Wynalazek niniejszy dotyczy nowego sposobu uszlachetniania wlókien roslin¬ nych.Wykryto, ze tkanina lub przedza pocho¬ dzenia roslinnego nabiera cennych wlasno¬ sci, skoro obrobic ja w obecnosci alkalji jednochlorowcowemi kwasami tluszczo- wemi.Tkanina lub przedza dzieki obróbce po¬ dobnej staje sie przezroczysta i nabiera je¬ dwabistego polysku o nieosiagalnej do¬ tychczas sile lub staje sie mniej lub wiecej sztywna, lub tez i polyskliwa i sztywna.Taki lub inny efekt zalezy czesciowo od stezenia ilosci uzytych odczynników, cze¬ sciowo od czasu trwania obróbki, czesciowo od temperatury, czesciowo od natury uprzedniej obróbki materjalu wlóknistego i wreszcie od tego, w jakiem stadjurn pro¬ cesu uskutecznia sie rozciaganie tworzywa.Nowy sposób polega na tern, ze przedze lub tkanine utworzona z wlókien roslinnych lub zawierajaca te wlókna, a w szczególno¬ sci bawelne obrabia sie w obecnosci alkalji tluszczowemi kwasami jednochlorowcowe- mi lub solami tych kwasów, lub ich pochód- nemi np. estrami, Rzeczona przedze lub tkanine mozna obrobic alkaljami i tluszczowemi kwasami jednochlorowcowemi badz jednoczesnie, badz w dowolnej kolejnosci.Jako alkalja wchodza w gre przede-wszystkiem lugi zrace, lecz mozna równiez stosowac, choc z mniejszym skutkiem siarczki alkaliczne.Wedlug sposobu niniejszego mozna ob¬ rabiac wszelkiego rodzaju wlókna roslinne jako to: len, konopie, ramie, jute w szcze¬ gólnosci zas bawelne w postaci tkanin (np, czysto bawelnianych), lub mieszanych lub tez w postaci przedzy w motkach, Materjal wlókienniczy skladajacy sie lub zawierajacy wlókna roslinne mozna poddac obróbce sposobem niniejszym badz w stanie surowym lub czesciowo obrobio¬ nym (np, po wygotowaniu go lub ogrzaniu z roztworem sody lub alkaljami rozcienczo- nemi), badz w stanie zwilzonym lub su¬ chym, odtluszczonym lub nieodtluszczo- nym, niewybielonym lub wybielonym za- pomoca srodków utleniajacych lub reduku¬ jacych, merceryzowanym lub niemercery- zowanym. Mozna równiez materjal rzeczo¬ ny obrobic uprzednio w sposób znany srod¬ kami hydrolizujacemi, wzglednie zelatynu- jacemi (np, mocnemi kwasami mineralne- mi, jak np. kwasem siarkowym o 49—60° Be, kwasem fosforowym o 55—57° Be, kwa¬ sem solnym o 24° Be, kwasem azotowym o 43—46°, amonjakalnym roztworem tlenku miedzi, zimnym lub goracym siarkocyjania- nem wapniowym, wzglednie innym siarko- cyjanianem). Przedwstepna obróka moze skladac sie z dwóch obróbek powyzszych.Wynalazek niniejszy dopuszcza pod wzgledem warunków pracy znaczne odchy¬ lenia, wobec czego nie nalezy go wiazac ze szczególami podanemi ponizej przy zasto¬ sowaniu w praktyce.Tytulem przykladu przytaczamy naste¬ pujace sposoby zastosowania wynalazku.Pierwsza metoda przeprowadzenia spo¬ sobu polega na tern, ze przedze lub tkanine obrabiamy roztworem alkalicznym, poczem poddajemy ja dzialaniu tluszczowego kwa¬ su jednochlorowcowego, np, kwasu jedno- chlorooctowegOi Lug mozna doprowadzac W zetkniecie z wlóknem roslinnem w spo¬ sób rozmaity: mozna je np, zanurzyc lub przepoic wiekszym lub mniejszym nadmia¬ rem lugu albo tez po zanurzeniu lub prze¬ pojeniu mozna nadmiar lugu usunac wyzy¬ maniem, zapomoca wirówki lub t, p, urza¬ dzenia albo tez mozna wlókna przepoic na maszynie foluszowej (fulardowej) albo jig- gerze lub t, p, maszynie. Mozna je obra¬ biac zapomoca walców gladkich lub ryto- wanych na krochmalarce wzglednie na ma¬ szynach podobnych, przyczem korzystnie jest stosowac srodki zageszczajace. Mozna równiez lug rozpylic albo zwilzyc nim tka¬ nine wzglednie przedze w jakikolwiek inny znany sposób, W charakterze lugu mozna stosowac lug sodowy np, 10 — 50%, najodpowiedniej¬ szym jednak okazal sie lug sodowy 12 — 40%, Ilosc lugu pochlonieta lub zatrzymana przez przedze lub tkanine moze wahac sie w granicach dosc szerokich, Doskonale wyniki zapewnia stosowanie go np, w ilosci dwu-do-dziesieciokrotnie wiekszej niz wynosi ciezar materjalu wló¬ kienniczego. Zwykle wystarcza na 1 czesc wagowa materjalu uzyc dwóch do czterech czesci wagowych lugu.Temperatura roztworu lugowego moze byc równiez rozmaita. Zaleznie od mocy lugu otrzymujemy wyniki mozliwe w tem¬ peraturze od —10° do +50°C, Stosujac lug niezbyt slaby, mozna zadowolic sie tempe¬ ratura pokojowa.Aby lug mógl przesiaknac Wglab wló¬ kien i podniesc ich polysk, mozna przedze lub tkanine przepuszczac podczas obróbki miedzy walcami lub w jakikolwiek inny sposób stlaczac. Do lugu mozna dodac al¬ koholu, Materjal wlókienniczy przepojony lugiem poddajemy niezwlocznie albo pO krótszem lub dluzszem przechowywaniu (dojrzewaniu), w temperaturze pokojowej* w stanie wilgotnym lub czesciowo albo cal¬ kowicie wysuszonym dzialaniu wolnego kwasu tluszczowego jednochlorowcowego — 2 —wzglednie dzialaniu jego soli lub jego po¬ chodnej (np. estru). Tluszczowy kwas jed- nochlorowcowy lub jego sól najkorzystniej alkaliczna, doprowadza sie w zetkniecie z obrobiona przedwstepnie lugiem przedza lub tkanina w postaci rozcienczonego lub przesyconego roztworu (np. w postaci ga¬ szczu krystalicznego jakiejs soli alkalicz¬ nej), lub w postaci zawiesiny, albo nawet w stanie stalym, Jako rozpuszczalnik mozna stosowac wode, alkohol, mieszanine wody i alkoholu, lub wreszcie jakikolwiek inny rozpuszczalnik. Celem równomiernego roz¬ mieszczenia tluszczowego kwasu chlorow¬ cowego lub jego soli mozna do roztworu lub zawiesiny dodac odpowiedniego zagestnika, w rodzaju np. krochmalu, dekstryny, gumy brytyjskiej, bialka lub t. p. substancji.Przepojona uprzednio lugiem przedze lub tkanine mozna obrobic tluszczowym kwasem jednochlorowcowym w jakikolwiek dowolny sposób. Przedze lub tkanine moz¬ na przepoic roztworem lub zawiesina kwa¬ su albo jego soli na zimno lub na goraco (np. w temperaturze 50—100°C w tym wy¬ padku ewentualny nadmiar mozna wyzac lub usunac na wirówce); mozna je równiez pokryc lub wreszcie roztwór wzglednie za¬ wiesine kwasu lub jego soli albo pochodnej wtloczyc w materjal wlókienniczy. Mozna jednak zastosowac i wszelka inna metode, np. rozpylanie, Celem mozliwie równo¬ miernego rozmieszczenia kwasu lub jego so¬ li na materjale wlókienniczym, materjal ten mozna podczas obróbki przepuszczac miedzy walcami, lub mozna go sprasowac w inny sposób.Obróbke materjalu wlókienniczego tlu¬ szczowym kwasem jednoelilorowcowym mozna przeprowadzic zapomoca odpowied¬ nich maszyn, stosowanych w apreturze i drukowaniu tkanin. Ilosc kwasu, wzgled¬ nie jego soli w praktyce nie podlega zad¬ nym ograniczeniom. Zwykle jednak nale¬ zy stosowac jedna, najwyzej dwie czastecz¬ ki kwasu na jedna czasteczke lugu; ilosci tych nie nalezy uwazac za zwiazane z wy¬ nalazkiem. W