Wynalazek niniejszy dotyczy urzadze¬ nia do przenoszenia dziesiatków w maszy¬ nie rachunkowej, które sklada sie z kólek zebatych lub tym podobnych osadzonych i obracanych na walku równoleglym do wal¬ ka mechanizmu liczbowego; urzadzenie to dziala w dwóch okresach: pierwszy okres tego dzialania uskutecznia sie pod wply¬ wem mechanizmu liczbowego w celu nasta¬ wienia urzadzenia przenoszacego (liczbe) do pozycji czynnej, a drugi okres — pod wplywem mechanizmu napedowego w celu przeniesienia dziesiatków na kólka liczbo¬ we mechanizmu liczbowego.Przedmiotem glównym niniejszego wy¬ nalazku jest urzadzenie do przenoszenia tego rodzaju, w którym kierunek obrotu kólek przenoszacych dziesiatki jest nieza¬ lezny od dzialania rachunkowego (doda¬ wania, odejmowania i t. d.). Znamienna cecha wynalazku jest ta, ze kólka przeno¬ szace wspóldzialaja kolejno z kólkami licz- bowemi lub z ukladem przekladni posred¬ nich zaczepiajacych te kólka liczbowe, za¬ leznie od dodawania (mnozenia), czy tez odejmowania (dzielenia).Urzadzenie wedlug wynalazku jest przedstawione dla przykladu na zalaczo¬ nych rysunkach w jednej formie wykona¬ nia i jest zastosowane do maszyny do do¬ dawania specjalnego typu. W kazdym ra- ?ie jednak wynalazek moze byc zastosowa¬ ny równiez do innych maszyn rachunko¬ wych.Fig. 1 wyobraza widok ztylu mechani¬ zmu liczbowego oraz urzadzenia do prze¬ noszenia dziesiatków, przyczem czesc srodkowa zostala usunieta, wiec rysunek jest skrócony w kierunku podluznym, fig* 2 wskazuje przekrój wzdluz linji 2—2 fig. 1, fig. 3 wskazuje przekrój wzdluz linji 3—3 fig. 1, fig. 4 wskazuje przekrój podob¬ ny do tegoz na fig. 3, jednak niektóre cze¬ sci zostaly pominiete dla wiekszej wyrazi¬ stosci rysunku i wreszcie fig. 5 wskazuje przekrój wzdluz linji 5—5 fig. 1.Maszyna do dodawania podana na ry¬ sunkach jest tego typu, iz przenoszenie wartosci z mechanizmu nastawiajacego (nie wskazanego na rysunku) na mecha¬ nizm liczbowy uskutecznia sie zapomoca zebnic 1, z których kazda zaczepia szcze¬ gólne kólko przenoszace 2 odpowiedniego miejsca wartosci mechanizmu liczbowego.Mechanizm ten jest tak urzadzony, ze po uskutecznieniu kazdego przeniesienia war¬ tosci, odlacza sie on od zespolu zebnic, które wówczas swobodnie wracaja do swych pozycyj pierwotnych. W tym celu calkowity mechanizm liczbowy lacznie z kólkami przenoszacemi 2 wspiera sie na ramionach 3, 4 mieszczacych sie po jed¬ nemu z kazdej strony mechanizmu liczbo¬ wego i umocowanych zapomoca klinów na walku 6 osadzonym w ramie 5 maszyny.Podczas przenoszenia wartosci ramiona 3, 4 zajmuja polozenie wskazane na fig. 2, w którem kólka przenoszace 2 zaczepiaja rebnice 1. Podczas nastepnego ruchu kor¬ by maszyny lub innego urzadzenia napedo¬ wego walek 6 pokreca sie, nadajac ramio¬ nom 3, 4 polozenie wskazane na fig. 3f wskutek czego ramiona 3, 4 wraz z mecha¬ nizmem liczbowym odchylaja sie do pozy- . cji górnej, przyczem kólka przenoszace 2 nie zaczepiaja zebnic L To polozenie zaj¬ muje mechanizm liczbowy podczas przeno¬ szenia dziesiatków. Przenoszenie mecha¬ nizmu liczbowego moze byc ponadto zu¬ zytkowane do poruszania pewnego nowe¬ go urzadzenia zapobiegajacego przerzuca¬ niu, lub innym ruchom zaszlym