Wynalazek niniejszy dotyczy maszyny do wyrobu wysokich gatunków* cienkich na¬ czyn szklanych zapomoca cisnienia i wy¬ dmuchiwania, przyczem cieplo zawarte w szkle w czasie cisnienia jest wyzyskane.Byly juz dotychczas robione wysilki wy¬ zyskania procesu cisnienia i wydmuchiwa¬ nia! do wyrobów1 naczyn o bardzo cienkich sciankach, takich, jak np. gruszki do zaró¬ wek lub wysokie gatunki kloszy, albo szkla (kominki) do lamp. Warunki niezbedne do wyrobu tych gatunków szklai musza byc scisle zachowane. Nalezy przedewiszyst- kiem utworzyc odpowiednia jednorodna szklana mase tak, zeby rozdzial ciepla w niej zezwalal na nalezyta rozszerzalnosc i na odpowiednia zdolnosc wydmuchiwania.Poza tern maisa szklana, z której ma byc zrobione naczynie, musi byc utworzona z okreslonych skladników, gdyz, jak to wy* kazala praktyka, trudnosci jakie1 spotykaja sie przy wyrobie takich naczyn powistaja w czasie tworzenia pierwotnej masy szkla¬ nej. Czesci skladowe ow^ej masy musza byc uprzednio w pewien sposób oddzielone.Niniejszy wynalazek ustala wlasnie, ze to oddzielanie musi byc zrobione tak, by za¬ pobiec chlodzeniu tych czesci skladowych, co mogloby w wyniku zle wiplynac nai wyrób ostateczny. W razie gdyby to oddzielanie • uprzednie nie zostalo uskutecznione, pier¬ wotna masa musialaby byc poddana takiej czynnosci, któraby usuwala zle skutki ta¬ kiego niedokladnego oddzielania. Trudnosci w rozdziale pierwotnej masy szkla szcze¬ gólnie wyraznie wystepuja wtedy, gdy ma sie ona oddzielic od strumienia wyciekaja¬ cego z pieca, wtedy masa ochladza sie w4. miejscii oddzielania fcie i ochlodzone czast- * ki-wchodza w sklac| wyrobów. Do wyrobu ~ zadanego naczynia (szklanego, dro^a proce¬ su, który tu bedzie opisany, wciska sie od¬ powiednia ilosc masy szklanej w forme o wzglednie grubych sciankach, i wtedy na¬ lezy pilnie baiczyc, by chlodzenie powierzch¬ ni wyrobu, powodowane sciankami formy, bylo dostateczne do utworzenia pewnego rodzaju woreczka w celu utrzymaniai we¬ wnatrz masy^w^staaiie Jci&klym,! jednak by nie bylo posuniete tak daleko, zeby tem¬ peratura spadla ponizej granicy, odpowied¬ niej do dalszej fabrykacji.Przed otworzeniem formy przy nastep¬ nej operacji powierzchnia jej znów pod¬ grzewa sie doprowadzeniem ciepla z we¬ wnatrz maisy szklanej tak, zeby powierzch¬ nia wyrobu byla dostatecznie plastyczna, W celu rozszerzania sie bez pekniec podczas procesu wydmuchiwania.Maszyna1 stanowiaca istote wynalazku niniejszego ma za zadanie wykonanie po¬ wyzej wskazanych czynnosci.Na zalaczonych rysunkach fig, 1 przed¬ stawila widok boczny maszyny ze strony la¬ dowania; fig. 2 przedstawi- przekrój pionowy po¬ przez miejsce do ladowania; fig. 3 — przekrój poprzeczny bezposred¬ nio ponad zbiornikiem wodnym; fig. 4 — odpowiedni przekrój, przyczem przekroje poprzez oddzielne czesci usku¬ tecznione sa w róznych plaszczyznach rów¬ noleglych; fig* 5 — czesciowy widok zboku napedu i niektórych czesci napedzanych; fig. 6 — widok zprzodu, czesciowo w przekroju; fig. 7 — widok zgóry, czesciowo w prze¬ kroju mechanizmu rozruchowego; fig. 8 — widok zboku tegoz, czesciowo w. przekroju, z wykazaniem równiez nape¬ du tarciowego walu rozruchowego; fig. 9 — widok zgóry mechanizmu do ciecia szkla ze wskazaniem umocowania te¬ go mechanizmu; fig. 10—- widok boczny tegoz; fig. 11 przedstawia, czesciowo w prze¬ kroju, mechanizm do ciecia ze stolem pier¬ scieniowym; fig. 12 — przekrój cylindra powietrzne¬ go mechanizmu nozycowego; fig. 13 przedstawia powiekszony prze¬ krój pionowy poprzez, wal podajacy szklo, z wykaizaniem jego umocowania, i czesci z nim polaczone, w polozeniu pod¬ czas ladowania; fig. 14 — widok zprzodu walu podaja¬ cego szklo; fig. 15 — widok boczny tegoz; fig. 16 — widok boczny podtrzymywa¬ cza pierscienia z wyzlobieniem; fig. 17 przedstawia przekrój poprzez tryb napedu i umocowanie podtrzymywa¬ cza pierscienia z wyzlobieniem; fig. 18 i 19 przedstawiaja widoki po¬ dobne do wskazanych na fig. 16 i 17, lecz przedstawione pod katem prostym do nich; fig. 20 — widok zgóry trybu, wyobrazo¬ nego na fig. 16 i 18; fig. 21 — przekrój wskazujacy glówny wentyl powietrzny i cylinder do wydmuchi¬ wania; fig. 22 — przekrój prostopadly do po¬ wyzszego; fig. 23 — widok szczególowy szyjkow- nika; fig. 23a — przekrój poprzeczny tegoz; fig, 24 — widok szczególowy nurnika (plunzeru) zewnetrznego; fig. 25 — widok zgóry mechanizmu for¬ mierskiego; fig. 25a — widok boczny tegoz? fig. 26 — widok, przedstawiajacy te hia- szyne z czterema polaczonemi z nia apa¬ ratami; fig. 27a, 27b, 27c i t. d. przedstawia¬ ja kolejne widoki, dajace wyobrazenie o — 2 —wyrobie zapomoca maszyny niniejszej gru¬ szki do zarówki, oznaczonej przez S. 19.Mówiac ogólnie, maszyna) zawiera u- rzadzenie do oddzielania} szkla i poddawa¬ nia go sciskaniu, przyczem to drugie urza¬ dzenie posiada) forme do szkla na* koncu walu, podajacego je, urzadzenie do wy¬ dmuchiwania szkla po uplywie czasu po¬ trzebnego do podgrzania powierzchni tegoz, urzadzenie do posuwania tego walu od a- pairatu ksztaltujacego do formy, przyczem wal obraca sie w polozeniu poziomem oko¬ lo swej osi podluznej, przez co szklo przy rozszerzaniu sie jest zabezpieczone przed nierównem wydymaniem; maszyna ta za¬ wiera takze mechanizm formierski, wspól¬ dzialajacy z mechanizmem do wydmuchi¬ wania banki, gdy wal podajacy znajdzie sie w polozeniu pionowem.W typie maszyny podanej tutaj jest za¬ stosowany jeden mechatnizm do rozdzialu i sciskania; z tym mechanizmem wspóldzia¬ la szereg zespolów, z których kazdy skla¬ da sie z mechanizmu do podawania szkla, z mechanizmu dó wydmuchiwania i z me¬ chanizmu do formowania, przyczem mecha¬ nizm do podawania szkla kazdego zespolu jesl zastosowany do wspóldzialania kolej- nego z mechanizmem do rozdzialu i sciska¬ nia. Zespoly wskazane powyzej, posiadajac naped od wspólnego zródla sily, moga byc poruszane niezaleznie jeden od drugiego po wspólnym torze, przyczem kazdy z tych zespolów co pewien czas jest celowo za¬ trzymywany w odpowiednich miejscach to¬ ru, zas okres zatrzymania w tych miejscach uzalezniony jest od woli pracownika, lecz w zadnym razie nie wplywa to na ruchy in¬ nych zespolów. Z budowy tej wyplywa, ze zaden z zespolów nie jest zmuszony do' za¬ trzymywania sie z powodu tego, ze inny ze¬ spól stoi. To nadaje wielka gietkosc ma¬ szynie dzieki temu, ze masy podlegajace wstrzymaniu i puszczaniu znów w ruch sa, wziawszy kazda z nich zosobna, male i przeto z latwoscia daja sie wstrzymywac i puszczac w ruch, a takze dzieki temu, ze czas potrzebny kazdemu zespolowi do wy¬ konania calego jego okresu ruchu jest o- kreslony potrzeba tylko tego wlasnie zespo¬ lu, a nie potrzeba innych zespolów, z któ* remi on moze byc uzgodniony. W wykona¬ niu przedstawionem zespoly te maja ksztalt szeregu podaiwaczy, poruszajacych sie nie¬ zaleznie okolo srodkowej osi z okresami zatrzymywania sie w celu poddania masy szklanej cisnieniu, dania czasu do wydlu¬ zania sie tej masy, jezeli to okaze sie po¬ trzebne — i wreszcie w celu zakonczenia cyklu operacji ksztaltowania. Z tego Wzgle¬ du nie zachodzi potrzeba uzalezniania o- kresu ladowania na jednym zespole z okre¬ sem wydluzania na drugim zespole, i, cb zatem dalej idzie, gdy pracownicy nie na¬ daza podawac masy plynnej do form w o- kresach równych okresom naturalnym ma¬ szyny, lecz beda to robic w okresach nieco wiekszych^ wtedy nie bedzie potrzeba, sko¬ ro dany zespól przepuscil swoja chwile la¬ dowania, oczekiwac chwili dopóki dla dru¬ giego zespolu nie nastapi tenze okres lado¬ wania. Tak tedy zespoly te z przerwami poruszaja sie naokolo osi maszyny i wzgle¬ dem jeden drugiego i niezaleznie jeden od drugiego.Na ry&ankach przedstawiona jest mai- szynaJ, skladajaca sie z podstawy 1 pod¬ trzymujacej rurowa kolumne srodkowa 2, na której umocowany jest beben z wyste¬ pami 3; na nim wznosi"sie górna kolumna rurowa 49 wzmocniona w górnej jej czesci ramieniem 5, podtrzymywainem prowadni¬ cami 6, 6a umocowanemi na jednym koncu podstawy. Sama podstawa moze oczywi¬ scie spoczywac na kólkach 7, zapomoca których maszyna moze byc przesuwiana od jednego pieca do drugiego.Na prowadnicach 6, 6a umocowana jest posuwnie poprzeczka! 