Przedmiotem wynalazku jest urzadze¬ nie do przechylania w obie strony, w kie¬ runku prostopadlym do osi toru, pudla wa¬ gonu o plaskiem dnie, pozwalajace na szybkie i .samoczynne opróznianie -wagonu.Znane urzadzenia tego rodzaju sa bar¬ dzo skomplikowane, obciazaja nadmiernie wagon, sa trudne iw obsludze i przewaznie pozwalaja przechylac wagon tylko na jed¬ na strone.Niedogodnosci te usuwa urzadzenie wedlug wynalazku, które tytulem przykla¬ du jest uwidocznione na rysunku. Fig. 1 przedstawia widok czolowy urzadzenia przy norm^lnem polozeniu pudla wagonu, fig. 2 — 6 polozenia skladowych czesci u- rzadzenia podczas przechylania wagonu, fig. 7 — czesciowy pmzekrój wagonu z u- rzadzeniem wedlug wynalazku po odjeciu blachy z otworami prowadniczemi, fig. 8 przedstawia schematycznie urzadzenie we¬ dlug wynalazku w widoku czolowym oraz droge, która przebywa przy wywracaniu pudla srodek ciezkosci pudla zaladowane¬ go i opróznionego, fig. 9 — w skali zwiek¬ szonej przyrzad zapadkowy.Urzadzenie wedlug wynalazku jest o- parte na zasadzie tej, ze, kazdy przedmiot podparty pod srodkiem ciezkosci znajduje sie w polozeniu równowagi chwiejnej, z *) Wlascicielka patentu oswiadczyla, ze wynalazca jest Mieczyslaw Radwan.chwila zas, gdy punkt podparcia zostanie z pod srodka ciezkosci przesuniety, zjawia sie natychmiast moment wywracajacy.Pudlo wagonu w urzadzeniu wedlug wynalazku jest podparte na czterech rol¬ kach, osadzonych na wspólnym wale i u- trzymywiane w kazdeim polozeniu zapomo- ca czterech czopów, znajdujacych sie w scianach czolowych pudla i prowadzonych w prowadnicach, wykonanych najlepiej z blachy stalowej.Wyprowadzenie pudla ze stanu równo¬ wagi uskutecznia sie przez obracanie wa¬ lu z rolkami, na których to pudlo spoczy¬ wa. Azeby zapobiec poslizgowi na rolkach, co mogloby rozregulowywac mechanizm, wal obrotowy jest zaopatrzony w kola ze¬ bate, zazebiajace sie z zebatkami, przymo- cowanemi do pudla i ostoi wagonu.Obrót walu powoduje zatem przesunie¬ cie pudla w kierunku bocznym, wskutek czego powsta j e moment wywraca jacy, poniewaz punkt ciezkosci pudla ladownego przesuniety zostal poza punkt podparcia.Wielkosc momentu wywracajacego zalezy od wychylenia pudla wagonu, co trwa az do chwili, gdy zostanie samoczynnie o- twarta klapa boczna pudla. Wówczas czesc ladunku wysypie sie, a srodek ciezkosci cofnie sie ku punktowi chwilowego podpar¬ cia. Statecznosc urzadzenia wywracajace¬ go, zalezna od polozenia srodka ciezkosci pudla ladownego wzgledem chwilowego punktu podparcia, jest wedlug wyna¬ lazku wyposrodkowana i uzgodniona ze wszystkiemi czynnikami, jakie w podob- nem urzadzeniu moga wystapic,, a wiec: z wielkoscia wychylenia pudla od o- osi pionowej toru, z momentem o- twarcia klapy pudla, z szybkoscia wysy¬ pywania sie ladtinku, z krzywa wykresu pochylania sie pudla, z silami dynamiczne- mi w tym czasie Wystepujacemi i t. d. Wy¬ kres drogi srodka ciezkosci jest tak do¬ brany, ze wagon przy wywracaniu zacho¬ wuje mozliwie najwieksza statecznosc. Sro¬ dek ciezkosci przesuwa sie mianowicie wzdluz linij krzywych, malo