wiekszosci wypadków wy¬ starcza znacznie mniejsza ilosc np. 0,3 do 0,75 czasteczki kwasu na 1 czasteczke lugu, niekiedy zas wystarczy jeszcze mniejsza ilosc.Tkanine lub przedze obrobiona kwasem lub jego sola badz przemywa sie bezpo¬ srednio po tej obróbce, badz dopiero po wy¬ trzymaniu jej w temperaturze pokojowej lub wyzszej (np. w 50—100°C) w ciagu krótszego lub dluzszego przeciagu czasu (od pól godziny do 24 godzin), niekiedy po uprzedniem wysuszeniu lub obrobieniu zim¬ nym lub cieplym roztworem kwasu nieor¬ ganicznego lub organicznego, sola kwasu, sola amonowa lub inna, lub roztworem ta¬ niny, roztworem aldehydu mrówkowego, lub jakimkolwiek badz innym srodkiem al¬ bo mieszanina srodków osadzajacych, zna¬ nych w technice otrzymywania wiskozy wzglednie celulozy, otrzymywanej zapomo¬ ca roztworu amonjakalnego tlenku miedzi.Przed lub po przemyciu tkanine albo przedze mozna poddac dzialaniu pary.Wszelkiego rodzaju proponowane tu czynnosci podrzedne stosowane przy mer- ceryzacji moga znalezc zastosowanie i w sposobie niniejszym, jak np. nablyszczanie, cisnienie, mechaniczne tloczenie i t. p. czyn¬ nosci.Jedwabisty polysk materjalu wlókien¬ niczego zalezy w znacznym stopniu od na¬ ciagania. Tkanine lub przedze mozna utrzy¬ mywac w stanie naciagnietym badz podczas dokonywania czynnosci, a wiec poczynajac od przepajania materjalu lugiem, konczac zas przemywaniem i suszeniem. Mozna jednak naciagnac ja tylko podczas obróbki lugiem lub kwasem jednochlorowcowym, lub tez dopiero po obrobieniu lugiem, i u- trzymywac w stanie naciagnietym podczas obróbki kwasem jednochlorowcowym lub jego sola lub t. p. substancjami i podczas przemywania i ewentualnie suszenia. Tka¬ nine lub przedze naciaga sie dopiero po ob- — 3 —robieniu jej lugiem i kwasem jednochlx rowcawym podczas zakwaszania wzglednie nasalania i przemywania, a niekiedy i su¬ szenia. Mozna równiez postepowac w ten sposób, iz podczas przeprowadzania sposo¬ bu niniejszego tkanine albo przedze nacia¬ ga sie tylko przejsciowo, np. podczas obra¬ biania lugiem i zakwaszania, wzglednie na¬ salania i ewentualnie przemywania, lecz nie podczas obrabiania kwasem jednochlo- rowcowym.Druga mozliwosc przeprowadzenia spo¬ sobu polega na tern, ze wszelkie przytoczo¬ ne w pierwszej formie wykonania czynnosci przeprowadza sie w kolejnosci odwrotnej, t. j. materjal wlókienniczy obrabia sie prze- dewszystkiem tluszczowym kwasem jedno- chlorowcowym, wzglednie jego sola po¬ chodna, poczem dopiero obrabia roztworem lugowym, przepajajac go, pokrywajac, zle¬ wajac i t. d.Poniewaz kwas jednochlorowcowy w nieobecnosci alkalji nie dziala zupelnie na materjal wlókienniczy, wiec obróbka lu¬ giem moze nastepowac zaraz po obróbce kwasem jednochlorowcowym. Z chwila ze¬ tkniecia sie przedzy lub tkaniny z lugiem nalezy im przeto pozostawic pewien czas, aby oddzialaly na materjal, co daje sie przeprowadzic w temperaturze pokojowej lub zblizonej do niej. Co dotyczy sie innych warunków pracy, jak np. ilosci odczynni¬ ków, temperatury, czasu dzialania, nacia¬ gania, wykonczania towaru i t. p. czynno¬ sci, to obowiazuja tu dane przytoczone w poprzedniej formie wykonania.Trzecia mozliwosc przeprowadzenia sposobu polega na obróbce materjalu wló¬ kienniczego roztworem tluszczowym kwa¬ su chlorowcowego w lugu alkalicznym. Me¬ toda ta jest ze wzgledu na nieznaczna od¬ pornosc kwasu jednochlorowcowego na dzialanie wodorotlenków alkalicznych naj¬ mniej odpowiednia. Skoro zechcemy sie nia posilkowac, nalezy pracowac w temperatu¬ rze niskiej (np. ponizej 0°) lub stosowac rozcienczony roztwór alkaliczny.Dobierajac odpowiednie warunki pracy, otrzymujemy stosownie do sposobu niniej¬ szego, polysk jedwabisty, który przewyz¬ sza znacznie efekty otrzymywane znanemi sposobami merceryzowania. Ponadto skoro ilosc odczynników i czas oddzialywania tluszczowego kwasu jednochlorowcowego nie beda zbyt wielkie, a przy dluzszem trwaniu reakcji temperatura — zbyt wyso¬ ka, tkanina lub przedza nie sztywnieje, lub sztywnieje tylko nieznacznie; przeciwnie, obok jedwabistego polysku, otrzymujemy tkanine lub przedze miekka i elastyczna.Polysk mozna znacznie powiekszyc, po¬ wtarzajac obróbke dwu- lub kilkakrotnie.Dopiero znacznie zwiekszajac ilosc stoso¬ wanych odczynników, a przedewszystkiem kwasu jednochlorowcowego, oraz przedlu¬ zajac czas dzialania tegoz, szczególnie zas w temperaturze podwyzszonej otrzymuje sie wykonczenie sztywne. Doswiadczenie pou¬ cza, ze, stosujac lug o mocy nieznacznej lub sredniej (np. 12 — 25%-owy) nawet przy uzyciu wiekszych ilosci kwasu jedno¬ chlorowcowego i przedluzeniu czasu jego dzialania, istnieje mniejsza sklonnosc wy¬ twarzania sie sztywnej apretury, niz przy uzyciu lugu mocniejszego (np. 30 — 50%-ego).Apreture mozna uczynic dokladniejsza, jezeli do lugu (ewentualnie stosujac za- gestnik) lub do roztworu wzglednie pasty lub gaszczu kwasu jednochlorowcowego lub jego soli dodac nieco blonnika np. blon¬ nika siarczynowego w postaci doklad¬ nie rozdrobionej, lub blonnika merceryzo- wanego lub hydrocelulozy.Wynalazek niniejszy nadaje sie równiez do otrzymywania tkanin wzorzystych, przyczem stosuje sie go w sposób nastepu¬ jacy: 1) Na tkaninie, przed obrobieniem jej roztworem alkalicznym, drukuje sie wzory pasta, zabezpieczajaca tkanine mechanicz- -^ 4 —nie lub chemicznie od dzialania lugu. Do tego rodzaju zabezpieczania nadaja sie np. glin, guma, kwasy (jako to kwas octowy, cytrynowy, winny lub kwasy nieorganicz¬ ne), alun, siarczan glinowy, amonowy lub inn^e sole. Tkanine zadrukowana obrabia sie nastepnie, jak to opisano w pierwszym spo¬ sobie, lugiem i kwasem jednochlorowco- wym, Zapomoca tej odmiany sposobu o- trzymuje sie wzory blyszczace na tle ma- towem lub odwrotnie. 2) Lug wraz z odpowiednim zagestni- kiem (np. z krochmalem, bialkiem denatu- rowanem, alkaliczna hydroceluloza, roz¬ puszczalna w alkaljach lub wodzie po¬ chodna oksyalkylowa blonnika lub kwa¬ sem celulozohydrooksyparafinojednokarbo- nowym) drukuje sie na tkaninie w postaci wzoru dowolnego, poczem obrabia sie w sposób wskazany kwasem chlorowcowym.Otrzymuje sie efekty podobne jak w wy¬ padku pierwszym, 3) Tkanine po obrobieniu lugiem, niekie¬ dy po wysuszeniu drukuje sie pasta zabez¬ pieczajaca, która uniemozliwia mechanicz¬ nie lub chemicznie reakcje miedzy blonni¬ kiem alkalicznym i kwasem chlorowco¬ wym. W tym celu mozna stosowac np. kwasj bialko, kaolin, biel zinkowa lub t. p. substancje. Do pasty zabezpieczajacej mozna dodac równiez barwnika. Po za¬ drukowaniu tkaniny pasta, obrabia sie, w mysl pierwszej formy wykonania, kwasem chlorowcowym, zakwasza lub nasala i su¬ szy. Postepowanie podobne daje wzory bardzo blyszczace na tle mniej polyskli- wem lub przeciwnie. 