Pierwszen&two: 8 listopada 1932 r. (Niemcy).W patencie Nr 18961 opisany jest spo¬ sób wytwarzania chemoterapeutycznie cen¬ nych zwiazków bizmutu, rozpuszczalnych w olejach, polegajacy na tern, ze nienasy¬ cony kwas o wzorze C9ff1402, powstajacy jako produkt odpadkowy przy otrzymywa¬ niu kamfory z terpentyny, lub produkt uwo¬ dornienia tego kwasu przeprowadza sie w sole bizmutu wedlug metod, stosowanych zwykle do wytwarzania soli bizmutu.Przy dalszem opracowywaniu tej dzie¬ dziny stwierdzono, ze sole bizmutowe cze¬ sciowo lub calkowicie uwodornionych kwa¬ sów endometylenobenzoesowych posiadaja wyborne wlasnosci ehemoterapeutyczne. Ja¬ ko kwasy, nadajace sie do tego celu, mozna stosowac kwasy endometylenobenzoesowe, powstajace przez utlenienie kamfenu i po¬ dobnych zwiazków, np. kwas kamfenilano- wy o wzorze /CHK C/13 CH i C<^ CHs Cff„ CH2 CH.COOH \c'h/lub kwas o wzorze COOH i L—OH CH2 XH CH2 CH, CH, \ \CH \ CH, który mozna otrzymac przez utlenienie /3-pinenu. Z tym samym skutkiem mozna stosowac kwasy endometylenobenzoesowe, otrzymywane w drodze syntezy dienowej, np. ze zwiazków cyklopentadienowych i kwasu krotonowego, np. kwas endometyle- noczterowodorometylobenzoesowy o wzo¬ rze /C"\ H CH C-CHZ CH, zarówno nienasycone kwasy endometyleno- karbonowe, jak równiez i wytwarzane z nich przez uwodornienie nasycone kwasy endometylenokarbonowe, np. kwas endome- tylenoszesciowodorobenzoesowy o wzorze ,CH./ \ CH, CH2 CH2 CH, CH.COOH X CH/ lub kwas endometylenoszcsciowodoromety- lobenzoesowy o wzorze £H CH, H -CH, CH., I ' CH, CH.COOH CH CH.COOH CH/ homologiczny kwas o wzorze / \ /H CH C< ^C,Hh CH2 CH CH.COOH \c«/ lub kwas endometylenoszesciowodoroetylo- benzoesowy o wzorze ,Cff, CH, H CH, CH, ' CH, CH.COOH CH' W sole bizmutu mozna przeprowadzac Mozna równiez stosowac kwasy endomety¬ lenobenzoesowe, których endometylenowe atomy wodorowe sa zastapione alkylem, np. kwas kamfanokarbonowy o wzorze 2CH3 I C CH2 CH.COOH CH3.C. CH, \ j ! Cn2 CH2 CH Mozna równiez stasowac produkty podsta¬ wienia, np. kwas oksykamfenilanowy o wzorze CH dalej kwas jednojodoendometylenoszescio- wodorometylobenzoesowy, powstajacy z kwasu A 3-2,5-endometylenoczterowodoro- 6-metylobenzoesowego przez przylaczenie jodowodoru, odpowiedni kwas dwujodoen- dometylenoszesciowodorometylobenzoesowy, powstajacy z tego samego kwasu wyjscio¬ wego przez przylaczenie jodu, oraz kwas jedno jodoendometylenoczterowodorometylo- benzoesowy, otrzymany z ostatnio wymie¬ nionego kwasu przez odszczepienie jodowo¬ doru, wreszcie nitrowane, czesciowo lub calkowicie uwodornione kwasy endometyle- nobenzoesowe.Zarówno sole o wzorze (R)A. Bi, jak równiez i sole o wzorze R. Bi = O, w któ¬ rych R oznacza reszte calkowicie lub cze¬ sciowo uwodornionego kwasu endometyleno- benzoesowego, mozna stosowac w lecznic¬ twie.Sole te wytwarza sie, dzialajac sola bi¬ zmutu na wymienione kwasy endometyleno- benzoesowe. Otrzymane nowe zwiazki bi* zmutu sa substancjami bezpostaciowemi, rozkladajacemi sie przy ogrzewaniu bez u- przedniego