wypadkowo kólek przenoszacych dziesiatki oraz innych urzadzen opisanych ponizej. Mechanizm liczbowy pokryty jest plyta 45 z blachy tworzaca czesc oslony maszyny, przyczem wskazana plyta polaczona jest sztywnie z ramionami 3, 4 mechanizmu liczbowego i bierze udzial w ruchach wahadlowych te¬ goz. Mechanizm napedowy maszyny, poru¬ szajacy wahajacy sie walek 6 mechanizmu liczbowego i poruszajace sie okresowo zeb- nice 1 oraz inne narzady napedowe opisa¬ ne ponizej, moga byc dowolnego znanego typu, to tez niema potrzeby je opisywac Kólka przenoszace 2 osadzone sa luzno na walku 7 podtrzymywanym przez ramio¬ na 3, 4, przyczem piasty tych kólek sluza jednoczesnie do utworzenia odstepów po¬ miedzy temi kólkami. Do ramion 3, 4 przy¬ legaja bezposrednio wsporniki 11 i 12 osa¬ dzone na tych ramionach zapomoca osi lub czopów 9 i 10. Wsporniki te podtrzymuja mechanizm liczbowy i wspólny walek 13 kólek liczbowych, z których kazde sklada sie jak zwykle z kólka zebatego 14 i kólka liczbowego 15, przyczem walek ten prze¬ biega pomiedzy tylnemi koncami tych wsporników, a wspólny walek 16 kólek ze¬ batych posrednich 17 przebiega pomiedzy przedniemi koncami tychze wsporników.Kólka liczbowe i kólka zebate posrednie o- sadzone sa, jak zwykle, luzno na swoich walkach. Caly wiec zespól kólek liczbo¬ wych i kólek posrednich osadzony jest na wahajacej sie ramie utworzonej przez wa¬ lek 6 i ramiona 3, 4, przyczem ten zespól moze zaczepiac kólka przenoszace 2 osa¬ dzone bezposrednio w tej ramie. Dzieki ta¬ kiemu urzadzeniu, mozna kólka przenosza¬ ce dowolnie laczyc z kólkami liczbowemi 14, 15 lub kólkami posredniemi 17, przy¬ czem w pierwszym wypadku uskutecznia sie to celem wykonania dodawania (mno¬ zenia), a w drugim wypadku celem wyko¬ nania odejmowania (dzielenia). — 2 —Te nastawiania kólek przenoszacych wykonywa sie zapomoca odpowiedniego przestawienia klawisza 18 wzglednie 19.Nastawiane narzady do przenoszenia dziesiatków skladaja sie z kólek zebatych 20 osadzonych luzno na walku 7 kólek przenoszacych 2, przyczem kazde kólko 20 umieszczone jest tuz przy kólku przeno- szacem 2 nastepnego, wyzszego miejsca wartosci. Kolo wierzcholków, kolo podzia¬ lowe i kolo podstaw zebów kólek zebatych 20 posiadaja zasadniczo tez same srednice, co i tez same kola kólek przenoszacych 2, w tych pierwszych kólkach jednak kazdy drugi zab jest usuniety, celem utworzenia wiekszych odstepów 21 miedzy zebami. Na fig. 2 zeby 22 kólek do przenoszenia dzie^ siatków oznaczone sa linjami przerywane- mi. Kazde kólko liczbowe 14, 15, za wyjat¬ kiem nalezacych do najwyzszego miejsca wartosci, zaopatrzone jest w zab 23 do przenoszenia dziesiatków wystajacy z plyt¬ ki 23 przymocowanej do boku kólka licz¬ bowego 15 od strony kólka liczbowego na¬ stepnego, wyzszego miejsca wartosci. Zab 23 do przenoszenia dziesiatków wspóldzia¬ la z kólkiem 20 do przenoszenia dziesiat¬ ków w chwili, gdy mechanizm liczbowy znajduje sie w pozycji wskazanej na fig, 2. Kazdy z tych zebów, przechodzac z po¬ zycji cyfry 9 (wskazanej na fig. 2) kólka liczbowego do pozycji cyfry 0 porusza ten zab kólka 20 do przenoszenia dziesiat¬ ków, który w danej chwili znajduje sie na i ego drodze, pokrecajac przez to