Wynalazek niniejszy dotyczy przyrza¬ du do jednoczesnego ostrzenia wszystkich czterech powierzchni ostrzy nozyków do golenia o dwóch ostrzach.Znane przyrzady tego rodzaju posia¬ daja te wade, ze pomiedzy ich toczakami i ostrzem nozyka zachodzi ruch prostolinjo- wy bez wzgledu na to, czy kierunek prze¬ suwu jest równolegly, ukosny lub prosto¬ padly do ostrza i czy stosuje sie toczaki lub tez walce scierne. Wskutek tego na po¬ wierzchniach ostrza moga powstawac rysy, które utrudniaja lub nawet uniemozliwiaja jego dobre wyostrzenie. Poza tern w tych przyrzadach do ostrzenia ostrza sa nara¬ zone na naprezenia gnace, które utrudnia¬ ja prawidlowe ostrzenie.Wynalazek niniejszy ma na celu usu¬ niecie tych niedogodnosci i umozliwienie gladkiego wyostrzenia nozyka, wykonywa- jacego ruch krazacy wzgledem toczaka, który obrabia wszystkie cztery powierzch¬ nie ostrza jednoczesnie, przyczem nozyk nie podlega zadnym naprezeniom. Poza tern wynalazek ma na celu zapobieganie wrzynaniu sie ostrza w toczak podczas krazacego ruchu nozyka.Stosownie do wynalazku cel ten osiaga sie w ten sposób, ze w oslonie przyrzadu do ostrzenia osadzone sa parami obciazonesprezynami toczaki, które zachodza na sie¬ bie powierzchniami tocznemi, przerywane- mi naprzemian i skierowanemi równolegle do powierzchni ostrza, przyczenr pomiedzy toczakami umieszczone sa obrotowe narza¬ dy do nadawania nozykowi ruchu krazace¬ go w plaszczyznie nozyka przy zachowaniu stalego kierunku krawedzi tnacych, wsku¬ tek czego nozyk wspóldziala z toczakami naksztalt klina. Toczaki sa prowadzone z pewnym luzem w oslonie, tak iz mozliwy jest ich ruch wahadlowy w kierunku, po¬ przecznym do krawedzi tnacej nozyka.Dzieki temu podczas krazacego ruchu no¬ zyka zachodzi na skutek tarcia pomiedzy nozykiem i toczakami czesciowe zabieranie toczaków w kierunku, poprzecznym do kra¬ wedzi tnacej. Przy ruchu nozyka ku tocza¬ kom ostrze przestaje zatem stykac sie z niemi wobec zmniejszenia sie kata ostrze¬ nia, co zapobiega wrzynaniu sie nozyka w toczak. Natomiast podczas ruchu nozyka od toczaków ostrze jest ostrzone wskutek zwiekszenia sie kata ostrzenia. Toczaki wykonywaja wiec podczas ostrzenia ruch wgóre i wdól, jak równiez zwrotny ruch wahadlowy.Obrotowe narzady napedowe, sluzace do nadawania nozykowi ruchu krazacego, stanowi para korb, które obracaja sie w tym samym kierunku i na których czopy korbowe zalozony zostaje nozyk, jako lacz¬ nik korbowy. Ta para korb jest napedzana linka, przepuszczona w odpowiedni sposób przez oslone.Na zalaczonym rysunku przedstawiono przyklad wykonania wynalazku. Fig. 1 przedstawia przyrzad w przekroju podluz¬ nym, a mianowicie w górnej czesci przez toczak, a w dolnej czesci przez urzadzenie napedowe, fig. 2 — przekrój zamknietego przyrzadu z zalozonym nozykiem, fig. 3 — widok dolnej polówki oslony, a mianowi¬ cie z lewej strony w stanie, gotowym do u- zytku, a z prawej strony po usunieciu przy¬ krywki i toczaków, fig. 4 — 7 przedstawia¬ ja w zwiekszonej podzialce przekrój tocza¬ ka i urzadzenia napedowego W czterech za¬ sadniczych polozeniach toczaka wzgledem nozyka, a fig. 8 i 9 