PL4865B1 - Sposób barwienia i drukowania barwnikami kadziowemi. - Google Patents

Description

Barwienie 'zapomoca barwtników kadzio¬ wych przez wprowadzenie do tkaniny lub odkladanie na niej nierozpuszczalnych cial jako barwników narówlni z niektóremi zabiegami farbiarskiemi, jak, nip., czernia anilinowa albo z tak zwana barwa lodowa uwazane jest za najtrwalsze w swych wy¬ nikach barwienia.Najbardziej rozpowszechnione jest bar¬ wienie zapomoca indyga. Dlugoletnie do¬ swiadczenie wskazalo, ze zachowac tu na¬ lezy szereg warunków. Nalezy wiec umie¬ jetnie przygotowac roztwór barwnika, oraz niezaleznie od gatunku indyga, od którego zalezy sposób postepowania i otrzymane wyniki, nalezy umiejetnie postepiowac z sa¬ mym roztworem pod wzgledem zawartosci lugu i zgeszczeiniia barwnika. Bardzo zlo¬ zone jest uzywanie starych roztworów, czego jednak uniknac nie mozna, gdyz bar¬ wienie indygiem odbywa sie w kadziach znacznych rozmiarów i w razie czestego odnawiania roztworu zwiekszylibysmy znaczne zuzycie barwnika.Obecnie kapiel hydrosulfitowo - lugo¬ wa uwazana jest za najlepsza, daje ona róznorodne wyniki, a wydajnosc jej zmie¬ nia ,sie od wypadku do wypadku. Nadmier¬ ne odtlenienie przyczynia sie do strat in- dyga. Hydrosiarczyn traci na wlasciwo¬ sciach odtleniajacych przez zetkniecie sie z powietrzem, a wiec kapiele te wymagaja starannego dozoru.Jezeli chodzi o ciemny kolor, odzna-czajacy sie trwaloscia i przenikajacy do¬ brze tkanine, zachodzi potrzeba kilkakrot¬ nego stosowania tej samej kadzi albo kil¬ ku kadzi, ustawionych W szeregu. Pomie¬ dzy jedna kadzia a dru|ga( tkanina musi byc wystawiania nai dziailanie powietrza. Bar¬ wienie do okreslonego stopnia mozna osia¬ gnac przez kilkakrotne zanudzanie dó od- wiiedniej kadzi. Podczas takiej operacji wlókno zabiera czesc bieli sodowo - indy- gowej, utrzymuje ja i straca wewnatrz swych komórek podczas dalsteych proce¬ sów. Inna czesc bieli pozostaje w roztwo¬ rze i odklada sie na powierzchini tkaniny w postaci indyga, które slabo trzyma sie wlókna. Ta czesc stanowi o stratach, któ¬ rych lekcewazyc nie mozha. Aby otrzymac równomierne zabarwienie i nalezycie prze¬ poic tkanine, nalezy pirzy barwieniu ka^ dziowetm stosowac wlókno odpowiednio przygotowalnie ! posiladaljace wlasnloscii hi1- groskopijne.Podczas gdy bawelne barwic mozna bez szkody w róznych kadziach, jedwab i welna wymagaja kapieli, zawierajacych alkalje kaustycznie i amonjak z zachowa¬ niem szczególnych ostroznosc.Pomimo licznych trudnosci barwienie indygiem zajmuje pierwlsze miejsce. Do¬ tychczas nie udalo sie bowiem tego barwni¬ ka zastapic zadnym innym, gdyz indygo daije czysto niebieskie zabarwienie, nie jest zbyt kosztowne i pozwala ma cieniowanie zapomoca drukowania tkaniny.Bezposrednie drukowanie indygiem sta¬ nowi dosc trudna operacje, Wyzyskanie zawartego w farbie drukanskiej indyga po¬ zostawia wiele do zyczenia. Odbitki moga byc latwo zniszczone w razie obecnosci al¬ ka!j ów w faribie drukanskiej. Domieszka alkaljów jest zreszta i z wielu innych po¬ wodów nieprzyjemna (jednoczesny druk róznych kolorów, merceryzacja, tlo i tym podobne). Inne barwniki kadziowe latwiej sie daja drukowac, przygotowanie jednak farby dfrukairfckiiej i utrwalanie barwy zar pomoca pary powoduije nowe trudnosci.W porównaniu do barwienia w kadziach wydajnosc barwnika jest pirzytem bardzo niska.Do jasniej szych kolorów uzywa sie pew¬ nych barwników kadziowych poza indy¬ giem przy zastosowaniu czynnosdi malar¬ skiej* I ta czynnosc