topienia sie; sa one nierozpu¬ szczalne w wodzie, rozpuszczalne w eterze, chloroformie i olejach i posiadaja przy sto¬ sunkowo nieznacznem dzialaniu trujacem wybitne dzialanie bakterjobójcze, zwla¬ szcza przeciwko bakterjom spiryllae.Przyklad I. 51 g kwasu kamfenilano- wego (p; Beilstein, wydanie 4, t. 9, str. 74) rozpuszcza sie zapomoca 12 g wodorotlen¬ ku sodowego w 150 cm3 wody, a otrzyma¬ ny roztwór zadaje sie roztworem, zawiera¬ jacym 48,5 g krystalicznego azotanu bizmu¬ tu w 150 cm* gliceryny i 300 cm3 wody.Wydzielony osad przemywa sie woda i su¬ szy. Stanowi on sól bizmutowa kwasu kam- fenilanowego, rozpuszcza sie latwo w chlo¬ roformie, benzenie, eterze i olejach, nie roz¬ puszcza sie w wodzie i zawiera 29,7% Bi (obliczono wedlug wzoru fC]0//]rOo/, . Bi — 29,4% Bi).Przyklad II. 3,5 g kwasu izokamfenila- nowego (p. Beilstein, wydanie 4, t. 9, str. 74) rozpuszcza sie zapomoca 22 cm3 normalne¬ go lugu sodowego w 50 cm3 wody, a otrzy¬ many roztwór zadaje sie roztworem, za¬ wierajacym 3,5 g krystalicznego azotanu bizmutu w 10 cm3 gliceryny i 20 cm3 wo¬ dy. Dalsza przeróbka odbywa sie wedlug przykladu I. Otrzymany bezbarwny zwia¬ zek bizmutu wykazuje te same wlasnosci fizyczne, jak sól bizmutowa kwasu kamfeni- lanowego.Przyklad III. 15,2 g kwasu A 3-2,5-en- dometylenoczterowodoro - 6 - metylobenzo- esowego (otrzymanego z cyklopentadienu i kwasu krotonowego wedlug wskazówek w Annalen t. 460, str. 117; bezbarwne, pozor¬ nie rombowe tabliczki o punkcie topnienia 96° h- 97°C) rozpuszcza sie w 15 cm3 spi¬ rytusu. Nastepnie zobojetnia sie zapomoca lugu sodowego i osadza, mieszajac i chlo- - 3 -dzac, sól bizmutu przez dodanie roztworu, zawierajacego 16,2 g azotanu bizmutu w 46 g 13%-owego wodnego roztworu man¬ nitu. Wydzielony przytem bialy, pulchny osad rozpuszcza sie w eterze, benzenie i oliwie i zawiera 31,6% bizmutu; odpowiada wiec wzorowi (C^H^x02)^ Bi.Przyklad IV. 18 g kwasu kamfanokarbo- nowego rozpuszcza sie zapomoca 100 cm3 normalnego lugu sodowego, a otrzymany roztwór zadaje sie roztworem, zawieraja¬ cym 17 g azotanu bizmutu i 8 g mannitu w 100 cm3 wody. Wydzielona sól bizmuto¬ wa kwasu kamfanokarbonowego odsacza sie pod cisnieniem i przemywa woda. Jest ona latworozpuszczalna w eterze, chloroformie i olejach, trudnorozpuszczalna w wodzie.Przyklad V. Roztwór, zawierajacy 16,8 g kwasu kamfenilanowego i 4 g wodo¬ rotlenku sodowego w 150 cma wody, zada¬ je sie, mieszajac, równoczesnie roztworem 48,5 g krystalicznego azotanu bizmutu w 150 cm3 gliceryny i 300 cm3 wody oraz roz¬ tworem 8 g wodorotlenku sodowego w 100 cm3 wody tak, ze ciecz wykazuje zawsze alkaliczny odczyn przy próbie zapomoca lakmusu. Powstaly bialy osad odsacza sie pod cisnieniem, przemywa woda, a nastep¬ nie rozpuszcza w benzenie. Z osuszonego i przesaczonego roztworu benzenowego o- trzymuje sie przez odparowanie rozpu¬ szczalna w olejach zasadowa sól bizmutowa kwasu kamfenilanowego, odpowiada Jaca wzorowi C10//15O2 . BiO o 53,3% zawarto¬ sci bizmutu (teoretyczna zawartosc — 53,3%). PL PL