wskazane kólko na kat odpowiadajacy podzialce kól¬ ka przenoszacego 2. co odpowiada polowie podzialki kólka 20, które w ten sposób przechodzi do pozycji wskazanej na fig. 3.W celu przytrzymywania kólek 20 do przenoszenia dziesiatków kolejno w ich po¬ zyci i normalnej lub czynnej, na wspólnym walku 25 podtrzymywanym przez ramiona 3, 4, osadzona jest odpowiednia ilosc lapek zaporowych 2f. Kazda z tych lapek przy¬ ciskana jest do wlasciwego jej kólka za¬ pomoca sprezyny 26 tak, aby ta lapka za¬ czepiala swem wycieciem 28 o jeden z ze¬ bów 22 kólka do przenoszenia dziesiatków w chwili, gdy to kólko znajduje sie w swej pozycji normalnej (fig. 2), a gdy to kólko jest w pozycji czynnej, to dwie skosne kra¬ wedzie 27 na tej lapce zaporowej zaczepia¬ ja o dwa odpowiadajace im zeby 22.Ruch napedowy przy przenoszeniu dziesiatków uskutecznia sie zapomoca osa¬ dzonej na wspólnym walku 30, przebiega¬ jacym pod zebnicami /równolegle do wal¬ ków mechanizmu liczbowego odpowiedniej ilosci tarcz napedowych 29, przyczem wskazany walek 30 osadzony jest tak, ze moze obracac sie w ramie maszyny. Piasty 31 tych tarcz umocowane sa zapomoca kli¬ nów na walku 30 i sa takiej dlugosci, ze pomiedzy tarczami 29 tworza sie odstepy takie, iz tarcze te znajduja sie dokladnie we wlasciwych im pozycjach naprzeciw od¬ nosnych kólek 20 do przenoszenia dziesiat¬ ków. Kazda z tych tarcz napedowych 29 posiada sztywne ramie 32, którego koniec zewnetrzny tworzy zab 33. Poszczególne ramiona 32 wystaja pod róznemi katami i sa ulozone spiralnie wokolo walka tak, aby szereg kólek do przenoszenia dziesiatków mógl dzialac kolejno w zwykly w takich razach sposób. Kazda tarcza 29 posiada prócz tego krótsze ramie, którego koniec zewnetrzny tworzy zab 76 zapadajacy w przeciwlegly mu odstep pomiedzy zebami 21 nalezacy do odpowiedniego kólka 20 do przenoszenia dziesiatków, przez co tworzy sie zapora zatrzymujaca to kólko po wykonaniu przez nie ruchu nadanego mu przez zab 23 do przenoszenia dziesiat¬ ków, co w wyniku zapobiega przerzuceniu dalej niz potrzeba powyzszego kólka. Po przestawieniu jednak mechanizmu liczbo¬ wego do jego pozycji górnej (fig. 3), wszystkie zeby zaporowe 76 usuwaja sie z drogi zebów 22, dzieki czemu kólka do przenoszenia dziesiatków moga poruszac sie swobodnie. — 3 —Co sie tyczy odsuniecia mechanizmu liczbowego od zebnic 1 po wykonaniu prze¬ noszenia wyznaczonej wartosci liczbowej, to tarcze napedowe musza, oczywiscie, miec moznosc poruszania kólek 20 do prze¬ noszenia dziesiatków w chwili, gdy te kól¬ ka znajduja sie w pozycji podniesionej (fig. 3). Przy tej pozycji podniesionej kaz¬ de kólko przenoszace 2 zaczepia odno¬ sne kólko sprzegajace 36, w celu wytwo¬ rzenia polaczenia pomiedzy kólkiem prze- noszacem 2 i kólkiem 20 do przenoszenia dziesiatków, osadzonem tuz przy tern pierwszem kólku i nalezacem do nastepne¬ go, nizszego miejsca wartosci, i to w cza¬ sie przenoszenia dziesiatków. Aby jednak moglo to nastapic, szerokosc zebów kólka sprzegajacego 36 równa sie sumie szeroko¬ sci zebów kólka przenoszacego 2 i kólka 20 do przenoszenia dziesiatków, dzieki czemu kólko sprzegajace moze zazebic sie z obydwoma kólkami jednoczesnie.Wszyst¬ kie kólka sprzegajace 36 