nie jest latwa, o ile chodzi o jednolity odcien i równomierne zabarwienie. Dla utrzymania ciemnych ko¬ lorów! wieksteosc barwników kadziowych znajduje zastosowanie w •maszynach far-, bianskich, zJwanych jijggenami. Wówczias srodek i boki tkaniny moga byc równo¬ miernie zabarwione. Kadz zostaje jednak nie calkowicie wyczerpania!.Próbowano obywac sie przy barwieniu i drukowaniu indygiem bez kadziowania.Próby nie daly jednak praktycznych wy¬ ników* W tym kierunku próbowano sposo¬ bów nastepuzjacych: 1. Sposób A. Baeyer'a stosuje kwas orto-nitro-fenylo-propiolowy, zapropono¬ wany do barwienia indygiem prlzez T-wo Badische Anilin unid Soda Fabrik, Miesza¬ nina drukujemy laczlnie z alkaljami wobec odczynnika odtleniajacego, poczem naste¬ puje wydzielanie indyga na wlóknie. Pod- czais wydzielania indyga nastepuja czescio¬ we straty barwtmika, co zmniejsza handlo¬ wa wartosc sposobu. 2. Sposób A. Baeyer'a stosuje orto- nitro-mleczno-kwasny metyloketon i zna¬ ny jest powszechnie pod nazwa metody indygcHsolowej Kalle'go. Domieszka dwu¬ siarczku wraz z ketonem sluzy do druko¬ wania i wydzielania indyga na wlóknie w goracej kapieli z sody kaustycznej1 przy 12—20° Be ciezaru gatunkowego.Wadami -procesu sa: slaba rozpuszczal- nosc domieszki wi wodzie, miala wydaj¬ nosc indyga, wysoki koszt odczynników i silne dzialanie merceryzujace na bawel¬ ne. 3. Sposób, wprowadzony przez L. Kai- b'a, w którym rozpuszczalne w wod-iedwusiarczek barwnika indygo i tentu po¬ dobne zwiazki przenoszone sa na wlókno zapomoca malofwainiai luib drukowania, po- czem nastepuje wydzielanie barwników indygowych zapomoca odfczymniików, po¬ zbawionych utleniialjacych wlasnosci, a wiec mieszaniny kwasu i alkaljów, wysta¬ wienie na swiatlo lub cieplo.Proces ten nie zdolal sie rozpowszech¬ nic ze wjzgjledu na róztiorodna wydajnosc indyga i braki w barwieniu, 4. Sposób indoforowy (kwas indoksyl- karboksylowy) wytwórni Badiische Anilin u. Soda Fabrik, Domlesizka sluzy do dru¬ kowania na tkaninie. Indygo wydziela sie w przejsciu przez nakwaszony roztwór chlorku zelaza. Latwosc rozkladania sie domieszki i mala wydajnosc barwnika sta¬ nowia islalbe strony sposobu, Inlne próby dotycza preparatów, roz¬ puszczalnych jedynie w organicznych roz¬ puszczalnikach i nie posiadaja praktyczne¬ go znaczenia.Wszystkie próby z wyjatkiem sposobu Karba, który stosuje halogenizowane in¬ dygo, sprowadzaja sie do stosowania in- dy|go w normalnym stanie.Nowy sposób uzycia barlwnika Lndygo- wego i innych barwników kadziowych po¬ lega na stosowaniu rozpuszczalinych w wo¬ dzie podobnych do estrów pochodnych leu- kocytowych barwników kadziowych (sole estrów), opisanych w amerykanskim pa¬ tencie Nr 1448251 i powstajacych przy przetwarzaniu mieszaniny leukocytowych barwników kadziowych w kwasny ester wielozasadowego kwasu oraz wreszcie— pnzy przerabianiu tego estru na sól estru, W stanie stalym i plyijnyim ciala te isa zu¬ pelnie trwale, szczególniej w stosunku do powietrza. Roztwory mozna przewozic, przechowywac i ogrzewac bez obawy wy¬ wolania rozkladu. Ciala te zachowuja sie obojetbie wobec alkalijów i wrazliwe sa je¬ dynie na dzialanie kwasów przy wysokich temperaturach i wtedy mniej luib wiecej latwo nasltepuje rozklad.Mieszaniny te odznaczaja sie rzadka wlasciwoscia, która pozwala bez trudu w krótkim czasie i bardzo skutecznie prze¬ twarzac je na zasadowe barwniki kadziowe (imdygo; indygo halogenilzowane, tia-indy- go i tym podobne izwiazkL). W tym celu traktuje sie je bezposrednio