Przedmiotem niniejszego wynalazku jest zawór trójdrogowy do hamulców! dzialaja¬ cych sprezonem powietrzem i nadajacych sie w szczególnosci do pociagów pospiesz¬ nych. Zawór ten zaopatrzony jest w urza¬ dzenie, skladajace sie z regulatora szybko¬ sci, dzialajacego w zaleznosci od szybkosci pociagu na narzady, rozrzadzajace sprezo¬ nem powietrzem, z ukladu drazków, roz¬ rzadzanych jednoczesnie przez regulator I tlok wyrównawczy, oraz z narzadu nastaw- czego, klucza, który moze zajmowac dwazasadnicze polozenia, przyczem jedno z tych polozen odpowiada pociagowi lekkie¬ mu, osobowemu, drugie zas pociagowi ciez¬ kiemu, towarowemu. Odpowiednie polozenie tego narzadu nastawczego zmienia przekrój otworów wylotowych dla sprezonego po¬ wietrza.Wynalazek dotyczy zwlaszcza postaci wykonania, przy której regulator szybkosci stosuje sie w celu spowodowania sily ha¬ mowania, zaleznej od szybkosci wagonu.Hamulec sklada sie z wydrazonego tloka rozrzadczegOr&mieszczonego pomiedzy prze¬ wodem glównym i dolna komora zaworu rozrzadczego, przyczem tlok rozrzadczy dziala za posrednictwem dwóch wspólosio¬ wych malych tloków, umieszczonych w wy¬ drazeniu tloka rozrzadczego, na ramie dzwigni, której punkt podparcia przesuwa sie pod dzialaniem regulatora szybkosci i obciazenia wozu. Na 'drugie ramie tej dzwi¬ gni dziala tlok wyrównawczy, obciazony z Jednej strony sprezyna i umieszczony po¬ miedzy cylindrem hamulcowym i atmosfera.Narzad nastawczy w postaci klucza podnosi tulejke, polaczona z cylindrem hamulco¬ wym i atmosfera, i otwiera zawór wlotowy, uskuteczniajacy polaczenie miedzy zbiorni¬ kiem pomocniczym i cylindrem hamulco¬ wym; naistepuje to wówczas, gdy w prze¬ wodzie glównym oraz ponad tlokiem roz- rzadczym cisnienie sie obniza lub tez narzad nastawczy opuszcza tulejke oraz odslania zawór wylotowy, gdy w przewodzie glów¬ nym nastepuje zwiekszenie cisnienia lub szybkosc wagonu sie zmniejsza.Wynalazek dotyczy równiez czesci skla¬ dowych hamulca, stanowiacych istote wy¬ nalazku, zastosowanych razem, oddzielnie lub w polaczeniu ze soba.Jedna z tych czesci, odsrodkowy regula¬ tor szybkosci, sklada sie z dwóch szczek, przymocowanych przegubowo do walu, ob¬ racajacego sie pod dzialaniem osi wagonu, przyczem wymienione wyzej szczeki odchy¬ laja sie pod wplywem sily odsrodkowej wbrew dzialaniu laczacej je sprezyny, prze¬ suwajac przytem suwak, który za posred¬ nictwem odpowiednich narzadów wplywa na polozenie punktu podparcia ruchomej dzwigni.Suwak ten dziala na odpowiedni dra¬ zek, którego drugie ramie przesuwa sie w za¬ leznosci od obciazenia wozu.W celu ograniczenia na poczatku hamo¬ wania dzialania tloka wyrównawczego na wspóldzialajaca z nim dzwignie, zastosowa¬ na jest sprezyna, dzialajaca na ten tlok.Zawór trójdrogowy wedlug wynalazku zaopatrzony jest w klucz o dwóch poloze¬ niach, umieszczony na ramieniu dzwigni, na która dzialaja dwa tloki, tlok rozrzadczy oraz tlok wyrównawczy. Klucz ten, na któ¬ rym spoczywa tulejka, zaopatrzona w dwa otwory, laczace wnetrze tulejki z atmosfe¬ ra, oraz wkladka, umieszczona wewnatrz tulejki, oparty jest stale w jednem ze swych polozen