osadzone sa i ob¬ racaja sie na wspólnym walku 37 umie¬ szczonym w ramie maszyny. Piasta kazde¬ go z kólek sprzegajacych 36 wytwarza od¬ stepy pomiedzy temi kólkami i posiada wy¬ ciecie wewnetrzne 39, w które wsuwa sie czopek 40 przymocowany na stale do wal¬ ka 37, przyczem szerokosc tego wyciecia jest tak dobrana, aby kólko sprzegajace moglo obrócic sie niezaleznie od walka je¬ dynie na kat odpowiadajacy ruchowi kól¬ ka 20 do przenoszenia dziesiatków, odby¬ wajacego sie pod wplywem zeba napedo¬ wego 33. Czopki 40 maja za zadanie co¬ fnac kólko^"sprzegajace 36 po uskutecznio¬ nej przeniesieniu dziesiatków w ich pier¬ wotne polozenie. Kazde kólko sprzegajace posiada ponadto trzy zaporowe zeby 41, pomiedzy które zapada zagiety koniec 42 sprezyny spiralnej 43, ryglujac tó kólko w jednej z dwóch pozycyj. Wszystkie spre¬ zyny spiralne 43 nawiniete sa na wspól¬ nym drazku 44 przymocowanym do ramy maszyny.Przebieg przenoszenia dziesiatków opi¬ sany jest ponizej w przypuszczeniu, ze mechanizm liczbowy jest ustawiony w po¬ zycji wlasciwej dodawaniu, pokazanej na rysunkach. Przy odejmowaniu przenosze¬ nie to odbywa sie w zupelnie taki sam spo¬ sób, jak przy dodawaniu.Pozycja katowa kólka liczbowego 15 na fig. 2 odpowiada cyfrze 9. Przód zeba 23 do przenoszenia dziesiatków styka sie wówczas z tylna strona zebów 22 odnosne¬ go kólka 20 do przenoszenia dziesiatków.Przy przestawianiu kólka liczbowego na cyfre 0, zab 23 popycha wskazany zab 22 naprzód, obracajac przez to kólko do prze¬ noszenia dziesiatków na kat odpowiadaja¬ cy polowie podzialki tego kólka. Jezeli normalnie jeden z rozszerzonych odstepów 21 pomiedzy zebami znajduje sie w pozy¬ cji przeciwleglej walkowi 30 (fig. 2) tarcz napedowych 29, to kólko do przenoszenia dziesiatków nastawia sie teraz zapomoca odnosnego zeba 23 do takiej pozycji, iz zab 22(, bedzie zwrócony ku dolowi i ku wskazanemu walkowi 30, jak to widac na fig. 3, gdzie kólko liczbowe 15 znajduje sie w pozycji odpowiadajacej zeru. Zab 76, który poczatkowo opieral sie o tylna stro¬ ne zebów 21 kólka do przenoszenia dzie¬ siatków, styka sie teraz z przodem nastep¬ nego zeba 2T, zapobiegajac przerzuceniu tego kólka przez uderzenie zeba 23. Po przeniesieniu danej liczby zapomoca zeb¬ nic 1, wskutek czego pewna ilosc kólek 20 do przenoszenia dziesiatków nastawiona zostaje przez odpowiadajace im zeby 23 dó pozycji katowej pokazanej na fig. 3, mechanizm liczbowy przesuwa sie do po¬ zycji górnej, wskutek czego kazda para kó¬ lek przenoszacych 2 i przylegle im kólka 20 do przenoszenia dziesiatków zostaja polaczone ze soba, wskutek zaczepienia wlasciwego kólka sprzegajacego 36. Kólko 20 do przenoszenia dziesiatków zostaje jednoczesnie zwolnione przez zab przy¬ trzymujacy 76. — 4 —Celem ukonczenia przenoszenia dzie¬ siatków walkowi 30 wspólnemu dla tarcz napedowych 29 nadaje sie jeden obrót cal¬ kowity w kierunku oznaczonym na fig. 3 strzalka 34. W czasie tego obrotu zeby 33 poruszaja sie kolejno wewnatrz kól wierz¬ cholków zebów odnosnych kólek 20 do przenoszenia dziesiatków, Kólka te niepo- ruszone przez swe zeby 23 do przenosze¬ nia dziesiatków pozostaja nadal w pozycji nieczynnej wzgledem mechanizmu nape¬ dowego, zwracajac