uwidoczniaja wplyw zmiany kata ostrzenia na przebieg ostrze¬ nia.Przyrzad, przedstawiony na rysunku, posiada oslone, wykonana ze sztucznej ma¬ sy i skladajaca sie z dwóch jednakowych polówek 1, 2. W rowkach podluznych 3, u- mieszczonych z obydwóch boków kazdej polówki, znajduja sie toczaki 4 i sprezyny plaskie 5. Toczaki stanowia prosty pret, wykonany równiez z materjalu sztucznego.Od strony, zwróconej ku nozykowi, tocza¬ ki posiadaja po siedem zebów 6, miedzy które wtloczony jest srodek scierny w pro¬ szku i które sa tak rozmieszczone, iz wcho¬ dza z niewielkim luzem do wrebów prze¬ ciwleglego toczaka. Ta strona toczaka, któ¬ ra jest zwrócona do sprezyny plaskiej 5, jest wypukla i zakonczona przedluzeniami 7, które pozwalaja zarówno na wahanie sie toczaków w kierunku, poprzecznym do o- strza nozyka, jak i na ich podnoszenie sie i opadanie w kierunku, prostopadlym do plaszczyzny nozyka, przyczem nie jest mozliwe przesuniecie sie toczaków w kie¬ runku ich dlugosci. Przykrywka 10, przy¬ mocowana do oslony zapomoca srub wpu¬ szczanych 9, sluzy do ograniczania zarów¬ no ruchu wahadlowego toczaków, jak i ich ruchu ku górze i ku dolowi, bowiem szcze¬ liny podluzne, przepuszczajace zeby 6, sa obliczone tak, ze stopniowane wystepy 8 toczaków w otwartej oslonie opieraja sie o sprezyne 5, a podczas ruchu wahadlowe¬ go powierzchnie boczne toczaków opieraja sie w skrajnych polozeniach o podluzne krawedzie szczelin, które sa nieco szersze od zebów 6. Na krótszym boku jednej po¬ lówki oslony, w rogach przykrywki 10, u- mocowane sa trzpienki 11 z kolnierzem, przylegajacym do przykrywki, natomiast na krótszym boku drugiej polówki oslony znajduja sie odpowiednie otwory 12, w — 2 —ZZ^30 które wchodza trzpienki pierwszej polówki oslony, Trzpienki umozliwiaja nieprzesuw- ne i prawidlowe polaczenie obydwóch po¬ lówek oslony oraz utrzymanie okreslonej wzajemnej odleglosci obydwóch polówek przyrzadu, dzieki czemu zeby jednego to¬ czaka zapadaja we wreby drugiego tocza¬ ka, nie stykajac sie ze soba.W dno dolnej polówki 2 oslony sa wtlo¬ czone trzy czopy lozyskowe 13 (fig. 1 — 3), na których osadzone sa krazki napedowe 15 i krazek posredni 16, sluzace do nape¬ dzania nozyka 14. Wszystkie krazki zaze¬ biaja sie pod przykrywka jako kólka zeba¬ te o jednakowej liczbie zebów; krazki te sa poza tern wykonane jako krazki linkowe.Linka napedowa 17, wychodzaca z oby¬ dwóch stron z oslony, przewija sie po kraz¬ kach, jak to uwidoczniono na fig. 1 i 3, po¬ wodujac obracanie sie w jednym kierunku krazków 15 wraz z trzpieniami 18, umoco- wanemi mimosrodowo na tych krazkach i zabezpieczonemi przed zniszczeniem harto¬ wana tulejka stalowa 19. Okragle wyciecia 20 w przykrywce 10 umozliwiaja ruch trzpieni, nie pozwalajac jednak na wypad¬ niecie krazków skrajnych 15.Oczywiscie zarówno srednica obydwóch trzpieni 18 jak i ich wzajemna odleglosc powinny odpowiadac rozstawieniu otwo¬ rów w nozyku do golenia. Szerokosc tocza¬ ków i ich wzajemna odleglosc powinny byc obrane odpowiednio do szerokosci no¬ zyka i bocznej amplitudy krazacego ru¬ chu nozyka, aby powierzchnie ostrzy nozy¬ ka pozostawaly zawsze