Pierwszenstwo: Opublikowano: 15.V.1971 62637 KI. 31 b1,1/18 MKP B 22 c, 1/18 [CZYTELNIA | WsUej kimw ej k,m\ Wspóltwórcy wynalazku: Jur Piszak, Tadeusz Olszowski, Zbigniew Ulman, Zdzi¬ slaw Wertz, Cezary Wieja Wlasciciel patentu: Instytut Odlewnictwa, Kraków (Polska) Sypka masa samoutwardzalna do wyrobu form i rdzeni odlewniczych Przedmiotem wynalazku jest sypka masa samoutwar¬ dzalna do wyrobu form i rdzeni odlewniczych.Znane i powszechnie stosowane w przemysle odlew¬ niczym sypkie masy formierskie i rdzeniowe, wiazane róznego rodzaju spoiwami jak np. szklem wodnym, de¬ kstryna i tym pdobnymi, wymagaja zbyt dlugiego i ko¬ sztownego sporzadzania. Szczególnie czasochlonym za¬ biegiem jest szuszenie form, które niejednokrotnie utrud¬ nia i opóznia wzrost produkcji odlewni.Rozwijajaca sie obecnie technologia sypkich mas sa- moutTwardzalnych nie wymagajaca suszenia form, roz¬ wija sie glównie na bazie zuzla zelazochromowego któ¬ ry stosowany jest jako utwardzacz. Zuzel zelazochromo- wy stanowiacy odpad przy produkcji zelazochromu cha¬ rakteryzuje sie bardzo zmiennym skladem chemicznym a przez to zmiennymi wlasnosciami wiazacymi.Ta niestabilnosc bardzo niekorzystnie wplywa na wlasnosci sypkich mas samoutwardzalnych powodujac znaczny rozrzut wytrzymalosci i czasów utwardzania.W celu poprawienia wlasnosci mas utwardzanych zuz¬ lem zelazochromowym wprowadza sie czesto dodatko¬ wo takie skladniki jak pyl weglowy i bentonit, jednak¬ ze poza poprawa wybijalnosci inne wlasnosci jak np. wytrzymalosc ulegaja przez to obnizeniu.Stosowanie innych utwardzaczy jak np. zelazokrze¬ mu, cementu czy krzemianu etylu równiez posiada wiele wad. Masy utwardzane pylem zelazokrzemowym cechuje krótka trwalosc masy (5 do 10 minut) oraz egzotermicz¬ ny charakter utwardzania.W czasie reakcji wywiazuje sie temperatura 70 do 10 15 20 25 30 120°C, która wywoluje znaczne naprezenia w modelu i dlatego w metodzie tej nie mozna stosowac modeli drewnianych. Próby stosowania cementów zuzlowych ja¬ ko srodków utwardzajacych prowadzone byly równiez.Stosowano wówczas nastepujaca mase samoutwardzal¬ na: 100 cz. ciezarowych piasku 2 cz. ciezarowe cementu zuzlowego 6 cz. ciezarowych szkla wodnego Podstawowym niedostatkiem wymienionej masy for¬ mierskiej jest zbyt krótka trwalosc, co (powoduje wiazanie masy w mieszarce i problem ten próbowano rozwiazac stosujac tzw. mieszarko-narzuearki, jednak nie dalo to dobrych rezultatów. Druga nie mniej wazna wada mas utwardzanych cementem jest jej czulosc na obnizenie temperatury. Obnizenie temperatury z 19°C na 14°C zmniejsza wytrzymalosc masy o polowe.Opracowane wedlug wynalazku sypkie masy samout- wardzalne do wyrobu form i rdzeni sa wolne od opi¬ sanych powyzej wad i usterek wystepujacych w przy¬ padku sypkich mas samoutwardzalnych utwardzonych zuzlem zelazochromowym, krzemianem etylu, cementem, krzemianem zelaza i innymi.Istota wynalazku polega na zastosowaniu jako srod¬ ka utwardzajacego w sypkiej masie samoutwardzamej utwardzacza okreslonego nazwa pylu samorozpadowego który stanowi mieszanine krzemianu dwuwapniowego gamma glinianów wapniowych takich jak trójglinian pieciowapniowy, glinian trójwapniowy oraz glinian jed- 6263762637 nowapniowy. Technologia otrzymania tego pylu samo- rozpadowego jest znana.Przykladowy sklad sypkiej samoutwardzalnej masy for¬ mierskiej utwardzonej pylem samorozpadowym jest na¬ stepujacy: skladniki suche: piasek kwarcowy 97 czesci wagowych pyl samorozpadowy 2 czesci wagowe pyl weglowy 1 czesc wagowa skladniki ciekle: woda szklo wodne 1 cz. wagowa 6 cz. wagowych Masa wedlug wynalazku ma korzystne wlasnosci wy¬ trzymalosciowe na sciskanie i osiaga: po 1 godzinie 1,5 do 3,0 kG/cm2 po 24 godzinach 4,5 do 7,0 kG/cm2 Czas utwardzania masy wedlug wynalazku waha sie w granicach 10—25 minut i -mozna go regulowac iloscia utwardzacza, który stosuje sie najlepiej w granicach 0,5 do 5 cz. ciezarowych. Przepuszczalnosc masy po 24 5 godzinach wynosi ca 700 jednostek przepuszczalnosci.Duza wytrzymalosc masy i krótki czas wiazania ulat¬ wia szybkie usuniecie oprzyrzadowania modelarskiego co 'zapewnia pelniejsze wykorzystanie osprzetu w cyklu produkcyjnym i w znacznym stopniu poprawia wybi- 10 jalnosc. PL PL