ku walkowi 30 rozsze¬ rzony odstep 21 pomiedzy zebami tak, iz przez ten odstep przechodzi luzno wlasci¬ wy zab napedowy 33; kazde kólko do przenoszenia dziesiatków, przesuniete przez wlasciwy zab do przenoszenia dzie¬ siatków do pozycji czynnej (fig. 3), po¬ siada zab 22* zwrócony ku dolowi na dro¬ ge przebiegana przez zab napedowy 33, wobec czego kólko to bedzie poruszane przez zab ten, pokrecajac sie znowu w tym samym kierunku i ma kat taki sam, jak i poprzednio. Co sie tyczy kazdej pary kó¬ lek 2, 20, polaczonych ze soba przez wla¬ sciwe im kólko sprzegajace 36, to ta para kólek obraca sie o jedna podzialke, wsku¬ tek czego kólka liczbowe 14, 15, zaczepia- jace kólko przenoszace 2, obróca sie rów¬ niez, powiekszajac wartosc liczbowa o jed¬ nostke. Kólko sprzegajace 36 odchylone od swej pozycji normalnej zatrzasnietej przez kólko 20 do przenoszenia dziesiat¬ ków, przytrzymywane jest w swej nowej pozycji zatrzasnietej przez haczyk 42 za¬ czepiajacy teraz drugie wyciecie 41 (lewe wyciecie na fig, 2 i 3). Jedno z kólek sprze¬ gajacych, które zostaly najpierw przesta¬ wione z pozycji normalnej, bedzie teraz zkolei obracac walek 37, a to z tego powo¬ du, iz o jeden brzeg wyciecia 39 zaczepia czopek 40. Obrót walka 37 nie wplywa jed¬ nak na inne kólka sprzegajace, a to dlate¬ go, ze wlasciwe czopki 40 moga poruszac sie swobodnie w wycieciach 39. Mecha¬ nizm napedowy nastawi, oczywisice, zno¬ wu kazde z kólek 20 do przenoszenia dzie* siatków do pozycji nieczynnej w stosun¬ ku do tego mechanizmu, zwracajac odstep 21 pomiedzy zebami ku walkowi 30.Po ukonczeniu przenoszenia walek 37 powinien, naturalnie, powrócic do swej po¬ zycji normalnej, a w tym celu walek ten posiada na swym koncu prawym ramie sztywne 46 wspóldzialajace z czopkiem 47, utworzonym na zewnetrznym koncu palca 48 wystajacego z wahadlowego ramienia 4. Obrót walka 37 z pozycji normalnej, wywolany przez kólko sprzegajace poru¬ szone uprzednio, odchyli wskazane ramie 46 i oprze je o czopek 47. Przy nastepuja¬ cym potem powrocie mechanizmu liczbowe¬ go do jego pozycji dolnej, czopek 47 poru¬ sza ramie 46 tak, aby obrócic walek 37 do jego normalnej pozycji, przyczem ten wa¬ lek ze swej strony powraca kólka sprzega¬ jace, które mogly sie pokrecic podczas przebiegu przenoszenia, do pozycji pier¬ wotnej w ten sposób, iz czopki 40 wystaja¬ ce z walka popchna te kólka ^powrotem do ich pierwotnego polozenia. Nastepnem zadaniem czopka 47 jest utworzenie zapo¬ ry zatrzymujacej, która ogranicza obrót walka 37 tak, aby ten obrót odpowiadal przesunieciu katowemu, nadanemu kólko¬ wi sprzegajacemu 36 przez wlasciwe mu kólko przenoszace. Czopki 40, przymoco¬ wane do walka 37, sluza ze swej strony jako zapory zapobiegajace przesunieciu odpowiednich kólek sprzegajacych poza wlasciwe im pozycje katowe. Wiec mozli¬ wosc przerzucenia kólek znaczacych jest zupelnie wylaczona, poniewaz zeby zatrzy¬ mujace 76, jak juz bylo zaznaczone, sluza do ograniczenia przesuniec katowych na¬ danych kólkom do przenoszenia dziesiat¬ ków przez odnosne zeby 23 w czasie przenoszenia danej wartosci liczbowej, a z drugiej strony czopki 40 i czo¬ pek zatrzymujacy 47 wylaczaja mozli¬ wosc przerzucenia kólek do przenoszenia