rozwodnio¬ nym i zazwyczaj zakwaszonym roztworem, zawierajacym czynniki utleniajace dowol¬ nego typu, W ten sposób zdobywamy pro¬ sty sposób, prowadzacy do wytwarzania dowolnego odcienia barwy w calej i sztuce tkaniny lub w miejscach zadrukowanych.Proces odbywa sie w sposób nastepujacy.Przedza, nici, tkanina i tym podobne materjaly zostaja przesycone opisana wy¬ zej mieszanka bez zadnych czynników do¬ datkowych. Nastepnie proces odbywa sie w suszarni, aby zapobiec stratom, poczem nastepuje wydzielanie barwnika w kapieli z chlorku zelaza, zakwaszonego chromianem lub temu podobna sola, co odbywa sie zwy¬ kle przy podniesionej temperaturze. Mie¬ szanina w przewaznej swej czesci nie posiada wzgledem barwionych materjalów przeni¬ kliwosci, pomimo to zostaje ona wprowa¬ dzona do surówki i dzieki utlenieniu stra¬ cona w silnie rozproszkowanym stanie.Wytworzone tym sposobem indygo daje trwalsze i bardziej jednolite zabarwienie, niz przy innych metodach, pomimo calej' stairannosci przy ich prowadzeniu. Naj¬ grubszy nawet materjal moze byc calko¬ wicie przebarwiony w pojedynczej kapieli, co w zwyklych warunkach nie jest mozli¬ we. Poniewaz mieszanina sklada sie z czyn¬ ników zasadowych, sluzyc, ona moze do barwienie wszelkich wlókien (bawelna, ba¬ welna surowa, bawelna azotowana, celuloza, welna, jedwab, tkaniny z róznych wlókien).Wydzielanie barwnika nie powoduje rów¬ niez uszkodzenia wlókien.Metoda powyzsza odznacza sie naste¬ puj acemi zaletami. Daje ona przedewszyst- — 3 —kiem jednostajna i trwala barwe, czego nie mioznaj bylo osiagnac w metodach dotych¬ czas stosowanych.Barwienie kadziowe indygiem wymaga¬ lo dotad znacznej ilosci kosztownych urza¬ dzen. Barwienie indygiem mozliwe wiec bylo jedynie w wiekszych zakladach prze¬ myslowych. Nowy sposób moze byc stoso¬ wany w kazdej farbiarni i zapewnia jedno¬ litosc zabarwlienia ipomimo zimaiczinie upro¬ szczonych zabiegów. Najmniejsza farbiar* nia produkowac moze trwale indygiem za¬ barwione tkaniny.Sposób pozwala calkowicie wyzyskac zapas barwnika, kadzie bowiem pracuja az do wyczerpania. Roztwory, znajdujace zastosowanie, odznaczaja sie trwaloscia i pracowac moga przez czas dluzszy. W ka¬ dziach indygowych wychodzi zazwyczaj znacznie wiecej barwnikai, niz tego zachodzi potrzeba.Przy drukowaniu nowy sposób posiada jeszcze wiecej zalet. Mamy do czynienia z zasadowemi farbami w dokladnie zmie¬ szanym stanie (substancja czynna i sub¬ stancja zageszczajaca). Farby sa nalezy¬ cie przepojone, dobrze kraza i pozwalaja bardzo latwo wydzielac barwnik, dajac przytem jednolite zabarwienie. Stosowanie pary nie szkodzi, ale nie jest koniecznie potrzebne. Bez oibalwy o wyniki mozna jed¬ noczesnie drukowac innem! barwnlkaimii, o ile tylko sa one w dostatecznym stopniu odporne wobec dalszego procesu utlenia¬ jacego. Wszystko to nie bylo dotad moz¬ liwe przy pracy indygiem.Po wydzieleniu barwnika tkaniny moga byc cieniowane o tyle, o ile stosowane tu barwniki pozwalaja na ten zabieg.Farby malarskie lub drukarskie zawie¬ rac moga domieszke utleniajaca, obojetna wobec obojetnego lub slabo alkalicznego srodowiska i czynna wobec kwasów. Far¬ by tego rodzaju, zawierajace sole estrowe oraz domieszke utleniajaca, odznaczaja sie trwaloscia. Tkanina, pokryta lub zadruko¬ wana taka farba, po wysuszeniu przecho¬ dzi przez kapiel z rozcienczonego kwasu mineralnego, jak np. kwasu siarkowego lub kwasu szczawiowego. Domieszka utlenia¬ jaca staje sie czynna i wydziela barwnik, np. indygo. W roli domieszek utleniaja¬ cych najodpowiedniejsze sa chromiany i azotany.W pewnych wypadkach, w szczególno¬ sci przy barwieniu welny, jedwabiu, skóry i wogóle wlókien pochodzenia zwierzece¬ go, wskazane jest malowanie w kapielach z soli estrowej i dodawanie domieszki utle¬ niajacej oraz prowadzenie dalszego pro¬ cesu przy podniesionej temperaturze.Traktowanie mailowanych wlókien w ce¬ lu wydzielenia barwnika mozna równiez prowadzic w srodowisku oparów jakiegos lotnego kwasu, np. kwasu octowego lub mrówkowego.Doswiadczenie uczy, ze przyciaganie soli estrowych wzgledem wlókien zwierze¬ cych wzrasta przy podniesionej temperatu¬ rze oraz, ze przyciaganie to mozna znacz¬ nie zwiekszyc przez dodatek kwasu do kapieli barwiacej. Dobre wyniki otrzymac mozna, rozpoczynajac proces od lekko za¬ kwaszonej kapieli, zawierajacej kwas or¬ ganiczny lub sól kwasna (dwusiarczek so¬ du albo siarczek glinu) i konczac go w ka¬ pieli, zawierajacej kwas mineralnuy. Pro¬ ces mozna prowadzic do zupelnego wyczer¬ pania roztworu.Nowa metoda pozwala stosowac sole estrowe przy barwieniu welna i innych wlókien zwierzecych marówmi z, farbami kwasowemi.Odczynniki pochlaniane sa przez tka¬ niny w stanie bezbarwnym. Po przepoje¬ niu tkaniny nastepuije eksponowanie bairwy zapomoca odpowiedniego odczynnika u- tleniajacego.Inowacja powyzsza w procesie barwie¬ nia stanowi o nowycli powaznych zaletach tego sposobu.Tak samo trwale zabarwienie, jiak barw- — 4 —nikiaimil kaldziowemi, powstaje krótsza d^o- ga i' bez malralzfeinia wlókna na uszkodze¬ nia, zwiazane ze stosowaniem alkaljów.Poniewaz kapiel barwiaca pracuje az do wyczerpania, mozna dokladniej uregulo¬ wac postepy barwienia. Odczynnik utlenia¬ jacy mozna dodawac do wanny, jak przy chromowaniu podczas procesu z barwnika¬ mi kwasowemi.Ptfziefpoijenle wlókien i wytrzymalosc na scieranie przewyzsza wyniki, mozliwe przy malowaniu w dotychczasowy sposób.Mozliwe sa nowe sposoby cieniowania.Jezeli chodzi o wytwarzanie bialych od¬ cieni na tkaninach, traktowanych w solach estrowych z odczynnikiem utleniajacym, Dokrywamy tkaniny gesta pasta siarczanu.Po pnzejisoiu przez kaipiel kwasowa czesci, pokryte pasta, pozostana bez zabarwienia.Zamiast siarczanu stosowac mozna in¬ ne ódlczynlnjiiki odtlenaajace, jak siarczek so¬ du albo diwusiialrczato siodu. Stosowac moz¬ na w zasadnie kaizdy zwiazek chemiczny, który neutralizuje dzialanie zastosowane¬ go odczynnika utleniajacego.Jezeli chodzi o odcienie barwne do bia¬ lej masy, dbda^emy barwnik kadziowy; tkanina zostaje traktowana para, poczem nastepuje wydzielanie barwnika w kwasie i plókanie tkaniny. Mozna wiec w latwy sposób osiagnac odcien barwny na zabar- wionem tle o trwalym wygladzie i napie¬ ciu.Oprócz barwników kadziowych do bia¬ lej masy dodawac mozna: a. izlaisaidowe barwniki z tadiina lub z jej pochodnemi, b. gryzace barwniki, c. barwniki, utrwalane zapomoca bial¬ ka, d. barwniki, zdatne do eksponowania, jak np. czerwone barwniki nitroaminowe z zastosowaniem tiosiarczanu sodu, e. wogóle kazdy barwnik, który moze byc utrwalony S zachowuje sie obojetnie wobec domieszek dodatkowych.Mozliwe sa i inne procesy, np. druko¬ wanie rongalitowa sola W, zmieszana z dwuwodzianem soli indygo-estrowej na podstawie tioindygowej. Parowanie uwal¬ nia podstawe i pochodne indygo nie ulega¬ ja jednak zmianie i moga byc wydzielone z barwa niebieska w nastepujacej potem cieplnej kalpfel! z chlorkiem izielalza. Podob¬ ne ziabarwieniiie wvw*olac moztra' na pod¬ stawie barwnika diaminowego. Czerwone barwniki