Wynalazek dotyczy wytwarzania sztucznych ni¬ ci i ^l£kien z globulinowych, nierozpuszczalnych w wodzie protein. W szczególnosci stosuje sie wedlug wynalazku tak zwane fosforoproteiny, globuline, prolamine, to znaczy proteiny uzyska¬ ne z kazeiny wytraconej z odluszczonego mleka krów. bawolów i owiec i proteiny uzyskane z na¬ sion roslinnych, jak i z produktów przemialu tych ziarn. Takna przyklad stosowac mozna proteiny arachidowe, proteiny z kukurydzy, z nasion ba¬ welnyf z soji i innych rodzajów roslin straczko¬ wych.Celem wynalazku jest otrzymywanie sztucz¬ nych nici i wlókien, z roztworów protein o po¬ wolnym lub nadzwyczaj powolnym wywiazywa- niu sje lepkosci wskutek obrabiania ich przed przedzeniem, co najmniej jednym rozpuszczal¬ nym chlorkiem cyny. Wynalazek polega na tym, ze nici i wlókna uzyskane z protein otrzymuja w roztworze przedzalniczym, a pózniej dodatko¬ wa w kapieli do juz wchlonietych przez proteiny, pr^etf przeksztalceniem w nici i wlókna, soli cy- rty? op najmniej jeszcze jeden dodatek soli cyny.Nici i wlókna uzyskane przez przedzenie roz¬ tworów proteinowych, obrabianych uprzednio so¬ lami cyny i utwardzone aldehydem mrówkowym i (lub) obrabiane dalszymi srodkami utwardzaja¬ cymi lub garbujacymi, posiadaja w stanie su¬ chym, a szczególnie w stanie mokrym, równiez i bez uprzedniego wstepnego naprezania nici. do¬ skonala rozciagliwosc i duza odpornosc wzgledem kwasnych kapieli barwiacych. Jezeli nici rozcia¬ gano wstepnie w kapieli przedzalniczej i (lub) podczas jednej z dalszych faz obróbki, uzyskuje sie polepszenie ich rozciagliwosci przez to, ze czasteczki protein zawierajace juz sole cyny znacznie lepiej zachowuja liniowa orientacje uzy¬ skana podczas wstepnego rozciagania, o ile dba sie dalej o to, by wytworzone nici przyjely do pobranych juz przez proteiny przed przedzeniem soli cyny jeszcze dodatkowa porcje soli, to mozna jeszcze znacznie powiekszyc odpornosc nici i wló¬ kien wzgledem kwasnych kapieli barwiacych.Pozwalajac proteinom i otrzymanym z nich ni¬ ciom pobierac rozmaite ilosci jednej lub kilku so¬ li cyny, mozna uzyskac najrozmaitsze rodzaje ni¬ ci i wlókien, których efekty pod wzgledem po-l^sku od slabo matowego, az do wysokiego; po¬ lysku sa szczególnie pozadane i odpowiednio do¬ ceniane ^w przemysle wlókienniczym. ^dhig Wynalazku, stcWjac sole cyny, które na*pr£yklad w *wod»ym roztworze nie wykazuja zadnego * dzialala rozpuszczajacego wzgledem protein, mozna rozpuszczac proteiny, za pomoca odpowiednich srodków rozpuszczajacych. O ile zastosowane sole cyny sa tego rodzaju, ze wywie¬ raja kwasny odczyn na obrabiane proteiny, to mczna te proteiny, o ile jest to pozadane, poddac przemywaniu, nim przystapi sie do ich rozpusz¬ czania* przez co pobrany podczas obrabiania kwas zostaje czesciowo lub calkowicie usuniety.Nie jest to jednakze nieodzownie konieczne i spo¬ sób ten nalezy uwazac jedynie jako pewna od¬ miane sposobu wedlug wynalazku. Obrabiane so¬ lami cyny proteiny, najlepiej juz wyplukane, mo¬ ga byc wysuszone i pózniej (równiez i po dluz¬ szym okresie czasu) zastosowane do wytwarzania wyzej wymienionych sztucznych wlókien i nici.O ile chce sie stosowac proteiny, które byly su- szcne po ich obróbce solami cyny, to mozna obra¬ bianie solami cyny przeprowadzic juz w wytwór¬ ni protein, a mianowicie przed ich suszeniem, przez co mozna zaoszczedzic — o ile uskutecznia sie te obróbke w zakladach wytwarzania sztucz¬ nych nici i wlókien — drugiego postepowania su¬ szacego. O ile stosuje sie sole cyny nadajace sie do czesciowego rozpuszczania protein, to mozna nastepnie dokonczyc rozpuszczanie przy uzyciu jednego lub kilku rozpuszczalników protein. Sto¬ sujac na przyklad roztwory cynianu sodu, który zawiera na ogól okolo 