8, która ma ramie 9, wystajace w kierunku kolumny centralnej. — 3 —Na tern ramieniu umocowana jest przelotnia (seceiser) 10, posiadajaca- otwarty wierzch i spód. Na wierzchu ramienia 5 tuz ponad przelotnia znajduje sie cylinder 11 ze spre- zonem powietrzem. Glowica tloka tego cy¬ lindra jest umocowana na górnym koncu trzpienia tlokowego, przyczem ten ostatni polaczony jest z nurnikiem prasy. Pomie¬ dzy nurnikiem i przelotnia szkla umieszczo¬ ny jest mechanizm do obcinania szkla 13.Czesci powyzej opisane sa to czesci nie obracajace sie. Z niemi' i z ich mechanizma¬ mi czynnemu uzgodnione sa zespoly przesu¬ wajace sie, a poniewaz wszystkie te zespo¬ ly maja podobna budowe i ich ruch pocho¬ dzi z jednego i tego samego zródla, dosta- tecznem jest opisac szczególowo jeden z nich.Na podstawie umocowany jest odpo¬ wiedni silnik 14 (najlepiej elektryczny), który napedza, zapomoca walu poziomego 15, tryb stozkowy 15a i wal pionowy 16 (ten jest umocowany w kolumnie dolnej), tryb 17 umocowany na górnym koncu ostat¬ nio wskazanego walu, ten zas ostatni tryb zlcolei zazebia sie z trybem 18, umieszczo¬ nym na wale 19, wstawionym w spód beb¬ na z wystepami 3. Wal 19 wystaje poza ten beben i ma na swym dolnym koncu pod spodem bebna, tryb 20, zazebiajacy sie z trybem wewnetrznym 21a kola trybowego 21, to zas ostatnie osadzone jest na górnym koncu dolnej kolumny 2 i ma z zewnetrznej strony zeby 21b, Kazda z kolumn: dolna 2 i górna 4 jest zaopatrzona w szereg rowków okreznych 2a, 2b, 2c, 2d i 4a, 4b, 4c, 4d; oddzielonych kolnierzami pierscieniowemi, przyczem kaz¬ dy rowek sluzy za lozysko, a w odpowied¬ nich lozyskach górnych i dolnych kolumn sa umocowane piasty górna i dolna kilku zespolów podawczych 22. Na fig. 2, na któ¬ rej jest wykazany tylko jeden zespól, wi¬ dzimy górne lozysko kazdej kolumny, slu¬ zace do tego celu.Kazdy z podajników sklada sie z cze¬ sci srodkowej 22a i czesci koncowych po¬ chylonych górnej i dolnej 226, 22c, przy¬ czem te ostatnie maja piasty umocowane we wskazanych wyzej lozyskach 2. Wspo¬ mniane czesci1 ^(podajnika wysuniete sa o tyle niazewnatrz bebna*z wystepami, ze mo¬ ga sie naokolo niego obracac. Nai podajni¬ kach umieszczonych jest kilka przyrzadów do wyrobów przedmiotów szklanych od kilku zespolów.W odpowiednich lozyskach 23, wpobli- zu podstawy czesci pionowej 22a podajni¬ ka,, umieszczony jest wal pionowy 24 i po¬ siadajacy umiocowany na jego koncu gór¬ nym piesek 25, zastosowany do zahacza¬ nia sie z zewnetrznemi zebami wechwyto- wemi 21b; dolny koniec walu posiada ramie zaczepowe 26, wystajace w strone we¬ wnetrzna tegoz, przyczem piesek jest nor¬ malnie odpychany ku zebom wechwytowym zapomoca sprezyny 27 umocowanej do pie¬ ska i skierowanej przez powierzchnie po¬ dajnika. Skoro piesek jest tak zahalczony z zebami wechwytowemi, podajnik, z którym ten piesek jest zlaczony, bedzie sie obracal zgodnie z kolem 21 i w taki sposób obracac sie bedzie okolo kolumn centralnych i beb¬ na z wystepami.Czesc srodkowa podajnika ma wewnatrz siebie lozysko 28, wystajace nazewnatrz; poprzez to lozysko wystaje czop 29 po¬ przeczki 30, w której umocowany jest wa¬ lek, przyczem ta poprzeczka ma w srodku siebie lozysko prostopadle do czopa; w lo¬ zysku tern umocowany jest walek w ksztal¬ cie rurki do wyrobu szkla 31. Na tylnym koncu czopa, to jest ze strony wewnetrznej podajnika osadzony jest tryb 32, sczepio- ny z zebnica 33, umocowana w celu wywo¬ lania ruchu pionowego w kierownicach na stronie wewnetrznej podajnika; na zebnicy jest osadzony ku jej wewnetrznej stronie trzpien 34, na którym osadzona jest rolka 35 toczaca sie w wystepach 36 naokolo ob- _ 4 —wodu bebna 3, przyczem wystepy sa| tak zrobione, ze poprzeczka do walka podajni¬ ka waha sie okolo osi poziomej, utworzonej czopem w sposób ponizej opisany. Tu zreszta w krótkosci mozemy zaznaczyc, ze zadlaniem wystepu jest sprowadzic walek do polozenia pionowego dlo polozenia róz¬ niacego sie o 180°, dlo utrzymafn&a walka w tern polozeniu i równiez dlo utrzymania wal¬ ka w pewnych posrednich polozeniach.Walek sklada sie z kilku czesci, pomie¬ dzy kiiiemi z pochwy 37, osadzonej na lo¬ zysku znajdujacem sie na1 poprzeczce; na pochwie powyzszej poprzeczki osadzony jest tryb stozkowy 38 zazebiony z trybem stozkowym napedowym 39, nasadzonym na wysuniety koniec lozyska 28 i majacym na drugim koncu osadzony na mocno tryb 40.Tryb 40 jest zazebiony z trybem 41, nasa¬ dzonym na walek rurowy 42, przechodza¬ cy poprzez przekrój srodkowy podajnika nad lozyskiem 28. Tylny koniec walka 42 wychodzi tylna strona podajnika i ma na sobie osadzony na stale tryb stozkowy 43, zazebiony z trybem stozkowym 44, osadzo¬ nym na zgrubieniu 44a, utworzeniem na wierzchu bebtiai z wystepami 3. Na kole trybowem 44 osadzony jest mocno tryb 44b zazebiony z trybem 45, osadzonym na gór¬ nym koncu walka 19, wskazanego wyzej i napedzanego silnikiem zapomoca trybów 17 i 18. Tryb 41 stanowi jedna czesc skla¬ dowa sprzegla stozkowego ciernego (fryk* cyje^go), którego czescia dalsza jest sto¬ zek 46, umocowany na walcu 47, znajduja¬ cym $ie w walku rurowym 42 i naciskanym sprezyna 48 w celu wywierania cisnienia na powierzchnie wewnetrzna trybu 41 za¬ pomoca stozka 46, przyczem stozek 46 jest obracany zgodnie z walkiem rurowym 42 zapomoca trzpieni napedowych 49, na kon¬ cu tego walka i wystajacych poprzez odpo¬ wiednie otwory piasty stozka 46. Koniec wewnetrzny walca sprzeglowego 47 posia- da rolke przeciwcierna (antyfrykcyjna), toczaca sie po wystajacem pierscieniu ob¬ wodowym 49b, umocowanym na wierzchu behna z wystepami 3, przyczeim zarys lego pierscienia wystajacego jest taki, ze W pewnym czasie walec sprzegla jest odpy¬ chany nazewtnatrz poprzez walek rurowy, przez co czesci sprzegla rozchodza sie i ob¬ rót jest wstrzymany, w innym zas czasie ruch ten udziela sie poprzez sprzeglo wal¬ cowi od trybu 41. Kierunek obrotu tryba 41 od silnika jest taki, ze obrót udzielany walcowi skutkiem obrotu trybu 41, ma ietl sam kierunek co i obrót nadawany walco¬ wi skutkiem ruchu podajnika juko calosci naokolo bebna.Na dolnym koncu kazdego podajnika znajduje sie lozysko 50, wystajace z jednej strony pódaljnika; przez tp lozysko wystaw je walek poziomy 51, majacy na *£wokn koncu zewnetrznym lane czesci 52, przy-* czem srodek tychze jest umieszczony