PL53318B1 - - Google Patents

Description

Pierwszenstwo: Opublikowano: 10.V.1967 53318 KI. 45 1, 9/30 MKP A 01 n 9f#? UKD 632.951.2:547.22 Wspóltwórcy wynalazku: prof. dr inz. Mieczyslaw Bukala, dr inz. Sta¬ nislaw Witek, mgr Jerzy Arct, mgr inz. Bar¬ bara Kostowska Wlasciciel patentu: Politechnika Wroclawska (Katedra Technologii Przemyslu Organicznego), Wroclaw (Polska) Sposób otrzymywania chloroterpenowych srodków owadobójczych Przedmiotem wynalazku jest sposób otrzymy¬ wania wysokoaktywnych chloroterpenowych srod¬ ków owadobójczych, bezpiecznych dla pszczól i o niskiej fitotoksycznoscia na drodze trójstadio- wei syntezy, polegajacej na chlorowodorowaniu kamfenu, izomeryzacji powstalego chlorowodorku kamfenu do chlorku izobornylu i chlorowaniu uzyskanego chlorku izobornylu do wielochloropo- chodnej.Chloroterpenowe srodki owadobójcze dznaczaja sie niska toksycznoscia dla pszczól, dzieki czemu znajduja szerokie zastosowanie w rolnictwie i sa¬ downictwie w okresie kwitnienia roslin. Srodki te otrzymuje sie przez chlorowanie róznych ro¬ dzajów terpentyn, alfa- i beta-pinenów, fenche- nów, a przede wszystkim kamfenu, z którego uzy¬ skuje sie najaktywniejsze biologicznie preparaty.Chlorowanie kamfenu moze byc przeprowadzo¬ ne gazowym chlorem w rozpuszczalniku lub bez uzycia rozpuszczalnika, z uzyciem swiatla i ka¬ talizatorów wolnorodnikowych lub bez ich uzy¬ cia, sposobem okresowym, pólciaglym w ukladzie bateryjnym lub ciaglym. Kamfen chlorowac moz¬ na takze na drodze dwustopniowej, poddajac go najpierw dzialaniu chlorowodoru, a nastepnie jprodukt chlorowodorowania chlorowac gazowym chlorem. Zastosowanie wstepnego chlorowodoro¬ wania kamfenu pozwala na uzyskanie preparatów aktywniejszych niz na drodze bezposredniego chlorowania.Stwierdzono, ze aktywnosc preparatów uzyska¬ nych przy zastosowaniu wstepnego chlorowodoro¬ wania kamfenu jest zmienna w dosc szerokich granicach i zalezy od przebiegu przegrupowania 5 kamfenu pod wplywem chlorowodoru. Chlorowo¬ dorek kamfenu — bezposredni produkt addycji chlorowodoru do kamfenu — w wyniku chloro¬ wania daje preparaty o niskiej aktywnosci bio¬ logicznej. W odpowiednich warunkach moze on 10 jednak ulec przegrupowaniu do chlorku izoborny¬ lu, który w wyniku chlorowania daje produkty o wysokiej aktywnosci owadobójczej. Proces prze¬ grupowania zalezy od temperatury i jest katali¬ zowany przez szereg substancji, jak na przyklad 15 chlorowodór w obecnosci chlorków metali lub sladów wilgoci zawartej w mieszaninie reakcyj¬ nej.Stwierdzono, ze z kamfenu lub technicznego koncentratu kamfenowego, zawierajacego ponad 20 80% kamfenu, uzyskac mozna wysokoaktywne srodki owadobójcze, przewyzszajace skutecznoscia o 50—70°/o znany preparat „toxaphene", bezpiecz¬ ne dla pszczól i o niskiej fitotoksycznosci, jezeli synteze przeprowadzi sie trójstopniowo. Sposobem 25 wedlug wynalazku roztwór zawierajacy 20—80% wagowych kamfenu lub technicznego koncentratu kamfenowego w rozpuszczalniku organicznym (chloroform, czterochlorek wegla), poddaje sie chlorowodorowaniu chlorowodorem lub chlorowo- 30 dorowymi gazami odlotowymi z dalszego etapu 533183 syntezy, w temperaturze O—70°C. W drugim eta¬ pie syntezy otrzymany roztwór chlorowodorków terpenowych poddaje sie izomeryzacji do chlorku izobornylu przez utrzymania roztworu chlorowo¬ dorków terpenowych w temperaturze 0—40°C, w obecnosci substancji katalizujacych, powstalych w czasie chlorowodorowania, badz wprowadzonych specjalnie do roztworu chlorowodorków jak na przyklad chlorki metali.Izomeryzacja jest zakonczona po 5—40 godzi¬ nach, zaleznie od stezenia substancji katalizuja¬ cych. W trzecim etapie syntezy otrzymany izo- meryzat, to jest roztwór technicznego chlorku izo¬ bornylu w stosowanym rozpuszczalniku, poddaje sie chlorowaniu gazowym chlorem w temperatu¬ rze 50—130°C, sposobem okresowym lub ciaglym, az do uzyskania zawartosci 60—67% chloru zwia¬ zanego w czasteczce chloroterpenu, po czym z roztworu oddestylowuje sie rozpuszczalnik, po¬ zostalosc przedmuchiwuje sie suchym azotem, sta¬ bilizuje dodatkiem 2—4% wagowych pinenu w stosunku do ilosci produktu chlorowania i prze¬ rabia na forme uzytkowa.Przyklad: 100 g technicznego koncentratu kamfenowego zawierajacego 95°/o kamfenu roz¬ puszcza sie w 100 g suchego czterochlorku wegla, sporzadzony roztwór laduje sie do wiezowego re¬ aktora, zaopatrzonego w plaszcz chlodzacy, mie¬ szadlo i element belkotkowy do wprowadzania chlorowodoru, a nastepnie wprowadza suchy chlorowodór, az do calkowitego wysycenia roz¬ tworu, utrzymujac temperature mieszaniny reak¬ cyjnej 20±2°C. Uzyskany roztwór chlorowodor¬ ków przenosi sie do kolby szklanej spelniajacej role izomeryzatora i utrzymuje sie w temperatu¬ rze 0—10°C w ciagu 12 godzin.Roztwór izomeryzatu laduje sie nastepnie do chloratora wiezowego, zaopatrzonego w plaszcz grzejno-chlodzacy, mieszadlo i element belkotko¬ wy do wprowadzania chloru oraz chlodnice zwrot¬ na, podgrzewa do temperatury 70°C i wprowa¬ dza suchy, gazowy chlor z szybkoscia okolo 4 20 g/godzine przy stalym mieszania roztworu. Po 25 godzinnym chlorowaniu uzyskuje sie 65°/o chlo¬ ru zwiazanego w czasteczce chloroterpenu. Chlo¬ rowanie przerywa sie, roztwór przenosi do kolby - destylacyjnej i oddestylowuje rozpuszczalnik. Po¬ zostalosc w kolbie ogrzewa sie do temperatury 100—130°C i przedmuchuje suchym azotem, a na¬ stepnie dodaje 15 g pinenu. Uzyskuje sie okolo 300 g produktu o konsystencji pólkrystalicznej i zabarwieniu slomkowym lub lekko zóltym. PL