nitroaminowe drukowac mozna obok barwników, zawierajacych sole estro¬ we na bialem tle i eksoonowac w kapielach kwasowych (odcien niebiesko-czerwomr), Osiaignac mloznaJ szereg efektów 'dodat¬ kowych.Wynalazek oozwala unikac kadzi i klo¬ potliwego jej dozorowania.Zabarwienie odznacza sie przytem zu¬ pelnie takiemi samemi, jak dawniej, zale¬ tami.Nowy sposób pozwala na barwienie tkanin w kazdem stadjum jej preparowa¬ nia.Przy pomocy latwych zabiegów osia¬ gnac mozna bardzo urozmaicone wyniki.Wszystko to potwierdza wartosc tech¬ niczna wynalazku. Zaznaczyc nalezy, ze wlasciwosci dihydro-tio-pochodnycK indy¬ ka (w mniiejiszym istopniu i ibtie pochodtae) polegaja na tern, ze sole estrowe tych zwiazków mozna eksponowac, jak barwni¬ ki w ciagu krótkiego czasu wystawienia ich na swiatlo (swiatlo slonca albo lampy rte¬ ciowej). Wlasciwosc ta nalezy do'dziedzi¬ ny zjawisk fotochemicznych. PL

Claims (10)

1. Zastrzezenia patentowe. 1. Sposób barwienia i drukowania za¬ pomoca barwników kadziowych, znamien¬ ny tern, ze tkanina pokryta zostaje rozpu¬ szczalna w wodzie pochodna barwnika ka¬ dziowego, poczem nastepuje wywolanie barwnika zapomoca odpowiedniego od- — 5 —czynnika utleniajacego albo wystawienia tkaniny na swiatlo.
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze malowanie lub drukowanie tka¬ niny solami estroiwelmij odbywa si^ lacziniie z odczynnikiem utleniajacym albo w pola¬ czeniu z innemi barwnikami, poczem naste¬ puje traktowanie tkaniny kwasem w celu otrzymania odcieni barwnych.
3. 3. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze drukowanie zgeszczonego pod- siarczynu odbywa sie po przerobieniu tka¬ niny w solach estrowych w obecnosci od¬ czynnika] utlenia jacegoi, poczerni tkanina przechodzi przez kapiel kwasowa w celu jej wybielenia, albo, w razie dodatku barw¬ nika kadziowego, przez pare i przez ka¬ piel kwasowa w celu wytworzenia odcieni barwnych,
4. 4. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze drukowanie sol ii estroweij odby¬ wa sie jednoczesnie z podsiarczynem na tle barwnem, poczem nastepuje parowanie i wywolanie zapomoca utlenienia.
5. 5. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienny tern, ze do utleniania uzywane sa azotyny.
6. 6. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, zna¬ mienny tern, ze pomalowane wlóknai pod¬ dawane zostaja dzialaniu oparów lotnego kwasu zamiast kapieli kwasowej.
7. 7. Sposób wedlug zastrz. 1 i 2, w za¬ stosowaniu d|o barwienia wlókien pocho¬ dzenia zwierzecego, jak welna, jedwab, skóry i tym podobne materjaly, znamien¬ ny tern, ze malowanie, barwienie i naste¬ pujaca potem kapiel kwasowa odbywaja sie w podniesionej temperaturze.
8. 8. Sposób wedlug zastrz. 1 i 3, zna¬ mienny tern, ze barwnik kadziowy moze byc zastapiony innym barwnikiem, który moze byc utrwalony i zachowuje sie odpor¬ nie wobec domieszek.
9. 9. Sposób wedlug zaistrz. 1 i 3, w za¬ stosowaniu do wytwarzania barwnego lub bialego tla, znamienny tern, ze zamiast pre¬ paratów podsiiarcizyniowych moze byc stosowany inny odczynnik odtleniajacy, zobojetniajacy wplyw czynnika utleniaja¬ cego.
10. 10. Sposób wedlug zastrz. 1, znamien¬ ny tern, ze stosuje sie rozpuszczalne w wo¬ dzie estrowe pochodne barwników kadzio¬ wych w slabo zakwaszonej kapieli przy podniesionej temperaturze na wzór barw¬ ników kwasowych, poczem nastepuje wy¬ wolanie barwnika zapomoca utlenienia. Durand & Huguenin S. A. Zastepca: M. Brokman, rzecznik patentowy. Druk L. Boguslawskiego, Warszawa. PL