z jednej strony osi walka. Koniec wewnetrz¬ ny tegoz walka wystaje z drugiej strony lozyska 50 i posiada nasadzona kodbe 52a* do której jest przymocowany dolny koniec drazka pionowego 53; zas ck górnej cze¬ sci tego -drazka jest przymocowany czop 54, którego drugi koniec moze sie obracac w plaszczyznie równoleglej do podajnika1.Rolka 55 umieszczona jest na tylnej stro¬ nie drazka 53 i chodzi po utworzonym na bebnie wystepie, przyczem Wystep ten j^st tak zrobiony, ze, przy ruchu podajnika nar okolo bebna, walek z lana czescia ulega wa¬ haniu; czasami' ta czesc podnosi sie, przy¬ czem wklesniecie w niej przyjmuje polo¬ zenie pionowe w jednej linji z wrzecionem rurki do wydmuchiwania, cza&jtmi zas to wklesniecie staje sie poziome. Wreszcie wobec tego, ie os czesci lanej bedzie odsu¬ nieta od osi) walka 51, czesc lana opusci sie i znajdzie sie w naczyniu z woda, umie¬ szczeniem na podstawie maszyny. : Bezposrednio na walku lozyska 28 i lozyska czysci lanej 59 w kazdym podajni- — 5 -kii jest Umocowany szyjkownik ponizej o- pisany, wprawiany w ruch w jedna i druga strone od zajmowanej pozycji rura dó wy- dmuchiwaniaj, gdy ta znajdzie sie w pozycji pozwalajacej na wydluzanie masy szkla¬ nej, Szyjkownik jest zwykle poza zetknie¬ ciem sie ze szklem, podawanem tym wal¬ kiem, lecz jest tak urzadzony, iz styka sie z nim skoro podajnik wprawiony jest w ruch obrotowy.Powyzej wylozylismy ogólny zarys bu¬ dowy maszyny, która jest tak urzadzona, ze w czasie jej pracy masa szkla odcinana jest zapomoca urzadzenia nozycowego od strumienia, który w zwykly sposób wply¬ wa albo wprost z pifcca, albo ze zbiornika do przelotni (receiver). Pod nia znajduje sie walek podajacy szklo; w przelotni ma¬ sa szkla ulega cisnieniu zapomoca urza¬ dzenia do sciskania i umocowuje sie W od¬ powiednim pierscieniu szyjkowym walka podajacego. Przelotnia ze szklem podnosi sie wtedy, a szklo pozostaje w pierscieniu szyjkowym na walku, który nastepnie jest wprawiany w ruch okolo osi srodkowej po¬ dluznej calego kadluba maszyny. Nastepnie wprowadza sie powietrze, by ztlekka wy¬ dac pierwotna mase szkla. Dalej walek ob¬ raca sie okolo osi poziomej, dopóki nie znajdzie sie zupelnie w polozeniu pozio¬ mem, gdzie jego obroty zniosa dzialanie sily ciezkosci w roztopionej masie szkla, i jest przytrzymany w tern polozeniu w cia¬ gu dostatecznie dlugiego czasu, pozwala¬ jacego na wydluzenie sie masy szkla. Wa¬ lek obraca sie w dalszym ciagu okolo swojej osi poziomej az dopóki nie zajmie polozenia pionowego z pierscieniem szyj¬ kowym, zwróconym nadól, a wtedy ruch postepowy podajnika moze byc wstrzy¬ many i podajnik zatrzymuje sie, skoro wy¬ dluzenie nie nastapilo z dostateczna szyb¬ koscia. Ze sianu spoczynku podajnik znów moze byc wprawiony w ruch, gdy masa szkla dostatecznie sie wydluzy. W czasie trwania tego« nastepnego ruchu po¬ dajnika wpuszcza sie powietrze wewnatrz masy szkla uczepionego u walka, forma zamyka sie i nastepuje wydmuchiwanie, poczem forma otwiera sie, a walek ulega ruchom wahadlowym z banka na koncu, i podajnik znów sie wstrzymuje, aby zkolei byc umieszczonym pod przelotnia ze szklem.Na ramieniu, wystajacem wewnatrz z jednego konca poprzeczki 8, jest umoco¬ wany cylinder powietrzny 60, w którym znajduje sie tlok 60a i trzpien tlokowy 606.Odcinacze szkla skladaja sie z dwu rucho¬ mych czesci 61, 61af kazda majaca forme litery L, obracajacych sie ku sobie ramio¬ nami i ku przedniemu koncowi trzpienia tlokowego, tak ze jedno ramie kazdej czesci sluzy za odcinacz, zas drugie ramio- na tych czesci polaczone sa z uszami na cylindrze powietrznym zapomoca drazków 62 ii 62a. Przyrzad rozdzielczy zalezny jest od polaczenia zaciskowego, wykony¬ wanego tlokiem w taki sposób, ze gdy tlok przesuwa sie, noze odcinacza zblizaja sie ku sobie. Zamykajac sie ponad przelotnia na jej osi, noze te przecinaja strumien szkla, wplywajacy do tej przelotni. Jak to uwidoczniono na rysunku, dolny koniec 61a kazdego noza ma nieco sciety brzeg i jak to bedzie opisane dziala na górny koniec oddzielanej czesci szkla, skierowujac ja ku jednemu koncowi linji osiowej przelotni.Na cylindrze powietrznym 60 znajdu¬ je sie skrzynia zaworowa 63, do której jest doprowadzane powietrze sprezone zaipo¬ moca rury 63a. Skrzynka zawiera zawór przesuwny 64, wprawiany w ruch zapo¬ moca preta 65, polaczonego przegubem z drazkiem 65aA ten zas polaczony jest z wy¬ stajacem lozyskiem 656 poprzeczki, posia- dajacem na przeciwleglym koncu rolke 65c toczaca sie po rolce z wystepem (ksiu- kiemj 66, napedzanej od walu pionowego 67, umocowanego w lozyskach u góry i u — 6 —podstawy maszyny. Ten wal ponizej tej podstawy ma na sobie umocowana czesc 68 sprzegla tarciowego (frykcyjnego), przy¬ ciskana do drugiej czesci, która jest tryb stozkowy 68a, zapomoca sprezyny 686. Ten tryb stozkowy 68a nasadzony jest na dol¬ ny koniec walu i opiera sie na lozysku kul- kowem 68c i jest napedzany trybem stoz¬ kowym 69a, nasadzanym na wal poziomy 69, który znów jest napedzany innym try¬ bem stozkowym 69b, osadzonym na nim, ten zas zazebiony jest z trybem 15a, nape¬ dzanym silnikiem glównym. Z tej budowy wynika, ze wal pionowy 67 jest obracany za posrednictwem sprzegla tarciowego (frykcyjnego) f przyczem moze byc wstrzy¬ many w ruchu, gdy czesci sprzegla beda sie slizgac. W celu powstrzymania ruchu tego walu ma on na sobie tarcze 70, zaopa¬ trzona we wglebienie 70a, w która wpada piesek 706, zwykle przyciskany do tarczy zapomoca sprezyny 70c i odciagany od tar¬ czy pedalem 70d.Drugi piesek 70e, naciskany sprezyna, równiez moze wpasc we wglebienie 70a w pozycji katoWo wyprzedzajacej zaczep 706, przyczem zaczep 70e posiada trzpien 70f, urzadzony tak, iz zapomoca zaczepie¬ nia o niego dzwigni' 70g piesek 706 moze byc cofniety. Dzwignia 70g polaczona jest zapomoca drazka 70h i krzyzulca 70i z pretem pionowym 70k, który ma na sobie u podstawy maszyny rolke 70l% ta zas jest odpychana drazkiem scietym 7Om, uzalez¬ nionym od kazdego zespolu podawczego; gdy taki zespól zajmie polozenie ladowania, wtedy piesek 70e bedzie cofniety wtyl.Gdy nacisnac na pedal 70cf, piesek 706 jest cofniety z wglebienia tarczy, a wal 67 jest wprawiony w ruch zapomoca tarcia, wystep 66 obraca sie i przestawia zawór 64 w polozenie do wpuszczenia powietrza pod tlok do cylindra rozdzielczego, wsku¬ tek czego nastepuje rozdzial szkla. Czesci sa tak ustosunkowane i cisnienie powie¬ trza jest takie, ze noze zamykaja sie z szybkoscia pozadana tak, ze górny koniec oddzielonej masy szkla nie zdazy odpasc nabok od dolnej powierzchni noza, w cza¬ sie gdy górny koniec tegoz jest przesuniety ku jednej stronie. Dzieki temu szklo upada nie w srodek przelotni, gdyz odciete szklo upadloby na spód wykonczonej banki, lecz ziboku od niego, gdzie jest obrabiane na ma¬ se szklista, po poddaniu go cisnieniu podle¬ ga podgrzewaniu od ciepla masy i ulega mniejszemu uszkodzeniu. Skutkiem pod¬ niesionej czesci wystepu 66, przechodzacej pod drazkiem zaworu, zawór przesuwa sie do jego pozycji pierwotnej, powietrze spre¬ zone przechodzi na druga strone tloka i co¬ fa go wtyl. W celu wstrzymywania skoku wewnetrznego tloka w czasie gdy zadna praca w rozdziale szkla nie jest wykonywa¬ na, zrobiono otwór dodatkowy 7/, który w czasie