5% wolnego wodorotlenku sodu, otrzymuje sie zapoczatkowanie rozpuszcze¬ nia protein i mozna, w przypadku gdy zastosowa¬ na ilosc cynianu sodu jest szczególnie wysoka, dojsc do zupelnego rozpuszczenia protein; mozna jednak i w tym przypadku, o ile pozadane, sto¬ sowac dalsze rozpuszczalniki. Jezeli nie stwierdza sie zadnego rozpuszczania obrabianych protein, stosujac jedynie zupelnie male ilosci cynianu so¬ du, to mozna uzyc innych rozpuszczalników, na przyklad wodorotlenku sodu, do którego dodaje sie dalsze ilosci cynianu sodu. Roztwory protein obrabiane solami cyny, moga byc przedzone {rozmaitymi znanymi sposobami i wytworzone ni¬ ci i wlókna moga byc w ten czy inny sposób, na przyklad myte w kapieli soli, lub tez obrabiane w kapielach utwardzajacych za pomoca aldehydu mrówkowego i (lub) dalszych srodków utwardza¬ jacych lub garbujacych, przy zastosowaniu zna¬ nych sposobów ciaglych i (lub) przerywanych^ O ile chce sie jednak nadac niciom i wlóknom dalsze nowe cechy i charakterystyczne wlasci¬ wosci, to nalezy przestrzegac nizej podanych no¬ wych sposobów obróbki protein i zwiazków pro¬ teinowych oraz przygotowania kapieli przedzal¬ niczych oraz dalszych kapieli przeznaczonych do obrabiania wymienionych sztucznych nici i wló¬ kien.W przeciwienstwie do roztworów celulozowo- wiskozowych lepkosc roztworów proteinowych wzrasta bez przerwy, niekiedy z duza szybkoscia a przy tym ze znaczna nieregularnoscia. Powodu¬ je to praktycznie, ze przedzenie regularne i spo¬ sobem ciaglym w przemysle staje sie utrudnione.Jezeli chce sie poza tym przasc roztwory protei¬ nowe silnie stezone, to istnieje stale niebezpie¬ czenstwo, ze one zgestnieja i zgalaretowacieja w zibicirnikach i przewodach przedzalniczych.Wedlug wynalazku mozna przasc roztwory proteinowe na skutek mozliwosci przygotowania roztworów wolniej a nawet nadzwyczaj wolno wy¬ wiazujacych stan lepki, które sa zatem dostatecz¬ nie trwale by umozliwic stale i równomierne przedzenie d to nawet gdy stosuje sie silniestezo¬ ne roztwory proteinowe. Stwierdzono mianowi¬ cie, ze niektóre rodzaje soli cyny, na przyklad rozpuszczalne chlorki cyny, posiadaja cenna wlas¬ ciwosc opózniania wywiazywania sie lepkosci w roztworach proteinowych. Inne sole cyny nie posiadaja tej wlasciwosci lub posiadaja ja jedy¬ nie w slabym stopniu, inne znów wywoluja wrecz przeciwne dzialanie na roztwory proteinowe tak, ze przyspieszaja w nich wywiazywanie sie stanu lepkiego. W celu uzyskania roztworów protein o opóznionym lub o nadzwyczaj zwolnionym prze¬ chodzeniu w stan lepiki, nalezy obrabiac uprzed¬ nio proteiny roztworami, zawierajacymi jeden lub kilka rozpuszczalnych chlorków cyny, np. chlorek cynawy (dwuchlorek cyny) i (lub) chlorek cynowy (czterochlorek cyny) lub ich pochodne, jak chlorki cynowo-amortowe (chlorek cynawy i chlorek amonu). Do tego celu wystarczaja male ilosci chlorku cynowego w stosunku do masy obrabianych protein. Ilosci te zaleznie od wiek¬ szego lub slabszego stezenia roztworu protein i zaleznie od pozadanego mniejszego lub wiekszego opóznienia przechodzenia w stan lepki, moga byc mniejsze lub wieksze. Zaleznie od procentowej zawartosci soli cyny, które maja byc pobrane przez proteiny przed ich przedzeniem i zaleznie od pozadanego stopnia powolnego wywiazywania, sie lepkosci w roztworach protein, mozna obra¬ biac te proteiny (roztworami soli cyny, które sa zdolne mniej lub wiecej opózniac wywiazywanie sie stanu lepkiego w roztworach protein lub tez stosowac takie sole cyny, które nie posiadaja tej wlasciwosci lub posiadaja ja tyflko w slabym stopniu Mocna tez stosowac sole, które wywoluja wrecz przeciwne dzialanie. Zdolny fachowiec nie bedzie mial .trudnosci w ustaleniu na podstawie kilku prób pozadanego stopnia lepteOSci. — 