznacza grupe nitrowa, X oznacza grupe alkilowa CnH2n+l dla n oznaczajacego liczbe calkowita od 1 do 4 lub grupe hydroksyetylowa lub grupe cyjanoetylowa, 18—43 czesci wagowych technicznego barwnika o wzcrze ogólnym 2, w którym X oznacza grupe alkoksylowa zawierajaca od 1 do 7 atomów wegla w lancuchu oraz ewentualnie zawierajaca grupe wodorotlenowa lub grupe cyjanowa na koncu lancucha, wzglednie grupe aryloksylowa, najkorzystniej fenyloksylowa, zawierajaca w pierscieniu jeden lub wiecej atomów chloru lub innych podstawników elektroujemnych, Y oznacza atom wodoru, lub grupe nitrowa, lub grupe nitrozowa, lub grupe cyjanowa. Z oznacza grupe aminowa lub grupe wodorotlenowa oraz 10-30 czesci wagowych technicznego barwnika o wzorze ogólnym 3 w którym D oznacza reszte dwuaminy szeregu dwufenylu zawierajaca grupy sulfonowe oraz ewentualnie zawierajaca podstawniki jak grupe metylowa, metoksylowa i inne, Bi oznacza reszte fenolu zestryflkowanego p-toluenosulfochlorkiem lub p-benzenosulfochlo- rkiem, B2 oznacza reszte skladnika biernego szeregu pirazolonu lub 2-hydroliny-naftalenu, najkorzystniej kwasu 2-aminonaftylo-6,8-dwusulfonowego lub 2-aminonaftylo-3,6-dwusulfonowego. Barwniki techniczne wchodzace w sklad srodka wedlug wynalazku, ewentualnie zawieraja niewielkie ilosci znanych srodków dyspergujacych, zwilzajacych, wypelniajacych takich jak: dekstryna, sze^iometafosforan sodowy, sól kuchenna, które to srodki nie maja zadnego wplywu na sposób barwienia i wlasciwosci uzytkowe wybarwien. Barwnik o wzorze ogólnym2 76 748 1, którego podstawniki zostaly omówione powyzej, zabarwia wlókno poliestrowe na kolor szkarlatny, natomiast w barwieniu indywidualnym zabarwia welne na kolor czerwony w sposób nietrwaly, dajac na tym wlóknie nastepujace odpornosci wybarwien: na swiatlo 3°, woda 2—3°, pranie 2°, na pot 2°, na tarcie 2°.Barwnik o wzorze ogólnym 2 którego podstawniki zostaly omówione powyzej, zabarwia wlókno poliestro¬ we na kolor czerwony, natomiast welne zabarwia nietrwale, a wskazniki odpornosci wybarwien wynosza: na swiatlo 3°, na wode 3°, pranie 2°,*pot 2°, na tarcie 2°.Barwnik o wzorze ogólnym 3, którego podstawniki zostaly omówione powyzej, barwi welne na kolor czerwony, ale dotychczas nie byl stosowany do barwienia welny w mieszance wlókienniczej poliester-welna, z uwagi na zbyt niskie trwalosci uzytkowe zabarwionych wlókien: na swiatlo 3°, wode 4°, na pranie 4°, na pot 4°, na tarcie 3—4°.Nieoczekiwanie okazalo sie, ze dobór jakosciowy i ilosciowy barwników o wzorach ogólnych 1, 2 i 3, których podstawniki zostaly omówione powyzej w celu wytworzenia srodka wedlug wynalazku, umozliwia jednoczesne i trwale zabarwienie wyrobów wlókienniczych z mieszaniny wlókien poliester-welna o wysokich wartosciach uzytkowych zabarwionych wlókien, a mianowicie: na swiatlo 6°, na wode 4—5°, na pranie 5°, na pot 4—5°, na tarcie 5°.Powyzsze nieoczekiwane efekty techniczne (wysokie wartosci uzytkowe wybarwien), nie wynikaja z wlas¬ ciwosci technicznych poszczególnych komponentów i wskazuja na synergizm dzialania komponentów srodka wedlug wynalazku.Srodkiem wedlug wynalazku barwi sie w sposób równomierny i trwaly wyroby z mieszaniny wlókien poliester-welna na kolor szkarlatny metoda jednokapielowa, + jednostopniowa w wodnej kapieli farbiarskiej o krotnosci 40 :1 w stosunku do ciezaru wyrobu w temperaturze wrzenia z dodatkiem o- lub p-fenylofenolu jako przenosnika wciagu 1,5 godziny, lub w kapieli wodnej o krotnosci 10 :1 w temperaturze 105-115°C z dodat¬ kiem aldehydu mrówkowego w ciagu 1 godziny. Nastepnie zabarwione wyroby pierze sie i plucze wedlug znanych metod.Stosujac do barwienia metoda jednokapielowa srodek wedlug wynalazku uzyskuje sie dobre krycie (jednolite zabarwienie) nierównomiernosci materialowych oraz wyeliminowanie niekorzystnego polysku, wlasci¬ wego wlóknom poliestrowym. Srodek barwiacy wedlug wynalazku znajduje zastosowanie do barwienia nie tylko konwencjonalnych mieszanek wlókienniczych o skladzie 55% wlókna poliestrowego i 45% wlókna welnianego, ale równiez barwi sie nim takie mieszanki, w których zawartosc wlókna poliestrowego wynosi do 70%. Ponizej podano przyklad sporzadzenia srodka wedlug wynalazku.Przyklad : 50 czesci wagowych technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawierajacego barw¬ nik o wzorze 4 miesza sie z 30 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawieraja¬ cego barwnik o wzorze 5 oraz 20 czesciami wagowymi technicznego produktu w koncentracji 100/100 zawiera¬ jacego barwnik o wzorze 6. Calosc uciera sie i homogenizuje na przystosowanych do tego urzadzeniach.Otrzymanym srodkiem barwiacym barwi sie metoda jednokapielowa wyroby z mieszaniny wlókien poliestro¬ wych i welny na kolor szkarlatny. Zabarwione wyroby charakteryzuja sie dobra równomiernoscia wybarwien i wysokimi wskaznikami odpornosci uzytkowych szczególnie na swiatlo 6°, na wode 4—5°, na pranie 5° na pot 4—5, na tarcie 5° oraz niezmienionymi wlasnosciami fizykochemicznymi wlókien poliestrowych i welny. PL