wskazanym jest pokryty zaworem.Otwór ten sluzy jedynie jako otwór wlo¬ towy dla powietrza przy skoku zewnetrz¬ nym i jest przykrywany przy skoku zwrot¬ nym, przyczenii wnetrze cylindra dzieki te¬ mu otworowi moze sie laczyc z atmosfera.Innemi slowy, otwór 72 sluzy jako wlot po¬ wietrza przy skoku wewnetrznym tloka 60d i jako wylot przy skoku zewnetrznego tlo¬ ka, zas przy skoku zewnetrznym tloka od¬ dzielne otwory wlotowy i wylotowy 71 i 73, przyczem te otwory sa zamykane zapomo¬ ca zaworu do wylotu lub do wlotu.Przelotnia szkla (receiver) sklada sie z tulejki 10, umieszczonej ruchomo w o- tworze pionowym ramy 9 poprzeczki 8, przyczem wymiar tulejki tej jest nieco mniejszy od otworu, w którym on sie za¬ wiera, có pozwalai nai dopasowanie sie jef do sasiednich czesci i zapobiega zacinaniu sie po nagrzaniu. Poprzeczka 8 jako calosc moze sie przesuwac pionowo po kierowni¬ kach 6, 6a, gdyz jest polaczona z górnym koncem trzonu tlokowego 74, którego dol¬ ny koniec posiada tlok 74a, umieszczony w — 7 —cyLfadrze powietrznym, przymocowanym do podstawy maszyny. Od konców przeci¬ wleglych cylindra powietrznego prowadza rury 76, 76a do skrzynki zaworowej 766, umocowanej na jednym z kierowników i posiadajacej suwak 76c o dzialaniu podwój- *nem, trzon 76d, na który dziala beben z wystepami 77, umieszczony na wale pio¬ nowym kontrolujacym 67, wspomnianym powyzej, przyczem jest tak urzadzone, ze powietrze zkolei wpuszcza sie nad i pod tlok, ten zais podnosi i opuszcza trzon tlo¬ kowy 74. Podnoszenie tloka pociaga za so¬ ba podnoszenia poprzeczki 8, jak równiez przelotnie i przyrzad do rozdzialu szkla, umocowany na poprzeczce, przyczem uzgodinienie czesci jest takie, ze gdy maszy¬ na stoi i jest gotowa do przyjecia ladunku, poprzeczka jest opuszczona do granicy dol¬ nej swego ruchu i nozyce sa otwarte.Na wierzchu glowicy 5 umieszczony jest cylinder cisnienia //, zawierajacy porusza¬ jacy sie pionowo trzon tlokowy 78 i tlok 78a, L polaczony ze skrzynka zaworowa 79 zapomoca rur 79a i 796, przyczem ta skrzyn¬ ka zawotfowa zawiera zawór (wentyl) po- suwtny, uruchamiany zaipomoca bebna z wystepem 80, umieszczonego na górnym koncu walu kontrolujacego 67. Potoizenie tego wystepu jest takie, ze gdy maszyna jest w stanie spoczynku, trzon tlokowy 78 jest podniesiony do górnej granicy jego ruchu.Dolny koniec trzonu tlokowego 78 ma na sobie nurnik do wywierania cisnienia 81 w ksztalcie kubka, którego srednica ze¬ wnetrzna jest odpowiednia do srednicy we¬ wnetrznej przelotni 10, i który ma wgle¬ bienie wewnetrzne nalezytych wymiarów, przeznaczone do przyjecia zewnetrznej cze¬ sci skonczonej banki z masy szklanej. Ku¬ bek 81 ma otwór 81a, idacy od zewnatrz do wierzchu wglebienia, gdzie jest umie¬ szczony trzpien zaworu 81t, który zapo¬ moca sprezyny 81c jest naciskany nadól i W ten sposób odmyka otwór. Tak wiec w nurniku, który sie opuszcza na szklo, po¬ wietrze zawarte w przelotni moze wycho¬ dzic przez otwór 81a i szklo wypelnia cale wglebienie. Gdy to nastapilo zawór 81b jest podnoszony przez szklo i otwór sie za¬ myka; w ten sposób zapobiega sie zapcha¬ niu otworu szklem wytryskujaoem we¬ wnatrz. Cisnienie nurnika wystarczaj do na¬ dania bance pozadanego ksztaltu.Opisane powyzej czesci stanowia cze¬ sci nieprzenosne maszyny; maszyna zupel¬ na (kompletna), zawiera po jednej z tych czesci. Z niemi sa uzgodnione pewne czesci przenosne, które moga byc rozmaite co do liczby, przyczem kazda z czesci przeno¬ snych zawiera walki podJawcze, przyrzad do wydmuchiwania, przyrzad do ksztalto¬ wania i szyjkowniki. Wszystkie te przyrza¬ dy sa umieszczone na zespolach podaw- czych, obracajacych sie naokolo osi srod¬ kowej maszyny.Kazdy zespól podawczy 22 sklada sie ze srodkowej czesci, i zlaczony jest sruba¬ mi u góry i u dolu z czesciami pochylemi 226 i 22c, przyczem ich konce wewnetrzne wchodza w lozyska umocowane w kolum¬ nach dolnej i górnej: 2 i 4. Kazdy z po¬ dajników jest obracany z przerwami nao¬ kolo tych kolumn wskutek zaczepiania pie- skai 25 o zeby 2i6 kola 21, bedacego stale w ruchu obrotowym. Piesek zreszta moze byc odciagniety od zaczepu zapomoca ra¬ mienia wystajacego 26, osadzonego na wa¬ le 24, które uderza przy przejsciu podaj¬ nika o trzpienie 82, 82a, 82b% wystajace do góry od podstawy maszyny. Te trzpienie sa rozstawione na pewnych odleglosciach katowych, stosownie do pozycji, w których maja byc zatrzymane podajniki.Na przedstawionej na rysunku maszy¬ nie sa nastepujace pozycje: pozycja do la¬ dowania, to jest pozycjai, w której przelot- nia przyjmuje szklo i jest polaczona z u- rzadzeniem do sciskania, nastepnie pozy- — 8 —cjn, w której nastepuje wydluzanie, wresz¬ cie pozycja wyladowywania. Kazdy z tych trzpieni jest tak urzadzony, ze moze byc cofniety z drogi ramienia wystajacego 26, poczerni sprezyna naciskajaca pret 27 Ta pieskiem, zaczepila go za zeby wechwyto- we. Trzpien 82, wstrzymujacy podajnik w pozycji do ladowania, ma swój dolny ko¬ niec polaczony z jednem ramieniem po¬ dwójnego krzyzulca 83, umieszczonego pod podstawa maszyny; drugie raimie jego wy¬ staje do góry i polaczone jest zapooncca drazka 83a z tylnym koncem dzwigni 836; przedni koniec jego przylega do tarczy z wycieciem 70, umocowanej na wale kontro¬ lujacym 67. Tarcza ta ma trzpien 84, uza¬ lezniony od obrotu tego walu, przyczem zawór 76d cylindra powietrznego, polaczo¬ nego z poprzeczka, dziala w ten sposób, ze podnosi te poprzeczke i podnosi przelotnie 10 az do uderzenia w dzwignie tak, ze krzyzulec 83 podlega wachniedu i pocia¬ ga za soba trzpien 82. W tych warunkach piesek na podajniku w polozeniu ladowa¬ nia bedzie pociagniety do zaczepienia sie o kolo wechwytcwe i podajnik bedzie wpra¬ wiony w ruch, Ruch ten bedzie trwal dotad dopóki ramie 26 na wale pieskowym nie uderzy o trzpien wstrzymujacy 82a, a wte¬ dy podajnik znów bedzie wstrzymany. Ten trzpien moze byc cofniety przez robotnika w czasie odpowiednim zapomoca pedalu 84 (trzpien ten moze byc utrzymywany cofnietym, do woli dzieki przytrzymywa- czowi 84a), a skoro trzpien ten jest tak cofniety, podajnik znów rozpoczyna ruch az do ponownego zatrzymania przez trzpien 82b odpowiednio do pozycji nieladowania; ten ostatni trzpien moze byc cofniety za¬ pomoca pedalu 85. Po nacisnieciu na pedal 85 piesek 25 znów zaczepia o kolo wechwy- towe 21 i podajnik odnawia swój ruch i mo¬ ze sie poruszac dotad, dopóki nie bedzie wstrzymany przez trzpien, odpowiadajacy polozeniu ladowania, Zresizta moze byc i tak, ze przerwa od jednego ladowania do drugiego jest wieksza, niz naturalny prze¬ ciag czasu potrzebny maszynie i to w taki sposób, ze jeden z podajników moze byc w pozycji ladowania w czasie gdy podajnik nastepny zbliza sie do tej pozycji, W celu zabezpieczenia sie od tego wypadku, kazdy podajnik ma wystep ztylu, palec 86, któ¬ ry jest tak urzadzony, ze styka sie z ramie¬ niem 26, wprawiajac w ten sposób piesek 24 w ruch, odczepia go od podajnika na¬ stepnego i zatrzymuje go dotad, dopóki podajnik nastepny znów nie ruszy z miejsca,.W taki sposób zespoly podawcze poruszaja sie okolo osi srodkowej niezaleznie jeden od drugiego i niezaleznie jeden od drugie¬ go moga byc zatrzymane lub wprawione znów w ruch, przyczem gdyby jeden z nich dópedzil drugi poruszajacy sie