2 —Roztwory soli cyny o kwasnym odczynie moz¬ na, o ile jest to pozadane zmienic na roztwory inniej lub wiecej zasadowe za pomoca srodków alkalicznych lub innych. Tak np. wodorotlenek cyny mozna tak dlugo rozpuszczac w roztworze .cjilorku cynowego, az utworzy sie obloczek z za¬ wiesin tlenku cyny, po czym roztwór ten stosuje cie do obrabiania protein lub tez w celu pobra¬ nia pozadanych dodatków soli cyny przez wytwo¬ rzone nici i wlókna.Wedlug wynalazku stosowac mozna kazda roz¬ puszczalna w wodzie sól cyny, np. chlorek cyny, octan cyny, mrówczan cyny, jak i zasadowe cy- niany itd. Wedlug wynalazku mozna tez usku¬ tecznic pobranie w kapieli przedzalniczej przez wytwarzone nici i wlókna i (lub) równiez pózniej co najmniej jednej rozpuszczalnej soli glinu do pobranych juz przez proteiny przed przedzeniem soli cyny.. Mozna zastosowac rozmaite stosunki ilosci soli cyny i glinu w celu nadania niciom i wlóknom szczególnie cennych charakterystycz¬ nych wlasciwosci.Wynalazek ma na celu równiez przemienienie pobranych przed przedzeniem przez proteiny so¬ li cyny (i soli glinu i (lub) ewentualnie pobra¬ nych pózniej przez utworzone nici i wlókna do¬ datków soli cyny) w fosforany cyny lub w fosfo¬ rany cyny i glinu, przy czym proteiny lub otrzy¬ mane nici i wlókna nalezy obrabiac, zaleznie od zachodzacych okolicznosci, kwasem fosforowym i (lub) rozpuszczalnymi solami fosforowymi, np. jednozasadpwym fosforanem sodu, dwuzasado- wym fosforanem sodu lub trójzasadowym fosfo¬ ranem sodu.Wedlug wynalazku mozna tez przeksztalcac pobrane przez proteiny przed przedzeniem sole cyny (jak równiez sole glinu i (lub) ewentualnie pózniej zaabsorbowane przez wytworzone nici i wlókna dodatkowe sole cyny) na krzemiany cyny lub na cyno lub glino-krzemiany, przy czym pro¬ teiny lub otrzymane nici i wlókna obrabia sie rozpuszczalnymi krzemianami, np. krzemianem sodu. Przeksztalcenie soli cyny lub soli cyny i so¬ li glinu moze tez byc tak uskutecznione, ze uzy¬ skuje sie nici i wlókna zawierajace fosforo-krze- tniany cyny i glinu.Wynalazek objasniono nizej na podstawie kilku przykladów.: Przyklad I. 3000 cm* wodnego roztworu, w fctórym rozpuszczono 10 gramów chlorku cynawe- go, poddaje sie absonpcji przez 1000 gramów zwy- Mej han^Jpwej kazeiny mlekowej o 10% wilgot¬ nosci, przy czym roztwór prowadzi sie nieprzer- Wanie w celu osiagniecia równomiernej absorpcji. £o mniej wiecej dwóch godzinach kazeine mleko¬ wa rozpuszcza sie w1*00 cma roztworu wodoro* UenfeU sodu (200 cms roztworu wodorotlenku sodu o gestosci 1,300 — rozpuszczonych w 300 cm* wody). Sklad ostateczny wynosil: kazeiny mlekowej 1000 g roztworu chlorku cynawego . 3000 cm* roztworu wodorotlenku sodu . 500 cm* lacznie 450Ó Roztwór utrzymywano w prózni przez jedna go¬ dzine, po czym przesaczano, a nastepnie pozosta¬ wiono pod próznia az do zupelnego usuniecia po¬ wietrza.Temperature utrzymywano stale na poziomie 20°C. Lepkosc oznaczono w temperaturze 20°C. przy czym obliczano w sekundach czas, jaki po¬ trzebuje kulka stalowa o srednicy 3,17 mm na przebycie drogi dlugosci 203,2 mm przy opa¬ daniu. Droga byla oznaczona w rurze szklanej Ó srednicy wewnetrznej 18 mm, wypelnionej bada¬ nym roztworem proteinowym.Stan roztworu brano pod uwage od chwili, w której dodano do protein roztwór rozpuszczajacy.Równolegle sporzadzona drugi roztwór z 1000 gramów tej samej kazeiny mlekowej, która zaabsorbowala 3000 cm3 wody i rozpuscila sie po trzech gadzinach w 500 cm3 wodorotlenku sodu, przy czym roztwór wodorotlenku sodu odpowia¬ dal w zupelnosci roztworowi, w którym rozpusz¬ czono kazeine obrabiana chlorkiem cynawym.Sklad koncowy byl nastepujacy: kazeina mlekowa 1000 g woda 3000, cm3 roztwór wodoriCftlenku sodu . 