na dwóch tlokach, powodujac opad¬ niecie wkladki i odsloniecie obydwóch o- tworów. W drugiem natomiast polozeniu klucz, oparty stale na tloku tlumikowym, przesuwa Wgóre wkladke, zamykajac w ten sposób dolny otwór.Wynalazek dotyczy równiez i innych cech znamiennych opisanych ponizej i przed¬ stawionych na rysunku. i !Fig. 1 przedstawia przekrój pionowy za¬ woru trójdrogowego hamulca wedlug wyna¬ lazku; fig. 2 — czesciowy przekrój pionowy w powiekszonej skali, przedstawiajacy po¬ lozenie klucza w zaworze trój drogowym podczas jego pracy w pociagu osobowym; fig. 3 — czesciowy przekrój pionowy, przed¬ stawiajacy w powiekszonej skali polozenie klucza w zaworze trój drogowym podczas jego pracy w pociagu towarowym.Przedstawiony na rysunku hamulec skla¬ da sie z kadluba 1, w którym znajduje sie tlok 2, umieszczony pomiedzy komora 3, polaczona zapomoca kanalu 4 i sztucca 5 z przewodem glównym i komora 6, polaczona z tym przewodem za posrednictwem zaworu — 27. Tlok rozrzadczy 2 spoczywa na sprezy¬ stej sciance lub przegrodzie 8, która szczel¬ nie oddziela komory 3 i 6. Przedluzenie gór¬ nej czesci tloka 2 stanowi tulejka 9, prze¬ chodzaca przez odpowiednia scianke kadlu¬ ba 1 i wystajaca nazewnatrz. Wewnatrz tloka 2 i przewierconego drazka 9 sa umie¬ szczone dwa wspólosiowe tloki 10 i 11, któ¬ rych równiez wspólosiowe drazki 12 i 13 wy¬ staja nazewnatrz.Na drazku 13 umieszczony jest klucz 14, który moze zajmowac dwa polozenia. W ra¬ zie, gdy wagon istanowi czesc pociagu osobo¬ wego, wówczas klucz zajmuje polozenie, przedstawione na fig. 2. W pociagu zas to¬ warowym klucz przyjmuje polozenie, przed¬ stawione na fig. 3. W pierwszym przypadku (fig. 2) klucz 14 spoczywa swym wystepem 140 na drazku 12, w drugim zas (fig. 3) po¬ miedzy kluczem i drazkiem 12 istnieje pew¬ na odleglosc.Na kluczu 14 spoczywa tulejka 15 i wkladka 16, umieszczona w otworze 17 tu¬ lejki 15. Przy zastosowaniu zaworu trójdro- gowego do pociagu osobowego (fig. 2) wgle¬ bienie 141 klucza znajduje sie naprzeciw wkladki 16, która, wchodzac w to wglebie¬ nie, odslania wielki otwór 18 i maly otwór 19, wykonane w sciance tulejki 15 w ten sposób, aby kanal 17 mógl sie swobodnie laczyc z atmosfera. Przy zastosowaniu za¬ woru trójdrogowego do pociagów towaro¬ wych (fig. 3) wkladka 16 cofa sie do kanalu 17, odslaniajac tylko maly otwór 19.Tulejka 15 przechodzi przez scianke ka¬ dluba 1 i tworzy w komorze 20 wystep, któ¬ ry z jednej strony laczy sie z cylindrem ha¬ mulcowym przez kanaly 21 i 22, z drugiej zas strony z komora 23, oddzielona od at¬ mosfery przez tlok 24. Tlok ten poddany jest z jednej strony dzialaniu sprezyny 25, drazek zas jego 26 dziala na ramie 27 dzwi¬ gni 28, której drugie ramie spoczywa na klu¬ czu 14.Kanal 17 tulejki 15 zamyka grzybek 30, polaczony nieruchomo z grzybkiem 31, u- mieszczoriym pomiedzy komora 20 i komo¬ ra 32, która polaczona jest ze zbiornikiem pomocniczym poprzez kanal 33, z glównym zas przewodem poprzez kanal 34 za po¬ srednictwem zaworu 35. Pod grzybkiem 31 znajduje sie kolnierz 36, wchodzacy do o- tworu 37 i zwezajacy jego przekrój.Pomiedzy dzwignia 28 i scianka