przed nim, wtedy ten pierwszy automatycznie za¬ trzymalby sie, dopóki poprzedzajacy go nie ruszylby z miejsca. .W opisie ponizszym maszyny, terminy „górny" i „dolny" nstój" i ^spadek" sa uzywane w odniesieniu do tego polozenia, jakie te czesci zajmuja podczas ladowania, i termin „wzniesiony" dlaJ oznaczenia po¬ zycji cybucha równiez w czasie ladowania,, jakkolwiek w pewnych chwilach operacji cybuch (walek do wydmuchu szkla) jest przewrócony.Glówna pochwa 37 podajnika jest u- mieszczona na beleczce wydrazonej, znaj¬ dujacej sie nal poprzeczce 30, przyczem pochwa ta, podtrzymywana zapomoca kol¬ nierza 37A z jednej strony poprzeczki i za¬ pomoca nakretki 37b z drugiej strony, za¬ wiera tulejke 87. Dolny koniec pochwy 37 jest wewnatrz uzwojony i ma wkrecona nakretke podwójna 89; pomiedzy jej wierzchem i tulejka znajduje sie wstawka 90a, szczeliwo (pakunek) 90b, zalozone po¬ miedzy wstawka i tulejka i pomiedzy wstawka i nakretka, Wewnaitrz górnej cze¬ sci pochwy 37 znajduje sie pierscien prze- - 9 —siiwny 91', normalnie odpychany zapomoca wystepu 9la na pochwie 37c zapomoca sprezyny 9/6; sprezyna ta umieszczona jest w pochwie i trzyma sie w napieciu pomie¬ dzy tulejka i dolnym koncem wskazanego pierscienia. W pochwie umieszczona jest i wysitaje przez otwory srodkowe nakretki podwójnej 89, wstawki 90a i pierscienia 91 rurka powietrzna 92 z uzwojonym dolnym koncem do wkrecania w uzwojenia we¬ wnetrznej nakretki 89, w celu przesuwania jej wzdluz osi tulejki.W rurke 92 wstawiony jest nurnik 93, posiadajacy na swoim górnym koncu wy¬ stajaca poza rurke glówke z czubkiem 94 o ksiztalcie nalezytym do nadania odpo¬ wiedniego ksztaltu wkleslosci wewnetrznej masy szklistej. Glówka ta jest odejmowana, w celu zastosowywainia maszyn do róznego rodzaju wyrobów szklanych. Dolna! czesc nurnika sklada sie z preta 93a, wystajace¬ go poprzez przykrywke uszczelniona 92a na dolnym koncu rurki 92, przyczem pret ten ma kolnierz 936. Pomiedzy tym kolnie¬ rzem i trzpieniem 95, umieszczonym we¬ wnatrz rurki i przechodzacym przez rowek pionowy w precie, znajduje sie sprezyna 95a, która mai za zadanie cofanie lub po¬ ciaganie zia soba nurnika.Pochwa walka 37 ma, jak to wyzej wskazano, osadzone na mocno stozkowe ko¬ lo trybowe 38, zapomoca którego ten walek jest obracamy. W polozeniu biegunowo przeciwnem do siebie i wystajac z górnej czesci trybu 38, umieszczone sa uszy 96, posiadajace wystepy 96a na ich górnych czesciach. Pomiedzy temi wystepami i trybem stozkowym te wystajace uszy sa u- zwój one, jak to jest wskazane pod 966 w celu umocowania szpilek 96c, które two¬ rza osie do zarniykamia i odmykania pier¬ scienia szyjkowego.Przytrzymywacz pierscienia szyjkowe¬ go 97 sklada sie z dwóch polówek, z któ¬ rych kazda posiada zwiesza!japa sie z jej dolnego konca rozwidlona nózke 97a, któ¬ rej wieksza os jest równolegla do linji roz¬ dzialu przytrzymyw^za i jest dostatecznie dluga by byc wpuszczona pomiedzy wy¬ stajace uszy 96 na wierzchu trybów 38 i byc obracana kolo tych uszu zapomoca trzpieni 96c, tworzac w ten sposób lozyska ruchome dla pierscienia szyjkowego. Kazda nózka rozwidlona jest zaiopatrzona w palce 976, wystajace nazewtnatrz.Pierscien czynny 98 otacza uszy wystar jace 96, majace konce zaokraglone o pro¬ mieniu zatoczonym ze srodka kola trybo¬ wego; nózki 97c sa równiez otaczane i pro¬ wadzone tym pierscieniem 98^ umocowa¬ nym ponad palcami 976 tak, ze po ruchu tego pierscienia ku dolowi, gdy cisnie on na konce palców 976, przytrzymywacz pierscienia szyjkowego otwiera sie wskutek ruchu jego czesci okolo*trzpienia 96c, zas po ruchu pierscienia ku górze górny koniec jego uderza w stozkowa powierzchnie 97c, utworzona na) dolnej stronie przytrzymy¬ wacza pierscienia szyjkowego i w ten spo¬ sób zamyka go. W tej pozycji jest on utrzy¬ mywany przy ciagjnacym sile ruchu pier¬ scienia ku górze; wewnetrzna srednica te¬ goz jest o tyle wielka, ze on przechodzi po zewnetrznej stronie przytrzymywafcza pier¬ scienia szyjkowego. W celu wywolania ru¬ chu pierscienia 98 ma on nia obwodzie wy¬ zlobienie, w. które wchodza wystepy 98a, umocowane na górnym koncu drazków 9S6.Dolny koniec tych drazków obraca] sie oko¬ lo raczki 98c% ta zas obrajca sie okolo Wspor¬ nika 98rf, umocowanego na poprzeczce 30 tak, ze podnoszac raczke db góry lub spu¬ szczajac ja naldól, mozemy zamknac lub o- tworzyc pierscien szyjkowy (fig. 14 i 15).Wewnatrz przytrzymywacza pierscienia szyjkowego jest umieszczony pierscien szyjkowy 98c, skladaja(cy sie jrlówtnfez z dwóch czesci, podzielony w tej samej pla¬ szczyznie co i przytrzymywacz pierscienia szyjkowego, przyczem jedna z czesci pier- — 10 —sciienia szyjkowego jest polaczona w odpo¬ wiedni sposób ruchomo z odpowiednia cze¬ scia przytrzymywacza. Pierscien szyjkowy jest tak umocowany, ze gdy jego czesci sa zamkniete, otacza on i wystaje poza górna czesc pierscienia posuwnego 91', wysuwa¬ jac sie z wierzchu pochwy 37, przyczem, gdy cybuch jest podniesiony, i podajnik, na którym on jest umocowany, znajduje sie w polozeniu ladowania, a poprzeczka 8 jest opuszczona njadól, górny koniec pierscienia szyjkowego przyciska sie do dolnej po¬ wierzchni ramienia 9, zas górny zewnetrz¬ ny brzeg pierscienia jest sciiety w celu u- tworzemia szczelnego zamkniecia. Kolnierz wewnetrzny plyty 98f jest utworzony na wierzchu pierscienia, nieco powyzej wierz¬ cholka pierscienia posuwnego. Tak wiec górma czesc pierscienia szyjkowego tworzy skierowane ku dolowi przedluzenie wyzlo¬ bienia do zabierania szkla, a spód tego wy¬ zlobienia jest utworzony przez czesci cy¬ bucha.Na podstawce 99a, wystajacej nad cy¬ lindrem 75 i pomiedzy kierownikami 6, 5 A jest umocowana dzwignia 99, której koniec wewnetrzny wystaje pod trzpieniem 93 kazdego zespolu, gdy zespól ten znajduje sie w polozeniu ladcwamia i wspóldziala z mechanizmem do formowania, poniewaz koniec zewnetrzny tej dzwigni jest umie- szczcny na drodze ruchu rolki zaczepowej 99b, umocowanej na trzonie tlokowym 74.Rozmieszczenie czesci jest takie, ze po opu¬ szczeniu tloczyska, co pociaga za soba zni¬ zenie poprzeczki 8 az do zejscia z cybu¬ chem, koniec wewnetrzny dzwigni 99 be¬ dzie podniesiony, przez co nurnik bedzie równiez podnoszony, a sprezyna cofajaca 95a bedzie sciskana i koniec formujacy 94 bedzie wciskany do przelotni do szkla. W przelotni koniec ten spotka sie z przeciw- cisnieniem nurnika zewnetrznego prasy 81, dzieki temii, ze rolka zaczepowa 996 prze¬ sunie sie po przednim koncu rolki 99 i be¬ dzie go utrzymywac w tej pozycji az dopó¬ ki nie podniesie sie tlok a z nim i poprzecz¬ ka. Skoro jednak poprzeczka podniesie sie, sprezyna nurnika wewnetrznego cofnie glówke 94 i szklo pozostanie w pierscieniu szyjkowym z wglebieniem wewnatrz.Na wsporniku 100 ze strony przekroju srodkowego 22a kazdego zespolu, umie¬ szczona jest obrotowo dzwignia 10&a\, któ¬ rej koniec wewnetrzny jest nachylony ku dolowi i ku tylnemu koncowi glównego beb¬ na z wystepami 3; beben ten jest zaopa¬ trzony w zderzak nastawny lOOg, dazacy do odpychania dzwigni, pokcnywujac nate¬ zenie sprezyny lOOc. Koniec zewnetrzny dzwigni ma w siebie wstawke weglowa lOOb, która jest tu umieszczona w celu podtrzy¬ mania szkla w miejscu, gdzie przytyka szyjkownik, na przeciag czasu, kiedy cy¬ buch jest przewrócony. Latwo jest przewi¬ dziec urzadzenie do polozen operacyjnych wstawki lOOb. W tym celu obrana jest dzwignia 100, skladajaca sie z dwóch cze¬ sci, przyczem obie te czesci obracaja sie okolo trzpienia WOe i, dzieki srubce 100f9 obie te czesci moga byc utrzymane w po¬ zadanej od siebie odleglosci katowej.Do wydymania szkla stosowalne sa dwa zródla zaopatrywania w powietrze: jedno do wytwarzania! pierwszego' wydmuchu al¬ bo rozszerzania szkla i drugie do ostatecz¬ nego wydecia szkla w formie. Powietrze do wydmuchu w kazdym zespole pochodzi z cylindra pompy powietrznej 101, umie¬ szczonej ze stromy przekroju srodkowego tego zespolu. Cylinder mai tlok 102 wpra¬ wiany w ruch zapomoca suwaka 103, po¬ ruszajacego sie w lozyskach, umieszczonych na podstawie kazdego przekroju. Dolny koniec suwaka! ma na sobie rolke 103a to¬ czaca sie po pionowo nastawnym terze 104, wystajacym na bebnie na obwodzie sciany wewnetrznej 104a, wychodzacej z podsta¬ wy. Ten tor wystajacy nastawia sie w kie¬ runku pionowym w zaleznosci od ruchu — 11 —tloka i od polaczenia poimiedizy trzpieniem suwaka i tlokiem. Polaczenie to jest zro¬ bione zapomoca drazka i05 z rowkiem, Z dirazkiem tym polaczony jest oibrotowlo dol¬ ny koniec tloka, W roiwku 105a, wyrobio¬ nym w drazku, umieszczony jest górny ko¬ niec zlacza 106, którego doliny koniec jest polaczony obrotowo z górnym koncem su¬ waka}, Przeciwileigly koniec drazka posiada trzpien obrotowy 105b, w celu dania moz¬ nosci poruszania sie drazkowi pod katem w plaszczyznie przekroju srodkowego 22 podajnika, a tlokowi zachowania prostej linji ruchu. Górny koniec cylindra polaczo¬ ny jest zapomoca rurki 107 i kanalu 107a zMraetrzem lozyska podajnika wydrazone¬ go wzdluz i wpoprzek, jak to widzimy ze 107b w celu przepuszczenia powietrza w to lozysko, i naprzód poprzez otwór w po¬ przeczce, która jest wyzlobiona, jak to wi¬ dzimy ze 107c. Glówna pochwa podajnika szkla posiadaj otwór w 108d do wpuszcza¬ nia sprezonego powietrza, wytworzonego w cylindrze pochwy. Stad powietrze prze¬ chodzi poprzez otwory 108e, 108f utworzo¬ ne wewnatrz rurki, i wstawki 90a, wewnatrz tej ostatniej, i wychodzi pomiedzy scianka wewnetrzna tej rurki i tulowiem nurnika wewnetrznego (który w* tym celu zrobiony jest dostatecznie maly), dalej przez górny koniec rurki i naokolo glówki nurnika.Glówka 94 nurnika wewnetrznego jest nieco rozszerzona ponad tulowiem jego i tworzy scisle zamkniecie w górnym koncu rurki 92 tak, ze glówka 94 jest wysunieta naprzód, przejscie powietrza jest przecie¬ te. Zreszta jest to tylko zabezpieczenie przed cisnieniem wywolattiem nagrzewa¬ niem sie powietrza i do zapobiezenia, zatka¬ niu sie rurki szklem, wychodzacem poza te rurke i nurnik wewnetrzny. W celu umozli¬ wienia wyplywu powietrza, gdy nurnik we¬ wnetrzny jest cofniety, rurka 92 ma szereg rowków, tuz pod jej górnym koncem, i wla¬ snie w tej czesci rurki zatrzymuje sie przy cofaniu glówka nurnika.Pojemnosc cylindra wydmuchowego jest dostatecznie wielka do wypuszczania przy jednym skoku ilosci powietrza, po¬ trzebnej do wydecia szkla.Górna kolumna srodkowa 4 w kazdem z lozysk, utworzonych w niej dla górnych czesci 226 zespolów podawczych, jest zao¬ patrzona w otwór 109, a gómai czesc tej ko¬ lumny jest zamknieta przykrywka 110, przez która przechodzi rurkai do przepu¬ szczania powietrza 111, zaopatrzona w za¬ wór redukcyjny 112. Rura 111 jest pola¬ czona z glówna rura powietrzna 113, z któ¬ ra moga byc polaczone rózne rurki po¬ wietrzne, o których wspomniano wyzej, z wyjatkiem rozumie sie rurki wydmucho¬ wej. Dolny koniec górnej kolumny 4 jest zaimkniety denkiem 114, przyczem oba den¬ ka 110 i 114 zlaczone sa zaipomoca sworz¬ nia 115. Tak wiec górna kolumna 4 zawie¬ ra, w sobie powietrze sprezone, Kazdy z pierscieni, utworzonych na górnym koncu czesci 226 zespolu podawczegp, posiada ro¬ wek pierscieniowy naprzeciwko odpowied¬ nich otworów 109 w kolumnie i majacy z niemi polaczenie, jest przewiercony, jak to widzimy na 116. Z otworu 116 rurka po¬ wietrzna 116q prowadzi do skrzynki wen¬ tylowej (zaworowej) 117, umieszczonej w srodku kazdego podajnika, tuz obok lozy¬ ska cybucha, i majaca polaczenie z kana¬ lem 107A poprzez który jest -wpuszczane powietrze wydmuchowe zapomoca zaworu iglowego 118 o zwezonym przelocie. Trzpien zajworu 118 polaczony jest pod katem z krzyzulcem 119. Krzyzulec jest polaczony z klockiem 120, który toczy sie z dolnym koncem drazka 121, polaczonego obrotowo w jednym swoim koncu z dzwignia 122, u- mocowana z moznoscia obracania sie na ze¬ spole podawczym. Drugi koniec dzwigni ma rolke 123, zastosowana do toczenia sie po dolnej powierzchni odpowiedniego toru — 12 —wystajacego 124, umieszczonego na ramie ze szprychami 125, ta zas jest umocowana na górnej czesci kolumny srodkowej 4.Skok trzpienia zaworowego moze byc u- miarkowany przesuwem klocka1120, na dol¬ nym koncu drazka, wzdluz krzyzulca 119 i to moze byc uskutecznione zapomoca sru¬ by, umieszczonej w krzyzulcu i przesuwa¬ jacej sie w klocku.Urzadzenie, którego zadaniem jest do¬ starczyc powietrza do ostatecznego wyde¬ cia, moze byc wedlug woli zastapione pom¬ pa, umieszczona na kazdym zespole. Tlok tej pompy jest poruszany wskutek ruchu samego zespolu. Ten sposób otrzymywania powietrza do wydecia (typ wskazany w pa¬ tentach angielskich Nr 21611 z r. 1912), posiada te zalete, ze unika sie przesuwa¬ nych polaczen powietrznych.Urzadzenie do podnoszenia form zapo¬ moca obrotu walka 51f w którym jest umo¬ cowana forma, bylo juz qpisane. Kazda z czesci formy 52 obraca sie okolo trzpienia 127, umieszczonego naJ walku 51, pod ka¬ tem prostym do niego, i jest polaczona za- pomoca zlacz 128 z jednym koncem dzwi¬ gni1 129, nasadzonej na walek 130 równole¬ gly do trzpienia 127 i umocowanej na wspor¬ niku 130a, polaczonym z walkiem 51. Wa¬ lek 130 ma na mocno csiaidzona na jego gór¬ nym koncu glówke 131, zaopatrzona w ucho 132 i mogapa sie zaczepiac o wystep 133 na dzwigni 129 z jednej strony walka 130, przyczem drugi koniec glówki konczy sie palcem 134, a pomiedzy nim i odpowiednim palcem 133a na drugim koncu dzwigni 129 znajduje sie sprezyna 135. Urzadzenie jest takie, ze gdy walek 130 obracaj sie w kie¬ runku (strzalki) wskazówki, ucho 132 za¬ czepi o wystep 133 i poruszy dzwignie 129 do otwaircia czesci formy, obracajajcej sie okolo trzpienia 127. Przy ruchu odwrot¬ nym walka 130, odwrotny ruch bedzie na¬ dany dzwigni 129, i dzieki sprezynie 135 czesci formy zamkna sie.Dolny koniec walka 130 ma krzyiulec 136, ten zas zaopatrzony jest w rolke 137, która toczac sie po torze wystajacym 138, umocoWaJnym na podstawce 1 maszy¬ ny, zamyka formy. Sprezyna 139, pola¬ czona z czesciami formy w punktach pola¬ czenia zlacz 128, utrzymuje czesci formy normalnie w stanie otwartym.W stanie nieroboczym urzadzenia, wszystkie zespoly beda ugrupowane tak, jak to jest wskazane na fig. 26, przyczem jeden z zespolów (który jest oznaczony I) jest w pozycji ladowania!, inne zas zespoly sa rozstawione obok. Piesek pociagowy 25 zespolu I jest w tym czaisie odbiagniety od zebów kola wechwytowego 21b zapomoca trzpienia, zatrzymujacego przy ladowaniu, zas pieski' innych zespolów sa równiez od¬ ciagniete od tych zebów czy to zapomoca palców 