500 cm3 lacznie 4500 Wszelkie postepowania jak i temperatury byly dokladnie U kie same w obydwóch roztworach, z ta jedynie róznica, ze w pierwszym przypadku kazeina byla obrabiana roztworem chlorku cyna¬ wego, podczas gdy w drugim przypadku jedynie woda.Lepkosc obydwóch roztworów byla nastepujaca: Czas obróbki w godzinach 1 6 12 18 30 36 42 48 60 66 72 96 Lepkosc w sekundach | Roztwór obra¬ biany chlor¬ kiem cynawym 12 14 14 14 16 16 16 18 18 18 25 1 Roztwór obrn- 1 biany jedynie | woda | 8 1 42 202 skrzepaiety 1 1 1 i 8 —Przyklad II. 1000 gramów zwyklej handlo¬ wej kazeiny mlekowej o 10% zawartosci wilgoci zamoczono za pomoca 3000 cm8 wodnego roztworu, w którym rozpuszczono 8 gramów chlorku cyma- wego i 30 cm8 chlorku cynowego (gestosc 1,072).Po trzech godzinach rozpuszczono kazeine mleko¬ wa w 500 cm8 wodorotlenku sodu (200 cm8 roz¬ tworu wodorotlenku sodu o gestosci 1,330 rozpu¬ szczonych w 300 cm8 wody). Sklad koncowy byl nastepujacy: Lepkosc obydwóch roztworów byla nastepujaca: kazeinamlekowa roztwór chlorku cynawo-cynowego roztwór wodorotlenku sodu 1000 g 3000 cm8 500 cm8 4500 lacznie Wszelkie postepowania jak i temperatury odpo¬ wiadaly dokladnie wymienionym w przykla¬ dzie I.Lepkosc roztworu byla nastepujaca: Czas obróbki w godzinach 6 12 18 30 36 42 48 60 .66 72 96 Lepkosc w sekundach Kazei a mlekowa obrabiana roztworem chlorku cynawo-cynowego 11 14 14 14 17 17 18 20 20 20 21 Przyklad III. 1000 gramów zwyklej handlo¬ wej kazeiny mlekowej o 10% zawartosci wilgoci, zwilzano 3000 cm8 wodnego roztworu, w którym rozpuszczono 8 gramów chlorku cynawego i 30 cm8 chlorku cynowego (gestosc 1,072). Po trzech go¬ dzinach (kazeine rozpuszczano w 750 cms roz¬ tworu wodorotlenku sodu (200 cm8 roztworu wo¬ dorotlenku sodu o gestosci 1,330 rozpuszczonych w 550 cm8 wody). Wynik koncowy wynosil: kazeina mlekowa. . 1000 g roztwór chlorku cynawo-cynowego . 3000 cm3 roztwór wodorotlenku sodu 750 cm8 lacznie 4750 Równolegle przyrzadzono drugi roztwór tej sa¬ mej kazeiny mlekowej, odpowiadajacy dokladnie poprzedniemu z ta róznica, ze kazeine zwilzono jedynie woda. Wszelkie postepowanie, jak i tem¬ peratury odpowiadaly dokladnie tym, jakie sto¬ sowano w przykladzie I, Czas obrabiania w godzinach 1 6 12 18 1 30 36 42 48 60 66 72 96 Lepkosc w Kazeina obra¬ biana chlorkiem cynawo-cynow. 6 10 10 10 10 10 U 12 12 12 14 sekundach | Kazeina obra- I biana jedynie 1 woda 1 5 1 11 1 26 1 102 180 305 skoagulowane 1 Przyklad IV. 1000 gromów handlowej kaze¬ iny mlekowej o zawartosci 10% wilgoci zwilzono 3000 cm8 wodnego roztworu, w którym rozpusz¬ czono uprzednio 8 gramów chlorku cynawego i 30 cm8 chlorku cynowego o gestosci 1,072. Po trzech godzinach rozpuszczono kazeine mlekowa w 1000 cm8 roztworu wodorotlenku sodu (200 cm8 roztworu wodorotlenku sodu o gestosci 1,330 roz^ puszczonych w 800 cm8 wody). Sklad koncowy byl nastepujacy: kazeinamlekowa 1000 g roztwór chlorku cynawo-cyinowego . 3000 cm8 roztwór wodorotlenku sodu 1000 cm8 lacznie 5000 Równolegle sporzadzono drugi roztwór tej sa¬ mej kazeiny mlekowej, który odpowiadal do¬ kladnie poprzedniemu, z ta róznica, ze kazeine zwilzono jedynie woda. Wszelkie postepowanie i temperatury odpowiadaly stosowanym w przy¬ kladzie I.Lepkosc obydwóch Roztworów byla nastepujaca: Czas obrabiania w godzinach 6 12 18 30 36 42 .; 4g 60 68 72 | 96 Lepkosc w sekundach | Kazeina rbrabiana roztworem chlorku cynawo-cynowego 4 5 5 5 7 8 10 1Q 10 10 18 r ¦ i'nn .u ii Kazeina obra- 1 biana Jsoynie 1 woda | 3 6 14 51 83 166 skoagulowane 1 ¦ "JUMJU". '..'