Opublikowano: 5.1.1967 52553 31/* to/V KI. Ttl b, 3/02 MTTP A AT j Wj ^H UKD fc m IBLIOTEK Wspóltwórcy wynalazku: mgr inz. Stanislaw Milos, inz. Tadeusz Misnia- fc^^^^^^l, kiewicz Wlasciciel patentu: Politechnika Gdanska (Katedra Technologii Budo¬ wy Maszyn), Gdansk (Polska) Urzadzenie do rozdrabniania oraz mieszania ugotowanych ziemniaków Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie me- chanizujace czynnosci zwiazane z przygotowaniem ugotowanych ziemniaków przed ich wydaniem do bezposredniego spozycia. Jest ono przewidziane do uzytkowania w duzych zakladach zywienia zbiorowego, wydajacych dziennie od kilkuset do kilku tysiecy posilków.Dotychczas nie sa znane tego typu zmechani¬ zowane urzadzenia a stosowane sposoby przygoto¬ wania ziemniaków opieraja sie glównie na pracy recznej, wykonywanej przy uzyciu róznego typu ubijaków. Praca taka posiada szereg niedogodno¬ sci, gdyz wymaga stosunkowo duzego wysilku fi¬ zycznego, odbywa sie w atmosferze pelnej oparów (co jest niezgodne z przepisami higieny pracy), nie gwarantuje dostatecznie równomiernego rozdrob¬ nienia i wymieszania ziemniaków z takimi dodat¬ kami jak mleko, tluszcz, powoduje duze straty cieplne itp.* Istota wynalazku jest wyeliminowanie tych usterek i trudnosci w przygotowaniu masy ziem¬ niaczanej.Praca osoby obslugujacej urzadzenie sprowa¬ dza sie do szeregu prostych czynnosci przygoto¬ wawczych oraz do recznego zasilania urzadzenia ugotowanymi uprzednio ziemniakami. Wszystkie pozostale czynnosci odbywaja sie samoczynnie.Jako szczególne zalety urzadzenia i wynikajace stad korzysci wymienic nalezy: — duza wydajnosc urzadzenia, poniewaz napel- 10 15 25 30 nienie zasobnika 50 1 trwa zaledwie od 2— 3 minut i zalezy glównie od szybkosci wsy¬ pywania ziemniaków do leja zasilajacego, — ograniczenie do minimum strat cieplnych, dzieki duzej szybkosci przerabiania ziemnia¬ ków, — jakosc uzyskanej masy otrzymuje sie zna¬ cznie lepsza, zblizona w konsystencji do „puree". Ziemniaki sa dobrze i równomiernie rozdrobnione, spulchnione i wymieszane z uzupelniajacymi dodatkami oraz starannie ulozone w zasobniku, — w procesie rozdrabniania i przetlaczania ziemniaków istnieje mozliwosc usuwania z nich zanieczyszczen w postaci lupinek (za¬ zwyczaj tzw. „oczek"), jezeli ziemniaki nie byly nalezycie przygotowane (obrane), przed ich ugotowaniem. Wszystkie wieksze lupinki sa zatrzymywane na sicie wzglednie bebnie urzadzenia rozdrabniajacego i do masy nie przedostaja sie, gdyz otwory w sicie maja mala srednice.Jest to wiec dalsza zaleta urzadzenia, dzieki której uzyskuje sie dodatkowo polepszenie jakosci wyrobu.Urzadzenie wedlug projektu uwidocznione jest schematycznie na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia cale urzadzenie wraz z napedem w rzucie bocznym, fig. 2 — urzadzenie jak na fig. 1 w widoku z góry, fig. 3 — zespól roboczy do roz- 52 5533 drabniania ziemniaków w przekroju pionowym, fig. 4 — zespól jak na fig. 3 w rzucie poziomym, fig. 5 — zespól roboczy do mieszania i warstwo¬ wego ukladania ziemniaków w przekroju piono¬ wym, fig. 6 — zasobnik wraz z glowica z lopatka¬ mi w widoku z góry.Uklad napedowy urzadzenia sklada sie z silnika elektrycznego 1, przekladni slimakowej 2 i kola lancuchowego 3 przenoszacego naped na dwa ze¬ spoly robocze przy pomocy jednego okreznego lancucha rolkowego 4.Zespól roboczy przedstawiony na fig. 3, 4 prze¬ znaczony jest do rozdrabniania ziemniaków wy¬ bieranych po ugotowaniu wprost z kotla. Moze on byc wykorzystany badz w polaczeniu z drugim zespolem roboczym, badz tez niezaleznie. Zasada jego pracy oparta jest na wykorzystaniu ruchu obrotowego dwóch mimosrodowo usytuowanych walców, których osie Oj i 02 sa w danym przy¬ padku pionowe. Walec 5, stanowiacy zamkniety beben, obraca sie na osi 6 zamocowanej w pokry¬ wie 7. Posiada on srednice okolo 1/3 mniejsza w porównaniu ze srednica walcowego naczynia 8, otwartego od góry. Na pobocznicy tego naczynia, zwanego sitem, wykonane sa gesto obok siebie rozmieszczone otwory o malej srednicy, wyno¬ szacej okolo 5 mm, które zreszta dobiera sie za¬ leznie od wymaganego stopnia rozdrobnienia ziemniaków. Wymuszony obrót otrzymuje jedynie sito 8, natomiast beben 5, stykajacy sie z sitem, obracany jest za posrednictwem zgniatanych ziem¬ niaków, które „wklinowuja sie" miedzy oba walce.W ten sposób ziemniaki wyciskane sa przez otwo¬ ry sita a ich zgarnianie i kierowanie do podsta¬ wionego zasobnika zapewnia