86 zespolów poprzedzajacych, czy to — jak to jest w wypadku zespolu 3 — zapomoca trzpienia, zatrzymujacego przy nifewyladowywaniu. Cybuchy (walki do szkla) kilku zespolów nie obracaja sie i zajmuja rózne polozenia nafchylenila, cy¬ buch zas zespolu, który jest w polozeniu ladowania, jest podniesiony. Formy kilku zespolów sa otwarte i jednego lub wiecej tych zespolów sa zanurzone w wodzi- w naczyniu chlod^aceni. Nurniki wewnetrzne 93 wszystkich zespolów z wyjatkiem zespo¬ lu I sa cofniete, zawory powietrzne 118 wszystkich zespolów z wyjatkiem zespolu IV sa zamkniete i tlok cylindra wydmucho¬ wego 101 zespolu I znajduje s;le w liiziszyni koncu swego skoku. Nozyce 61, 61a sa 6- twiarte, zewnetrzny nurnik praisy 81 jest podniesiony, poprzeczka 8 opuszczona i przelotnia 10, umieszczona na niej na kon¬ cu pierscienia szyjkowego 98, podtrzymy¬ wana cybuchem zespolu I, zais nurnik ze¬ spolu I jest w- tym czasSe podtrzymywany zapomoca rolki) 99b na drazku 74. Wal kon¬ troluj acy 67 jest w takiem polozeniu,, ze je¬ go tarcza kontrolujaca 70 jest wstrzymana - 13 -zapomoca sworznia 706, jak to widzimy na fig. 7. Polozenie niektórych czesci jest wskazane nia fig. 27a„ Strumien szkla jest teraiz skierowany do przelotni, czy to wprost z pieca czy z inne¬ go odpowiedniego zródla i robotnik, przy- jawszy dostateczna ilosc szkla do przelot¬ ni, naciska na pedal 70d ^ttj&l co cofa swo- rzen 7Ob i pozwala, ze wal kontrolujacy 67 jest napedzany zapomoca sprzegla tarcio¬ wego 68, 68a. Na fig. 27ib widzimy poczatko¬ wy obrót cybucha w chwili kiedy pod dzia¬ laniem zaworu cylindra!, wprawiajacego w ruch nozyce, ostrza ich schlodza sie i odci¬ naja strumien szkla. Ostrza schodza sie z taka szybkoscia, ze nietylko odcinaja stru¬ mien szkla, lecz ze raptownnie tnacy koniec dolnego noza uderza górny koniec oddzie¬ lanego strumienia przedtem:, nim on zóazy upasc od tego noza i w ten sposób sprawia, ze koniec ów spadnie nie w srodek przelot¬ ni lecz przy boku jej; polozenie oddziela¬ nego konca wskaizane jest na) figurze linja kropkowana.W ciagu nastepnej czesci obrotu walka kontrolujacego 67f trzpien zaworu cylindra wprawiajacego w ruch nozyce jest cofniety wtyl do jego pozycji pierwotnej, a' nozyce znów pociagniete i otwarte, gdyz staly ruch tego samego walka sprawila, ze górny beben z wystepami 80 odsuwa zalwór 79 ód cylindra prasowego i tym sposobem wywo¬ luje ruch ku dolowi nurriikal zewnetrznego 81, umocowanego na dolnym koncu tloka 78, przez co szkliwo bedzie wytloczone db formy pozajdanej. Budowa tego zaworu po¬ wietrznego 79 jest taka, ze pierwotnie po¬ wietrze wpuszcza sie poid cisnieniem, co pociaga za soba ruch ku dolowi tloka i nur¬ nika zewnetrznego, az dopóki ten ostatni nie zetknie sie ze szklem wewtnatrz przelotni, zas nastepujacy dalej ruchzaworu powietrz¬ nego 79 zaJpomoca wystepów 80 pocrlajgal pod zwiekszonem cisnieniem powietrza w cylin¬ drze prasowym 11, co wywoluje dalszy ruch ku dolowi tloka pod wiekszem cisnie¬ niem niz pierwotne. Wlasnie w ciagu tego dalszego wpuszczania powietrza, szklo w przelotni jest wytlaczane do formy pozada¬ nej. Nalezy zaznaczyc, ze nurnik zewnetrz¬ ny wchodzi do przelotni ze szklem, jak to jest wskazane na rysunku i ze zewnetrzna czesc banki szklanej jest w calosci utwo¬ rzona przez wkleslosc nurnika zewnetrzne¬ go 3 ze powietrze zawiarte w tej wkleslosci jednoczesnie wychodzi poprzez otwór 8la, którego zawór 81 jest podniesiony przez szklo w cstatecznem tloczeniu, w celu za¬ pobiezenia wyplywaniu szkliwa.Jdst rzecza niemozliwa dokladnie wy- miflarkowac ilosc szkla, któira nalezy dopro¬ wadzic do przelotni. W produkcji artyku¬ lów o wielkiej dokladnosci do jakiej ma¬ szyna niniejsza jest specjalnie przeznaczo¬ na, konieczna jest rzecza miec w przyblize¬ niu te sama ilosc szkla, która idzie na wy¬ konalnie damego artykulu. Przeladowaniu szkla zapobiega sie dzieki sprezyno, pod¬ pierajacej pierscien posuwny 97. Po opu¬ szczeniu sie nurnika nadmiar objetosci szkla: ponad te Mosc, którai mai wypelniac wglebienie, jest wyciskany pomiedzy wierz¬ cholkiem rurki 92 i pierscieniem szyjkowym 98, gdyz sprezyna 91b mai dostateczna preznosc by nie dopuscic do nastepnego opuszczania1 sie pierscienia 91, dopóki ci¬ snienie szkla nie dosiegnrle przepisanej zgóry wielkosci, to zas cisnienie jest wy¬ starczajace do zmuszenia szkla dostatecznie wypelnic wkleslosc nurnika zewnetrznego'.Pociaga to zal soba wiplywalnie szkla pod kolnierz wewnetrzny pierscienia szyjkowe¬ go. Cisnienie potrzebne db wywolania nacisku szkla na pierscien 91 moze byc re¬ gulowane zapomoca przesuwania osiowego rurki 92 i w ten sposób zmienianie prze¬ strzeni w wylocie pierscienfla szyjkowego, poprzez który szklo muisi byc tloczone. Po¬ lozenie czesci w tym wlasnie czasie poka¬ zane jest na fig. 27c.Dzieki uksztaltowaniu wkleslosci nurni¬ ka 81 cisnienie naprzód jest wywierane na — 14 —wierzcholek masy szklanej w przelotni pó obwodzie jej- i szklo tam zawarte (lacznie z oddzielonym koncem kawalka odcrtetego) jest wciskane do ksztaltu banki, która ma byc utworzona, przytem cieplo z otoczenia szybko pochlaniia sie. Wierzcholek szkla pnzy tej operacji solenia sie, banka scfe wy¬ dluza i jej czesc srodkowa wyciagaj sie we wglebienie nurnika, zas tymczasem, jak to przedtem bylo zaznaczone, zawóa* do wy¬ puszczania powietrza podnosil sie.Dalszy obrót walu kontroluj acegio 67 przedstaWia polaczenie zaworu cylindra prasowego 61 i cylindra 75, podnoszacego poprzeczke (wpuszczajac powietrze do dol¬ nych czesci tych cylindrów), poczem nurnik prasowy 81 podnosi s*'fe, podnosil sie takze poprzeczka 8t pozoistaiwiajac banke ze szkla na pierscieniu szyjkowym, jak to widzimy na fig. 27d. Nalezy zaiznaczyc, ze sprezyna 916 przyciska dbrzeze utworzone na bance do kolnierza 98a pierscóiendaJ szyjkowego i w ten sposób umieszcza sie szklo na cybu¬ chu do nastepnej operacji Jednoczesnie trzpien 90 jest przyciskany ku dolowi spre¬ zyna 906.Cisniente, któremu podlega teraiz szklo, przetwarza go w rówtaorodna banke, której scianki dostatecznie oziebily sie by utwor rzyc woreczek zawierajacy jeszcze we- wnatrz roztopiona maise. Okres, w czasie którego szklo jest w zetkniecfu z przelotnia i nurnikami nie moze zreszta byc tak wielki, by powierzchnia szkla ostudzila sie o tyle, ze byloby wstrzymane dalsze, rozgrzewanie s:le cieplem idacem z Wnetrza banki w celu dania jej moznosci rozciagania sie bez pek¬ niec w nastepujacym procesie wydmuchi¬ wania. W miare stygniecia szkla wewnatrz pierscienia szyjkowego pcdsitawa bankii nai- biera takiej mocy, ze nie daje wyplywac szklu pod cisnieniem sprezyny.Staly obrót walu kontrolujacego 67, po podniesieniu nurnika zewnetrznego i po^ przeczki 8 sprawia, ze koleczek 84 na tar¬ czy 70 zaczepia o koniec dzwigni 836, po¬ laczonej z czopem wstrzymujacym 82 po¬ zycji ladowania i cisnie na ten czop. Ci¬ snienie na ten czop odcilaga go od dax»gi ra¬ mienia 26 na walie piaskowym 24 zesipolu I i pozwala drajzkcwi 27 naciskanemu spre¬ zyna, odepchnac piesek napedowy 25 do zaczepienia sie z wechwytem 21b bedacego w rtichu stalym kola 21, poczem ten zespól bedzie wprawiony w ruch uzgodniony z tern kolem naokolo kolumny srodkowej ma¬ szyny i w ten .sposób bedzie odciagniety od jego polozenia