dziesiatków przez tarcze napedowe 29. Z — 5 —tej racji wlasnie sprezynki 26 lapek przy¬ trzymujacych 24 moga byc wzglednie sla¬ be.Zeby do przenoszenia dziesiatków 23 na kólkach liczbowych 14, 15 dzialaja je¬ dynie przy pozycji mechanizmu liczbowe¬ go wlasciwej dodawaniu. Celem przesta¬ wienia tego mechanizmu do pozycji wla¬ sciwej odejmowaniu, wsporniki 11, 12 po^ winny obrócic sie okolo czopów 9 i 10, wskutek czego kólka liczbowe 14, 15 prze¬ staja zaczepiac kólka przenoszace 2, z któ- remi natomiast zaczynaja sie zaczepiac kólka posrednie 17. Kólka zebate posred¬ nie 17 posiadaja swe wlasne zeby do prze¬ noszenia dziesiatków 49, które zastepuja w wypadku odejmowania dzialanie podob¬ nych zebów 23. Kierunki obrotów tarcz na¬ pedowych 29 i kólek do przenoszenia dzie¬ siatków 20 pozostaja niezmienione.W czasie prznoszenia danej liczby kaz¬ de kólko liczbowe 14, 15 polaczone jest przymusowo z odnosna zebnica 1 za po¬ srednictwem kólka przenoszacego i kólka posredniego 17. Po nastepnem odchyleniu mechanizmu liczbowego od zebnic 1, kólka 2 zaczna zaczepiac kólka sprzegajace 36 w sposób juz opisany, przyczem kólka 2 przytrzymywane sa we wlasciwej pozycji przez wskazane kólka sprzegajace. Kólka mechanizmu liczbowego zarygluja sie wiec odpowiednio w kazdej pozycji. Kólka ze¬ bate kólek liczbowych posiadaja zwykle lapki przytrzymujace, które w danym przykladzie wylaczaja sie ze wskazanych kólek zebatych w chwili, gdy mechanizm liczbowy jest przestawiany do polozenia wlasciwego przenoszeniu danej liczby. Aby to moglo nastapic na wspólnym wale 51, dzwiganym przez ramiona 52 wystajace ku przodowi z odchylanych wsporników 11, 12, osadzone sa lapki przytrzymujace 50.W podluznym zas rowku utworzonym na walku 51 umieszczony jest klin 53 usuwa¬ jacy sie do wewnetrznych wyciec 54 u- tworzonych w piastach 55 lapek przytrzy¬ mujacych, przyczem szerokosc rzeczonych wyciec jest tak dobrana, aby lapki mogly slizgac sie po zebach przy obracaniu kólek liczbowych. Kazda lapka przytrzymujaca naciskana jest zapomoca sprezyny 56 na¬ winietej na piaste 55 i opierajacej sie jed¬ nym swym koncem na lapce przytrzymu¬ jacej, a drugim koncem na precie 57 prze¬ chodzacym pod ramionami 52. Walek 51 jest polaczony sztywnie lewym swym kon¬ cem z ramieniem 58, które przylega stale wskutek dzialania sprezyn 56 do nierucho¬ mego oporka 59, przyczem lapki przytrzy¬ mujace 50 odlaczaja sie od kólek zebatych kólek liczbowych w chwili, gdy mechanizm liczbowy przestawia sie do pozycji wlasci¬ wej przenoszeniu danej liczby. Wymienio¬ ny wyzej oporek posiada ksztalt czopka cylindrycznego, którego os pokrywa sie z osia obrotowa wsporników 11, 12 w chwili, gdy mechanizm liczbowy znajduje sie w pozycji górnej wlasciwej przenoszeniu dziesiatków (fig. 3). W tym wypadku czo¬ pek 59 zachowuje swa pozycje w stosunku do mechanizmu liczbowego w czasie od¬ chylania sie tegoz na walku 9. Jezeli zas z drugiej strony mechanizm liczbowy znaj¬ duje sie w pozycji wlasciwej przenoszeniu danej liczby (fig. 2), to czopek 59 nie be¬ dzie juz mial wspólnej osi z walkiem 9, a wskutek tego polozenie tego czopka wzgle¬ dem ruchomego ukladu, zawierajacego lap¬ ki przytrzymujace, ulegnie zmianie