rózniacych sie od linij prostych, przyczem tylko na po¬ czatku i koncu przechylania pudla wago¬ nu znajduje sie on poza pionowa osia toru, natomiast w chwili najwiekszego przechy¬ lenia tego pudla srodek ciezkosci znajdu¬ je sie prawie na osi toru.Urzadzenie wedlug wynalazku sklada sie z przymocowanych do ostoi wagonu prowadnic B z wykrojami, umieszczonych zprzodu i ztylu lub tylko z jednej strony wagonu. W wykrojach tych osadzone sa czopy k i k\ przymocowane do pudla wa¬ gonu. Pomiedzy pudlem a podwoziem u- mieszczony jest wal /, którego konce (wzglednie koniec) sa osadzone przesuwnie w podluznym otworze h blachy B. Na wale tym osadzone jest kolo zebate /. Do konca walu przymocowana jest dzwignia reczna A lub inny narzad pokretny, zapomoca którego wprawia sie w obrót kolo zebate /, zazebiajace sie z dwiema zebatkami, z których dolna m jest przymocowana do podwozia, górna zas m do pudla wagonu (fig. 7). Zebatki te pozwalaja na boczne przesuwanie pudla, które opafte jest na od¬ dzielnych tarczach tocznych, wskutek cze¬ go zebatki sa odciazone i sluza wylacznie do zmiany polozenia pudla wzgledem ostoi.W prowadnicach B wykonane sa wykroje, skladajace sie z dwóch torów krzywych, polaczonych torem prostolinijnym. Na dro¬ dze, po której przesuwaja sie czopy k, k', umieszczone sa zapadki a, górnemi swemi koncami osadzone wahadlowo na czopach 6, przymocowanych do prowadnic B (fig. 9). Przy normalnem polozeniu pudla za¬ padki a dolnemi swemi koncami opieraja sie o oporki dolne c. Dzwignia A zajmuje wtedy polozenie wzdluz osi symetrji X — X. Zapadki a sa zaopatrzone w przeciw¬ wagi, zwrócone do osi symetrji x — xi spoczywajace na wystepach g zapadek a, przyczem przeciwwagi te przyciskaja za¬ padki do oporków. Czopy k, k* znajduja — 2 —sie w wykrojach prowadnic B po zewnetrz¬ nej stronie zapadek a. Przy obróceniu dzwi¬ gni A w kierunku strzalki (fig, 2] kolo ze¬ bate / zaczepia o dolna zebatke m, pocia- gajac za soba jednoczesnie górna zebatke rri. Czop k naciska na zapadke a i podnosi ja do góry wraz z przeciwwaga, oparta na wystepie g zapadki. Równoczesnie czop k* oddala sie od zapadki do koncowego punk¬ tu poziomego wykroju. W chwili gdy czop k przekroczyl promien dzialania zapadki a, zapadka wraz ze spoczywajaca na niej przeciwwaga opada ku dolowi, zajmujac polozenie pierwotne i zamykajac powrotna droge czopa k w poziomym wykroju.Po pewnym nieznacznym przesunieciu pu¬ dla wagonu w kierunku poziomym (fig. 2) mozna przystapic do oprózniania wagonu.W tym celu dzwignie A obraca sie w kie¬ runku przeciwnym, to jest w kierunku, wskazanym strzalka na fig. 3. Po przeby¬ ciu krótkiej drogi poziomej czop k trafia na zapadke a i dociska ja do opórka dol¬ nego c, sam zas zaczyna posuwac sie wgó¬ re wzdluz górnego krzywego wykroju, na¬ tomiast czop k' wchodzi wówczas do dol¬ nego krzywego wykroju (fig. 3). W tym momencie pudlo wagonu wykazuje daznosc do obrócenia sie na kole zebatem /.Przy dalszem obracaniu dzwigni A wy¬ wrócenie naladowanego pudla wagonu zo¬ staje ulatwione, gdyz srodek ciezkosci pu¬ dla zostal przesuniety