Jednoetery dwuoksybenzenów wedlug ogólnego wzoru: CeHJOH)ORr w którym R oznacza badz aryl, badz aralkyl, badz tez alkyl, posiadajacy nie mniej jak 4 ato¬ my wegla, znane sa jako srodki dezynfek¬ cyjne, dzialajace bardzo silnie (Klarmann: Journal of the American Chemical Society 54, 1932, str. 1206). Jednakowoz nie nada¬ ja sie one do uzycia wewnetrznego, ponie¬ waz prawie zupelnie nie rozpuszczaja sie w wodzie, posiadaja wstretny smak i draznia blone sluzowa jamy ustnej.Stwierdzono obecnie, ze sole kwasnych estrów kwasu fosforowego tych jednoete¬ rów dwuoksybenzenowych sa prawie zu¬ pelnie pozbawione smaku i nie posiadaja drazniacych wlasciwosci; zmydlaja sie one w organizmie powoli. Sole te otrzymuje sie, gotujac jednoetery dwuoksybenzenów z oksyhaloidkami fosforowemi, poczem zmy- dla sie powstale chlorowcopochodne kwa¬ snych estrów kwasu fosforowego jednoete- rów dwuoksybenzenowych i przeprowadza otrzymane wolne kwasne estry kwasu fo¬ sforowego tych jednoeterów dwuoksyben¬ zenowych, przez zobojetnianie, w ich sole.W celu otrzymywania chlorowco-pochod- nych kwasnych estrów kwasu fosforowego jednoeterów dwuoksybenzenowych uzywa sie z korzyscia katalizatorów, jak piecio- chlorku fosforowego lub chinoliny, reakcja nastepuje jednakze równiez i bez stosowa¬ nia takich katalizatorów, jezeli ogrzewanie przeprowadza sie dosc dlugo. Zaleznie odstosunku ilosciowego uzytegg produktu wyj¬ sciowego i c|pdanegó oksychlorku fosforo¬ wego ptoWsta|a chlc^rowfopochodne jedno- estrów lub dwuestrow. Przy bardzo duzym nadmiarze zwiazku oksychlprowco-fosforo- wego otrzymuje sie praktycznie tylko chlo¬ rowcopochodne jednoestrowe.Przy zmydlaniu chlorków kwasowych otrzymuje sie, w przypadku zmydlania ich ciepla woda, z chlorowcopochodnych jed- noestrowych odpowiednie kwasy jednoestro- we. Przy uzyciu |asad do zmydlania otrzyi muje sie kwasy estrowe typu kwasu pyro- fosforowego. Ze wszystkich tak otrzymywa¬ nych substancyj najkorzystniejszemi sa so¬ le kwasów jednoestrowych, ze wzgledu na ich dobre wlasciwosci krystalizacyjne i la¬ twosc izolowania stopni posrednich.Zwiazki, otrzymywane wedlug wynalaz¬ ku, nadaja sie do stosowania jako we¬ wnetrzne srodki dezynfekcyjne.Przyklad L 20 czesci wag. eteru hy¬ drochinono-jednofenylowego gotuje sie w ciagu 100 godzin pod chlodnica zwrotna z 200 czesciami wag. czystego oddestylowa¬ nego oksychlorku fosforowego. Po oddesty¬ lowaniu nadmiaru oksychlorku fosforowe¬ go destyluje sie produkt reakcji nastepnie w prózni i otrzymuje 28 czesci wag. dwu- chlorku estru kwasu jedno-p-fenoksy-feny- lo-fosforowego o punkcie wrzenia 206 — 209°C pod cisnieniem 11 mm. Zwiazek ten topnieje w temperaturze 53°C. Taki sam zwiazek otrzymuje sie z taka sama wydaj¬ noscia, gotujac przez 3Vfc godziny, pod chlodnica zwrotna, 20 czesci wag. eteru hydrochinono-jednofenylowego z 200 cze¬ sciami wag. oksychlorku fosforowego' i 1 czescia wag. pieciochlorku fosforowego, po- czem otrzymany chlorek oczyszcza sie przez destylacje. 