4) Tkanine wzorzysta mozna równiez o- trzymac, zapomoca przepojenia jej w mysl pierwszej formy wykonania lugiem, a nastepnie niekiedy po uprzedniem wysu¬ szeniu, zadrukowania tluszczowym kwasem jednochlorowcowym lub jego sola, roz¬ puszczona lub zawieszona w odpowiednim zagestniku (np, gumie brytyjskiej lub krochmalu lub dekstrynie) po dodaniu lub bez dodania barwnika i wykonczeniu sto¬ sownie do pierwszej formy wykonania spo- sobu.Otrzymuje sie wzory o znacznym po¬ lysku na tle mniej blyszczacem. 5) Tluszczowy kwas jednochlorowcowy lub jego sól w postaci roztworu lub zawie¬ siny drukuje sie na tkaninie zapomoca za- gestnika, poczem po wysuszeniu lub w sta¬ nie mokrym dziala sie na nia lugiem. O- trzymuje sie wyniki podobne, jak w wy¬ padkach 3 i 4, Przyklad I. a) Przedze lub tkanine ba¬ welniana wybielona lub niebielona obrabia sie 25 — 40%-ym lugiem sodowym w tem¬ peraturze pokojowej w ciagu 5 minut do 12 godzin, poczem nadmiar lugu usuwa sie zapomoca wyzymania lub zapomoca wiro¬ wania w ten sposób, iz tkanina zatrzymuje okolo dwa i pól raza wiecej lub dowolnie wiecej lugu, niz wynosi ciezar jej wlasny.Przepojona tkanine obrabia sie badz na¬ tychmiast, badz po pozostawieniu w spoko¬ ju w ciagu 2 do 72 godzin jednochloroocta- nem sodowym, który mozna przygotowac w sposób nastepujacy: 100 cz. wag. kwasu jednochlorooctowe- go rozpuszcza sie w 100 cz. wag. wody lub 20 — 25%-ym roztworze gumy brytyjskiej i do otrzymanego roztworu dodaje sie w nieznacznych dawkach, wstrzasajac lub mieszajac, 90 cz. wag. dwuweglanu sodo¬ wego w postaci proszku. Po dodaniu calej ilosci dwuweglanu i ulotnieniu sie kwasu weglowego powstaje gaszcz krystaliczny chlorooctanu sodowego, który mozna sto¬ sowac jako taki lub po krótkiem ogrzaniu np. do 50—60°C, przyczem w tym ostatnim wypadku jednochlorooctan przechodzi do roztworu. Przedze lub tkanine przepaja sie lub pokrywa zapomoca walców z jednej lub z obu stron jednochlorooctanem w postaci gaszczu lub roztworu. Ilosc chlorooctanu sodowego osadzona na tkaninie lub przedzy praktycznie nie podlega ograniczeniu, lecz ze wzgledów oszczednosci zaleca sie jed-: nak stosowac go w ilosci stanowiacej polo-r _ 5 _-we ltfb równajacej ciezarowi materjalu ba¬ welnianego, gdyz wyniki otrzymane zapo- moca takiej ilosci lub jeszcze mniejszej sa zadawalajace. Materjal po pozostawieniu go w zetknieciu z chlorooctanem sodowym w ciagu krótszego (np. 10 minut) lub dluz¬ szego (np. 12 godzin) czasu umieszcza sie w kapieli, skladajacej sie badz z rozcien¬ czonego kwasu siarkowego lub octowego, badzto z 20 — 30%-go chlorku lub siar¬ czanu amonowego, badz z jakiegokolwiek innego srodka stosowanego w technice, po¬ zostawiajac materjal w kapieli przez czas krótszy (np, 5 minut) lub dluzszy (np. kil¬ ka godzin), poczem materjal przemywa sie i suszy. Srodek utrwalajacy mozna umie¬ scic na tkaninie natryskiwaniem lub rozpy¬ laniem. Podczas czynnosci opisanych po¬ wyzej tkanine lub przedze nalezy wysuszyc chocby przejsciowo. Skoro czas dzialania lugu i chlorooctanu sodowego nie jest zbyt dlugi, natenczas tkanine lub przedze mozna naciagnac podczas czynnosci poszczegól¬ nych. W przeciwnym wypadku tkanine lub przedze naciaga sie po przepojeniu jej