w zetknieciu z to¬ czakami.Jak widac z rysunku, toczaki sa na¬ chylone do wnetrza tak, iz powierzchnie scierne zazebiajacych sie zebów toczaka tworza kat ostrzenia, odpowiadajacy kato¬ wi ostrza nozyka.Nozyk do golenia 14, zalozony na oby¬ dwa trzpienie 18, przeszkadza w zamknie¬ tym przyrzadzie wchodzeniu zebów jedne¬ go toczaka we wreby drugiego, a dzieki równym, lecz przeciwnie skierowanym si¬ lom sprezyn 5, wytwarzajacych nacisk, nie¬ zbedny do ostrzenia, nozyk ustawia sie w kazdem polozeniu zawsze dokladnie w srodku szczeliny, utworzonej pomiedzy o- bydwiema polówkami oslony dzieki kolnie¬ rzom trzpienków prowadniczych 11 (fig. 2).Pociagajac naprezona linke napedowa 17 zwrotnie w obydwóch kierunkach, wzglednie posuwajac ruchem zwrotnym przyrzad po nieruchomej lince, wprawia sie nozyk do golenia w ruch krazacy w je¬ go plaszczyznie. W szczelinie, utworzonej miedzy obydwiema czesciami oslony i o- twartej zarówno w kierunku linki, jak i po¬ przecznie do niej, ruch krazacy nozyka przebiega zwrotnie, a rozpietosc przesuwu odpowiada podwojonemu promieniowi mi- mosrodowosci trzpieni 18. Pomiedzy na- chylonemi powierzchniami sciernemi, two- rzacemi kat ostrzenia dwóch toczaków, ostrze nozyka dziala jak klin tak, iz pod¬ czas ruchu ostrza do wnetrza kata ostrze¬ nia obydwa toczaki odsuwaja sie od siebie, pokonywajac sile sprezyn obciazajacych, natomiast podczas ruchu ostrza od kata ostrzenia nazewnatrz obydwa toczaki zbli¬ zaja sie ku sobie pod wplywem sily spre¬ zyn, a zeby toczaków zachodza miedzy sie¬ bie, pozostajac stale w zetknieciu z bokami ostrza. Wobec tego pierwszy ruch mozna nazwac natarciem, a drugi — cofaniem sie ostrza.Przebieg ostrzenia w przyrzadzie we¬ dlug wynalazku odbywa sie w czterech za¬ sadniczych okresach, przedstawionych na fig. 4 — 7. Wedlug fig. 4 nozyk do golenia 14 ukonczyl cofanie sie w stosunku do pra¬ wego toczaka 4, który pochylil sie ku we¬ wnetrznej krawedzi szczeliny podluznej w przykrywce 10. W polozeniu tetn zab tocza¬ ka dolnego, przedstawionego na rysunku, i zab toczaka górnego, nieuwidocznionego na rysunku, tworza najwiekszy kat ostrzenia (fig. 8). Trzpien 18 zajal skrajne lewe po¬ lozenie. O ile w tern polozeniu prawe to^ — 3 —czaki wystaja najwiecej z przykrywki, to lewe, wzgledem których nozyk ukonczyl natarcie, zajmuja najnizsze polozenie, a zeby toczaków odchylaja sie ku zewnetrz¬ nej krawedzi szczeliny 3 w przykrywce.Gdy trzpien 18 obróci sie nieco w dal¬ szym ciagu (fig, 5), to nozyk rozpoczyna ruch w przeciwnym kierunku, a obydwa to¬ czaki wychylaja sie w prawo. Dzieki temu lewe ostrze cofa sie przy zwiekszonym ka¬ cie ostrzenia, a prawe ostrze wykonywa na¬ tarcie przy zmniejszonym kacie ostrzenia.Bezposrednio po przejsciu trzpienia przez skrajne polozenie, przedstawione na fig. 4 i 6, nastepuje odrazu zmiana kata ostrzenia z przyczyn nastepujacych. Nacisk sprezyn, dzialajacych na toczaki, stawia przesunieciu nozyka po powierzchni tocza¬ ka opór, zalezny od wielkosci tarcia. Po¬ niewaz opór ten w porównaniu z sila, ko¬ nieczna do poruszania nozyka, jest bardzo duzy, przeto przy zmianie kierunku ruchu