wzgledem osi syme- trji x—x. Czop k, slizgajac sie po zapadce a, spotyka na swej drodze ramie przeciw¬ wagi d i, podnoszac je do góry (fig. 4), ob¬ raca przeciwwage dookola czopa b tak dlu¬ go, dopóki po odpowiedniem przesunieciu sie czopa k wgóre nie zajmie ona polozenia pionowego (fig. 5) i nie zacznie nastepnie o- padac ku dolowi pod wplywem wlasnego ciezaru, przyczem wystep d' ramienia prze¬ ciwwagi naciska na wystep g zapadki a i zacizyna ja obracac wgóre. Gdy zapadka a oprze sie iswym dolnym koncem o oporek górny z (fig. 6), dalszy obrót przeciwwagi d ustaje. Gdy czop k zajmuje najwyzsze swe polozenie w górnym krzywym wykro¬ ju, w tym czasie czop k* dochodzi do swe¬ go dolnego punktu krancowego.Przy obracaniu dzwigni A w przeciwna strone (fig. 6) ctzop k opada wdól, czop zas k* podnosi sie do góry. Czop k, natrafiajac na zapadke a, zagradzajaca mu przejscie w górnym wykroju, naciska na nia az do chwili jej oparcia sie o dolny oporek. Za¬ padka powraca do polozenia, przedstawio¬ nego na fig. 6, t. j. jej dolny koniec podno¬ si sie i opiera o górny oporek, przeciwwa¬ ga bowiem uniemozliwia pozostawanie jej w polozeniu oparcia o oporek dolny, wy* step zas g zapadki a nie podnosi o tyle przeciwwagi, aby mogla ona zajac poloze¬ nie, przedstawione na fig; 1. Poziomy wy¬ krój zostaje zatem zagrodzony przez wy¬ step d! ramienia przeciwwagi d. Czop k naciska na wystep d' przeciwwagi di ob¬ raca ja dookola czopa 6 dotad, dopóki nie zacznie ona opadac wlasnym ciezarem, po¬ wodujac zwolnienie wysitepu zapadki a.Zapadka zaczyna wówczas obracac sie wraz z przeciwwaga dookola wspólnej osi dopóty, dopóki dolnym swym koncem nie oprze sie o dolny oporek, przeciwwaga zas ramionami swemi o wystep g zapadki.Czop k znajdzie sie wówczas po zewnetrz¬ nej stronie zapadki a i wszystkie czesci skladowe powracaja do polozenia pierwot¬ nego, przedstawionego na fig. 1.Na fig. 8 przedstawiono widok czolowy urzadzenia wedlug wynalazku, uwidocznia¬ jacy wykres drogi srodka ciezkosci przy pudle zaladowanem i opróznionem.Lin ja grubsza oznaczono droge punktu ciezkosci pudla wagonu zaladowanego, przyczem cyframi 1 — 7 oznaczono po¬ szczególne punkty tej drogi, odpowiada¬ jace odpowiednim polozeniom I — VII pu¬ dla wagonu oraz odnosnym polozeniom czopów k i k\ Linja ciensza oznaczono na wykresie droge, która przebywa srodek ciezkosci pudla opróznionego. Poszczegól- — 3 —ne punkty tej powrotnej drogi pustego pu- dla oznaczono cyframi 61 — l1. Jak wyni¬ ka z wykresu, lin je krzywe, zakreslane przez srodek ciezkosci, malo sie róznia od linij prostych, dzieki czemu do wywrócenia pudla wagonu potrzebny jest maly wysi¬ lek, a ponadto najwieksze odchylenie punk¬ tu ciezkosci od pionowej osi toru, odpowia¬ dajace polozeniu 4', posiada pudlo juz o- próznione, a wiec najlzejsze. Na podstawie wykresu wedlug fig. 8 mozna poza tem stwierdzic, ze srodek ciezkosci pudla tylko na poczatku i koncu przechylania odchyla sie nieco od pionowej osi toru, w chwilach zas najwiekszego przechylenia pudla (po¬ lozenia 6, 7) znajduje sie .prawie na tej osi. PL