Claims (4)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Sposób otrzymywania chloroterpenowyeh srod¬ ków owadobójczych o wysokiej aktywnosci przez dzialanie na kamfen lub techniczny kon¬ centrat kamfenowy chlorowodorem i nastepne chlorowanie produktu chlorowodorowania ga¬ zowym chlorem znamienny tym, ze kamfen lub techniczny koncentrat kamfenowy w roztwo¬ rze organicznego rozpuszczalnika poddaje sie dzialaniu chlorowodoru, a powstaly chlorowo¬ dorek kamfenu izomeryzuje sie do chlorku izobornylu, który nastepnie chloruje sie gazo¬ wym chlorem a z produktu reakcji oddestylo¬ wuje sie rozpuszczalnik.
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze dzialaniu chlorowodoru w temperaturze 0—70°C poddaje sie 20—80 procentowy roztwór kam¬ fenu lub zawierajacego ponad 80% kamfenu technicznego koncentratu kamfenowego w roz¬ puszczalniku organicznym.
3. 3. Sposób wedlug zastrz. 1—2, znamienny tym, ze roztwór chlorowodorku kamfenu poddaje sie izomeryzacji w czasie 5—40 godzin w tempe¬ raturze 0—40°C w obecnosci chlorowodoru i substancji katalizujacych takich jak chlorki metali lub slady wilgoci.
4. 4. Sposób wedlug zastrz. 1—3, znamienny tym, ze uzyskany w wyniku izomeryzacji roztwór chlor¬ ku izobornylu chloruje sie gazowym chlorem w temperaturze 50—130°C, do zawartosci 60—67% chloru. WDA-l. Zam. 425/67. Nakl. 260 egz. PL