lu¬ giem, t, j. przez caly czas lub tylko przez czesc czasu dzialania chlorooctanu sodo¬ wego, a niekiedy podczas zakwaszania wzglednie solenia. Materjal wlókienniczy mozna przemywac w stanie naciagnietym, co zwieksza jeszcze jego polysk jedwabi¬ sty.Postepujac w sposób opisany w przy¬ kladzie powyzszym, osiaga sie jedwabisty polysk i materjal miekki i elastyczny.Zwiekszajac czas dzialania lugu lub czas dojrzewania po przepojeniu lub obrobieniu znaczna iloscia jednochlorooctanem sodo¬ wym i pozostawienie w tym stanie przez czas dluzszy czyni materjal sztywniejszy. b) Postepujemy tak samo, jak w przy¬ kladzie a), z ta tylko róznica, ze zamiast chlorooctanu sodowego do przepajania lub pokrywania materjalu przepojonego lugiem stosuje sie 50%-wy roztwór wodny wolne¬ go kwasu chlorooctowego, c) Postepujemy tak samo, jak w przy¬ kladzie a), z ta tylko róznica, ze chloro- octan sodowy przygotowuje sie w sposób nastepujacy: 40 — 70 czesci wagowych kwasu chlorooctowego rozpuszcza $ie w 100—130 czesciach wagowych 'wody lub w roztworze 25—30%-ym gumy brytyjskiej i roztwór otrzymany zadaje sie, jak w przy¬ kladzie a), okolo 36 — 63 czesciami wago- wemi dwuweglanu sodowego w postaci proszku, wskutek czego wytwarza sie roz¬ twór, pozostajacy w temperaturze pokojo¬ wej w stanie cieklym. Wyniki prawie takie same, jak w przykladzie a). d) Postepujemy tak samo, jak w przy¬ kladzie a) lub b), z ta tylko róznica, ze chlorooctanem sodowym lub kwasem chlo¬ rooctowym dziala sie na goraco, W tym ce¬ lu tkanine, przepojona lugiem i pokryta chlorooctanem sodowym lub kwasem chlo¬ rooctowym, utrzymuje sie w ciagu 10 minut do 1 godziny w temperaturze 50 — 100°C, np. w temperaturze 80° C. Przedluzajac ogrzewanie w temperaturze 80° C do jed¬ nej godziny lub dluzej, otrzymuje sie tka¬ nine, która obok silnego jedwabistego po¬ lysku wykazuje sztywnosc; sztywnosc te mozna powiekszyc o tyle, iz tkanina pod tym wzgledem nie ustepuje sztywnosci plótna uzywanego do oprawy ksiazek, e) Postepuje sie tak samo, jak w przy¬ kladzie a), b), c) lub d) z ta róznica, ze za¬ miast lugu 25 — 40%-ego stosuje sie lug 18 — 20%-owy. Produkty gotowe wyka¬ zuja sliczny polysk jedwabisty. f) Postepuje sie tak samo jak w przy¬ kladzie a), c), d) lub e) z ta jednak róznica, ze drukuje sie dowolne wzory jednochlorooctanem sodowym, najkorzyst¬ niej w obecnosci gumy brytyjskiej,, na ob¬ robionej lugiem sodowym i wysuszonej tkaninie.Przyklad II. a) Tkanine lub przedze bawelniana wybielona lub niewybielona przepaja sie nastepujacym roztworem, do którego mozna dodac, jak w przykladach - 6poprzednich, zagestnika np. gume brytyj¬ ska: 100 czesci wagowych kwasu jedno- chlorooctowego rozpuszcza sie w 400 — 900 czesciach wagowych wody i roztwór ten zadaje sie 90 czesciami wagowemu spro¬ szkowanego dwuweglanu sodowego. Mate¬ rjal wlókienniczy przepojony tym roztwo¬ rem umieszcza sie, usuwajac, w razie potrze¬ by nadmiar przez wyzecie lub wirowanie, w 30 — 40%-ym lugu sodowym, pozostawia¬ jac go w zetknieciu z lugiem w ciagu 10 minut do dwóch godzin, poczem wykancza sie w sposób wskazany w przykladzie a).Podczas lub po obróbce lugiem sodowym tkanine sie naciaga. Otrzymuje sie jedwa¬ bisty polysk. b) Sposób, jak w przykladzie a) z ta jedynie róznica, iz materjal przed wpro¬ wadzeniem go do lugu