w chwili przestawiania mechanizmu liczbowego z pozycji wlasciwej dodawaniu do pozycji o- dejmowania lub odwrotnie Nadajac odpo¬ wiedni ksztalt powierzchniom oporowyr? czopka 59, mozna zapobiec rzeczonemu przemieszczeniu sie pozycji nieczynnej la¬ pek przytrzymujacych wzgledem kólek liczbowych (fig. 2).Urzadzenie sluzace do przestawiania mechanizmu liczbowego z pozycji doda¬ wania do pozycji odejmowania wskazane jest na fig. 1 i 5. Do zewnetrznego konca czopa 9, zapomoca którego *o czopa wspor- — 6 —nik 11 osadzony jest na ramieniu wahadlo- wem, przymocowana jest tarcza 60 o roz¬ widlonym profilu, której piasta 61 opiera sie o strone zewnetrzna ramienia 11. Kra¬ wedzie wewnetrzne rozwidlenia wskazane, tarczy tworza krzywa prowadnicza 62, wspóldzialajaca zaleznie od potrzeby z kazdym z dwóch czopków prowadniczych 63 i 64, które to czopki sa przymocowane do tarcz nastawiajacych 65 osadzonych luzno na wahajacym sie walku 6 mechani¬ zmu liczbowego. Konce ramion rozwidlonej tarczy 60 posiadaja ksztalt luków 66 i 67, z których pierwszy posiada swój srodek n? linji osiowej walka 6 w chwili, gdy mecha¬ nizm liczbowy znajduje sie w pozycji do¬ dawania, a srodek drugiego luku 67 lezy na tejze linji osiowej w chwili, gdy ten mechanizm jest w pozycji wlasciwej odej¬ mowaniu. Tarcza nastawiajaca 65 podtrzy¬ muje ponadto dwa czopki nastawiajace 68, 69 umieszczone na drodze oporków 70 i 71, utworzonych na trzonach klawiszów 18 i 19. Tarcza nastawiajaca 65 przytrzy¬ mywana fest w swych dwóch zaryglowa¬ nych pozycjach przez lapke sprezysta 72, osadzona na czopie nieruchomym 73 i za¬ czepiajaca dwa naciecia ryglujace 74 i 75 utworzone na brzegu tarczy nastawiajacej.Na fig. 5 wskazana jest pozycja zajmo¬ wana przez tarcze nastawiajaca 65 w chwili, gdy mechanizm liczbowy jest na¬ stawiony na dodawanie, kiedy lapka 72 za¬ czepia pierwsze z naciec 74. Pozycje po¬ wyzsza tarczy 65 otrzymuje sie po naci¬ snieciu klawisza 18, które sprawia, ze czo¬ pek 68 zostaje nacisniety przez oporek 70 klawisza tak, iz ten czopek znajdzie sie w swej najnizszej pozycji. Jednoczesnie z tern czopek prowadniczy 63 przesuwa sie wzdluz krzywej prowadniczej 62 az do lu¬ ków 66, obracajac przez to tarcze 60 i wsporniki //, 12. Poniewaz zas srodek lu¬ ku 66 znajduje sie na linji osiowej walka 6, wiec wskazana tarcza zostanie zaryglo¬ wana w nastawionej pozycji; Przy odchy¬ laniu mechanizmu liczbowego wokolo wal¬ ka 6, luk 66 przesuwa rie po czopku 63, nie przestawiajac tarczy 60 i wsporników 11, 12 z ich pozycji w stosunku do ramion 34.Przestawianie mechanizmu liczbowego do pojzyoji wlasciwej odiejmowaauiu wykp- nywa sie zapomoca nacisniecia klawisza 19; wówczas jego oporek 71 naciska czo¬ pek nastawiajacy 69, co sprawia, ze iarczi nastawiajaca pokreca sie do swej drugiej pozycji zaryglowanej, w której lapka za¬ czepia jedno z tylnych naciec 75. W czasie tego przesuwania czopek prowadniczy 64 przesuwa sie wzdluz krzywej 62, az do krzywej ryglujacej 67, pokrecajac przez te tarcze 60 i ryglujac ja w nowej pozycji.Forma wykonania urzadzenia do prze¬ noszenia dziesiatków wedlug wynalazku moze byc inna, gdyz opisane powyzej urza¬ dzenie podane bylo jedynie tylko dla przy¬ kladu. PL