nozyka toczak powinien byc przestawiony az do oparcia sie o przeciwlegla krawedz szczeliny 3 przykrywki, zanim rozpocznie sie wlasciwe ostrzenie. Po ukonczeniu tej pracy (fig. 5), przy dalszem natarciu ostrza, toczak jest wciskany w oslone wbrew dzialaniu sprezyny, póki trzpien 18 nie osiagnie drugiego skrajnego polozenia (fig. 6). Przy dalszym obrocie krazka na¬ pedowego, bez wzgledu na kierunek, nozyk zmienia kierunek ruchu wzgledem toczaka, a przed ponownem rozpoczeciem ostrzenia nastepuje przedewszystkiem obustronne przestawienie kata ostrzenia w opisany wy¬ zej sposób. Jesli prawe toczaki przy dal¬ szym obrocie nozyka sa wypychane sila sprezyny nazewnatrz (cofanie sie), to lewe toczaki wpychane sa do oslony przeciwko dzialaniu sprezyny (natarcie) az do osia¬ gniecia polozenia wedlug fig. 4, poczem wszystkie czynnosci powtarzaja sie od po¬ czatku.Jasne jest, ze w czasie natarcia ostrza (fig. 9) kat ostrzenia jest mniejszy, niz przy cofaniu sie (fig. 8), i ze podczas natar¬ cia czynnosc ostrzenia odbywa sie tylko na tylnej, grubszej czesci ostrza, wlasciwe zas ostrzenie odbywa sie dopiero przy cofaniu sie nozyka. Dalsza wazna cecha takiego sposobu ostrzenia jest to, ze nacisk ostrze¬ nia podczas natarcia jest wiekszy, niz przy cofaniu sie ostrza. Nastepuje to dzieki te¬ mu, ze toczak podczas ruchów wgóre i wdól jest dociskany do bocznych scianek pro¬ wadnicy, dzieki czemu wystepuje tarcie, ha¬ mujace ten ruch toczaka. W zaleznosci od kierunku ruchu toczaka sila tarcia dodaje sie do sily, z jaka sprezyny dociskaja to¬ czak do boków ostrza, podlegajacego ostrzeniu, lub tez odejmuje sie od tej sily.Podczas natarcia ostrza toczak wciska sie przeciwko sile sprezyny; jednoczesnie po¬ winna byc pokonana sila tarcia toczaka po sciance jego prowadnicy, wskutek czego nacisk ostrzenia musi byc równy sumie sil sprezyn 5 i sily tarcia. Natomiast podczas cofania sie ostrza tarcie pokonywaja spre¬ zyny, a wiec i nacisk ostrzenia jest mniej¬ szy o te sile tarcia.Przy natarciu nozyka i duzym nacisku ostrzenia szlifowaniu podlega tylko tylna gruba czesc ostrza, a wlasciwe ostrze pozo¬ staje nietkniete, przy cofaniu sie zas nozy¬ ka podlega obróbce ostrze, a wiec ostrzenie sklada sie z toczenia wstepnego i ostrzenia.Fig. 9 przedstawia polozenie toczaków w czasie toczenia wstepnego, a fig. 8 — w czasie ostrzenia nozyka.Zamiast jednolitego toczaka 4 mozna równiez stosowac zespól oddzielnych ze¬ bów sciernych, prowadzonych osobno w rowkach, a luz, niezbedny do ruchu waha¬ dlowego toczaków, mozna osiagnac nie za- pomoca rozszerzenia prowadnicy, lecz za- pomoca zwezenia toczaków ku powierzchni sciernej. Poza tern zamiast prowadnic, u- stawionych pochylo wzgledem plaszczyzny nozyka, a mianowicie prostopadle do bocz¬ nych powierzchni ostrza, mozna stosowac prowadnice, ustawione prostopadle do pla- — 4 -szczyzny nozyka, wówczas jednak toczaki sa sciete ukosnie tak, aby ich powierzch¬ nia byla odpowiednio nachylona do pla¬ szczyzny nozyka.Zamiast opisanego wyzej napedu linko¬ wego mozna stosowac jakiekolwiek inne odpowiednie urzadzenie do wytwarzania krazacego ruchu nozyka. PL