podlega suszeniu.Przyklad III. Sposób, jak w przykladzie I-a), I-e), z ta tylko róznica, ze chlorooctan sodowy przygotowuje sie w sposób naste¬ pujacy: 90 czesci wagowych kwasu chloro¬ octowego rozpuszcza sie w 60 czesciach wagowych wody i zobojetnia okolo 10 cze¬ sciami wagowemi dwuweglanu sodowego, który dodaje sie stopniowo. Po wydzieleniu sie kwasu weglowego dodaje sie 150 cze¬ sci wagowych 96% -ego alkoholu, wskutek czego wytwarza sie zawiesina w rodzaju mleka.Materjal otrzymany ma piekny jedwa¬ bisty polysk i w dotknieciu jest miekki i e- lastyczny.Przyklad IV. Sposób postepowania, jak w przykladzie I-a) do I-e), z ta tylko róz¬ nica, ze zamiast 18 — 40%-ego wodnego roztworu lugu sodowego stosuje sie roz¬ twór, zawierajacy 600 czesci wagowych 30%-ego lugu sodowego i 400 czesci wago¬ wych 96%-ego alkoholu.Polysk, otrzymany w ten sposób, odzna¬ cza sie swa pieknoscia.Przyklad V. Sposób jest scisle taki sam, jak w przykladach poprzednich, z ta tylko róznica, ze przed stosowaniem sposobu ni¬ niejszego tkanine obrabia sie uprzednio mocnym kwasem siarkowym. Stosujac do obróbki kwas siarkowy o 49 — 50° Be, mozna ja prowadzic w temperaturze poko¬ jowej w ciagu kilku sekund do kilku minut, a nawet i dluzej. Skoro zas zastosowac kwas mocniejszy, np. o 52 — 54° Be w temperaturze pokojowej, natenczas obrób¬ ka moze trwac tylko kilka sekund, a po oziebieniu kwasu do 0° i ponizej obróbke mozna prowadzic nieco dluzej. Obróbke kwasem siarkowym moze poprzedzic mer- ceryzacja tkaniny, która mozna przeprowa¬ dzic np. zapomoca 10%-ego lugu sodowe¬ go w temperaturze niskiej lub lugiem moc¬ niejszym np. 18 — 40%-ym w temperatu¬ rze pokojowej.Przyklad VI. Postepowanie scisle takie samo, jak i w przykladach poprzednich, z ta jednak róznica, ze tkanine uprzednio merceryzuje sie w jakikolwiek badz spo¬ sób znany.Zamiast kwasu jednochlorowcowego mozna równiez z powodzeniem stosowac jednochlorowcowe pochodne kwasu octo¬ wego, np. kwas a -bromopropionowy lub a-bromomaslowy, lub bromobursztynowy.Produkty gotowe mozna w sposób zna¬ ny kalandrowac lub poddawac obróbce po¬ dobnej.Przyklady otrzymywania tkanin wzo¬ rzystych zapomoca srodków zabezpiecza¬ jacych zrozumiale sa same przez sie.Wyrazenie materjal wlókienniczy uzy¬ te w opisach i zastrzezeniach oznacza wszedzie, gdzie tylko na to sens pozwala, wszelkiego rodzaju wlókna pochodzenia roslinnego, jako to: len, konopie, ramie, ju¬ te, szczególnie zas bawelne i t. p. wlókna roslinne w postaci tkanin czysto roslinnych (np. czystobawelnianych) lub mieszanych, lub tez w postaci przedzy w motkach i pa¬ smach. — 7 —Wyrazenie tluszczowy kwas chlorowco¬ wy lub tluszczowy kwas jednochlorowcowy lub jednochlorooctowy oznaczaja wszedzie, gdzie na to sens pozwala, wolne kwasy tlu¬ szczowe jednochlorowcowe lub ich sole, lub pochodne, np. estry.Wyrazenie kwas celulozohydrooksypa- rafinojednoweglowy oznacza takie zwiazki blonnika, w których wchodzi on w sklad grupy hydroksylowej kwasu hydrooksypa- rafinojednoweglowego (tworzac ewentual¬ nie lakton lub Iaktyd).Wyrazenie ,,srodek, posiadajacy wla¬ snosc osadzania rozpuszczalnych w alka- 1 jach kwasów kwasów celulozohydrooksypa- rafinojednoweglowych" oznacza kwasy so¬ le, sole kwasne, kwasy organiczne, ich roz¬ twory wodne, alkohole, kwasy garbniko¬ we i aldehyd mrówkowy. PL