kadlu¬ ba 1 umieszczony jest ruchomy wspornik 38.Polozenie, zajmowane przez ten wspornik, nadaja mu dwa urzadzenia, dzialajace na oba ramiona poprzeczki 39, polaczonej za- pomoca drazka 40 ze wspornikiem 38. Ra¬ mie 41 poprzeczki 39 przesuwa sie w kie¬ runku strzalki /^ pod dzialaniem jednego z wymienionych urzadzen, przesuwajac ze swej strony wspornik 38 do drazka 26 tlo¬ ka 2/ w miare zwiekszania sie obciazenia wozu, podczas gdy drugie jego ramie 42 przesuwa sie pod dzialaniem regulatora szybkosci w kierunku strzalki f2 w miare wzrostu szybkosci pociagu.Ramie 42 poprzeczki 39 przesuwa sie pod dzialaniem suwaka 43 z kolnierzami 44, zao- patrzonemi w wyciecia, w które wchodza wystepy 45, umieszczone na odsrodkowych szczekach 46, osadzonych na podporze 47, polaczonej nieruchomo z walem 48 zapo- moca trzpieni srubowych 49. Szczeki 46 przesuwaja sie promieniowo pod dzialaiiifeni sily odsrodkowej, Wbrew dzialaniu sprezy¬ ny 50. Wal 48 jest odpowiednio osadzony w kadlubie 1 i obraca sie pod Ibezpoisredfiiem dzialaniem osi wagonu przy pomocy odpo¬ wiednich narzadów.Opisany hamulec dziala w sposób na¬ stepujacy. v Podczas biegu pociagu w miare wzrostu jego szybkosci obie szczeki 46 przesuwaja sie promieniowo pod dzialaniem sily od¬ srodkowej wbrew dzialaniu sprezyny 50, wskutek czego wystepy 4\5 przesuwaja su¬ wak 44 w kierunku strzalki f2. Przesuwa¬ jac sie, suwak pociaga za soba poprzeczke 39, drazek 40 i wspornik 38, który zbliza' sie do tloka wyrównawczego 24, We wskaza- — 3 —fiyfti kierunku przestiWa sie równiez wspor¬ nik za posrednictwem drazka 5(1 poprzeczki 39 oraz drazka 40 w miare zwiekszania sie obciazenia wozu.Sprezone powietrze doplywa z glównego przewodu do komory 3 oraz do oddzielnej dolnej koiriory 6 po podniesieniu sie grzyb¬ ka 7, do zbiornika zas pomocniczego przez kanaly 34 i 33 po podniesieniu sie grzybka 35. Gdy cisnienie w komorach 3 i 6 oraz zbiorniku pomocniczym zrówna sie z cisnie¬ niem przewodu glównego, wówczas zawory 7 i 35 zamykaj sie i hamulec jest przygoto¬ wany dó dzialania, Jfcsli w przewodzie glównym, a wiec w komorze 3, cisnienie sie obniza, wówczas ci¬ snienie poczatkowe, panujace w komorze 6, przesuwa tlok rozrzadczy 2 wgóre, a wraz z rihflf tloki 10 i U. Drazek 13 podnosi klucz 14 bfhz ramie 29 dzwigni 28, jak równiez tulejke 1\5, pfzyczeiii najpierw zamyka sie zawór wylotowy 30, a nastepnie otwiera za¬ wór Wldtorwy 31. Sprezone powietrze prze¬ plywa ze zbiornika pomocniczego przez ka¬ naly 33 i 32, otwór 37, kanal 21 i wylot 22 do Cylindra hamulcowego oraz do komory 23 pod tlok wyrównawczy 24. Po przezwy¬ ciezeniu oporu sprezyny 25 tlok 24 za po¬ srednictwem drazka 26 wspiera sie na ra¬ mieniu 27 dzwigni 28, dzialajac w kierunku przeciwnym do kierunku dzialania tloka rozdzielczego 2.Dzialanie cisnienia w cylindrze hamul¬ cowym na przebieg hamowania jest rózne i zalezy od polozenia, jakie zajmuje klucz 14.W polozeniu, odpowiadajacem pociagowi po¬ spiesznemu, cisnienie zawsze wzrasta bardzo szybko dzieki szerokiemu przekrojowi o- tWdru 37 dla przeplywu sprezonego powie¬ trza. W polozeniu, odpowiada jacem pocia¬ gowi