_ 'W — 4 —Przyklad V. 2000 gramów handlowej kazei¬ ny mlekowej zawierajace] 10% wilgotnosci, zwil¬ zono 6000 cm? roztworu wodnego, w którym roz¬ puszczono uprzednio 16 gramów chlorku cyna- wego i 60 cm* chlorku cynowego (gestosc 1-072).Po szesciu godzinach kazeine wyplukano az do zobojetnienia i nastepnie suszono. Po trzech mie¬ siacach 1000 gramów tej suszonej kazeiny mle¬ kowej o zawartosci 10% wilgotnosci zwilzono 3000 cm* wody. po trzech godzinach •rozpusz¬ czono kazeine w 500 cm» roztworu wodorotlen¬ ku sodu (200 cms roztworu wodorotlenku sodu o gestosci 1.330 rozpuszczonych w 300 cm3 wo¬ dy). Sklad koncowy wynosil: kazeina mlekowa obrabiania i suszona 1000 g woda 3000 cm8 wodorotleneksodu . . 500 cm* lacznie 4500 Wszelkie postepowanie i temperatura odpo¬ wiadaly dokladnie warunkom wymienionym w przykladzie I.Lepkosc roztworu byla nastepujaca: Czas obra¬ biania 1 w godzinach 1 6 1 12 1 18 30 1 36 1 42 1 48 60 66 72 96 Lepkosc w sekunda;h | Kazeina mlekowa obrabiana roztworem chlorku cynawo-cynowego | 3 1 3,5 4,3 4,3 4,3 4,5 4,5 6 6 6,5 8 * Przyklady VI-IX. Przyrzadzono dokladnie te same roztwory jak w przykladach II—V, przy czym woda do zwilzania w ilosci 3000 cm8 zawie¬ rala 4 gramy chlorku cynawego i 65 cm3 chlorku cynowego (gestosc 1,072).Przyklady X-XIII. Przyrzadzono dokladnie te same roztwory jak w przykladach II—V, przy czym 3000 cm* wody do zwilzania zawieraly 104 cm3 chlorku cynowego (gestosc 1,072) bez chlorku cynawego.Przyklady XIV-XXVI. Przyrzadzono dokla¬ dnie te same roztwory jak w przykladach I—Xliii jednakze z nastepujacymi odmianami: a) zastosowano 1000 gramów handlowej proteiny glutenu kukurydzianego zamiast kazeiny mle¬ kowej, b) zastosowano 1000 gramów handlowej proteiny arachidowej zamiast kazeiny mlekowej, c) zastosowano 1000 gramów handlowej proteiny z ziarna sojowego zamiast kazeiny mlekowej; d) zastosowano 1000 gramów handlowej kazeiny siarczanowej zamiast kazeiny mlekowej, e) zastosowano 1000 gramów kazeiny podpuszcz¬ kowej zamiast kazeiny mlekowej, f) zastosowano do kazdego roztworu 500 gramów kazeiny mlekowej i kolejno 500 gramów pro¬ tein wymienionych w punktach a-e).Przyklady XXVII-LH. Przygotowano dokla* dnie takie same roztwory jak podano w przykla* dach I—XXVI, jednakze z nastepujacymi odmia¬ nami: a) roztwór zwilzajacy w ilosci 3000 cm8 zawieral jedynie polowe ilosci soli cyny stosowanych w kazdym przykladzie, b) roztwór zwilzajacy w ilosci 3000 cm3 zawieral jedynie 1/5 ilosci soli cyny podanych w kaz-* dym przykladzie, c) roztwór zwilzajacy w ilosci 3000 om3 zawieral jedynie 1/10 ilcsci soli cyny stosowanych w kazdym przykladzie, d) roztwór zwilzajacy w ilosci 3000 cm« zawieral podwójna ilosc soli cyny podamych w kazdym przykladzie, e) roztwór zwilzajacy w ilosci 3000 cm8 zawieral trzykrotna ilosc soli cyny podana w kazdym przykladzie, f) roztwór zwilzajacy w ilcsci 3000 cm8 zawieral czterokrotna ilosc soli cyny podanych w kaz¬ dym przykladzie, g) roztwór zwilzajacy w ilosci 3000 cm8 zawieral pieciokrotna ilosc soli cyny podanych w kaz¬ dym przykladzie.Przyklady L,ni-CIV. Przyrzadzono dokla¬ dnie te same roztwory jak podano w przykladach I—Ul, jednakze z nastepujacymi odmianami: a) proteiny obrabiane solami cyny plukano az do zobojetnienia, nastepnie obrabiano je roztwo¬ rami fosforanu dwusodowego w celu prze¬ ksztalcenia soli cyny w fosforan cyny, nastep¬ nie znowu przeplukano je az dz obojetnego odczynu i ostatecznie rozpuszczono, b) Proteiny obrabiane solami cyny plukano az do zobojetnienia a nastepnie rozpuszczano, c) Postepowano jak podano pod a), jednakze za¬ miast fosforanu dwusodowego, zastosowano sodowe szklo wodne w celu przeksztalcenia soli cyny w krzemiany cyny. d) Postepowano jak pcd a) i nastepnie obrabiano sodowym szklem wodnym w celu przeksztalc cenia soli cyny w rosforo-krzemiany cyny. : Temperatury: Przy zwilzaniu protein roztwo^ rami soli cyny, zastosowano temperatury 2—100°C Najkorzystniejsza temperatura okaza- 5 ~-i« rfc w