10 czesci wag. otrzymanego chlorku kwasowego miesza sie przez 3 godziny w 60°C z 40 czesciami wody. Po ostygnieciu masy reakcyjnej oddziela sie przez wstrza¬ sanie z eterem powstale estry kwasu jedno- p-fenoksyfenylo-fosforowego, Podczas od¬ parowywania eteru powstaje wolno krze¬ pnacy olej, krystalizujacy z chloroformu w postaci platków o punkcie topnienia 127 — 129°C. W celu otrzymania soli dwusodo- wych estru kwasu jedno-p-fenoksyfenylo- fosforowego rozpuszcza sie otrzymany kwas w alkoholu i zadaje roztworem alko¬ holowym etylanu sodowego az do zobojet¬ nienia. Sól dwusodowa wytraca sie natych¬ miast w postaci krystalicznej i jest w wo¬ dzie latwo rozpuszczalna. JJej wodny roz¬ twór daje z chlorkiem wapniowym trudno rozpuszczalna sól wapniowa wymienionego kwasu* Sól szesciometylenoczteroaminowa o- trzymuje sie, rozpuszczajac w cieplym al¬ koholu równoczasteczkowe ilosci szescio- metylenoczteroaminyi estru kwasu j edno-p- fenoksyfenylo-fosforowego. Przy ostyganiu masy reakcyjnej krystalizuje sól ta w po¬ staci bezbarwnych igielek.Przyklad II. 20 czesci wag. -/-oksy-2- chloro-^-fenoksy-benizenu gotuje sie pod chlodnica zwrotna w ciagu 3x/2 godzin z 200 czesciami wag. oksychlorku-fosforowego i 0,2 czesciami wag. chinoliny. Po oddesty¬ lowaniu nadmiaru oksychlorkufosforowego z pozostalosci destyluje 24 czesci wag. dwuchlprku estru kwasu 7-oksy-2-chloro-4- fenoksy-benzeno-foBforowego o punkcie wrzenia 216—219°C pod cisnieniem 11 mm. 10 czesci wag. tego chlorku kwasowego miesza sie w ciagu 5 godzin w temperatu¬ rze 85°C z 40 czesciami wag. wody. Po o- stygnieciu masy reakcyjnej oddziela sie powstaly ester kwasu jedno-^-oksy-2-chlo- ro-4-oksyfenylofosforowego przez wstrza¬ sanie z eterem i po odparowaniu eteru prze- krystalizowuje z czterochlorku wegla. O- trzymany ester topnieje w 98 — 100°C.Sól sodowa tego zwiazku otrzymuje sie z alkoholowego roztworu, jak w przykladzie I, w postaci bezbarwnego proszku.Przyklad III. 20 czesci wag; eteru py- rokatechinoiednofenylowego gotuje siew — 2 —ciagu 312 S°dzia pod chlodnica zwrotna z 200 czesciami wag. oksycUcwrku fosiorowe- go, 1 czescia wagv pieciochlorku fosforowe¬ go i 0,2 czesciami wag. chinoliny.Przez de¬ stylacje otrzymuje sie 25 czesci wa&.dwur chlorku estni kwasu jednoro-fenoksyfenylo- fosforowego o punkcie wrzenia 195f t-r- 198°C pod cisnieniem 11 mm,. :r» v 10 czesci wag. tego chlorku kwasowego miesza sie w ciagu 4 godzin w temperaturze 60°C z 40 czesciami wag. wody i po oddzie¬ leniu przez wstrzasanie z eterem powsta- j acego estru kwasu jedno-o-fenoksyfenylo- fosforowego krystalizuje sie go z cztero¬ chlorku wegla. Punkt topnienia otrzymane¬ go zwiazku — 121—123°C.Sól amonowa tego zwiazku otrzymuje sie przez wprowadzenie amonjaku do roz¬ tworu eterowego tego kwasu. Sól wypada natychmiast w postaci krystalicznej.Przyklad IV. 20 czesci wag. eteru hy¬ drochinonojednobenzylowego gotuje sie w ciagu 3y2 godzin pod chlodnica zwrotna z 200 czesciami wag. oksychlorku fosforowe¬ go i 1 czescia wag. pieciochlorku fosforowe¬ go. Po odparowaniu nadmiaru oksychlorku fosforowego miesza sie w ciagu 30 minut w 90 — 100°C pozostaly chlorek kwasowy z pieciokrotna iloscia wody i wyciaga po ostu¬ dzeniu przez wstrzasanie z eterem powsta¬ ly ester kwasu jedno-p-benzylo-oksy-feny- lo-fosforowego. Nastepnie wstrzasa sie eter z rozcienczonym roztworem sody i otrzymu- je kwas w postaci krystalicznej przez wy¬ tracenie go rozcienczonym kwasem solnym.Po przekrystalizowaniu z mieszaniny czte¬ rochlorku wegla i chloroformu kwas ten topnieje w temperaturze 122 — 123°C.Sól amonowa tego kwasu otrzymuje sie odpowiednio do przykladu III.Przyklad V. 29 czesci wag. eteru hy¬ drochinono-jedno-izoamylowego gotuje sie przez 3V2 godziny pod chlodnica zwrotna z 320 czesciami wag. oksychlorku fosforowe¬ go, 0,3 czesciami wag. chinoliny i 1 czescia wag. pieciochlorku fosforowego. Po odde¬ stylowaniu iiadmia^ oksycfcloritu fostotóf wego otrzymuje sie przez frakciaaowam* pozostalosci 31 czesci wag. dwuchlorku estru -kwasJuc- jj^dap-p^izoiamylo-oksylenylo- fosforowego o punkcie wrzenia 182—184°C pod cisnieniem 11 *nnv ; Zmydlenirt chlorku kwasowego ciepianwoda wedlug przykladu I prowadzi no rf* izostayiot-ok$y-ienyi6v- fosfofowego^ który krystalizuje z caterochlorkii wegte^o punkcie topnienia 55rr5$aC.j£6l amonowa tegoyzma^kn otrzymuje (sie. wedjug,, ;prayq kladu nL_^*K ,^,7w^.t K o i -iv.;--vbc.ib Przyklad VI. 10 czesci wag. eteru re¬ zorcyno-jedno-fenylo-etylowego rozpuszcza sie w 15 czesciach wag. oksychlorku fosfo¬ rowego i 50 czesciach wag. chloroformu i dodaje kroplami w temperaturze —5° do 0°C 8 czesci wag. dwuetyloanilyny. Po od¬ staniu produktu reakcji przez noc oddesty- lowuje sie na kapieli wodnej pod zmniej- szonem cisnieniem srodek rozpuszczajacy i nadmiar oksychlorku fosforowego. Pozosta¬ ly osad rozpuszcza sie w eterze, odsacza od chlorowodorku dwuetyloaniliny i oddesty- lowuje eter. Nastepnie pozostalosc zmydla sie woda i oddziela czesc, rozpuszczalna w dwuweglanie. Ester kwasu jedno-fm-/?-fe- nylo-etoksy-fenylo) -fosforowego, przedsta¬ wiaj acy gestawy olej, rozpuszcza sie w al¬ koholu absolutnym i otrzymuje przez zada¬ nie etylanem sodowym sole dwusodowe w postaci bialego proszku. Sól sodowa jest la¬ two rozpuszczalna w wodzie i reaguje obo¬ jetnie.Zamiast dwuetyloaniliny mozna uzyc takze pieciochlorku fosforowego. 11 czesci wag. eteru rezorcyno-jedno- fenylo-etylowego ogrzewa sie z 20 czescia¬ mi wag. oksychlorku fosforowego z doda¬ niem 0,1 czesci wag. pieciochlorku fosforo¬ wego tak dlugo, az przy mniej wiecej 90°— 100°C ustanie wydzielanie sie chlorowodo¬ ru. Nastepnie mieszanine reakcyjna ogrze¬ wa sie krótko do wrzenia i oddestylowuje w prózni nadmiar oksychlorku fosforowego.Dalsza przeróbka odbywa sia w sposób wy¬ zej opisany. PL