towarowemu, cisnienie w cylindrze ha¬ mulcowym Wzrasta poczatkowo równiez szybko, podobnie jak i w przypadku uzycia zaworu trójdrogowego dla pociagów po¬ spiesznych, jednakze po przezwyciezeniu o- pófU sprezyny 25 nacisk tloka wyrównaw¬ czego 24 na lewe ramie dzwigni 28 staje sie Wkrótce silniejszy od nacisku tloka tlumiko- wego 11 na prawe ramie tejze dzwigni 28, co powoduje opuszczenie sie tloka 11 i klu¬ cza 14 az do chwili, gdy ten ostatni spocz¬ nie na drazku 12. Wraz z kluczem opu¬ szcza sie równiez tulejka 15 i zawór wloto¬ wy 31, którego kolnierz 36 zweza przekrój przeplywowy otworu 37. Powietrze ze zbior¬ nika pomocniczego moze tylko bardzo wol¬ no zasilac cylinder hamulcowy.W chwili, gdy nacisk tloka wyrównaw¬ czego na lewe ramie dzwigni 28 staje sie sil¬ niejszy od nacisku obu tloków 10 i 11 na prawe ramie tejze dzwigni, oba te tloki zo¬ staja przesuniete wdól i pozostaja w tern polozeniu az do chwili, gdy zawór wlotowy zostanie zamkniety i doplyw sprezonego po¬ wietrza do cylindra hamulcowego przerwa¬ ny. Najwyzsze cisnienie, jakie mozna w tym cylindrze hamulcowym osiagnac, zalezy miedzy innemi i od polozenia wspornika ru¬ chomego 38 na dzwigni 28. Cisnienie to jest tern znaczniejsze, im blizej jest wspornik 38 do tloka wyrównawczego 24, to znaczy, ze cisnienie w cylindrze hamulcowym wzrasta wraz ze wzrostem szybkosci i obciazenia wa¬ gonu.Jednakze hamowanie wagonu powoduje zmniejszenie jego szybkosci, a tern samem szybkosci, z jaka obracaja sie odsrodkowe szczeki 46. Napiecie sprezyny 50 powoduje zblizenie sie szczek do walu 48 w miare zmniejszania sie szybkosci obracania sie te¬ goz walu, a wówczas wystepy 45 przesuwaja w kierunku strzalki /3 suwak 43, poprzeczke 39, drazek 40 i punkt podparcia 38 dzwigni 28. Gdy wskutek przesuniecia tego ruchome¬ go wspornika 38 sila oddzialywania lewego ramienia dzwigni wzrasta, to tloki 10 i 11 o- puszczaja sie jeszcze nizej, wskutek czego opada równiez tulejka 15 i otwiera sie wylo¬ towy zawór 30. Powietrze z cylindra hamul¬ cowego wyplywa nazewnatrz przez kanal 17 w polozeniu, odpowiadajacem „pociagowi towarowemu", przez maly otwór 19 (fig. 3), — 4 "^a w polozeniu, odpowiadajacem „pociagowi pospiesznemu*', — przez maly otwór 19 i wielki otwór 18 (fig 2).W chwili, gdy obie sily, dzialajace na dzwignie 28, wyrównaja sie, caly zespól przechyla sie w kierunku przeciwnym, za¬ mykajac zawór wylotowy i przerywajac zmniejszanie sie cisnienia w cylindrze ha¬ mulcowym. Zjawisko to powtarza sie wielo¬ krotnie az do chwili zatrzymania sie wago¬ nu. Dzieki temu zmniejszeniu sie sily hamo¬ wania unika sie niebezpiecznego zaklinowa¬ nia kól.Odhamowanie odbywa sie przez zwiek¬ szenie cisnienia w przewodzie glównym i po¬ laczonej z nim komorze 3. Wskutek tego zmniejsza sie róznica cisnien, dzialajacych na tlok 2, który opada wraz z tlokami 10 i 12, otwierajac zawór wylotowy. Hamulec zostaje zwolniony calkowicie po ustaleniu sie poczatkowego cisnienia w przewodzie glównym.Jasne jest, ze opisana postac wykonania wynalazku jest tylko jednym z przykladów jego wykonania i ze mozna w nim przepro¬ wadzic szereg zmian. PL