granicach 15-25°C Cza* trwania obrób* ki wynosil 1—12 godzin, najlepiej jednak 3—5 fodzin* Przy rozpuszczaniu w wodorotlenku sodu stosowano temperatury 12—50°C, najkorzystniej 17^25°C. Przy zastosowaniu roztworów mocznic ka jako srodka rozpuszczajacego; stosowano tem¬ peratury 15—ao°C, najkorzystniej 18—40PC.Rozpuszczalnik: Do roztworów protein, obra¬ bianych solami cyny, stosowano roztwory wodo- rotienkusoduo mniejszej lub wiekszej zawartos¬ ci wodorotlenku scdu, anizeli w poszcze¬ gólnych wyzej* podanych przykladach. Okazalo sie, ze ilosci wodorotlenku sodu, zwlaszcza w przypadku malostezcnych roztworów protein, moga byc zmniejszone o ok. 10—20%. Ilosci wodo¬ rotlenku sodu moga byc jeszcze wiecej zmniej¬ szone, gdy stosuje sie temperatury roztworów proteinowych wyzsze, anizeli te, które zostaly o- znaczone jako najkorzystniejsze. Okazalo sie po¬ lotem, ze proteiny obrabiane solami cyny, które nastepnie (przed rozpuszczeniem) przeksztalcone zostaly w fosforany cyny, mimo przemywania az do zobojetnienia (przyklady od Uli—CIV) lepiej rozpuszczac w wiekszej ilosci wodorotlenku so¬ du. Jezeli natomiast sole cyny w proteinach, przeksztalca sie w krzemiany cyny przed rozpu¬ szczeniem, to lepiej jest ilosc wodorotlenku sodu zmniejszyc w zaleznosci od zasadowosci zastoso¬ wanego sodowego szkla wodnego. Wieksze ilosci wodorotlenku sodu mozna równiez zastosowac dla roztworów w przykladach I-LII. Wskazane jest jednak, w przypadku jezeli podane w przykla¬ dach temperatury pozostaja niezmienione, ogra¬ niczyc sie do zmian w granicach 10—15*/o o ile chodzi o dodatek lub ujecie wodorotlenku sodu.Optymalne warunki osiaga sie w roztworze z naj¬ mniejsza iloscia rozpuszczalnika, co kazdy zdolny fachowiec moze z latwoscia osiagnac na podsta¬ wie kilku prób porównawczych.Przyrzadzono dokladnie te same roztwory jak w przykladach I—LII, przy czym stosowano cy- nian sodu. Proteiny zwilzano 3000 om8 wody, a nastepnie rozpuszczano w roztworze cyniianu fiodu i wodorotlenku sodu, przy czym brano pod uwage ilosc wodorotlenku scdu zawarta w cy- nianie sodu. Uzyskane roztwory szczególnie silnie stezonych roztworów protein wykazuja szybkie wywiazywanie sie lepkosci. O ile chce sie opóznic zapoczatkowanie wzrostu lepkosci, to wskazane jest obrabiac proteiny, przed ich obróbka cynia- nem sodu, chlorkiem cynawym i (lub) chlorkiem cynowym, przy czym stosowane ilosci tych soli nalaly tak wyregulowac, ze osiagnie sie pozadane wywiazanie sie lepkosci, W tym przypadku nale- iy Jednak wziac pod uwage, *e roztwory cynia* nu sodu zwiekszaja zawsze wywiazywanie sie lepkosci w porównaniu do przykladów !*€$& Zamiast cynianu sodu stosowac toczna równiez inne cyniany, np. cynian potasu.Dokonano równiez rozmaitych prób zwilzania protein wodnymi roztworami, w których rozpu^ szczono sól cyny i chlorek amonu (chlorocyhi^ji amonu) zamiast chlorku cynawego i (lub) chlorku cjiSbwego. Otrzymane roztwory wykazywaly za-^ leznie od stezenia protein, powolne wywiazywa¬ nie sie lepkosci. Nalezy jednak brac pod uwage ta okolicznosc, ze przy nastepnym rozpuszczaniu protein, np. za pomoca roztworów wodorotlenku sodu, wywiazuje sie w roztworze amoniak wsku¬ tek rozkladu zawartego w solach cynowych chlorku amonu. Taka sól cyriowa mcze byc do¬ brze stosowana przy obrabianiu protein, które- maja byc rozpuszczone nastepnie za pomoca mocznika.Przeprowadzono jeszcze dalsze badania, przy których zwilzano proteiny za pomoca rozmaitych roztworów soli cyny, np. stosowano octan cyno* wy, tak sam jak równiez lacznie z chlorkiem cy¬ nawym i (lub) chlorkiem cynowym lub chlorkiem amoncwo-cynowym. Oczywiscie wskazane jest tak postepowac, by ilosci soli cyny majace byc pobra¬ ne przez proteiny odpowiadaly pozadanemu stop- niowi wywiazywania