ladowania!. Wal 67 w dal¬ szym ciagu obraca sie az dopóki nie zosta¬ nie wstrzymany za,piomioca sworznia 70e, w jakcwym czasie wykona en obrót prawie calkowity; Zgodnie z poczatkiem ruchu przenosne¬ go zespolu, rolka 48, umocowana na walku odpychajacym 47, dosiega dolnej czesci wystepu 49, przez co Osiaga sie zaczepie¬ nie dwóch czesci sprzegla tarciowego 41, 46, a co za1 tern idzie i obrót cybucha, dzieki trybem 44, 43, 41, 40, 39 i 38 okolo. jego osi pionowej w poprzeczce 30, umocowanej na piascie lozyska 29. Banka szklana* jest teraz (fig. 27 c) w polozeniu, w którem byla utworzona (1 j. do góry dnem) na wierz¬ cholku obracaijacego sie cybucha i odcze¬ piona od nurnika i przelotni. W czasie tego okresu powierzchnia banki, która utworzy powierzchnie przedmiotu gotowego, nie sty¬ ka sie ze zródlem cicplai, i banka nieco o- siada pod wplywem sily ciezkosci, przy- czem wewnetrzne naprezenia] jej nieco slab¬ na. Osiadan/fe zreszta nie zwieksza po¬ wierzchni banki; powierzchnia taJ nagrzewa sie cieplem idacem od wewnaitrz banki, przyczem pokrywa s?e strata ciepla pro¬ mieniujacego w otaczajacem powietrzu.Dalsze przesuwa,nie sie zespolu sprawia, ze wystep do wydmuchu 104 podnosi tlo¬ czek wydmuchowy i wpuszcza powietrze do banki poprzez cybuch, który w tym czar s:e obraca sie w lozysku, umfeszczonem w poprzeczce. Nalezy zaznaczyc* ze miedzy odsunieciem banki od urzadzenia ksztaltu- — 15 —jacego (to jest nurników zewnetrznego i wewnetrznego) i poczajLkiem wydmuchiwa¬ nia banki, zapomoca powietrza, w maszynie tu opisanej zachodzi pewna okreslona prze¬ rwa. W praktyce przerwa ta obiera sie tak, zeby nie byla zbyt dluga i by banka w ca¬ losci nie ostygla az clo niettnozliwosCT dal¬ szej operacji bez podgrzewal z zewnatrz, musi byc jednak tak dluga, by pozwolic na utworzenie sie bloniu powierzchniowej, podigrzewaJjacej sie cieplem, czerpaniem ze srodka masy. Ta przerwa pomiedzy odsu¬ nieciem banki od formy il poczatkfam po¬ wiekszenia powierzchni jest najwiekszej ^a- gi i jest konieczna dlo zapobiezenia ,,rysom optycznym" w przedmiocie gotowym. Od¬ grzewanie powinno trwac tak. dlugo az blonka stanie sie plastyczna, by mogla sie rozciagac bez pekania w nastepnej ope¬ racji wydymaniabanki.Prawie jedneczesnie z wprowadzaniem powjetrza wydmuchowego do bankil, dal¬ szy ruch postepowy zespolu pociaga za so¬ ba, zapomoca wystepu 36, zebnicy 33 i try¬ bu 32, ruch katowy piasty walka 29 db po¬ zycji cylwcha, wskazanego na, fig. 27f. Cy¬ buch jest wstrzymany albo tez ruch jego tylko zwolniony we wskazanem polozeniu na przeciag czasu, dostateczny do równo¬ miernego rozejscia s:e ciepla zawartego w bance i do wydecia banki powietrzem wy¬ dmuchowem. To wydymanie, dzieki pozio¬ mej pozycji osi banki' i dzieki obrotowi banki okolo jej osi, jest niezalezne od si¬ ly ciezkosci, a co sie tyczy rozdlzialu wydy¬ mania, to takowe jest kontrolowane grubou scrla scianek banki w róznych puntetach; o- czywiseie ksztalt banki zalezy równiez od ksztaltu nurników zewnetrznego i we¬ wnetrznego.Nastepny ruch postepowy zespolu o- puszcza banke, obracajac okolo osi1 pozio¬ mej walka w poprzeczce, do polozenia od¬ wróconego z pierscrenieim szyjkowym, zwró¬ conym ku dolowi Gdy cybuch zostanie od¬ wrócony, tylny koniec dzwigni iOOa bie¬ gnie po wystepie lOOb i koniec szyjkowni- ka przyciska sie do banki tuz pod pierscie¬ niem szyjkowym, zmniejszajac srednice banki w tym punkcie (patrz fig. 27g). Punkt, w którym szyjkownik przylega do szkla, jest tym, który wypada na szyjce banki, a zmniejszenie srednicy banki w tern nrej- scu ulatwia tani plynnosc szkla i umiejsco¬ wia wydluzenie. Nastepujace przesuwanie sie zespolu wyciaga szyjkown'k i -Wywoluje rozczepienie sie czesci 41 i 46. Obfót cybu¬ cha ustaije i banka, zwieszajac sie z cybu¬ cha, wydluza sie (patrz fig. 27k). Ruch ze¬ spolu "trwa dalej az dopóki! nie dosiegnie pozycji czopa wydluzania 82a i wtedy wpuszczanie powietrza wydmuchowego przerywal sie. Jezeli dlo tego czasu banka niedostatecznie wydluzyla sie/ ruch zespo¬ lu moze byc wstrzymany przez robotnika zapomoca spuszczenia dzwigni 84 i pozwo¬ lenia czopowi podniesc sie do polozenia za¬ czepienia z ramieniem operewem na walku pieskowym 24. Podczas dalszego posuwa- nia sile zespolu, forma, która byla podnie¬ siona zapomoca wystepu 54, zamyka sie kolo wydluzonej banki, co sie uskutecznia zapomoca wystepu zamykajacego 138. Po zamknieciu form zawór powietrzny 118 o- twiera sie i wpuszcza s£)e powietrze do o~ statecznego wydecia banki do pozadanego ksztaltu (patrz fig. 27i), przyczem tlok cy~ lindra do powietrza wydmuchowego utrzy¬ muje sie w tym czasie naj koncu jego skoku roboczego. Po ukonczeniu ostatecznego wy¬ decia, zawór powietrzny znów sie zamyka, forma sie otwiera i opuszczal, a cybuch nieco przechyla nad jego tozyskiem wzgle¬ dem jego normalnego poltozeinia (patrz fig. 27j). Wtedy zespól zatrzymuje sie w ru¬ chu postepowym zapomoca] czopa wstrzy¬ mujacego 82b i wyciagnieciem prteska z we- chwytu kola 21,® obrót cybucha "Wstrzymu¬ je sie zapomoca rozlaczenia czesci sprzegla 41, 46, Robotnik usuwa przedmiot wydety, dzialajac raczka, która rozdziela czesci pfterscienia szyjkowego zespolto. Dzwignia — 16 —85 zaczepiona, o czop, odpowiadajacy polo¬ zeniu nieladowania, moze byc teraiz odcze- peuonal, a piesek napedowy zespolu znów zaczepiony o zeby wechwytowe kolaJ 2/, w cdlu dalszego ruchu postepowego zespolu ku polozeniu ladowania, allbo tez zespól moze byc wstrzymany przed oisiagnieciem polozenia ladowania.Cztery zespoly sa zebrane jeden za dru¬ gim, przyczem zespól I z posród nich jest w polozeniu ladowanial, drugi zas zespól jest w tyle poza nim, przyczem wystep 86 na kazdym zespole zaczepia o ramie oporo¬ we 26, umocowane na podstawte pionowe¬ go Walka pieskowego 24 zespolu, który po¬ suwa sie za pierwszym i jest bezposrednio naprzeciwko niego.Ruch pierwotny kazdego zespolu od po¬ lozenia ladowania, po uksztaltowaniu ban¬ ki, zalpomoca urzad|zenila tloczacego, spra¬ wia ze wystep 86 tego zespolu odlczepia sie od ramienia oporowego Walka! pieskowego 24 na zespole za nim nastepujacym. To od¬ czepienie sprawia, ze zespól drugi porusza sile nalpnzód, pozwalajac pieskowi zaczepic sie o napedowe zeby wechwytowe i w po¬ dobny sposób beda to robily zespoly na¬ stepne. Tak wiec zespoly poruszaja sie na¬ przód az do zatrzymania sie przy znalezie¬ niu sie zespolu drugiego w pozycji db lado¬ wania, dzieki zaczepieniu czopa ladowania 82 z ramieniem 26 zespolu drugiego. W tym ruchu zespolto drugiego do pozycji ladowa¬ nia, cybuch obraca sie do jego normalnej, stojacej pozycji.Bezposrednio przed1 wprawieniem w ruch kazdego zespolu do polozenia ladowa¬ nia, uszko sciete 70m naciska na pret 70 i cofa forme 70e z wglebienia 70d w tarczy 70, co pozwala walowi 67 obracac sie w dalszym ciagu ku pozycji normalnej. W tym obrocie beben z wystepami 77 przesu¬ wa zawór cylindra 75, podnoszacego po¬ przeczke i sprawia, ze poprzeczka opuszcza sie i osadza przelotnie szklai na koncu pierscienia szyjkowego.W celu zapobiezenia stracie ciepla ma¬ sy szkla, pierscien szyjkowy moze byc izo¬ lowany zapomoca wegla lub azbestu (patrz 98f fig. 13), a izolacja 91g moze byc u- mieiszczoniaJ na koncu pierscienia posuw- nego/ PL