nieruchoma plytka 9, stanowiaca zgarniak. Jest ona umocowana do du¬ zego cylindrycznego naczynia 10, bedacego obudo¬ wa urzadzenia, na którym usytuowana jest odej¬ mowana pokrywa 7 wraz z lejem zasypowym 11.Rozwiazanie konstrukcyjne zapewnia latwe wyjmowanie sita 8 oraz jego zabezpieczenie przed uszkodzeniem, gdyz naped otrzymuje ono od kola lancuchowego 12 za posrednictwem regulowanego sprzegla przeciazeniowego 13.Drugi zespól roboczy jest urzadzeniem, którego funkcja sprowadza sie do stopniowego, warstwo¬ wego mieszania uprzednio rozdrobnionych ziem¬ niaków wraz z dodatkami mleka, tluszczów oraz do równomiernego rozprowadzania i zageszczania tak uzyskanej masy w cylindrycznym naczyniu.Dzialanie tego zespolu polega na tym, ze kolo lancuchowe 14 napedza slizgowo ulozyskowana tu¬ leje 15, wspólpracujaca z walkiem 16, na którym wyfrezowane sa dwa rowki srubowe o przekroju prostokatnym. Rowki te sa przedstawione wzgle¬ dem siebie o kat 180°, przez co otrzymujemy jak gdyby 2-zwojowa srube. Tuleja 15 spelnia role nakretki, tzn. posiada odpowiednie wystepy sru¬ bowe (zwoje), wchodzace w rowki srubowe wal¬ ka. Skok sruby jest duzy, gdyz kat wzniosu linii srubowej dobiera sie w granicach od 80°—85°.Na dolnym koncu walka 16 osadzona jest glo¬ wica z lopatkami 17, których plaszczyzny pochy¬ lona sa do poziomu pod katem okolo 45°. Kierunek pochylenia linii srubowe} rowków na walku 16 553 4 zalezy od kierunku obrotu tulei 15. W opisywa¬ nym przypadku (patrzac z góry), obrót nakretki odbywa sie w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu wskazówek zegara i linia srubowa jest 5 lewoskretna. Przy odwrotnym kierunku obrotu nakretki, rowki na walku winny byc prawo- skretne.W ten sposób uzyskuje sie taki rezultat, ie jezeli lopatki nie natrafiaja na zaden opór (obracaja sie 10 w powietrzu) — wówczas walek opada do skraj¬ nego dolnego polozenia, ograniczonego kolnierzem 18 i obraca sie synchronicznie wraz z tuleja na¬ pedzajaca.Jezeli tylko jednak lopatki zostana calkowicie 15 lub czesciowo przyhamowane (np. przez nagroma¬ dzona w jednym miejscu wieksza mase ziemnia¬ ków), wówczas po przekroczeniu pewnego mo¬ mentu obrotowego — nastepuje ruch wzgledny, a wiec wkrecanie sie walka srubowego 16 w na- 20 kretke 15. Powoduje to samoczynne przemieszcze¬ nie walka wraz z lopatkami do góry, do takiego polozenia, az okreslony moment obrotowy, wla¬ sciwy dla danego ukladu, zdola pokonac przeszko¬ de. W tym momencie „przeszkoda" zostaje czescio- 25 wo zniesiona a sruba obracajac sie bedzie wy¬ kazywac tendencje do opadania w dól pod wlas¬ nym ciezarem.Kolejno nachodzace na przeszkode lopatki po¬ woduja dalsze, stopniowe jej usuwanie i gdy nie 30 wprowadza sie nowych porcji ziemniaków, w kon¬ cowej fazie, po krótkim stosunkowo czasie, na¬ stapi calkowite wyrównanie poziomu masy w za¬ sobniku.Zachodzi wiec w tym ukladzie takie zjawisko, }5 ze wzrastajaca sila hamowania na lopatkach po¬ woduje samoczynne unoszenie walka wraz z lopat¬ kami, a malejacy opór — od pewnej wielkosci poczawszy — opadanie calego ukladu, co daje mu cechy ukladu „plywajacego". i0 W kazdym polozeniu lopatek nacisk wywierany * przez nie na rozprowadzana mase ustala sie samo¬ czynnie taki sam co do wielkosci, a wiec za¬ pewnione jest przez to jednakowe ubicie masy w calej objetosci. 19 Ustalenie krytycznej wielkosci momentu obroto¬ wego na walku srubowym, kiedy nie nastepuje jeszcze jego „wkrecanie sie" w nakretke moze byc zrealizowane zarówno przez zmiane kata po¬ chylenia linii srubowej, jak i zmiane ciezaru sa- i0 mego walka wraz z lopatkami. Ma to wplyw na bardziej lub mniej intensywne rozprowadzanie skupionej w jednym miejscu masy i na stopien jej zageszczenia, co regulowac mozna jeszcze zmia¬ na kata pochylenia lopatek. (5 W ten sposób zapewnia sie mozliwie jak naj¬ bardziej prawidlowa prace urzadzenia i spelnienie warunków okreslonych postawionymi wymagania¬ mi technologicznymi.Opisany proces zachodzi w zasobniku, w któ- ^ rym jest cylindryczne naczynie 19 ustalone i za¬ mocowane wspólsrodkowo wzgledem walka sru¬ bowego 16.Dodatkowe wyposazenie tego zespolu stanowia zbiorniki na mleko i tluszcze 26 i 21, zaopatrzone m w regulowane zawory spustowe 22 oraz wskaznik52 553 23 (wizualny lub dzwiekowy), ulatwiajacy osobie obslugujacej napelnienie zasobnika do zadanego poziomu.Poza tym urzadzenie wyposazone jest w kólka jezdne 24 umozliwiajace dogodne jego ustawienie w pozycji pracy. PL