sie w tych roztworach lep¬ kosci, oraz by bylo to polaczone z korzystnym na¬ kladem pod wzgledem kosztów i mozliwie naj¬ wieksza prostota calego postepowania obróbko* wego.Kapiele przedzalnicze: Roztwory protein u- wzglednione w powyzej omówionych przykladach irioga byc przedzone w kapielach krasnych soli, jakie sa ogólnie znane, np. w wodnej kapieli z kwasu siarkowej i siarczanu sodu z ewentual¬ nym dodatkiem glukozy i soli glinowych lub tym podobnych. Do kapieli mozna dodawac soli cyno* wycih, np. octanu cyny i (lub) chlorku cynowego, tak ze wytworzone nici moga pobierac ewentual¬ nie pozadany dodatek soli cynowych.Do zawierajacych sole kwasnych kapieli prze. dzalniczych mozna dodawac np. fosforanu sodu jednozasadowego i Gub) kwasu fosforowego (cze¬ sciowo jako kwas zastepujacy kwas siarkowy).W ten sposób zaabsorbowane juz przez proteiny sole cyny przeksztalcaja sie w kapieli przedzalni¬ czej Aa fosforany cyny, oczywiscie nalezy wyklu¬ czyc z wymienionych kapieli przedzalniczych wszelkie sole reagujace z kwasem fosforowym i rozpuszczalnymi solami fosforowymi z tworze¬ niem niertttjuszczalnych zwiazków. Nalezy za¬ tem wykluczyc sode glinu, sole cyny it&, ^które wytracalaby sie w kapieli przedzalnia*} Jako nierozpt»ci*lne foaforariy glinu 1 cyny. — 6 —Przy opuszczaniu kapieli przedzalniczych wy¬ tworzone nici mozna poddac dalszym obróbkom i plukaniom, np. w kapielach soli i w kapielach utwardzajacych, mianowicie w aldehydzie mrów¬ kowym i (lub) w kapielach zawierajacych dalsze srodki utwardzajace i garbujace.Wytworzone nici moga byc tez rozciagane W samej kapieli przedzalniczej i (lub) pózniej w dalszych kapielach obróbkowych i (lub) w kaz¬ dym czasie przed pocieciem ich na wlókna poza¬ danej dlugosci. Gdy otrzymuje sie nici ciagle, które nie maja byc pociete na wlókna, mozna osiagnac doskonale wyniki przez to, ze material przedzie sie w kapielach przedzalniczych zawie¬ rajacych kwas fosforowy i (lub) w takich kapie¬ lach, które zawieraja rozpuszczalne fosforany, przez co otrzymuje sie w wytwarzanych niciach fosforany cyny. Nici te nawija sie nastepnie na cewki, a potem plucze i utwardza. Naprezenie nici przed ich nawinieciem na cewki, moze znacz¬ nie polepszyc ich wlasciwosci na rozciaganie w stanie suchym i mokrym, przy czym wytwo¬ rzone nici moga podczas nawijania byc poddane oddzialywaniu roztworów soli, w których rozpu¬ szczono np. chlorek sodu i kwas fosforowy i (lub) fosforan sodu jednozasadowy, przy czym nic na¬ wija siA na cewke w zbiorniku zawierajacym odnosny roztwór.Po opUszczeniu kapieli przedzalniczej nici mo¬ ga byc obciete na wlókna, które nastepnie znany¬ mi sposobami przemywa sie i utwardza lub tez wytworzone nici moga byc w ten sposób obrabia¬ ne przed (ich pocieciem na wlókna. W ogólnosci stosuje sie zwykle rozciaganie wytworzonych nici w sposób ciagly w kapielach pluczacych lub pioracyoni np. w kapieli zawierajacej chlorek sodu z Ewentualnym dodatkiem malych ilosci soli glinu, a nastepnie ciagnie sie je w sposób ciagly piziz podobne kapiele z chlorkiem sodu, zawieraj^ wieksze ilosci soli glinu i Gub) do¬ datek altienydu mrówkowego, a to w celu osiag¬ nieciu oidbwiedniego wstepnego utwardzenia, po czym nitki tnie sie na wlókna, które poddaje sie nastepnie dalszemu traktowaniu w autoklawie w temperaturze 18—100°C, a nastepnie wlókna te przemywa sie i suszy.Najttorzjifctniejszy sposób obróbki polega na na¬ stepujacym postepowaniu: Nicjroz&aga sie o okolo 10—100%, a mianowi¬ cie albo & kapieli przedzalniczej lub bezposre¬ dnio (Jpo -puszczeniu tej kapieli, po czym po- nici laczy sie w jeden gruby pek ciagly i przeciaga z rozciaganiem lub ¦^pluczacy roztwór ^soli* yrd&tym&azpu-* litr kapieli okolo 200^250 gramów iu i 20—50 gramów siarczanu glinu, reszte stanowi woda. Najkorzystniejsze, tempera-* tury 25—40°C. Po opuszczaniu kapieli pek nici przeciaga sie przez drugi wodny roztwór so\U który sluzy do wstepnego utwardzania i zawiera na litr kapieli Okolo 150—200 gramów, siarczanu glinu, 25—80 gramów krystalicznego mocznika i 130—150 gramów chlorku sodu, przy czym ilosc tego ostatniego skladnika, o ile jest to pozadane, moze byc zwiekszona w roztworze az do zupelne¬ go nasycenia. Najkorzystniejsza temperatura 25—60°C. Przy wyjsciu z kapieli wytworzone wlókna zostaja znowu rozciagniete o 100-^300%, zaleznie od juz dokonanego wstepnego rozciaga¬ nia, przy czym nalezy zwazac na to, czy nic zo^ stala przeciagnieta przez kapiel soli i kapiel utwardzajaca w stanie naprezonym lub nienapre- zonym. Po wyciagnieciu, nici zostaja pociete na wlókna i w autoklawie poddane dalszej obróbce utwardzajacej za pomoca roztworu utwardzaja¬ cego zawierajacego na litr okolo 150—250 g chlor¬ ku sodu, 100—200 gramów siarczanu glinu i 30—40 gramów 100%-owego aldehydu mrówko¬ wego. Z poczatku stosuje sie nizsze temperatury 20—35°C, po- pewnym czasie temperatury podno¬ si sie powoli do 70—100°C i utrzymuje na tym poziomie przez 3—7 godzin, po czym chlodzi sie zawartosc autoklawu i wlókna przemywa i su¬ szy. Obróbke utwardzajaca w autoklawie mozna przeprowadzic poslugujac sie kilkoma kapielami utwardzajacymi, tak np. moznr stosowac wyzej wymieniona kapiel utwardzajaca, przy nizsze} temperaturze, a przy wyzszej temperaturze ka¬ piel o nastepujacym skladzie: na litr kapieli oko¬ lo 40 gramów 100%-owego aldehylu mrówkowe¬ go i 250—300 gramów chlorku sodu, reszta wody.Chcac pozwolic wytwarzanym wlóknom po¬ brac dodatek soli cyny i glinu, mozna postapic w sposób nastepujacy: do kapieli wstepnie utwardzajacej, która zawiera juz jak wyzej wy¬ mieniono sole glinu, dodaje sie jedna lub wiecej soli cyny, np. chlorek cynawy i (lub) chlorek cyr nowy, zamiast czesci siarczanu glina Wedlug wynalazku najkorzystniejsza odmiana przepro¬ wadzenia sposobu polega na tym, ze dodatek soli cyny pozwala sie wlóknom zaabsorbowac po ich zupelnym utwardzeniu, przy czym wlókna obrabia sie roztworem chlorku cynawego lub roztworem chlorku cynowego o gestosci 5—30°Be, zaleznie od ilosci soli cyny, która chce sie, by wlókna zaabsorbowaly. Postepowanie trwa okolo 1—3 godzin, przy czym przeprowadza sie je w temperaturach 20—40°C. Wlókna prze¬ mywa sie nastepnie i obrabia ewentualnie roz¬ tworem fosforanu sodu jedno lub dwuzasadowegó o 2—5°Be w celu przeksztalcenia soli cyny w fosforan cyny albo, o ile sole glinu sa we — 7 —wlóknach .obecne, w fosforan cyny i glinu. O ile wytworzone wlókna maja pochlaniac znaczne ilosci soli cyny, to mozna obróbke powtórzyc, po czym wlókna nalezy ostatecznie przemyc i su¬ szyc.W podobny sposób mozna postepowac w celu przeksztalcenia zawartych w wlóknach soli cyny w krzemiany cyny lub w cyno- i glino-krzemia- ny. W celu uzyskania nici i wlókien, zawieraja¬ cych fosforo-krzemiany cyny i glinu, wskazane jest przeprowadzic wpierw przemiane na fosfo¬ rany, jak i plukanie nici i wlókien, a nastepnie stosowac dalsza obróbke. W tym celu stosuje sie kwasny roztwór krzemianowy do obróbki jesz¬ cze wilgotnych nici.Obróbki, iktóre sa konieczne w celu spowodo¬ wania pobrania przez wytworzone nici i wlókna dalszych ilosci soli cyny, jak i nastepujacego po¬ tem przeksztalcenia w fosforany i (lub) cyno- krzemiany lub fosforo-krzemiany cyny mozna przeprowadzac na niciach i wlóknach po ich wy¬ suszeniu, przy czym jednaik nalezy brac pod uwage, ze wskazane jest wlókna dobrze przed rozpoczeciem obróbki zwilzyc, przez co uzyskuje sie znacznie predsze i równcmierniejsze zaabsor¬ bowanie roztworów soli cyny i roztworów fosfo- rano-krzemianowych. PL